Bomoto ezali koningisama mpe kobɛtama na mikakatano ya mozindo na ntina ya bomoi.
Etando moko te ya bomoi nde etikali.
Ezala ya nkita, ya mosolo, ya politiki, ya bizaleli malamu, ya monganga to nkombo mosusu nyonso oyo okoki kobenga yango:
Ezali lokola balingi kotika eloko moko te.
Kasi likambo oyo esalemaki ndenge nini?
Nini, to mpe eleki malamu nani, azali na sima na yango?
Esengeli na liso ya bolukiluki mpe makanisi ya kotalela makambo ntango nyonso, soki moto alingi
te akɔtɔ na mbonge oyo ezali se kotungisa makasi.
Documentaire oyo ya miniti 30, ya lingomba ya Suisse WIR, emonisi polele mobulu oyo ezali se komata makasi:
Bato mabe koleka bakoti na nkuku na bisika ya bokonzi na biteni nyonso ya lisanga na biso mpe bazali
kotambwisa na nkuku mwango na bango ya mokili moko ya bonyokoli mpe ya kozanga bomoto, Agenda 2030.
Agenda 2030, oyo etangamaki na likita ya likolo ya Nations Unies na New York na mobu 2015, ezali boyokani ya mokili mobimba mpo
na mikolo mizali koya, oyo guvɛnɛmá ya bikolo esengeli kondima.
Programme oyo ezali na mikano 17 oyo babengi ya bokoli ya kolongobana, oyo emonanaka malamu kaka na botali ya liboso. Soki
otali yango malamumalamu, okomona kaka bato moko wana oyo, na bosolo, balingi eloko mosusu te longola sé kokamata bokonzi
mobimba likolo ya biloko ya mokili na biso – boyangeli moko ya mokili mobimba na
katikati mpe na boye, kotia bato nyonso na boombo.
Mpo na kozala na bopusi na biteni nyonso ya bomoi mpe ya bibongiseli, mikano oyo ezali kotindama liboso kaka na
Nations Unies yango moko te, kasi mpe na baninga ya mosala ya bopusi lokola Forum Économique Mondial mpe Great Reset na yango.
Eleki sikoyo mbula koleka 50, WEF ezali kosangisa bato ya lokumu mingi koleka na politiki, mombongo, siansi, media,
basyndicat, ba ONG, mimeseno mpe mangomba, mpe kosangisa bango elongo na bato ya bozwi mingi koleka na mokili mobimba.
Lisusu, elakisi bakonzi ya minene ya mombongo mpe ya politiki ya mokili mobimba banda koleka mibu 30.
Ezala Bill Gates, Jeff Bezos, Angela Merkel, Emmanuel Macron, Viktor Orban to Vladimir Putin.
Bango nyonso balekaki na kelasi ya WEF lokola Bakambi ya Bilenge ya Mokili Mobimba.
Na yango, likambo ya kokamwa te ete mobandisi ya forum, profesere ya Allemagne Klaus Schwab, azali komonana
lokola moko ya bato ya bopusi mingi koleka na tango na biso.
Programme ya Nations Unies 2030 – programme ya makambo 17 mpo na kokonza mokili mobimba mpe kokomisa bato nyonso baombo.
1. Bunda na bobola na mitindo na yango nyonso. Bato mobimba mpe nkita na bango ezali kobebisama na nko mpe kokomisama na
nse ya boyangeli ya baguvernema mpo na kokotisa bato yango na kati ya bosangisi ya socialisme mpe communisme ya numérike.
Mokano ezali ya kosangisa biloko nyonso ya motuya na esika moko, kokoma yango na ordinatere, mpe kokabola
to kopesa nzela na yango kaka na nse ya mibeko mosusu.
Kasi mpo na kokokisa yango, esengeli bato bamipesa mobimba na makasi ya industrie ya numérique.
2. Suka nzala, zwa bokengi ya bilei mpe bilei ya malamu, mpe bongisa bilanga ya kolonga.
Bokoni ekobebisama.
Lokola basalisi ya bilanga bakomi kotala na maboko ya lisungi ya leta, bato ya mondialisme bazali sikoyo na mosala pɛtɛɛ.
Mibeko ya sika ezali kobimisama ntango nyonso oyo bilanga bakoki te kokokisa, mpe yango ezali
kotika bango na nzela te ya kotambwisa misala na bango.
Na yango, ba mombongo ezali se kobeba mingi koleka.
Mokano ezali ya kopesa nzela na ba kompani minene ya mikili misusu mpe ba investisseurs
bákamata secteur mobimba ya bilanga ya mboka moko.
Bakoki kosalela biotechnologie génétique mpe banzela mosusu ya mabe, to mpe kobimisa kaka bilei ya qualité ya mabe, to
kaka kotika mabele mpamba mpo na kobimisa bozangi ya bilei.
Nani akonzi ya bilei, azali mpe akonzi ya bato.
3. Kosala ete bato nyonso bázala na bomoi ya kolongono mpe kobakisa bolamu na bango na mbula nyonso. Mokano
ezali na likambo ya kotia na ordinatere mpe kosangisa na esika moko mibeko nyonso ya monganga na nzela ya OMS.
Organisation Mondiale ya Santé ekoki kotinda ete bábongisa misala ya monganga na mokili
mobimba, na nse ya likama ya amande mpe bitumbu.
Mpo na yango, bokonzi likolo ya mitindo nyonso ya bibongiseli ya monganga ekolongolama na baguvernema ya bikolo.
OMS ekozwa bikateli mpo na mokili mobimba, na nzela ya boyokani oyo babengi ya pandemi, ntango nini mpe esika nini
bakotia na makasi mibeko lokola maske, mangwele, ba-test, bokangami ya bato na ndako mpe bokabwani.
Lisusu, ba données nionso ya kolongono ya nzoto ekobombama na base de données moko ya mokili mobimba mpe
ekokangisama na identité numérique ya bato nionso ya mboka.
Secteur ya bokolongono esengeli kokomama na mibeko moko na mokili mobimba.
Makanisi nyonso mpe bimonaneli ya bolukiluki na makambo ya monganga oyo ekeseni na oyo ya OMS, bafundaki yango na
nko, banyokolaka yango mpe bakomisaka yango lokola mbeba.
Bikɔngɔ́lɔ́ ya naturopathie esengeli epekisama na makambo ya bokolɔngɔnɔ ya nzoto mpe ekitanisama na
baprograme ya mateya, biloko mpe misala oyo epesami na ba industrie ya nkisi mpe ya chimie.
Bongo, kolongono ya bato ekozala mobimba na maboko ya OMS, mpamba te ekozala na likoki ya kokɔta na makambo na lolenge ya
kotya mibeko soki bato bazali kotosa te, na nzela ya ba données ya kolongono oyo ezali polele mpo na bato nyonso.
Yango ekoki kosala ete bapekisa moto wana ya komonana bilei mpe nkisi oyo asengeli na yango.
4. Kosala ete mateya ya malamu, ya bosangisi mpe ya bosembo ezala mpo na moto nyonso, mpe
kolendisa mabaku ya koyekola bomoi mobimba.
Kokómisa ba systèmes ya kelasi ndenge moko na mokili mobimba mpe kosangisa propagande mpo na kondimisa ete bana mpe
bilenge bazuaka mateya ya mozindo ya ndenge moko bisika nyonso.
Mpo na yango, esengeli kozala na système moko ya moboko ya mateya.
Na maloba mosusu, mobeko moko na makanisi ya politiki oyo esengeli kotiyama na bato nyonso.
Yango ememaka na mateya ya makasi ya leta mpo na kobongola bato, na matomba ya bato ya lokumu, epai wapi
bizaleli nyonso oyo ewuti na bonkoko esengeli kozala te.
Makanisi ya idéologie ya gender, lokola LGBTQ, terrorisme ya climat, mpe matomba ya koloba ete ezali malamu mpo na nzoto soki
ozwi nkisi ya chimie, ekosalelama mpo na kokabola bato makasi koleka mpe mpo na kokonza mpe kokosa bango na nse ya nkómbó ya
boyangeli ya sika ya mokili mobimba, tribinale ya mokili mobimba, police ya mokili mobimba, banki ya mokili
mobimba, organisation ya santé ya mokili mobimba, mpe mbongo ya mokili mobimba ya numérique.
5. Kopesa makasi na basi mpe bilenge basi nyonso mpo bákoma na bokokani mpe bámikamba bango moko na nzela ya bokokani ya basi na
mibali. Bokeseni ya basi na mibali mpe LGBTQ ezali na mokano ya kokomisa biloko nyonso ya kokamwa oyo esalami na mabɔkɔ lokola
nde ezali normal, ata mpe mposa ya kosangisa nzoto na bana, kaka te mpo na kobebisa libota ya bonkɔkɔ mpe na ndenge
wana kopanzanisa mpe kobukabuka bikolo, kasi mpe mpo na komema bokabwani monene mpe bitumba kati na bato.
Yango epesaka nzela ete basi oyo basalaka na kofutama báfungolama lisusu makasi koleka na ba kompani ya mokili mobimba, nzokande
bana na bango bakolisamaka na leta na bisika ya kobatela bana mokolo mobimba, mpe na ndenge wana bakoki
kokɔtisama makanisi ya politiki banda na bomwana mpenza.
Na kobebisáká boyokani ya libota, Leta ya numérike ekokoma na esika ya liboso, kopesáká bilei mpe bandako na nse ya
mibeko mosusu mpe na ndenge wana ekokitaná na esika ya libota.
6. Kosala ete mai mpe bopeto bizala mpo na moto nyonso mpe ebongisama na ndenge ya kolongobana.
Esengeli kokamba biloko ya mai na esika moko.
Bazali kotia pression na bikolo mpo bákabola misala ya mayi na ba kompani ya bato na bato, mpe bákoma na nse ya ba kompani
wana, oyo bakoki na nsima kotekela bato mayi na ntalo ya likolo.
Na kokonza mai, ozali mpe na bokonzi mobimba likolo ya kolongono ya nzoto ya bato. Yango ezali mpo ete mai ya robinet
na bisika mingi etondisami na biloko ya chimie lokola fluor.
Yango ekoki kokoma mabe koleka, komema na bilembo ebele ya bokono ya ntango molai mpe ya pwazɔ, likambo oyo esalisaka mpenza ba
kompani ya nkisi, mpamba te epesaka bango nzela ya koteka na matomba biloko na bango oyo ekitisaka kaka bilembo ya bokono.
Lokola bakomona ete bozangi ya mayi oyo ebimisami na maboko ya bato ezali mpo na mbongwana ya klima oyo bato moko
babimisi, bakozwa mpe bikateli mpo na kokitisa bosaleli ya mayi na ndelo ya nse mpenza, mingi mingi na makambo ya bopeto.
Yango ekopesa mpe nzela ya kopekisa ba toilettes ya momeseno mpe kokitisa yango na lolenge mosusu oyo esalelamaka kozanga mayi.
Moto nyonso oyo azali na bokonzi likolo ya mai, na suka suka, nde akambaka ndenge ya kokabola yango, mpe
aponaka nani akoki kosalela yango, kino wapi mpe mpo na nini.
7. Kosala ete bato nyonso bázwa nguya ya tina malamu, ya kotyela motema, ya kowumela mpe ya mikolo oyo.
Ba énergies dites renouvelables, oyo mbala mingi ezali naino bilenge mpe ekoki te, esengeli kofutama na mbongo
ya bafuteli-mpako mpo na bantina ya makanisi ya politiki, yango ekotombola ntalo ya kura makasi mpenza.
Yango etindi bato bafina misala ya botomboli oyo ekokitisa bango lisusu na kati ya bobola
mpe na boye, ekokomisa bango na nse ya leta.
Bato bakosengela kosalela mpe kotia ba technologies ya sika oyo ebimisaka kura.
Lokola eloko oyo ezali talo mingi, bato bakomona ete basengeli kozwa banyongo mpe na ndenge wana bakokoma na nse ya bokonzi ya
système financier ya bato moke, to mpe bakosengela koteka biloko na bango na ntalo ya nse ya zando epai ya ba
structures wana mpenza ya mondialistes mpe bakokende kofanda na bingumba ya miniti 15.
Ba secteurs mobimba ya nkita ekokwea, mpe ba mombongo ya mike ná ya mabota ekolongwa.
Na lolenge oyo, bokonzi ya ba kompani ya minene na zando ekoki kokoma monene koleka.
Nzela nyonso ya kopesa kura ekokoma numérique mpo ete ndenge mabota nyonso ezali
kosalela kura ekoka talelama na ntango mpenza.
Ba compteurs intelligents, ba thermomètres ya IoT mpe bisaleli mosusu ya komeka oyo ekangisami na réseau ezali na mokano ya
kopesa nzela ya kokɛngɛla mabota mobimba mpe kotia bitumbu soki gouvernement to intelligence artificielle epesi mitindo.
Yango epesaka nzela ete kura ekabolama to bakanga yango na mosika.
Bozangi yango ekomema kaka te matomba ya minene mpo na bakompanyi ya énergie, kasi ekokomisa mpe bato
libela na libela na likama ya botungisi mpe ya bokonzi.
Soki ba kompani ya teknoloji mpe baguvernema bakobi kobakisa bokonzi mpe bopusi na bango, bokati ya kura
mpe bokaboli biloko ekokoma makambo ya mokolo na mokolo.
8. Kotombola bokoli ya nkita ya kolongobana, ya kozwa bato nyonso na kati mpe ya kolongobana, mosala ya mobimba mpe
ya kobimisa mbuma, mpe mosala ya lokumu mpo na moto nyonso.
Ba effets secondaires ya ba campagnes ya vaccination ezali kosala ete basali bazala mingi te. Bamboka ya bozwi bakozwa basali ya
mayele kowuta na bapaya, soki bazali naino na mposa na bango, mpe na ndenge wana, bakotinda bato bákima mboka mpo na mosala.
Yango ekozala na bopusi ya mabe na bikolo ya ebandeli ya bapaya oyo, mpo ete bikolo na bango ekokoma na bolembu mpo
na kozanga ya basali ya mayele mpe ekotikala yango moko.
Sikawa lokola eteni monene ya basali oyo babengaka ba-spécialistes bakimi mboka, mpe bamboka ya ebandeli ya bakimi
yango ezali na likama ya kopasuka, bato ya lokumu ya mokili mobimba bakobanda koyiba mpe koteka bamboka oyo ekomi makasi te.
Kasi, botamboli ya basali mpo na mosala ekoki mpe kosalelama lokola ntina ya lokuta mpo
na kobebisa nkita ya mboka oyo bazali kokende.
Mpo na kokokisa yango, esengeli kaka kokotisa basali oyo bayebi mosala te ebele mpo bábebisa makambo mingi ndenge
ekoki na nzela ya bozangi boyebi na bango, mpo bayebi te mibeko to lolenge ya kosala oyo esengeli.
Soki balingi kobimisa mobulu, ekoki kaka kotondisa mboka na basali ya bapaya.
Yango ekomema matata kati na bafandi ya mboka mpe bapaya, ekobimisa bitumba ya bana mboka mpe ekobebisa bokengi ya mboka.
Bakonzi ya minene bakosálela ebele ya basáli oyo bakeli na mabɔkɔ mpo na kotya mibeko ya mosala.
Yango epesi nzela ete bato bákoba kofinama lisusu malamu koleka na ndingisa ya leta.
Bomoto mpe lokumu ya moto bakozala bongo likambo ya kala.
Sima ya kobebisa na ndenge ya mayele mpe moko na moko ba mombongo ya mike mpe ya katikati ya mboka mpe kotika eteni monene ya
bato kozanga mosala, ezali pete kotia likolo ya bato oyo bazwi mpasi lolenge ya boyangeli ya socialiste mpe ya communiste.
Na lolenge oyo, makambo lokola ndako, kura to bilei ekoki kokoma na nse ya botosi to ya budget ya CO2.
9. Kotonga ba infrastructures ya makasi, kolendisa industrialisation oyo ezali ya bato nyonso
mpe ya kolongobana, mpe kolendisa mayele ya sika.
Bikolo nyonso bikokóma ndenge moko.
Yango ekokitisa bomoi ya malamu na mikili oyo ekoli koleka, mpe ekokitisa bikolo nyonso na bobola oyo emonaná naino te.
Bokoli ya bato ya mosala ezali kobebisama na kobotola biloko na bango malembe malembe.
Na ntango yango moko, matabisi ya bakonzi ya mokili mobimba ezali komata mingi mpenza.
Économie mobimba mpe biloko nyonso ya motuya bikozala na esika moko mpe bikolandelama na nzela ya bibongiseli
ya bokambi mpe bolandeli lokola identité numérique, ba budgets ya CO2 mpe mbongo ya numérique.
Bakonzi nyonso, babiro, bapolisi mpe bazuzi bakozala na nse ya bokonzi ya intelligence
artificielle mpe misala ya numériki oyo esalaka yango moko.
Ba économies nationales ezali kobebisama mpo na kopesa nzela na ba grandes sociétés internationales oyo
esalaka na kolanda stratégie communiste ya ntango molai.
Automatisation mpe robotique ezali kotinda bato na bozangi mosala mpe na boye, na kotalela leta, yango ezali komema na kolongolama
ya bozwi ya moto ye moko mpe na botiami ya mibeko ya makasi likolo ya ndingisa ya kosalela mpe ya kozala
nkolo, kolanda na budget ya CO2 mpe mbongo ya numérike.
Ba bisika ya mosala mpe biteyelo oyo etikali ekokitisama na mokili ya virtuel.
Kokota na bandako to na bituka ya miniti 15 esalemi ete etalelama na ba systèmes ya
kokota na nzela ya numériki mpe ya koyeba bato.
Bisika ya kofanda bikoyebisama na bingumba ya biteni ya miniti 15 mpe bingumba binene oyo bikozala mobimba na sisteme ya numérike
mpe na bokɛngɛli, kolanda ndakisa ya Chine, esika bato bakokoka lisusu te kotambola na bonsomi mpo na mibeko oyo
ekopekisa kobimisa CO2, yango ekokomisa yango lokola boloko ya polele koleka bisika ya kofanda.
10. Kokitisa bokeseni na kati mpe kati ya mikili. Mokano ezali ya kobebisa bonsomi nyonso ya nkita mpe ya mbongo na ndenge ya
kobebisa ba industries oyo ebimisaka CO2 mingi, kolongola mbongo ya papie mpe kolongola bibongiseli nyonso oyo
etosaka te programɛ ya Forum Économique Mondial mpe ya ONU.
Lifuti ya moboko mpo na moto na moto, elongo na bibongiseli ya bokengi na nzela ya ba konti ya CO2 mpe
mbongo ya numérike, ekokoka kotinda to kopekisa bato kosomba biloko na ndenge ya mbala moko.
Bato ya bikolo ekeseni basangisami mpo na kolongola bokeseni nyonso ya bonkoko mpe ya lingomba.
Mpo na yango, bazali kolendisa boyokani kati na bato ya bizaleli bikeseni.
Koyinda ya bitumba ya mimeseno mpe ya mangomba ememaka na makambo ya nsɔmɔ oyo epesaka nzela na
boyangeli mpo na kotya bandelo mosusu likolo ya bonsomi.
Ba systèmes ya kelasi, ya mosolo mpe ya bokolongono bazali kokómisa yango na esika moko mpe kokómisa yango ndenge moko.
Na nse ya lokuta ya kimya mpe boyokani kati na bikolo, lingomba mpe mimeseno ya mokili mobimba mpe ezali kokɔtisama.
Mpo na kokomisa makambo semba, momekano ya nkita ekomisami likambo ya mibeko mabe mpe
biloko ya bato bango moko ekomisami biloko ya Leta.
Makoki ya kosalela biloko epesamaka kolanda mibeko ya guvɛnɛmá ya sika ya mokili mobimba.
11. Kosala ete bingumba mpe bamboka ezala ya boyambi mpo na moto nyonso, ya libateli, ya makasi mpe ya kolongobana.
Bitumba oyo ebimisami na nko mpe etindami na botamboli ya bato ebele mpe ya basali, ekopesa makasi kaka te na
bozangi mosala mpe na momekano oyo eyaka na yango, kasi ekomatisa mpe mabe kino na nivo oyo emonaná naino te.
Botomboki ya bato mpe ezalela lokola ya etumba ya bana mboka ekosala ete bákanga lisusu makasi makoki ya moboko ya bato mpe
bonsomi na bango ya kotambola na esika bafandi, mpe bákanga bango lokola na boloko na bingumba na bango ya
miniti 15, lokola nde ezali na esika ya kokanga bato.
Bonsomi ya kotambola ekozala lisusu te.
Ekozala na kotalela budget ya CO2 mpe ekopesa nzela na bato kaka bafanda na biteni mosusu ya
bingumba mpo na kobatela climat mpe komibatela na likama.
Ba engumba ezali kobongwana na ba megacities ya miniti 15 na nzela ya numérisation ya makasi mpe bokengi ya konɔnga.
Bafandi balandamaka ngonga nyonso na ntango ya solo mpe bapesamaka bitumbu mpo na kozanga kotosa mibeko, lokola amande,
bakangisaka bango budget ya CO2 to bakotisaka bango na boloko.
Matabisi nyonso ya mbongo ekopesama kaka na lolenge ya numérike, kasi kaka epai ya bato oyo bakondima système ya
sika mpe bakobongola bizaleli na bango kolanda programme.
Bokonzi ya kosalela makasi ezali kokomisa monene makasi mpe kopesa yango makoki ya ntina, mpo ekoka kokota na
makambo nyonso ya bomoi soki mibeko ya programɛ yango ebuki.
Yango elingi koloba ete, mo-citoyen nyonso oyo apameli guvɛnɛmá bakoki kokanga ye ntango molai oyo eyebani te, to mpe
koboma ye kozanga kosambisa ye to kofunda ye na likambo moko.
Ba attaques ya terroriste ya makasi mpe ba raids ya police esalemaka na miso ya bato mpo na kobangisa bato
oyo batɛlɛmɛlaka bango, kokanga bango monoko mpe kokomisa bango na makoki te ya kosala eloko.
Liboso ete makambo ebeba mpenza, bakolongola bato bibundeli mpe bakobongola mibeko ya minduki na ndenge oyo ete
bato oyo bazali konyokwama bakozala na likoki ata moke te ya komibatela na mabe ya boyangeli ya makasi.
Leta ekolonga mibeko ya sika ya kobɔtɔla biloko mpo na kopesa yango nzela ya kobɔtɔla biloko na ndenge ya mpambampamba.
Na eteni ya liboso ya kobɔtɔla biloko, batindaka bato na makasi básala misala ndenge na ndenge ya
kobongisa bandako na bango mpo na kokokisa mikano ya klima.
Soki batosi te mitindo ya bakonzi mpe baboyi kosala yango, eteni ya mibale ya kobɔtɔla mabele ekomema na tribinale mpe
epekisa kotɛka, kofutisa mpe kofanda na bandako wana ya kofanda.
Bamilio ya bato bakobungisa bandako mpe mabele na bango, bakokoma na nse ya leta mpe bakomona
nzela mosusu te longola sé bingumba ya miniti 15.
12. Kosala ete lolenge ya kosomba mpe ya kosala biloko ezala ya kolonga.
Bakozala na ba budgets ya CO2 oyo ekosalema na kolanda système ya ba points ya crédit social oyo basalelaka na Chine,
epai wapi moto na moto akoki kopesama etumbu to mbano mpo na ndenge na ye ya kosalela biloko to bizaleli na ye.
Bozali kotia identité numérique na mokili mobimba.
Oyo esengeli lokola moboko mpo na kobimisa ba portefeuilles numériques.
Lisusu, ba identités numériques oyo ekotiyama na nzoto ekopesama na kati ya programme,
mbala moko sima ya mbotama ya moto na moto.
Mikanda nyonso oyo ebimisami kino lelo, lokola ba permis ya kokumba, ba cartes d'identité, ba passeports, ba actes de
naissance, mikanda ya kofungola nkombo na mabele, ba dossiers ya bakoni, ba brevets mpe ba numéros ya mpako, ekosangisama na
esika moko ya ba données numériques mpo na identité numérique.
Ekokelama instance moko ya mokili mobimba ya contrat intelligent numérique oyo ekosalema na kotalela AI, mpe ekokamba
makoki nyonso ya bilei, ya bosaleli, ya kolongono ya nzoto, ya kotambola mpe ya biloko ya ntango mokuse.
Oyo etalisaka nani akoki kozala na eloko to kosalela yango mpo na ntango moke, mpe mpo na ntango boni.
Kopesa makoki ya kotambola, oyo etalisaka soki moto azali na ndingisa ya kotambola, na mituka nini mpe na kati ya etando nini.
Lisusu, mibeko ezali oyo etambwisaka biloko oyo apesami nzela ya komela mpe biloko nini asengeli komituba.
Unité Monétaire Universelle, mbongo ya mokili mobimba ya numérike oyo esalemi na kotalela mbongo ya
numérike ya banki monene, ekomi lolenge moko ya kofuta.
Liboso na nyonso, esalaka ete misala ya mbongo kati na baguvernema, babanki mpe bakompanyi eleka kozanga mikakatano.
Na ngambo mosusu, mbongo oyo bakopesama na baye bazali kozwa mosolo ya moboko ekozala na mibeko, mpe bakobongolaka yango
ntango nyonso kolanda ndenge bazali kotosa mibeko ya système.
Banzela ya kofuta na numérike ekozala na date ya suka mpe ekoki kobongisama.
Moto nyonso akozala na nse ya bokonzi na nzela ya ba points ya CO2, mpe Nations Unies ekokoka
kotala na nini mbongo ya numérike ekoki kosalelama.
Bakonzi ya mpako mpe ya bokengi oyo bazali na nse ya ONU, bakonzi ya bokolongono, minganga, ba lopitalo mpe bibongiseli mosusu
bakozala na nzela ya kokota na ba données nyonso na ntango mpenza mpe na lolenge oyo etambwisami na masini mpo
na kokoka kokota na misala ya bosombi ya bato nyonso na nzela ya kopekisa mpe kopesa bitumbu.
Kokabola mangwele, nkisi mpe biloko mosusu ya monganga ekosangisama na portemonnaie, mpo ete
mbano mpe bitumbu epesama yango moko ndenge esengeli.
Mituka nyonso ezali kolandelama na ntango mpenza.
Soki bakumbi batosi te bisika mpe ndelo oyo endimami mpo na motuka, bakozwa likebisi mbala ya liboso mpe, soki
basali lisusu libunga yango, bakokanga motuka na bango.
Biloko mpe misala nyonso, lokola mpe lolenge ya bomoi, bapesaka yango bilembo ya carbone.
Bakotalela yango na nzela ya ordinatere mpe bakopesa to bakozwa ba points, oyo ekosimba mpe mosolo ya moboko.
Ba kompani bakozala na nse ya bokɛngɛli, elingi koloba ete bakopekisama kosala biloko mosusu to
kopesa misala mosusu soki yango ebuki mikano ya klima.
Mpo na kopɛsa nzela na kobɔtɔla biloko oyo ezali koya, mobeko ya kokomisa nkombo mpe ya kotala bosolo ya biloko ya ntalo ya
motuya mpe biloko mosusu ya motuya ya ndenge na ndenge ekotiyama.
Bato oyo bazali na wolo na palata mpe bakomisá yango na liste te, bakopesa bango nzela te ya koteka yango na
bibongiseli ya Leta, mpo ete bosombi ekozala na mobeko kaka mpo na biloko oyo ekomisami na liste.
Kozwa mabele na makasi ya Leta, na ndakisa mpo na kotonga ba turbines ya mopɛpɛ, ba fermes ya moi to ba
systèmes mosusu ya énergie renouvelable, esalemaka na pɛtɛɛ na nse ya mikano ya climat.
Bato oyo bakoki te kobongisa bandako na bango kolanda mibeko ya sika ya klima, bakopesa bango ndingisa
te ya kofutisa, koteka to kofanda na kati na yango.
Soki mibeko mibuki, bato oyo bakozwa mpasi bakoki kokutana na likama ete mbongo na bango ya CBDC
ekita makasi kino bakokoka lisusu ata kosomba bilei te.
Conception ya bandako oyo etongami kaka mpo na kosalela, epai wapi bato balalaka, balyaka, basalaka mosala to
basepelaka, esalisaka mpo na kokabola bato lisusu koleka.
Libota esengeli, na ndenge nyonso ekoki, kokabolama mpe kopanzanama mpo na kokomisa pete kokamba bato moko moko.
Wana bato ya mpamba bazali kobɔtɔlamela biloko mpe kolongolama bonsomi na bango nyonso, bato ya lokumu bakokoba koyangela
kozanga ndelo mpe kosepela na biloko nyonso ya kitoko ya bomoi.
13. Kozwa bikateli ya lombango mpo na kobundisa mbongwana ya klima mpe makama na yango.
Lingomba ya lokuta ya siansi oyo elobaka ete mbongwana ya klima ezali mosala ya bato, mpe bobangisi oyo ekendeke na yango, mokano
na yango ezali ya kosala ete bato nyonso ya mokili mobimba bándima likambo moko, mpe bato
ya lokumu mpe mangomba ya nsomo bázwa bokonzi.
Ezali ya kobɔtɔla mpe kokabola biloko nyonso ya mokili na biteni, oyo ekotiyama likolo ya bato na boyangeli ya
makasi ya dictature écologique socio-communiste na nzela ya manipulation, mobulu mpe botɛmɔli.
Mpo na kobebisa mpenza misala ya bomoto ya mokili, bazali kobebisa mopɛpɛ na nko na biloko ya chimie ya ngɛngɛ.
Na nse ya ntina ya bozangi bilei, basalelaka mingi koleka nkisi ya koboma banyama-nkɛi, nkisi
ya koboma matiti mpe nkisi ya koboma champignon.
Mpo na yango, bazali kokomisa bilei ya naturel lokola bilei ya artificiel, mpe mobeko ya kotia étiquette mpo
na bilei oyo ebongolami na génétique ezali kolongolama.
Yango esalemaka na nse ya nkómbó ya Codex Alimentarius, Organisation Mondiale de la Santé mpe Organisation
des Nations Unies pour l'Alimentation et l'Agriculture.
Bilei ya banzete ebongolami na ndenge oyo ete ezalaka lisusu na biloko ya ntina te, oyo esengeli bongo kozwa na
libanda na nzela ya ba suppléments mpo na kokómisa makasi lisusu kotalela industrie ya nkisi.
Ekozala na système ya bilei ya nivo mibale, kolanda budget ya CO2 mpe contrôle ya consommation na nzela ya mbongo ya numérike.
Bakobongola bankisi oyo ebongolaka makanisi na bilei to bakopesa yango lokola mangwele mpo na kozala na bopusi mpe
bokonzi ya monene koleka likolo ya makanisi mpe misala ya bato.
Banzete ya nkisi oyo ebɔkɔlisaka kolɔngɔnɔ ya nzoto na biso to ekitisaka mpasi ya bato ya maladi, mpe oyo kino lelo
ezali komekana na biloko ya industrie pharmaceutique, bazali kopekisa yango mpe kosalela yango ekomi mbeba ya mibeko.
Bilei nyonso, nguya, mayi mpe biloko nyonso ya mokolo na mokolo, bakisa mpe kotambola, bakopesa yango bilembo ya
carbone, oyo bakokoma na nzela ya numérike mpe bakokangisa na identité numérique oyo leta atie.
Mpo na kokokisa mikano ya klima oyo ekokaki kokokisama te, transport privé ekolongolama mpe ekokitanama na mituka oyo
etambolaka yango moko, oyo ekozala kaka na nzela ya kofutela to ya abonema, elongo na
bakonzi ya ba points ya CO2 oyo ekokendana na yango.
Balobaka ete ezali ya libateli koleka mpe ebebisaka environnema te, kasi ezali kaka mpo na kopekisa bonsomi
ya kotambola mpe kopesa nzela na bokonzi ya mobimba.
Bato ya botɛmɔli mpe mangomba ya opposition oyo bandimaka te na likambo ya mbongwana ya klima oyo ezangi bomoto to
batunaka mituna na ntina ya mikano 17 ya Programme 2030 ya ONU, bazali konyokwama mpe bakangisami monoko.
14. Kobatela mpe kosalela na lolenge ya kobatela mpo na mikolo mizali koya mbu minene, mbu
mike mpe biloko ya mai mpo na bokoli ya malamu.
Mayi mpe biloko na yango ya motuya bikokomama mpe bikokambama na esika moko, mpe nzela ya
kokɔta ekozala kaka mpo na bakompanyi oyo baponami.
Botamboli ya masuwa mpe bongo bosaleli ya bato bango moko mpe ya mombongo na mbu, na bitima ya kati ya mokili mpe na bibale ekokoma
na bandelo mingi koleka mpe ekondimama kaka na nse ya mibeko mosusu, oyo babomi-mbisi ya mike bakoki pene na kokokisa te.
Kasi, bakompanyi ya minene bakozala kaka na ndingisa ya koboma mbisi mpo bazwaka lisungi ya Leta oyo epesaka bango mbongo ya
kokoka mpo na kolanda mibeko ya sika lokola kotia na ordinatere bakomeli ya mbisi ya
kokanga to mpe kobongola masuwa na bamotɛrɛ ya kura.
Yango ekómisi mosala ya bobomi mbisi pɛtɛɛ te, motango ya mbisi ekitani mpe bato moke oyo bazali na mikanda ya
ndingisa ya minene bazali kozwa matabisi ya minene mpenza.
Na ngambo mosusu, yango ememaka bobola monene koleka na mikili ya misato mpe botimoli ya bato ebele,
oyo na nsima ekobebisa bokengi ya mikili ya bozwi.
Lisusu, industrie chimique ezali kokomisa makasi acidification ya mbu, oyo ekoki komema makama oyo
ekoki kotalelama te, na kati na yango liwa ya mbisi.
15. Kobatela, kobongisa mpe kotombola bosaleli ya kolongobana ya ba écosystèmes ya mabele, kokamba bazamba na lolenge ya
kolongobana, kobundisa kopanzana ya esobe, kokanga mpe kozongisa sima bobebisami ya mabele, mpe
kokanga kobunga ya bikelamu ya bomoi ya ndenge na ndenge.
Bisika nyonso ya mabele mpe biloko ya motuya na kati na yango ebombami na ordinatere.
Bazali kokomisa minene bisika ya zinga zinga mpe ya kobatela yango mpo na kotinda bato bákende kofanda na bingumba ya miniti 15.
Mabele ya bilanga etambwisami mpe ekangami na maboko ya leta, yango wana bakoki kopekisa kosalela yango na ntango nyonso,
mpe yango esalaka ete bilanga bakoka te kolona biloko ya kolia.
Yango ebimisaka bozangi ya bilei ya bosali.
Bato ya mombongo bakosengela kozwa mikanda ya ndingisa oyo ebongi.
Bosaleli ya bisika ya zamba lokola bazamba, baparke, bangomba, bisika ya matiti, mabele ya mai mpe mabele ya
kokauka ekoyangelama mpe ekopekisama makasi koleka, to ekondimama kaka na crédit moko ya CO2.
Mpo na koloba ete kopekisa kokauka ya mabele mpe kopanzana ya bisika ya kokauka, bazali kosalela bankisi ya
chimie mpe mayele ya tekiniki mpo na kobebisa bileko mpe misala ya bomoi ya mokili na biso.
Yango ekobebisa lisusu biosphère, oyo ezali moko ya mikano ya ba technocrates.
Kolongola na nko banzete mosusu na kosaleláká bankisi, mpe na esika na yango kotia banzete oyo babongoli na lolenge ya
génétique mpe oyo ebotaka te, oyo ezali kaka na litomba te, kasi ekobebisa mpe bokatikati ya biloko nyonso ya mokili.
16. Kotombola bomoko ya kimya mpe ya boyambi mpo na bokoli ya kolongobana.
Bokonzi ya moko ya kosalela makasi ezali kokoma monene mpo na kotia na makasi mpe na nsɔmɔ makanisi ya bomoi ya
bato oyo ebebisami mpe ya lokuta na bato ya mokili oyo.
Yango ekomema bitumba ya bokimi mpe bitumba ya bana mboka.
Bomeseno mpe bizaleli ya bato moko moko bizali konyokwama mpo ete bato nyonso ya mokili mobimba bakoma lisanga moko.
Bilembo ya istware mpe biloko ya ntɔ́ki bikolongwa na miso ya bato.
Bazali mpe kotombola lingomba moko ya mokili mobimba, epai wapi esengeli bato bámitika na misala ya satana.
Bokangisi ya kosangisa mabota na makasi esalemaka mpo na kolongola bokeseni nyonso kati na bituluku ya bato na mikolo ezali koya.
Mabala ya kosangisa bapwɛ́ mpe lokumu mingi epesamaka.
Bato basengeli lisusu te komitiela na misisa ya bonkoko na bango.
Mpo na kobakisa mobulungano, bapesaka ba robots oyo bazali na mayele ya mosala mpe mitindo ya bomoto oyo esalami na maboko
ya moto lokumu moko na kati ya bato, mpe batombolaka bango.
Na nse ya lokuta ya bolamu ya mwana, bakonzi oyo batangami bazwi ndingisa ya kolongola bana na
pɛtɛɛ mingi na mabota oyo epesaka mbulamatari foti.
17. Kokómisa makasi banzela ya kosalela mpe kopesa lisusu makasi boyokani ya mokili mobimba mpo na bokoli ya kolongobana.
Ebongiseli ya Nations Unies ezali bokonzi ya liboso mpe esimbaka bokonzi nyonso ya kozwa bikateli mpe ya kosalisa yango.
Ba Etats-nations ekufaka nsima wana baguvernema oyo bakɔtaki na kati esaleli lokola ekangeli ya nkake mpo na bato mpe
lokola bafungoli nzela, mpe na nsima ekomaka eloko ya kala.
Mibeko mpe bokonzi ya bikolo nyonso bikozala na ntina te, mpamba te ekozala kaka na ebongiseli
moko ya katikati na lolenge ya mayele ya kosala.
Mwango ya ba élites emonanaki polele.
Balingi komema biso na avenire ya mabe epai wapi bakolongola biso bonsomi nyonso.
Ba structures ya ekolo, oyo esengelaki mpenza kobatela biso, bazali kotɛmɛla te mokano oyo mpe na
boye bazali kosala likambo oyo ezali mabe mpo na bato.
Yango ezali likambo ya kokamwa te, mpamba te boyangeli nyonso ya lelo oyo esili kokɔtɔlisama mpe etalelaka
makasi mpenza bibongiseli ya mokili mobimba oyo bizali mpe kokamba système ya mbongo.
Balingi bato bátika bonsomi na bango nyonso mpe, na kondimaka molɔngɔ́ ya sika ya mokili, bákaba lobi na bango moko na libebi.
Eza na maboko na biso, lokola bato nyonso, ya kotɛmɛla mwango oyo liboso ete eleka ngonga.