2023-жылдын 30-ноябрынан 13-декабрына чейин Дубайда өткөн Климаттын өзгөрүүсү боюнча Бириккен Улуттар Уюмунун
28-конференциясында климатты коргоодо азык-түлүк секторуна жана айыл чарбасына көбүрөөк
маани берүү багыты биринчи жолу аныкталды.
130дан ашык өлкө айыл чарба секторунан чыккан эмиссияларды азыр климаттык максаттарга да киргизиш
керек экенин билдирген декларацияга кол коюшту.
Бул, биринчи кезекте, айыл чарба жаныбарларын багууга тиешелүү.
2023-жылдын аягында Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму (ДСУ) дүйнө жүзүндөгү өкмөттөрдү айыл чарба жана
азык-түлүк өндүрүшүнө каршы чара көрүүгө чакырды!
Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун башкы директору доктор Тедрос белгилегендей, биздин азык-түлүк системабыз адамдардын
жана планетанын саламаттыгына зыян келтирип, парник газдарынын 30%ын түзөт. Ошондуктан трансформация зарыл.
Жаныбарларды багуу өзгөчө климат үчүн өтө зыяндуу деп эсептелгендиктен, Тедрос дүйнөлүк лидерлерди өз өлкөлөрүндө
эт жана сүт азыктарын колдонууну катуу чектөөгө чакырды!
Анын ордуна диетаны өсүмдүккө негизделген азык-түлүктөргө жана лабораторияда өстүрүлгөн «тамак-аштарга»,
мисалы лабораторияда өстүрүлгөн эт жана курттарга негизделген азык-түлүктөргө өткөрүү керек.
Бул маселе алдыга жылдырылып жатат, бирок башкалардын арасында Калифорния университетинин профессору жана аба сапаты боюнча
адис, АКШлык илимпоз доктор Фрэнк Митлоэньер менен Оксфорд университетинин илимий изилдөөлөрү мал чарбачылыгынан
чыккан метан үзгүлтүксүз циклда калаарын далилдегени белгилүү.
Бул климаттын өзгөрүүсүнө каршы күрөшүү үчүн мал чарбачылыгын кыскартуу керек деген аргументти толугу менен четке кагат.
Ал ошондой эле 2022-жылы «Дублин декларациясы» деп аталган документте дүйнөнүн ар кайсы бурчунан келген 650
илимпоз 1000 илимий макалага таянып, мал чарбачылыгы боюнча так позиция билдиргенин да эске албайт.
Алар мал чарбачылыгы туруктуу азык-түлүк системасында маанилүү роль ойной турганын жыйынтыкташты.
Ал коом үчүн өтө баалуу болгондуктан фанатизмдин курмандыгына айланышына жол берүүгө болбойт.
Бирок бул өтө маанилүү үндөр, ачык эле көрүнүп тургандай, угулбай жатат, мындай тарыхый чечимдерде эске алууга деле алынышпайт.
Мал чарбачылыгы көптөгөн фермерлер үчүн кирешенин негизги булагы болуп саналат. Ошондуктан узак мөөнөттө пландалган
тамак-аш рационундагы өзгөрүү акыры бүгүнкү күндө биз билген айыл чарбаны толугу менен жок кылууга алып келет.
Белгилүү каржылык жана экономикалык адис Эрнст Вольф кийинки программада так ушул планын ачыктайт.
Анын билдирүүлөрү чоң акча кайрадан бул иштин артында турганын ачык көрсөтүп, эми алар айыл чарбаны Бириккен
Улуттар Уюму, Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму жана аларга баш ийген өкмөттөр аркылуу чабуулга алышууда.
Бул планетаны же айлана-чөйрөнү сактоо жөнүндө эмес.
Бул бир нече өтө бай адамдардын чоң киреше табуусу жөнүндө гана эмес, бул андан да көп нерселерди камтыйт!
Генри Киссинджер дүйнөлүк стратег Дэвид Рокфеллердин стратегиясын төмөнкүчө кыскача баяндаган:
Эгер мунайды көзөмөлдөсөң, бүтүндөй өлкөлөрдү көзөмөлдөйсүң; эгер азык-түлүктү көзөмөлдөсөң, адамдарды көзөмөлдөйсүң;
эгер акчаны көзөмөлдөсөң, бүтүндөй дүйнөнү көзөмөлдөйсүң.
Эгер азык-түлүк фермерлердин ордуна фабрикаларда көбүрөөк өндүрүлө баштаса, Рокфеллердин экинчи
максаты глобалдык стратегдер үчүн жеткиликтүү болот.
Бул бизди тамак-аш аркылуу көзөмөлдөө жөнүндө, жана бул жүздөгөн миңдеген фермерлердин күнүмдүк тиричилигинен ажыратылып
жатканынын гана эсебине эмес. Бул биздин келечегибиз жөнүндө!
youtube.com/watch?v=_zxXdSRF8Mk] Салам – бул Эрнст Вольф.
Учурда биз каржы системасында, эмгек дүйнөсүндө жана айыл чарбасында тарыхый
масштабдагы глобалдык өзгөрүүлөргө туш болуп жатабыз.
Учурда 130дон ашык борбордук банктар каржы системасына санариптик борбордук банк акчасын киргизүү үстүндө иштеп жатышат.
Жакын келечекте бизде баарыбызда бир гана эсеп болот, ал эсеп борбордук банкта болот.
Жумуш дүйнөсүндө жасалма интеллекттин өнүгүшү натыйжасында биз дагы да чоңураак өзгөрүүлөргө дуушар болуп жатабыз.
Алгоритмдер жана өнөр жай роботтору, жасалма интеллект менен башкарылган дрондор жана 3D принтерлер мурун адамдар аткарып
келген сансыз тапшырмаларды бардык тармактарда өзүнө алат.
Бирок эң драмалык таасирлер айыл чарбасына тийет.
Технологиялык жетишкендиктер жакында чейин илимий-фантастикалык романдардан гана белгилүү болгон мүмкүнчүлүктөрдү ачып жатат.
Эки тренд өзгөчө борбордук орунду ээлеп жатат: вертикалдык фермерчилик жана лабораторияда өстүрүлгөн эт.
Вертикалдык фермерчиликте өсүмдүктөр ачык абада эмес, жабык залдарда же контейнерлерде өстүрүлөт.
Алар полкаларга тизилип, жасалма жарыкка дуушар болуп турат.
Ылғалдуулук, ысык жана желдеткич компьютерлер аркылуу көзөмөлдөнөт.
Өсүмдүктөрдүн тамырлары контейнерлерде же түтүктөрдө жайгашкан көбүк барактарда өсүп, алар
аркылуу азык заттар менен байытылган суу агат.
Бардык процесс толугу менен стерилдүү шарттарда өтөт.
Өсүмдүктөр күн нуруна, топуракка, жамгырга же шамалга, ошондой эле курт-кумурскага, микробдорго же бактерияларга тийбейт.
Жыйымды оптималдаштыруу максатында күндүзгү жарыктын ритми да жасалма түрдө көзөмөлдөнөт.
Экинчи тренд лабораторияларда клетка культураларынан өндүрүлгөн жасалма эт менен байланыштуу.
Бул эт 2013-жылдын август айында Маастрихт университетинде биринчи клеткада өстүрүлгөн
гамбургер көрсөтүлгөндө коомчулукка белгилүү болду.
Ошол учурда анын өндүрүшү 250 000 евродон ашыкка түшкөн.
Өндүрүш чыгымдары азыр бир гамбургерге болжол менен 10 доллар болуп, азайып жатат.
Бул лабораторияда өстүрүлгөн эт жакын арада чыныгы эт менен базарда атаандашып, жакынкы келечекте баа
жагынан да арзаныраак болоору мүмкүн экенин билдирет.
Жасалма өсүмдүк өстүрүү да, жасалма эт өндүрүү да дүйнөнүн ар кайсы бурчунан келген ири инвесторлорду өзүнө тартып
жатат, анткени алар бул жерде миллиард фунт стерлингге бааланган бизнес мүмкүнчүлүгүн сезишүүдө. Ал бекеринен эмес.
Вертикалдык фермерчилик талааларга, айыл чарба техникасына жана дээрлик кызматкерлерге муктаждыкты жок кылат. Ал сууну,
инсектициддерди жана пестициддерди үнөмдөйт, аба ырайына көз каранды эмес жана эгерде фабрикалар же контейнерлер калктуу
пункттардын жанында жайгашса, логистиканын чоң бөлүгүн жокко чыгарууга мүмкүнчүлүк берет. Кошумча чыгым – болгону энергия.
Ошондуктан, энергия дээрлик акысыз болгон Дубайда быйылкы күнгө чейин мындай түрдөгү эң ири
фабриканын ачылышы эч кандай кокустандык эмес.
Лабораторияда өстүрүлгөн эт боюнча үнөмдөө андан да олуттуу.
Сизге эми жаныбарлар, азык, жайыттар, ветеринарлар, жаныбарларды ташуучулар, союучу жайлар керек эмес,
жана персоналга кеткен чыгымдарды олуттуу үнөмдөйсүз.
Мындан тышкары, сиз эң баалуу ресурсту – убакытты үнөмдөйсүз.
Салмактуу бука союуга керектүү салмакка жетүү үчүн 18–20 ай талап кылынса, лабораторияда өстүрүлгөн этти таңгактап сатууга
даярдоого болгону үчтөн сегиз жумага чейин гана убакыт кетет.
Чоң инвесторлордун, анын ичинде BlackRock, Vanguard жана State Street сыяктуу активдерди башкаруучу компаниялардын,
ошондой эле Билл Гейтс жана Google компаниясынын негиздөөчүсү сыяктуу өтө бай адамдардын келечекке болгон көз карашы
Сергей Брин же Ричард Брэнсон мындай көрүнөт:
Бир маалда бул этти өндүргөн 3D принтерлердин глобалдык тармагы пайда болот.
Бул 3D принтерлер кийин лицензия ээлери тарабынан иштетилет, алар лабораторияда өстүрүлгөн ар бир эт
бөлүгү үчүн лицензия берүүчүлөргө акы төлөшү керек.
Ошондуктан акыркы жылдары жасалма этти жана жасалма өсүмдүктөрдү өнүктүрүүгө жүздөгөн
миллиондогон доллар салынганы таң калыштуу деле эмес.
Жалгыз эле 2021-жылы лабораторияда өстүрүлгөн эт 1,9 миллиард долларды түздү. Ал эми саясатчылар да ошол кадамды жасап жатышат.
Мисалы, үч айдан бир аз ашык мурун Европа Биримдиги клеткалык технология менен өстүрүлгөн эттин
өндүрүшүндө чыгымдарды азайтуунун мүмкүнчүлүктөрүн мындан ары изилдөө үчүн 1,8 миллион евро бөлдү.
Мындан тышкары, ал лабораторияда өстүрүлгөн эт үчүн биринчи бекитүү процессин жакында эле баштады.
Бул айыл чарба үчүн жакшы эч нерсенин белгиси эмес.
Эгер бул эки тенденция үстөмдүк кылса, бул биз билген айыл чарбанын аягы экенин билдирет.
Бирок – жана бул өтө маанилүү – бул нерсенин баары адамдар катышса гана иштейт.
Бул, эгерде керектөөчүлөрдүн көпчүлүгү жасалма жашылчаларды жана жасалма этти кабыл алса.
Бирок азырынча абал мындай эмес. Анда эмне кылса болот? Бул абдан жөнөкөй.
Климаттын өзгөрүүсү идеологиясын жана баарыбызды коркутуп турган жакындап келе жаткан аба ырайы апокалипсисин колдонуп, адамдарда
коркуу жана үрөй учуруучу абал жаратып, сууну аз керектегени, метан чыгарылышынын аздыгы жана CO₂ чыгарылышынын кыскарышы
үчүн жасалма жашылчалар менен жасалма этти чечим катары сунушта.
Бул так азыркы учурда биз туш болуп турган абал.
Биз баарыбыз медиа, саясатчылар жана илимпоздордун айырмалуу чоң басымынын астындабыз, алар климат тууралуу коркунучтуу окуяларды
үзгүлтүксүз айтып, айыл чарбасындагы бул структуралык өзгөрүүнү климаттын өзгөрүүсүнөн дүйнөнү куткара
турган жалгыз жол катары кабыл алууга мажбур кылышат.
Бул бүт кырдаалдын абсурддуулугу Дүйнөлүк экономикалык форумда негизделген, климаттык лидерлер катары дүйнөлүк
деңгээлде биригип, төмөнкү компанияларды камтыган корпорациялар альянсынын фактысы менен дагы көрсөтүлөт:
Allianz, AXA, Bank of America, Barclays, Deutsche Bank жана Mastercard. Ошондой эле
Carlsberg, Coca-Cola, Nestlé, Syngenta жана Unilever.
Ошондой эле фармацевтикалык алптар AstraZeneca, Novartis жана, үстүнө-үстөк, глифосат өндүрүүчү Bayer.
Бул жерде кандай оюн жүрүп жатканын түшүнүү үчүн чындап эле убакыт келди.
Бул планетаны сактоо же чындыгында эле шашылыш түрдө зарыл болгон айлана-чөйрөнү жакшыртуу жөнүндө эмес.
Бул өтө азчылыктын пайдасы үчүн.
Бул жүздөгөн миңдеген фермерлердин тиричилигинен ажырап жатканы гана эмес, биздин, биздин балдарыбыздын жана
келечектеги муундардын баарынын келечеги менен жашоо сапатынын эсебинен да болуп жатат.