2023 թվականի նոյեմբերի 30-ից դեկտեմբերի 13-ը Դուբայում կայացած ՄԱԿ-ի Կլիմայի փոփոխության 28-րդ կոնֆերանսում առաջին
անգամ որոշվեց կլիմայական պաշտպանության գործում ավելի մեծ ուշադրություն դարձնել սննդի ոլորտին և գյուղատնտեսությանը։
130-ից ավելի երկրներ ստորագրեցին հայտարարագիր, որով նշվում է, որ գյուղատնտեսական ոլորտի արտանետումները
այժմ նույնպես պետք է ընդգրկվեն կլիմայական նպատակներում։
Սա առաջին հերթին վերաբերում է գյուղատնտեսական կենդանապահությանը։
2023 թվականի վերջում Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը կոչ արեց աշխարհի կառավարություններին
միջոցներ ձեռնարկել գյուղատնտեսության և սննդի արտադրության դեմ։
Ըստ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության գլխավոր տնօրեն՝ դոկտոր Թեդրոսի, մեր սննդային համակարգը վնասում է
մարդկանց և մոլորակի առողջությանը և կազմում է ջերմոցային գազերի 30%-ը։ Ուստի անհրաժեշտ է իրականացնել փոխակերպում։
Քանի որ հատկապես կենդանապահությունը դասակարգվում է որպես կլիմայի համար առանձնապես վնասակար, Թեդրոսը կոչ արեց աշխարհի առաջնորդներին
խիստ սահմանափակել իրենց երկրներում մսի և կաթնամթերքի սպառումը։
Փոխարենը սննդակարգը պետք է փոխարինվի բուսական արտադրանքներով և լաբորատոր պայմաններում աճեցված
«կերակուրներով», ինչպիսիք են լաբորատոր պայմաններում աճեցված միսը և միջատների վրա հիմնված սնունդը։
Ամբողջը առաջ է մղվում, չնայած լավ հայտնի է, որ, մասնավորապես, ԱՄՆ գիտնական, Կալիֆորնիայի համալսարանի պրոֆեսոր և օդի որակի փորձագետ
դոկտոր Ֆրենկ Միթլոեները, ինչպես նաև Օքսֆորդի համալսարանի գիտական ուսումնասիրությունները ապացուցել են, որ անասնաբուծությունից
առաջացած մեթանը մնում է անընդմեջ շրջանառության մեջ։
Սա ամբողջությամբ հերքում է այն փաստարկը, որ կենդանապահությունը պետք է կրճատվի կլիմայի փոփոխության դեմ պայքարելու համար։
Այն նաև անտեսում է այն փաստը, որ 2022 թվականին կոչված «Դուբլինի հռչակագրում» աշխարհի 650 գիտնականներ 1000 գիտական հոդվածների հիման
վրա հստակ դիրքորոշում են հայտնել անասնաբուծության վերաբերյալ։
Նրանք եզրակացրին, որ անասնապահությունը կայուն սննդային համակարգում ունի կարևոր դեր։
Նա հասարակության համար չափազանց արժեքավոր է, որպեսզի թույլ տալ, որ նա դառնա ֆանատիզմի զոհ։
Այնուամենայնիվ, այս չափազանց կարևոր ձայները ակնհայտորեն չեն լսվում, չխոսենք արդեն դրանց հաշվի
առնելու մասին նման ճակատագրական որոշումների ժամանակ։
Կենդանաբուծությունը շատ ֆերմերների համար եկամտի հիմնական աղբյուրն է։ Հետևաբար, երկարաժամկետ հեռանկարում պլանավորված
սննդակարգի փոփոխությունը անխուսափելիորեն կհանգեցնի այն գյուղատնտեսության ավերմանը, ինչպիսին այն այսօր է։
Էռնստ Վոլֆը, հայտնի ֆինանսական և տնտեսական փորձագետը, հաջորդ ծրագրում բացահայտում է, որ հենց սա է պլանը։
Նրա մեկնաբանությունները հստակ ցույց են տալիս, որ այս անգամ էլ մեծ փողերն են կանգնած այս ամենի ետևում, և այժմ նրանք
օգտագործում են ՄԱԿ-ը, ԱՀԿ-ն և ենթարկվող կառավարություններին՝ գյուղատնտեսությանը հարվածելու համար։
Սա ոչ թե մոլորակը կամ շրջակա միջավայրը փրկելու մասին է։
Սա ոչ միայն մի քանի գերհարուստ անհատների հսկայական շահույթի մասին չէ, այլ շատ ավելին է։
Հենրի Կիսինջերը համառոտեցրեց համաշխարհային ռազմավար Դեյվիդ Ռոքֆելլերի ռազմավարությունը հետևյալ կերպ՝
Եթե վերահսկես նավթը, վերահսկում ես ամբողջ ազգերին; եթե վերահսկես սնունդը, վերահսկում ես մարդկանց;
եթե վերահսկես փողը, վերահսկում ես ամբողջ աշխարհը։
Եթե սնունդը ավելի ու ավելի շատ արտադրվի գործարաններում, այլ ոչ թե ֆերմերների կողմից, Ռոքֆելերի երկրորդ
նպատակը հասանելի կլինի համաշխարհային ռազմավարների համար։
Սա վերաբերում է մեզ բոլորիս սննդի միջոցով վերահսկելուն, և ոչ միայն հարյուր հազարավոր գյուղացիների հաշվին, որոնք զրկվում
են իրենց ապրուստի միջոցներից։ Սա վերաբերում է մեր ապագային։
youtube.com/watch?v=_zxXdSRF8Mk] Բարև – ես Էռնստ Վոլֆն եմ։
Մենք ներկայումս ականատես ենք լինում ֆինանսական համակարգում, աշխատանքի աշխարհում և
գյուղատնտեսությունում պատմական մասշտաբների համաշխարհային ցնցման։
Ավելի քան 130 կենտրոնական բանկեր ներկայումս աշխատում են ֆինանսական համակարգում թվային կենտրոնական բանկային փողի ներդրման վրա։
Առաջիկա ապագայում մենք բոլորս կունենանք միայն մեկ հաշիվ՝ կենտրոնական բանկում։
Աշխատանքի աշխարհում արհեստական բանականության զարգացման շնորհիվ մենք կարող ենք առջև կանգնել նույնիսկ ավելի մեծ փոփոխությունների։
Ալգորիթմներն ու արդյունաբերական ռոբոտները, արհեստական բանականությամբ կառավարվող անօդաչու թռչող սարքերը և
3D տպիչները կհանձնեն մարդկանց կողմից նախկինում կատարված անթիվ-անհամար առաջադրանքները բոլոր ոլորտներում։
Այնուամենայնիվ, ամենաдраմատիկ ազդեցությունները գյուղատնտեսության վրա են։
Տեխնոլոգիական առաջընթացը բացում է այնպիսի հնարավորություններ, որոնք մինչև վերջերս
գոյություն ունեին միայն գիտաֆանտաստիկ վեպերում։
Մասնավորապես երկու միտումներ են կենտրոնական դիրք գրավում՝ ուղղահայաց գյուղատնտեսություն և լաբորատորիայում աճեցված միս։
Վերտիկալ գյուղատնտեսության մեջ բույսերը այլևս բացօթյա չեն աճեցվում, այլ փակ դահլիճներում կամ տարաներում։
Նրանք դարակներում են դասավորված և արհեստական լույսի տակ են։
Ճարպոտությունը, ջերմությունը և օդափոխությունը վերահսկվում են համակարգիչներով։
Բույսերի արմատները աճում են փրփուրի թերթիկների վրա՝ տարաներում կամ խողովակներում, որոնց
միջով հոսում է սննդանյութերով հարուստ ջուր։
Ամբողջ գործընթացը տեղի է ունենում ամբողջովին ստերիլ պայմաններում։
Բույսերը չեն շփվում արևի, հողի, անձրևի կամ քամու հետ, ինչպես նաև միջատների, միկրոօրգանիզմների կամ բակտերիաների հետ։
Նույնիսկ օրվա լուսավորության ռիթմը արհեստականորեն վերահսկվում է բերքի առավելագույն արդյունավետություն ապահովելու համար։
Երկրորդ միտումը վերաբերում է լաբորատորիաներում բջիջային մշակույթներից ստացված արհեստական մսին։
Այս միսը հանրությանը հայտնի դարձավ 2013 թվականի օգոստոսին, երբ Մաաստրիխտի համալսարանում
ներկայացվեց առաջին բջիջային մշակված համբուրգերը։
Այդ ժամանակ դրա արտադրության ծախսերը գերազանցեցին 250 000 եվրոյին։
Արտադրության ծախսերը այժմ մոտ $10 են մեկ համբուրգերի համար և շարունակում են նվազել։
Սա նշանակում է, որ լաբորատորիայում աճեցված միսը շուտով շուկայում կմրցի իրական մսի հետ և անգամ մոտ
ապագայում գնի առումով կկարողանա գերազանցել այն։
Բույսերի արհեստական աճեցումն ու արհեստական մսի արտադրությունը գրավել են աշխարհի բոլոր ծայրերից խոշոր ներդրողների ուշադրությունը,
որոնք այստեղ միլիարդավոր ֆունտ ստերլինգների բիզնես հնարավորություն են տեսնում։ Եվ դա ոչ առանց հիմնավոր պատճառի է։
Վերտիկալ գյուղատնտեսությունը վերացնում է դաշտերի, գյուղատնտեսական մեքենաների և աշխատուժի մեծ մասի անհրաժեշտությունը։ Այն խնայում է
ջուրը, միջատասպան և պեստիցիդային միջոցները, չի կախված եղանակից, և եթե գործարանները կամ կոնտեյներները տեղակայված են
բնակչության կենտրոնների մոտ, հնարավոր է հրաժարվել լոգիստիկայի մեծ մասից։ Միակ հավելյալ ծախսը էներգիան է։
Ուստի, անշուշտ, պատահական չէ, որ մինչ օրս այս տեսակի ամենամեծ գործարանը բացվել է անցյալ տարի
Դուբայում, որտեղ էներգիան գրեթե ոչինչ չի արժե։
Լաբորատորիայում աճեցված մսի դեպքում տնտեսումները ավելի նշանակալի են։
Ձեզ այլևս չեն անհրաժեշտ կենդանիներ, կեր, արոտավայրեր, վետերիներ, կենդանիների տեղափոխողներ, մորթարաններ,
և դուք մեծ գումար եք խնայում անձնակազմի ծախսերի վրա։
Ավելին, դուք խնայում եք ամենաթանկարժեք ռեսուրսը՝ ժամանակը։
Մինչդեռ ճարպակալող ցուլը 18–20 ամիս է պահանջում մորթի քաշին հասնելու համար, լաբորատոր պայմաններում աճեցված միսը պատրաստ
է փաթեթավորվելու և վաճառվելու ընդամենը երեքից ութ շաբաթում։
Մեծ ներդրողների, այդ թվում՝ BlackRock-ի, Vanguard-ի և State Street-ի նման ակտիվների կառավարիչների, ինչպես նաև Բիլ Գեյթսի և
Google-ի հիմնադիրի նման գերհարուստ անհատների ապագայի տեսլականը
Սերգեյ Բրինը կամ Ռիչարդ Բրանսոնը ինչ-որ այսպիսի տեսք ունեն։
Մի օր կձևավորվի համաշխարհային 3D տպիչների ցանց, որը կարտադրի այս միսը։
Այս 3D տպիչները հետո շահագործվում են լիցենզավորվածների կողմից, որոնք պետք է վճարեն լիցենզատուներին
լաբորատորիայում աճեցված յուրաքանչյուր մսի կտորի համար։
Ուստի զարմանալի չէ, որ վերջին տարիներին հարյուրավոր միլիոններ են ներդրվել արհեստական մսի և արհեստական բույսերի զարգացմանը։
Միայն 2021 թվականին լաբորատոր պայմաններում աճեցված միսը կազմել է 1,9 միլիարդ դոլար։ Եվ
քաղաքական գործիչներն էլ հետևում են օրինակին։
Օրինակ, երեք ամսից մի փոքր ավելի առաջ Եվրոպական Միությունը տրամադրել է 1,8 միլիոն եվրո՝ մշակված մսի արտադրության
հնարավոր ծախսերի կրճատումների հետագա հետազոտությունների համար։
Բացի այդ, այն նոր է սկսել լաբորատոր պայմաններում աճեցված մսի առաջին հավանության գործընթացը։
Սա գյուղատնտեսության համար ոչինչ լավ չի կանխատեսում։
Եթե այս երկու միտումները գերիշխեն, դա ոչ այլ ինչ կնշանակի, քան գյուղատնտեսության ավարտը այնպես, ինչպես մենք այն գիտենք։
Բայց – և սա վճռորոշ է – ամբողջը կարող է աշխատել միայն այն դեպքում, եթե մարդիկ մասնակցեն։
Այսինքն՝ եթե սպառողների մեծամասնությունը ընդունի արհեստական բանջարեղենն ու արհեստական միսը։
Այնուամենայնիվ, առայժմ դա այդպես չէ։ Ուրեմն ի՞նչ կարելի է անել։ Դա բավական պարզ է։
Վերցրեք կլիմայի փոփոխության գաղափարախոսությունը և մեզ բոլորիս սպառնացող մոտեցող եղանակային ապոկալիպսիսը, սերմանեք մարդկանց մեջ
վախ ու սարսափ և նրանց առաջարկեք արհեստական բանջարեղենն ու արհեստական միսը որպես լուծում՝ դրանց ցածր ջրասպառման, ցածր
մեթան արտանետումների և CO₂ արտանետումների կրճատման պատճառով։
Դա հենց այն իրավիճակն է, որում մենք ներկայումս գտնվում ենք։
Մենք բոլորս գտնվում ենք լրատվամիջոցների, քաղաքական գործիչների և գիտնականների ահռելի ճնշման տակ, որոնք անընդհատ մեզ հալածում են
կլիմայի մասին սարսափելի պատմություններով՝ ստիպելու համար, որ մենք ընդունենք գյուղատնտեսության այս կառուցվածքային փոփոխությունը
որպես աշխարհի փրկություն կլիմայական փոփոխություններից։
Ամբողջ իրավիճակի անհեթեթությունը նաև ցույց է տրվում այն փաստով, որ Համաշխարհային տնտեսական ֆորումում հիմնված կորպորացիաների
դաշինքը, որը համաշխարհային մասշտաբով միացել է ուժերին որպես կլիմայական առաջնորդներ, ներառում է հետևյալ ընկերությունները:
Allianz, AXA, Bank of America, Barclays, Deutsche Bank և Mastercard։ Բացի այդ՝
Carlsberg, Coca-Cola, Nestlé, Syngenta և Unilever։
Ինչպես դեղագործական հսկաներ ԱստրաԶենեկան, Նովարտիսը և, ամենավերևում՝ գլյֆոսատի արտադրող Բայերը։
Իրոք, արդեն իսկ եկել է պահը, որպեսզի հասկանանք, թե ինչ խաղ է այստեղ խաղարկվում։
Այն ոչ թե մոլորակը փրկելու, ոչ էլ շրջակա միջավայրը բարելավելու մասին է, ինչը, իրականում, հրատապ անհրաժեշտություն է։
Ամեն ինչ շահի մասին է՝ փոքրաթիվ փոքրամասնության օգտին։
Եվ սա ոչ միայն հարյուր հազարավոր գյուղացիների հաշվին է, որոնք զրկվում են իրենց ապրուստի միջոցներից, այլև մեր, մեր երեխաների
և բոլոր ապագա սերունդների ապագայի և կյանքի որակի հաշվին։