Ähli hususy baýlyklar geljekki maliýe çökgüninde birnäçe uly hususy banklaryň mülküne öwrülmek howpy astyndadyr.
Bu doly eýeçilikden alnyşa jogap hökmünde kanunlar halkyň habarsyzlygynda milli we halkara derejesinde üýtgedildi.
Ýokary derejeli maliýe içerki habarçysy David Webb bu ýagdaýyň nähili ýüze çykandygyny düşündirýär we resminama
edýär täze neşir edilen "The Great Taking" atly kitabynda.
Mundan başga-da, taryhda iň agyr maliýe çökgünligi golaýda bolýar.
Aýdyň dilde: Her kim örän gysga wagtda hemmesini ýitirip biler.
Emma David Webb hem mümkinçilik görýär we durmuşa geçirilip bilinjek çözgüdi teklip edýär.
Aşakdaky çykyşyna serediň. David tarapyndan ýazylan "The Great Taking" eserinden parçalar
Meniň adym David Webb.
Men Şwesiýanyň Stokgolm şäherinde ýaşaýaryn.
Men Aziýa maliýe krizisinden soňky döwürde we dot-kom balonynyň döremegine çenli hem-de onuň çökmegine çenli döwlet
aksiýalaryny we soňra hedj-fondlaryny (hedj-fond = ýokary töwekgelçilikli alternatiw maýa goýum fondy) dolandyrdym.
Men oglanlykda Klivlendiň senagat çökgünliginiň başlanagyna şaýat boldum we bizi ýok edýän zady düşünmek islegi bilen ulaldym.
Sebäbi öňler örän bagtly, şat we mähriban bolan maşgalam munuň täsirini çuňňur duýdy we ol meniň
ösüp-ulgayýan ýerim bolan ýeri hakykatdan hem ýok etdi.
Şonuň üçin men ykdysadyýet we maliýe ugurlaryny öwrenmäge karar berdim.
Men maliýe dünýäsindäki beýleki adamlardan tapawutlydygymy pikir edýärin, sebäbi men hakykatdan hem pula gyzyklanmaýaryn.
Men hemişe zatlary düşünmäge gyzyklanýardym we bu maňa hakykatdanam artykmaçlyk berdi.
Men başga adamlaryň düşünmedik zatlaryny düşündim.
2008-nji ýylda men bir broker-dileriň ilkinji bankrotlygyny gördüm .
Meni geň galdyran zat şunda boldy: bu broker-dileriň müşderi hasaplarynyň brokeriň bankrotlyk
mülkünden tölenmegi, bu öň hiç haçan mümkin bolmadyk.
Gymmatlyk kagyzlarynyň taryhy boýy olar şahsy mülk bolup gelýär.
Şonuň üçin men näme üýtgändigini öwrenmäge başladym.
Şeýlelik bilen men munuň Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda Birmeňzeş Söwda Kodeksine girizilen
üýtgeşmeler netijesinde ýüze çykandygyny anyklady.
Bu ähli 50 ştatda üýtgedildi.
Bu, ony üns çekmezlik üçin uzak wagtlap sessiz ýagdaýda amala aşyryp boljakdygyny we federal
derejede ýerine ýetirmegiň zerur däldigini aňladýardy.
Bu howpsuzlyk talaby üçin täze hukuk gurluşyny döretdi.
Soňra, 2005-nji ýylda, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda bankrotlyk kanunyna girizilen üýtgeşiklik
"howpsuz liman" diýlip atlandyrylýan bir düzgün döretdi.
Bu hem gowy eşidilýär.
Emma Safe Harbor howpsuz bergi berijilere müşderileriň emlägini ele geçirmek üçin howpsuz liman hödürleýär we
hatda aldaw ýagdaýynda hem müşderileriň emlägini aljakdyklaryna doly ynanmak mümkinçiligini berýär.
Diňe iň uly banklar müşderileriň depozitlerini kabul etmäge ygtyýarlydyr.
Şonuň üçin hiç kim aralaşyp, hiç zat alyp gitmegini islemeýärsiň.
Diňe olar ony alarlar.
Sistemä üýtgeşiklik girizildi, eýeçilik ýokary derejä geçirilip, esasan krizis ýagdaýynda birleşdirilen
görnüşde saklanyp, kepillendirilýän karz beriji ulgamynyň talaplaryny kanagatlandyrmak üçin.
Munuň bolmagynda, özüni gorandygyny pikir eden adamlar, iň ösen guramalar we pensiýa gaznalary
hem goşulyp, indi hiç hili goraga eýe bolmazlar.
We kepillendirilýän karz berijiler ähli esasy paýnamalary we obligasiýalary ele geçirip, ähli açyk
jemgyýetler boýunça dolandyryşy öz ellerine geçirerler.
Olar ony şeýdip dizaýn etdiler, şeýdip zatlary özleri üçin alyp bilýärler.
Siz karzlary bolmadyk we ähli eýeçiliklerini düşnükli hem şübhesiz eýeleýän şahslardan we kompaniýalardan ähli
gymmatlyk kagyzlaryny kepil hökmünde kabul edip bilersiňiz.
Size bu prosesiň gorkusyny düşündirmek üçin bir analogiýa bereliň:
Şonuň üçin siz awtoulag satyn aldyňyz we ony nagt pul bilen töläňiz.
Sen özüňi örän konservatiw diýip pikir edýärsiň.
Siziň awtoulag üçin hiç hili karzyňyz ýok.
Emma siz bilmänkä, diler siziň awtomobiliňizi kepil hökmünde dolandyrmagy dowam etdirýär.
Size munuň aýdylmaz.
Diler siziň awtoulagyňyzy we ony satan beýleki ähli awtoulaglary karzlarynyň we işiniň kepili hökmünde ulanýar.
Indi satuwçy bankrot bolýar.
Diňe belli bir kepillendirilýän karz berijilere sud barlagy bolmazdan siziň awtoulagyňyzy we diler tarapyndan
satylan ähli awtoulaglary derrew alyp gitmäge ygtyýar berilýär.
Men muny adamlara düşündirýänimde, olar awtoulaglary barada alada edýärler.
Bu siziň awtoulagňyz barada däl.
Bu bolup geçen wakanyň analogiýasydyr.
Bu diňe siziň awtoulagyňyz barada bolmagyndan has-da erbet, sebäbi bu hakykatdanam dünýäniň ähli
ýerindäki gymmatlyk kagyzlary kompleksine degişlidir.
Şonuň üçin emlägiňiziň ýitmegine sebäp bolan siziň töleg ukypsyzlygyňyz däl.
Bu, sizi habarsyz goýup ýa-da mälim etmezden kepiliňizi gizlinçe öz mülkü hökmünde ulanan adamlaryň töleg ukypsyzlygy.
Bu akylly hekaýa.
Şonuň üçin, olar kanuny üýtgetdiler. Olar Birmeňzeş Söwda Kodeksine üýtgetme girizdiler.
Bu 1994-nji ýyldan başlap boldy.
Şonuň üçin onýyllyklaryň dowamynda durmuşa geçirilen bir meýilnama bardy.
Soňra bu modeli dünýäniň ähli ýerlerinde kanuna girizmek üçin harmonizasiýa prosesi başlandy.
Olar muny ÝB arkaly etdiler.
Bu mowzuk boýunça ÝB resminamalarynda tapylan ilkinji ara alyp maslahatlaşyk 2002-nji ýyla degişlidir.
Şol wagt dot-kom çökgünliginden soňky döwürde proses başlandy.
We Ýewropa Bileleşigi "Hukuki Kesgitlilik Topary" diýlip atlandyrylýan bir gurama döretdi.
Bu hem gowy zat ýaly eşidilýär.
Emma maksat, kepillendirilýän karz berijileriň müşderileriň emläklerini ele
geçirmekde hukuk taýdan anykligini üpjün etmekdir.
Bu Monopoly oýny ýaly, oýun tablisasyndaky ähli gahrymanlaryň pullary bankyna gaýtadan geçirilýär.
Soňra olar diýýärler: gel, täze oýun başlalyň.
Biz başlangyç çemeleşme hökmünde ähli zadyň biziňde bardygyny, siziňde bolsa hiç zat ýokdugyny kabul edýäris.
Şonuň üçin, bir zat karz almak isleýärsiňizmi?
We şonuň üçin CBDC şol bolar, merkezi bankyň sanly walýutasy.
Adamlar üçin CBDC ulanmakdan ýüz öwürmek örän kyn bolar, sebäbi olar hakykatdan hem iýip bilmezler.
Şonuň üçin adamlarda bolup geçýän zatlaryň nämedigini düşünmegi üçin öňünden habarlylygy artdyrmak örän möhümdir.
Şeýlelik bilen adamlar ulgamyň iň ýokary derejesine çenli gatnaşyp bilerler.
Ol ulgamyň iň ýokary derejesine çenli örän ukyply adamlary işjeňleşdirmek mümkinçiligine eýedir.
Bu ulgama garşy adamlary birleşdirmek mümkinçiligine eýedir.
Şonuň üçin ýylan başy bar, ýöne ol özbaşdak hiç zat edip bilmeýär; munuň ýerine ol ähli zady onuň üçin ýerine ýetirmek
üçin ýylan başynyň aşagyndaky myşsanyň güýjüne daýanýar.
Wekaletiň bir bölegi bu habarlylygy şol myşsanyň çägine ýetirmekdir.
Şonuň üçin hemmeler munuň bilen ýüzbe-ýüz bolmaly, hatda özlerinde güýç bardygyna we
üýtgeşiklik girizip biljekdigine ynanýan adamlar hem.
Bu hem kanuny taýdan amala aşyrylmalydyr.
Ony kanuny usullar bilen göreşmeli.
Men aýdýan, möhüm wezipelerde oturan hakimleriň munuň hakda habar tapandygyny göz öňüne getiriň.
Prokurorlar. Bu aldawçy ulgamy nädip ýatyryp boljakdygy barada hiç haçan hakyky derňew geçirilmändir.
Muny etmek üçin ýollar bolar, sebäbi bu diňe bir gurluşdyr.
David Webbiň "The Great Taking" atly kitaby we has uzyn dokumental filmi şu salgydan tapyp bilersiňiz: TheGreatTaking.com