Na likita ya 28 ya ONU mpo na mbongwana ya klima, oyo esalemaki na Dubai kobanda mokolo ya 30 sanza ya zomi na moko kino mokolo
ya 13 sanza ya zomi na mibale 2023, nzela efungwamaki mpo na mbala ya liboso kopesa likebi mingi na
makambo ya bilei mpe ya bilanga na kati ya kobatela klima.
Mibeko koleka 130 batiaki maboko na mokanda moko oyo elobi ete bamɔ́tɔ oyo ebimaka na mosala ya bilanga
esengeli mpe sikoyo ekɔtisama na mikano mpo na kobongisa klima.
Oyo etali mingi mpenza bobɔkɔli ya banyama ya bilanga.
Na suka ya mobu 2023, OMS esengaki na baguvernema ya mokili mobimba ete bázwa bikateli mpo na
kobundisa bilanga mpe bosali biloko ya kolia!
Kolanda Mokambi-Monene ya OMS, Monganga Tedros, lolenge na biso ya kobongisa bilei ezali kobebisa kolongono ya bato mpe
ya mokili, mpe epesaka 30% ya ba gaz à effet de serre. Yango wana, mbongwana ya mozindo ezali na ntina mingi.
Lokola bobɔkɔli ya banyama, mingi mpenza, emonani ete ezali likambo ya mabe mingi mpo na klima, Tedros asɛngaki
bakonzi ya mokili mobimba bákanga makasi lolenge ya kolia misuni mpe biloko ya miliki na mikili na bango!
Kasi, esengeli nde kobongola bilei mpo na kolia biloko oyo ewuti na banzete mpe "bilei" oyo ebimisami na laboratoire, lokola
misuni ya laboratoire mpe bilei oyo esalemi na banyama-nkeke.
Likambo yango mobimba ezali kotindama liboso atako eyebani malamu ete, kati na basusu, moto ya siansi ya Amerika Dr Frank
Mitloehner, profesere mpe moto ya mayele na makambo ya qualité ya mopɛpɛ na Université ya Californie, mpe boyekoli ya siansi ya
Université ya Oxford, bamonisi ete methane oyo euti na bobɔkɔli ya bibwele etikalaka na kati ya zinga-zinga oyo esilaka te.
Yango ebwaki mpenza likanisi oyo elobaka ete esengeli kokitisa bobɔkɔli ya banyama mpo na kobundisa mbongwana ya klima.
Eboyi mpe kondima likambo ete na kati ya "Liyebisi ya Dublin" ya mobu 2022, bato ya siansi 650 kouta na mokili mobimba
bazwaki ekateli ya polele na ntina na bobokoli ya bibwele, na kotalela mikanda ya siansi nkoto moko (1 000).
Bamonaki ete bobɔkɔli ya bibwele ezali na ntina monene na système ya bilei ya kolongobana.
Azali na motuya mingi koleka mpo na bato, esengeli te akoma mobunga ya fanatisme.
Kasi, emonani polele ete bongo ya ntina mingi boye ezali koyokana te, mpe ata kokanisa
yango te na kati ya bikateli ya minene boye.
Bobɔkɔli ya banyama ezali liziba monene ya mosolo mpo na babɔkɔli ebele. Na yango, na mikolo ezali koya, mbongwana
oyo bakanisi na lolenge ya kolia ekomema bobele libebi ya mosala ya bilanga ndenge toyebi yango lelo.
Ernst Wolff, moto ayebani mingi na makambo ya mbongo mpe ya nkita, amonisi na programme oyo elandi ete oyo nde mpenza mwango.
Maloba na ye emonisi polele ete mbongo minene ezali lisusu na sima ya likambo oyo, sikoyo ezali kobundisa bilanga
na nzela ya ONU, OMS mpe baguvernema oyo etosaka bango.
Oyo ezali likambo ya kobikisa mokili to zinga zinga te.
Ezali te kaka likambo ya kozwa matabisi ya minene mpo na bato moke ya bozwi koleka, ezali nde likambo ya monene koleka wana!
Henry Kissinger akɔngɔlisaki stratégie ya David Rockefeller, moto ya mayele na makambo ya mokili mobimba, boye:
Soki okonzi mafuta, okonzi bikolo mobimba; soki okonzi bilei, okonzi bato; soki okonzi mbongo, okonzi mokili mobimba.
Soki bilei ebandi kosalema mingi na ba izine na esika ya baloni, mokano ya mibale ya Rockefeller
ekozala na nzela mpo na bato ya mayele ya mokili mobimba.
Ezali likambo ya kokonza biso nyonso na nzela ya bilei, mpe ezali te kaka na ndenge ya konyokola bankama ya
bankoto ya basali bilanga oyo bazangi lolenge ya kobikela. Ezali likambo ya lobi na biso!
youtube.com/watch?v=_zxXdSRF8Mk] Mbote – Ngai Ernst Wolff.
Na ntango oyo, tozali komona mbongwana ya monene mpenza na mokili mobimba na makambo ya mbongo, ya mosala mpe ya bilanga.
Banki ya katikati koleka 130 bazali sikoyo kosala mosala mpo na kokotisa mbongo ya numérike ya
banki ya katikati na kati ya sisteme ya misolo.
Na mikolo ezali koya, biso nyonso tokozala kaka na compte moko, oyo ya banki centrale.
Na mokili ya mosala, tozali kokutana na mbongwana oyo ekoki kozala monene koleka mpo na bokoli ya mayele ya masini.
Ba algorithmes na ba robots ya industrie, ba drones oyo ekambami na AI mpe ba imprimantes 3D bakozwa misala ebele na
ba industries nionso oyo liboso ezalaki kosalema na bato.
Kasi, mbongwana ya makasi koleka emonanaka na mosala ya bilanga.
Bokoli ya tekinoloji ezali kofungola banzela ya sika oyo, kino kala te, ezalaki kaka na kati ya babuku ya science-fiction.
Makambo mibale mpenza nde ezali na motó ya likambo: bilanga ya kotombola mpe misuni oyo ebimisami na laboratoire.
Na lolenge ya bilanga ya kotɛlɛma, balonaka lisusu bilɔ́kɔ na libándá tɛ́, kasi na kati ya ba
ndako ya minene oyo ekangami to na kati ya bitunga.
Batíami likoló ya ba étagères mpe pole ya artificielle epelisami likoló na yango.
Humidité, molunge mpe ventilation ekambamaka na ba ordinatere.
Misisa ya banzete ekolaka likolo ya bapanká ya fulufulu na kati ya biloko to ya batiyo, epai
mayi oyo etondi na biloko ya kolendisa ekotaka.
Misala nyonso esalemaka na esika oyo epetolami mpenza.
Banzete ekutanaka te na moi, mabele, mbula to mopepe, mpe lisusu te na banyama-nkeke, mikrobe to ba bactéries.
Ata rythme ya pole ya moyi mpe etambwisami na lolenge ya artificiel mpo na kobongisa mbuma.
Momeseno ya mibale etali misuni ya kosala oyo ebimisami uta na ba cellules oyo bakolisaka na ba laboratoires.
Nsaí oyo eyebanaki na bato na sanza ya mwambe 2013, tango hamburger ya liboso oyo ekolá na ba
cellules elakisamaki na Iniversite ya Maastricht.
Na tango wana, mosolo ya kosala yango elekaki euro nkóto nkama mibale na ntuku mitano.
Sikawa, mosolo ya kosala hamburger moko ezali pene ya dolare zomi, mpe ezali kokita.
Yango elingi koloba ete mosika te, misuni oyo ebimisami na laboratoire ekomekana na misuni ya solo na
zando, mpe ekokoka kutu koteka yango na ntalo ya se.
Bokɔli ya banzeté ya kosala mpe bosaleli ya misuni ya kosala ebendaki bato ya minene ya mbongo kouta na mokili
mobimba, baye bamoní libaku ya mombongo ya bamiliáre ya ba livres. Mpe ezali na ntina ya malamu.
Bokóni ya kotɛlɛma elongolaka mposa ya bilanga, ba masini ya mosala ya bilanga mpe pene na basali te. Ebombaka mayi, nkisi ya
banyama-nkɛkɛ mpe nkisi ya banyama ya mabe, etalelaka te ndenge likolo ezali mpe, soki ba izine to ba conteneurs ezali pene na
bisika bato bafandi ebele, elongolaka eteni monene ya misala ya botambwisi biloko. Mosolo kaka moko ya kobakisa ezali ya kura.
Yango wana, ezali mpenza likambo ya mbalakaka te ete izine ya monene koleka ya lolenge oyo tii lelo efungwamaki na mbula eleki
na Dubai, esika oyo eyebani ete énergie ezalaka pene ya ofele.
Na oyo etali misuni oyo ebimisami na laboratoire, mbongo oyo ebombami ezali ata monene koleka.
Ozali lisusu na mposa ya banyama, bilei na yango, matiti, minganga ya banyama, batambwisi ya banyama to bisika ya
koboma banyama te, mpe obombi mbongo ebele na lifuta ya basali.
Lisusu, obombi eloko ya motuya koleka: ntango.
Ntango ngɔmbɛ ya mobali ya konenisa ezwaka sanza 18 kino 20 mpo na kokoma na kilo ya koboma, misuni oyo ekolisami
na laboratoire ezwaka kaka pɔsɔ misato kino mwambe liboso ete ebonga mpo na kotia na saki mpe koteka.
Limoniseli mpo na lobi ya ba investisseurs ya minene, bakisa mpe bakambi ya ba actifs lokola BlackRock,
Vanguard na State Street, mpe lisusu bato ya bozwi koleka lokola Bill Gates, mobandisi ya Google.
Sergey Brin to Richard Branson bazali komonana pene pene boye:
Mokolo mosusu, ekozala na réseau mondial ya ba imprimantes 3D oyo ekosala misuni oyo.
Ba imprimantes 3D wana esalelamaka na bato oyo bazwi ndingisa, oyo basengeli kofuta mbongo na bapesi-ndingisa mpo
na eteni nyonso ya misuni oyo ekolisami na laboratoire.
Na yango, ezali likambo ya kokamwa te ete bamilio na bamilio ya badollar ebimisami mpo na bokeli ya misuni ya
kosala mpe ya bilona ya kosala na mibu oyo euti koleka.
Kaka na mobu 2021, mosolo ya misuni oyo ebimisami na laboratoire ezalaki miliare 1,9 ya
badolare. Mpe bato ya politiki bazali kolanda ndakisa.
Na ndakisa, eleki soki sanza misato, Lisanga ya Mpoto epesaki €1,8 milio mpo na kolandisa bolukiluki na ntina ya kokitisa mituya
ya mosolo na production ya misuni ya kobokola na laboratoire.
Lisusu, euti kobanda nzela ya liboso ya kondima misuni oyo ekolisami na laboratoire.
Eloko moko te kati na oyo ezali elembo ya malamu mpo na mosala ya bilanga.
Soki mimeseno oyo mibale ekobi, yango elingi koloba suka ya mosala ya bilanga ndenge toyebi yango.
Kasi – mpe oyo ezali na ntina mingi – likambo yango mobimba ekoki kosimba kaka soki bato bakoti na kati.
Yango elingi koloba, soki ebele ya basombi bandimi ndunda ya lokuta mpe misuni ya lokuta.
Kasi, ezali bongo te, ata mpo na sikoyo. Bongo, nini ekoki kosalema? Ezali pɛtɛɛ.
Bozwa likanisi ya mbongwana ya klima mpe suka ya mopɛpɛ oyo ezali koya mpe kobangisa biso nyonso, kotisa bobangi mpe nsɔmɔ na
mitema ya bato, mpe kolakisa bango ndunda mpe misuni ya kosala lokola nzela ya kobima, mpo esɛngaka
mayi mingi te, ebimisaka gaz méthane mpe CO₂ moke.
Yango mpenza ezali likambo oyo tozali na kati na yango sikoyo.
Biso nyonso tozali na nse ya pression ya makasi uta na ba médias, bato ya politiki mpe bato ya siansi, oyo bazali ntango nyonso
kotondisa biso na masolo ya nsomo etali climat, mpo na kosala ete tondima mbongwana oyo ya monene na lolenge
ya mosala ya bilanga lokola nde lobiko ya mokili mobimba liboso ya mbongwana ya climat.
Bozoba ya likambo oyo mobimba emonisami mpe na likambo ete lisanga ya ba kompani oyo esalemaki na Forum Économique Mondial,
mpe oyo esangisi makasi na mokili mobimba lokola bakambi ya makambo ya klima, ezali na kati na yango ba kompani oyo elandi:
Allianz, AXA, Bank of America, Barclays, Deutsche Bank mpe Mastercard. Lisusu
Carlsberg, Coca-Cola, Nestlé, Syngenta mpe Unilever.
Ndenge moko mpe na ba kompani minene ya nkisi lokola AstraZeneca, Novartis mpe, likolo
na yango nyonso, Bayer, mosali ya glyphosate.
Tango ekoki mpenza mpo na koyeba lisano nini bazali kosakana awa.
Ezali te mpo na kobikisa mokili to mpo na kobongisa environnement, likambo oyo esengeli mpenza kosalema noki.
Ezali kaka mpo na matomba ya bato moke mpenza.
Mpe likambo oyo ezali likama kaka te mpo na bankama ya bankoto ya baloni oyo bazangi lolenge ya kobikela, kasi ezali
mpe likama mpo na avenire mpe bolamu ya bomoi na biso moko, ya bana na biso mpe ya bilenge nyonso oyo bakoya.