2023-nji ýylyň 30-njy noýabryndan 13-nji dekabryna çenli Dubaýda geçirilen BMG-niň Iklim Üýtgemegi boýunça 28-nji
konferensiýasynda ilkinji gezek iýmit pudagyna we oba hojalygyna iklim goragynda has uly üns bermek ugry kesgitlendi.
130-dan gowrak ýurt oba hojalyk pudagyndan çykýan emissiýalaryň hem häzirki howa maksatlaryna
girizilmelidigini aýdýan deklarasiýany gol goýdy.
Bu esasan oba hojalygynda haýwançylyga degişlidir.
2023-nji ýylyň ahyrynda Dünýä Saglyk Guramasy dünýäniň ähli hökümetlerini oba hojalygyna we
azyk önümçiligiňe garşy çäre görmäge çagyrdy!
Dünýä Saglyk Guramasynyň baş direktory Dr Tedrosyň aýtmagyna görä, iýmit ulgamymyz adamlaryň we planetanyň saglygyna
zyýan ýetirýär we ýylylyk öýü gazlarynyň 30%-ine sebäp bolýar. Şonuň üçin ulgamda çylşyrymly özgertme zerurdyr.
Haýwançylygyň aýratynlykda howa şertlerine örän zyýanly hasaplanýandygy sebäpli, Tedros dünýä
liderlerini öz ýurtlarynda et we süýt önümleriniň sarp edilmegini berk çäklendirmäge çagyrdy!
Munuň ýerine iýmit režimi ösümlik esasly önümlere we laboratoriýada öndürilen "iýmitlere", mysal üçin laboratoriýada
öndürilen et we haşarat esasly iýmitlere geçirilmelidir.
Bu mesele öňe süýşürilýär, emma beýleki ýurtlaryň, esasan ABŞ-nyň alymy, Kaliforniýa Uniwersitetiniň professory we howa hiliniň
hünärmeni Dr Frank Mitloehner hem-de Oksford Uniwersitetiniň ylmy barlaglary maldarçylykdan çykýan metanyň
hemişelik aýlanma galýandygyny subut edendigi belli.
Bu, howa şertleriniň üýtgemegine garşy göreşmek üçin haýwançylygy azaltmaly diýlen argumenti düýbünden ýatyryp goýýar.
Şeýle hem, 2022-nji ýylda "Dublin Deklarasiýasy" diýlip atlandyrylýan resminamada dünýäniň dürli künjeginden
gelen 650 alym 1000 ylmy makalanyň esasynda maldarçylyk barada anyk pozisiýa eýe bolandygyny hem nazara almaýar.
Olar malçylygyň durnukly azyk ulgamynda möhüm rol oýnaýandygyny netije etdiler.
Ol jemgyýet üçin gaty gymmatly bolup, fanatizmiň pidasy bolmaga ýol berilmez.
Emma bu örän möhüm sesler aýdyň eşidilmeýär, şeýle möhüm kararlarda olary nazara almak hem aňyrynda galýar.
Haýwançylyk köp daýhanlar üçin girdejiniň esasy çeşmesidir. Şonuň üçin uzak möhletde meýilleşdirilen iýmit
düzgünindäki üýtgeşiklik ahyrynda häzirki bilýän oba hojalygymyzyň düýbünden ýok edilmegine getirer.
Ernst Wolff, meşhur maliýe we ykdysadyýet hünärmeni, aşakdaky programmada munuň takyk şol meýilnama bolandygyny mälim edýär.
Onuň beýanatlary aýdyň görkezýär: uly pullar täzeden bu işiň arkasynda durýar we häzir BMG-ni, Dünýä
Saglyk Guramasyny (DSG) hem-de boýun egýän hökümetleri oba hojalygyna hüjüm etmek üçin ulanýar.
Bu planetany ýa-da daşky gurşawy halas etmek barada däl.
Bu diňe birnäçe gaty baý adamyň uly girdejisi däl, bu ondan hem has köp zat!
Henry Kissinger global strategiýaçy David Rockefeller-iň strategiýasyny aşakdaky ýaly jemledi:
Eger nebit üstünde gözegçilik etseň, tutuş halklary gözegçilik edýärsiň; eger azyk üstünde gözegçilik etseň,
adamlary gözegçilik edýärsiň; eger pul üstünde gözegçilik etseň, tutuş dünýäni gözegçilik edýärsiň.
Eger azyk has köp möçberde daýhanlaryň ýerine zawodlarda öndürilse, Rokfelleriň ikinji
maksady global strategiýaçylar üçin elýeterli bolar.
Bu, diňe ýüzlerçe müňlerçe daýhanlaryň ýaşaýyş çeşmesinden mahrum edilmegi bilen çäklenmän, biziň hemmämizi
iýmit arkaly dolandyrmak barada. Bu bolsa geljegimiz barada!
youtube.com/watch?v=_zxXdSRF8Mk] Salam – men Ernst Wolff.
Biz häzirki wagtda maliýe ulgamynda, iş dünýäsinde we oba hojalygynda taryhy
möçberde global çökgünlikleri başdan geçirýäris.
Häzirki wagtda 130-dan gowrak merkezi bank maliýe ulgamyna sanly merkezi bank pullaryny girizmek boýunça işleýär.
Gelejekde hemmämiziň diňe bir hasaby bolar, ýagny Merkezi bankdaky hasap.
Iş dünýäsinde sun'iy aňyň ösüşi sebäpli mümkin bolan has-da uly üýtgeşmeler bilen ýüzbe-ýüz bolýarys.
Algoritmler we senagat robotlary, süni aň bilen dolandyrylýan dronlar we 3D printerler öň adamlar tarapyndan ýerine
ýetirilýän sanawsyz wezipeleri ähli pudaklarda öz üstüne alar.
Emma iň dramatik täsirler oba hojalygyna bolýar.
Tehnologiýa ösüşleri soňky wagta çenli diňe ylmy fantastika romanlarynda bar bolan mümkinçilikleri açýar.
Aýratyn iki ugur üns merkezinde durýar: dikine oba hojalygy we laboratoriýada öndürilen et.
Vertikal oba hojalygynda ösümlikler açyk howada däl-de, ýapyk zallarda ýa-da konteýnerlerde ösdürilýär.
Olar polkalarda ýerleşdirilip, süni ýagtylyk bilen ýagtylandyrylýar.
Nem, ýylylyk we howalandyryş kompýuterler tarapyndan dolandyrylýar.
Ösümlikleriň kökleri gabyň ýa-da turbanyň içinde ýerleşdirilen köpük tabaklarynda ösýär, şol tabaklaryň
üsti bilen iýmitlendiriji maddalaryň goşulan suw akýar.
Bütin proses doly sterillik şertlerinde geçirilýär.
Ösümlikler gün şöhlesi, toprak, ýagyş ýa-da ýel bilen, şeýle hem haşaratlar, mikroblar
ýa-da bakterialar bilen aragatnaşykda bolmaýarlar.
Hatda gündizki ritm hem hasyly ýygnamagy optimizasiýa etmek üçin süni usulda dolandyrylýar.
Ikinji tendensiýa laboratoriýalarda öýjük kulturasyndan öndürilen süni et bilen baglanyşyklydyr.
Bu et 2013-nji ýylyň awgustynda, Maastricht uniwersitetinde ilkinji öýjük kulturasynda
ösdürilen hamburger hödürlenende ilata belli boldy.
Şol wagt onuň önümçilik çykdajysy 250 000 ýewrodan hem köp boldy.
Öndüriş çykdajylary häzir hamburger başyna takmynan 10 dollar töweregi bolup, azalýar.
Bu, laboratoriýada ösdürilen etiň ýakyn wagtda bazarda hakyky et bilen bäsleşjekdigini we geljekde
bahasyny has pes goýup satyp biljekdigini aňladýar.
Her iki sun'iy ösümlik ekişleri hem-de sun'iy et önümçiligi dünýäniň dört bir künjeginden uly maýa
goýumçylaryny özüne çekdi; olar bu ýerde milliard funtlyk iş mümkinçiligini duýýarlar. Bu bolsa boşuna däl.
Vertikal oba hojalygy meýdanlara, oba hojalyk enjamlaryna we işçi güýjüniň köpüsine bolan zerurlygy aradan aýyrýar. Ol suwy,
insektisidleri we pestisidleri tygşytlaýar, howa şertlerine garaşsyz we eger zawodlar ýa-da konteýnerler ilatly ýerleriň
golaýynda ýerleşdirilse, logistika işleriniň uly böleginden ýüz öwürmäge mümkinçilik berýär. Goşmaça çykdajy diňe energiýadyr.
Şonuň üçin energiýanyň amalda mugt bolandygy belli bolan Dubayda şuňa meňzeş iň uly zawod geçen ýyl açylandygy asla tesadübi däl.
Laboratoriýada ösdürilen et barada aýdylanda, tygşytlamalar has-da uly bolýar.
Siz indi haýwanlara, iýmitlenişe, otlaklara, weterinar lukmanlara, haýwan daşaýjylara we kesimhanalara mätäç
dälsiňiz we işgär çykdajylarynda uly tygşyt edýärsiňiz.
Mundan başga-da, siz iň gymmatly harydy – wagtyňyzy tygşytlaýarsyňyz.
Semdirilen öküriň soýulmak agramyna ýetmegi 18–20 aý alýan mahaly, laboratoriýada ösdürilen et diňe üçden sekize
çenli hepde alýar we gaplanmaga hem-de satylmaga taýýar bolýar.
BlackRock, Vanguard we State Street ýaly baýlyk dolandyryjylary hem-de Bill Gates we Google-iň
esaslandyryjysy ýaly örän baý şahslary öz içine alýan esasy maýa goýujylaryň geljek baradaky garaýyşy
Sergey Brin ýa-da Richard Branson şeýle bir görnüşe eýe:
Bir pursat gelende, bu eti öndürýän 3D printerleriň global toragy bolar.
Bu 3D printerler soňra lisenziýa eýeleri tarapyndan işletilýär; olar laboratoriýada ösdürilen her bir
et bölegi üçin lisenziýa berijilere töleg etmeli.
Şonuň üçin soňky ýyllarda süni et we süni ösümlikleriň ösdürilmegine ýüzlerçe million pul goýulandygy geň däl.
Diňe 2021-nji ýylda laboratoriýada ösdürilen et 1,9 milliard dollara barabar boldy. Syýasatçylar hem şoňa eýerýärler.
Meselem, üç aýdan biraz köp wagt mundan ozal Ýewropa Bileleşigi ösdürilen et önümçiliginde çykdajylary azaltmak
mümkinçiliklerini has-da öwrenmek üçin 1,8 million ýewro berdi.
Mundan başga-da, ol laboratoriýada ösdürilen etiň ilkinji tassyklama prosesini işe girizdi.
Munuň hiç biri oba hojalygy üçin gowy alamat däl.
Eger bu iki tendensiýa üstün gelse, onda biz bilýän oba hojalygynyň ahyry bolar.
Emma – we bu örän möhümdir – bu işiň hemmesi diňe adamlar gatnaşanda işleýär.
Ýagny, eger sarp edijileriň köpüsi süni gök önümleri we süni eti kabul etse.
Emma häzirlikçe ýagdaý şeýle däl. Şonuň üçin näme edip bolar? Bu gaty ýönekeý.
Howanyň üýtgemegi ideologiýasyny we hemmämizi howp astyna alýan geljekki howa apokalipsisini alyň, adamlarda gorky we terror
duýgusyny dörediň we olaryň az suw sarp edişi, az metan zyňyndysy we CO₂ zyňyndysynyň azaldylmagy sebäpli çözgüt
hökmünde adamlar üçin süni gök önümleri we süni et hödürläň.
Bu, häzirki wagtda biziň duran ýagdaýymyz.
Biz hemmämiz metbugat, syýasatçylar we alymlar tarapyndan uly basyş astyndadyrys; olar howa şertleriniň üýtgemegi barada
gorkunç hekaýalar bilen yzygiderli bombalap, oba hojalygyndaky bu gurluşyk üýtgeşmesini dünýäni howa şertleriniň
üýtgemeginden halas etjek diýlip kabul etmäge mejbur edýärler.
Bu ýagdaýyň tutuşlygyna absurddygyny şeýle hem Dünýä Ykdysady Forumynda döredilen we global derejede klimat
liderleri hökmünde güýçlerini birleşdiren korporasiýalar bileleşigine agza bolan aşakdaky kompaniýalar hem görkezýär:
Allianz, AXA, Bank of America, Barclays, Deutsche Bank we Mastercard. Mundan başga-da
Carlsberg, Coca-Cola, Nestlé, Syngenta we Unilever.
Derman senagatynyň iri kompaniýalary AstraZeneca we Novartis hem-de, hemmesinden-de artyk, glifosat öndürijisi Bayer.
Bu ýerde haýsy oýun oýnalýandygyny tanamak üçin hakykatdanam wagty geldi.
Bu hem planetany halas etmek, hem-de hakykatdanam gyssagly zerur bolan daşky gurşawy gowulandyrmak barada däl.
Bu hemmesi az sanly azlygyň bähbidi üçin girdejidir.
Bu diňe ýüzlerçe müň oba hojalykçylarynyň ýaşaýyş çeşmesinden mahrum edilmegine däl, eýsem biziň, çagalarymyzyň we geljekki
nesillerimiziň geljegi we ýaşaýyş hiline-de zyýan ýetirýär.