1
00:00:00,453 --> 00:00:07,740
2023 елның 30 ноябреннән 13 декабренә кадәр Дубайда узган БМОның
28-нче Климат үзгәреше конференциясендә

2
00:00:07,740 --> 00:00:15,887
климатны саклауда азык-төлек секторы һәм авыл
хуҗалыгына зуррак игътибар бирергә карар кабул ителде.

3
00:00:15,887 --> 00:00:21,912
130дан артык ил авыл хуҗалыгы секторы
эмиссияләрен дә хәзер климат максатларына

4
00:00:21,912 --> 00:00:26,541
кертергә тиеш дип белдергән декларациягә кул куйды.

5
00:00:26,541 --> 00:00:29,340
Бу, беренче чиратта, авыл хуҗалыгы терлекчелегенә кагыла.

6
00:00:29,340 --> 00:00:35,642
2023 ел ахырында Бөтендөнья сәламәтлек саклау
оешмасы дөнья буйлап хөкүмәтләрне авыл хуҗалыгы һәм

7
00:00:35,642 --> 00:00:39,984
азык-төлек җитештерүгә каршы чаралар күрергә чакырды!

8
00:00:39,984 --> 00:00:47,091
Дөнья сәламәтлек саклау оешмасы генераль директоры доктор Тедрос
әйтүенчә, безнең азык-төлек системасы кеше

9
00:00:47,091 --> 00:00:55,483
сәламәтлегенә һәм планетага зыян китерә һәм парник
газларының 30%ын тәшкил итә. Шуңа күрә үзгәрешләр мәҗбүри.

10
00:00:55,483 --> 00:01:02,676
Хайваннар асрау, аеруча климатка аеруча зыянлы дип
бәяләнү сәбәпле, Тедрос дөнья лидерларын үз илләрендә ит

11
00:01:02,676 --> 00:01:06,520
һәм сөт продуктлары куллануны каты чикләргә чакырды!

12
00:01:06,520 --> 00:01:11,648
Моның урынына диетаны үсемлек чыганагындагы продуктларга һәм
лабораториядә үстерелгән «аш-су»ларга,

13
00:01:11,648 --> 00:01:17,737
мәсәлән, лабораториядә үстерелгән иткә һәм
бөҗәкләрдән ясалган ризыкларга күчерергә кирәк.

14
00:01:17,737 --> 00:01:26,855
Бу бөтен эш алга этәрелә, хәтта башка күпләр арасында АКШ галиме,
Калифорния университетының профессоры һәм һава сыйфаты белгече

15
00:01:26,855 --> 00:01:34,477
доктор Фрэнк Митлоэнер, шулай ук Оксфорд университетының
фәнни тикшеренүләре терлекчелектән чыккан метанның

16
00:01:34,477 --> 00:01:39,420
өзлексез әйләнештә калуын исбатлаган булуына карамастан.

17
00:01:39,420 --> 00:01:48,254
Бу климат үзгәрешләре белән көрәшү өчен терлекчелекне
киметергә кирәк дигән аргументны тулысынча кире кага.

18
00:01:48,254 --> 00:01:56,650
Ул шулай ук 2022 елда «Дублин декларациясе» дип аталган белдерүдә
дөньяның төрле илләреннән 650 галим 1000

19
00:01:56,650 --> 00:02:04,396
фәнни мәкаләгә нигезләнеп терлекчелеккә карата
ачык позиция белдерүен дә игътибарга алмый.

20
00:02:04,396 --> 00:02:11,872
Алар нәтиҗә ясадылар: терлекчелек тотрыклы
азык-төлек системасында мөһим роль уйный.

21
00:02:11,872 --> 00:02:18,207
Ул җәмгыять өчен бик кыйммәтле, шуңа күрә аны
фанатизм корбаны булырга рөхсәт итәргә ярамый.

22
00:02:18,207 --> 00:02:26,627
Ләкин бу бик мөһим тавышлар, күрәсең, ишетмиләр дә, мондый
зур әһәмиятле карарларда исәпкә алу турында әйтеп тә булмый.

23
00:02:26,627 --> 00:02:32,290
Хайваннар асрау күп кенә фермерлар өчен төп керем чыганагы булып
тора. Шуңа күрә озак вакыт эчендә

24
00:02:32,290 --> 00:02:39,414
планлаштырылган туклану режимы үзгәреше ахыр чиктә без
бүген белгән авыл хуҗалыгын юк итүгә китерәчәк.

25
00:02:39,414 --> 00:02:46,695
Билгеле финанс һәм икътисад белгече Эрнст Вольф
киләсе тапшыруда нәкъ менә шушы план булуын ачыклый.

26
00:02:46,695 --> 00:02:54,005
Аның сүзләре күрсәтә ки, зур акчалар янәдән моның артында
тора, хәзер алар БМОны, Дөнья сәламәтлек оешмасын һәм

27
00:02:54,005 --> 00:02:59,177
буйсынучан хөкүмәтләрне авыл хуҗалыгына һөҗүм итү өчен куллана.

28
00:02:59,177 --> 00:03:02,818
Бу планетаны яки әйләнә-тирә мохитне саклау турында түгел.

29
00:03:02,818 --> 00:03:08,644
Бу берничә супербай кеше өчен генә зур табыш
алу турында гына түгел, бу аннан да күпкә зуррак!

30
00:03:08,644 --> 00:03:15,408
Генри Киссинджер дөньякүләм стратег Дэвид
Рокфеллерның стратегиясен түбәндәгечә йомгаклады:

31
00:03:15,408 --> 00:03:21,390
Әгәр син нефтьне контрольдә тотсаң, бөтен илләрне контрольдә
тотасың; әгәр син азык-төлекне контрольдә тотсаң,

32
00:03:21,390 --> 00:03:27,784
кешеләрне контрольдә тотасың; әгәр син акчаны
контрольдә тотсаң, бөтен дөньяны контрольдә тотасың.

33
00:03:27,784 --> 00:03:34,130
Әгәр азык-төлекне авыл хуҗалыгы җитештерүчеләре урынына
заводларда күбрәк җитештерә башласалар, Рокфеллерның икенче

34
00:03:34,130 --> 00:03:37,970
максаты глобаль стратеглар өчен ирешеп була торган булыр.

35
00:03:37,970 --> 00:03:45,284
Бу безне барыбызны да азык-төлек аша контрольдә тоту
турында, һәм бу фәкать йөзләгән мең фермерның яшәү чыганагыннан

36
00:03:45,284 --> 00:03:50,883
мәхрүм ителү хисабына гына түгел. Бу безнең киләчәгебез турында!

37
00:03:56,540 --> 00:03:58,842
youtube.com/watch?v=_zxXdSRF8Mk] Исәнмесез – мин Эрнст Вольф.

38
00:03:58,842 --> 00:04:09,473
Хәзерге вакытта без финанс системасында, эш дөньясында һәм авыл
хуҗалыгында тарихи әһәмияткә ия глобаль тетрәнүне кичерәбез.

39
00:04:09,473 --> 00:04:19,533
Хәзерге вакытта 130дан артык үзәк банклар финанс
системасына санлы үзәк банк акчасын кертү өстендә эшли.

40
00:04:19,533 --> 00:04:27,619
Якын киләчәктә безнең барыбызның да бер
генә исәп язмасы булачак, ул – Үзәк банкта.

41
00:04:27,619 --> 00:04:37,344
Эш дөньясында без ясалма интеллект үсеше аркасында
тагын да зуррак үзгәрешләргә очрашырга мөмкинбез.

42
00:04:37,344 --> 00:04:46,576
Алгоритмнар һәм сәнәгать роботлары, ясалма интеллект белән идарә
ителүче дроннар һәм 3D-принтерлар элек кешеләр башкарган барлык

43
00:04:46,576 --> 00:04:51,866
тармаклардагы санап бетергесез күп эшләрне үз өстенә алачак.

44
00:04:51,866 --> 00:04:57,576
Ләкин иң драматик йогынтылар авыл хуҗалыгына кагыла.

45
00:04:57,576 --> 00:05:08,293
Технологик үсешләр хәзергәчә фәнни-фантастика
романнарында гына булган мөмкинлекләрне ача.

46
00:05:08,293 --> 00:05:16,415
Ике агым аеруча үзәктә тора: вертикаль авыл
хуҗалыгы һәм лабораториядә үстерелгән ит.

47
00:05:16,415 --> 00:05:24,728
Вертикаль авыл хуҗалыгында үсемлекләр инде ачык һавада
үстерелми, ә ябылган залларда яки контейнерларда үстерелә.

48
00:05:24,728 --> 00:05:30,060
Алар киштәләргә тезелгән һәм ясалма яктылык белән яктыртылган.

49
00:05:30,060 --> 00:05:35,866
Җылылык, дымлылык һәм вентиляция
компьютерлар ярдәмендә контрольдә тотыла.

50
00:05:35,866 --> 00:05:41,394
Үсемлекләрнең тамырлары туклыклы матдәләр
белән баетылган су агып үтә торган

51
00:05:41,394 --> 00:05:46,349
контейнерларда яки торбалардагы күбек плиткаларында үсә.

52
00:05:46,349 --> 00:05:50,550
Бөтен процесс тулысынча стериль шартларда уза.

53
00:05:50,550 --> 00:06:00,580
Үсемлекләр кояш, туфрак, яңгыр яки җил белән дә, бөҗәкләр,
микроблар яки бактерияләр белән дә контактта булмыйлар.

54
00:06:00,580 --> 00:06:08,276
Һәтта көндезге яктылык ритмы да уңышны
оптимальләштерү өчен ясалма рәвештә контрольдә тотыла.

55
00:06:08,276 --> 00:06:15,800
Икенче тенденция лабораторияләрдә күзәнәк
культуралары нигезендә җитештерелгән ясалма иткә кагыла.

56
00:06:15,800 --> 00:06:23,596
Бу ит 2013 елның августында Маастрихт
университетында беренче күзәнәк культурасында үстерелгән

57
00:06:23,596 --> 00:06:28,970
гамбургер тәкъдим ителгәндә җәмәгатьчелеккә билгеле булды.

58
00:06:28,970 --> 00:06:35,130
Ул вакытта аны җитештерү чыгымнары 250 000 евродан артык булды.

59
00:06:35,130 --> 00:06:43,733
Җитештерү чыгымнары хәзер бер гамбургерга
якынча 10 доллар тирәсе, һәм кими бара.

60
00:06:43,733 --> 00:06:51,486
Бу лабораториядә үстерелгән ит тиздән базарда
чын ит белән көндәш булачак һәм якын киләчәктә бәя

61
00:06:51,486 --> 00:06:56,730
ягыннан да аның бәясеннән түбәнрәк була алачак.

62
00:06:56,730 --> 00:07:06,252
Ясалма үсемлек үстерү дә, ясалма ит җитештерү дә бөтен
дөньядан зур инвесторларны җәлеп итте, чөнки алар монда миллиард

63
00:07:06,252 --> 00:07:12,260
фунтлык бизнес мөмкинлеген сизәләр. Һәм моның өчен нигез бар.

64
00:07:12,260 --> 00:07:23,119
Вертикаль авыл хуҗалыгы кырларга, авыл хуҗалыгы техникасына һәм
эшче көчнең күпчелегенә ихтыяҗны бетерә. Ул суны, инсектицидларны

65
00:07:23,119 --> 00:07:33,810
һәм пестицидларны экономияли, һава торышына бәйле түгел, һәм әгәр
заводлар яки контейнерлар халык үзәкләре янында урнаштырылса,

66
00:07:33,810 --> 00:07:39,420
логистиканың зур өлешен бетерә. Бердәнбер өстәмә чыгым – энергия.

67
00:07:39,420 --> 00:07:48,849
Шуңа күрә, әлбәттә, моның очраклылык булмавы ачык: хәзерге
көнгә кадәр мондый төрдәге иң зур завод узган ел Дубайда

68
00:07:48,849 --> 00:07:54,980
ачылды, анда энергия фактик яктан бушлай булуы белән билгеле.

69
00:07:54,980 --> 00:08:01,659
Лабораториядә үстерелгән иткә килгәндә, экономия тагын да зуррак.

70
00:08:01,659 --> 00:08:09,415
Сезгә хәзер хайваннар, азык, утарлар,
ветеринарлар, хайваннарны ташучылар, ит сою цехлары кирәкми,

71
00:08:09,415 --> 00:08:14,156
һәм персонал чыгымнарына зур күләмдә экономиялисез.

72
00:08:14,156 --> 00:08:19,740
Моннан тыш, сез иң кыйммәтле ресурс – вакытны саклыйсыз.

73
00:08:19,740 --> 00:08:28,199
Сыерны үстереп, үтерү авырлыгына җиткерү өчен 18–20 ай
кирәк булса, лабораториядә үстерелгән итне төрү һәм сату өчен

74
00:08:28,199 --> 00:08:33,833
әзер итү өчен бары тик өчтән сигез атнага кадәр вакыт кирәк.

75
00:08:33,833 --> 00:08:40,415
BlackRock, Vanguard һәм State Street кебек активлар белән идарә
итүче компанияләр, шулай ук Билл Гейтс һәм

76
00:08:40,415 --> 00:08:45,880
Google нигезләүчесе кебек ультрабай шәхесләр
кергән эре инвесторларның киләчәккә карашы

77
00:08:45,880 --> 00:08:52,140
Сергей Брин яки Ричард Брэнсон болайрак күренә:

78
00:08:52,140 --> 00:09:01,019
Бер вакытта бу итне җитештерүче
3D-принтерларның глобаль челтәре барлыкка киләчәк.

79
00:09:01,019 --> 00:09:08,752
Бу 3D принтерларны лицензия алучылар эшләтә,
алар лабораториядә үстерелгән һәр кисәк ит

80
00:09:08,752 --> 00:09:13,564
өчен лицензия бирүчеләргә түләү түләргә тиеш.

81
00:09:13,564 --> 00:09:24,054
Шуңа күрә соңгы елларда ясалма ит һәм ясалма
үсемлекләр үстерүгә йөзләгән миллионнар салынганы гаҗәп түгел.

82
00:09:24,054 --> 00:09:34,373
2021 елда гына лабораториядә үстерелгән ит 1,9 миллиард
доллар тәшкил итте. Һәм сәясәтчеләр дә шуны кабатлыйлар.

83
00:09:34,373 --> 00:09:44,399
Мәсәлән, өч айдан бераз артык элек Европа Берлеге
культуралаштырылган ит җитештерү чыгымнарын киметү мөмкинлекләрен

84
00:09:44,399 --> 00:09:50,122
тагын да тирәнтен өйрәнү өчен 1,8 миллион евро бүлеп бирде.

85
00:09:50,122 --> 00:09:58,200
Моннан тыш, ул лабораториядә үстерелгән ит өчен
беренче раслау процессын гына башлап җибәрде.

86
00:09:58,200 --> 00:10:02,004
Бу авыл хуҗалыгы өчен берни дә яхшылык вәгъдә итми.

87
00:10:02,004 --> 00:10:12,978
Әгәр бу ике тенденция өстенлек итсә, бу без
белгән авыл хуҗалыгының бетүе дигән сүз булыр.

88
00:10:12,978 --> 00:10:21,580
Ләкин – һәм бу бик мөһим – бөтен
эш кешеләр катнашса гына эшли ала.

89
00:10:21,580 --> 00:10:28,757
Ягъни, әгәр күпчелек кулланучылар ясалма
яшелчәләрне һәм ясалма итне кабул итсә.

90
00:10:28,757 --> 00:10:37,568
Ләкин хәзерге вакытта хәл болай түгел.
Шулай итеп, нишләргә була? Бу бик гади.

91
00:10:37,568 --> 00:10:47,811
Климат үзгәреше идеологиясен һәм безне барыбызны да яна торган
якынлашып килүче һава торышы апокалипсисын алыгыз, кешеләрдә

92
00:10:47,811 --> 00:10:56,971
курку һәм террор хисләре уятыгыз, һәм аларга су
куллануы аз, метан чыгаруы аз һәм CO₂ чыгаруын киметүче ясалма

93
00:10:56,971 --> 00:11:02,494
яшелчәләр һәм ясалма итны чишелеш итеп тәкъдим итегез.

94
00:11:02,494 --> 00:11:07,611
Бу нәкъ менә без хәзерге вакытта эләккән хәл.

95
00:11:07,611 --> 00:11:15,397
Без барыбыз да матбугат чаралары, сәясәтчеләр һәм галимнәр
тарафыннан зур басым астында: алар безне климат турында куркыныч

96
00:11:15,397 --> 00:11:22,677
хикәяләр белән өзлексез бомбалап, авыл хуҗалыгында бу
структур үзгәрешне климат үзгәрешеннән дөньяны коткарачак дип

97
00:11:22,677 --> 00:11:27,149
уйланган коткару чарасы буларак кабул итәргә мәҗбүр итәләр.

98
00:11:27,149 --> 00:11:35,227
Бөтен бу хәлнең абсурдлыгы шулай ук Дөнья икътисади форумында
нигез салынган һәм глобаль дәрәҗәдә климат

99
00:11:35,227 --> 00:11:44,263
лидерлары буларак көчләрен берләштергән корпорацияләр
альянсына түбәндәге компанияләр керүе белән дә ачыклана:

100
00:11:44,263 --> 00:11:51,832
Allianz, AXA, Bank of America, Barclays,
Deutsche Bank һәм Mastercard. Моннан тыш

101
00:11:51,832 --> 00:11:57,003
Carlsberg, Coca-Cola, Nestlé, Syngenta һәм Unilever.

102
00:11:57,003 --> 00:12:10,368
Шулай ук фармацевтика гигантлары AstraZeneca,
Novartis һәм, өстенә-өстәп, глифосат җитештерүче Bayer.

103
00:12:10,368 --> 00:12:15,513
Монда нинди уен уйналуын аңлау өчен чыннан да вакыт җитте.

104
00:12:15,513 --> 00:12:24,395
Бу планетаны коткару да, чынлыкта ашыгыч рәвештә
кирәк булган әйләнә-тирә мохитне яхшырту да түгел.

105
00:12:24,395 --> 00:12:30,004
Барысы да бик азчылык файдасына табыш алу өчен генә.

106
00:12:30,004 --> 00:12:41,702
Һәм бу бары тик йөзләгән мең фермерның үз яшәү чыганагыннан
мәхрүм ителүе генә түгел, ә безнең, безнең балаларыбызның һәм

107
00:12:41,702 --> 00:12:47,774
киләчәк буыннарның киләчәге һәм тормыш сыйфаты хисабына да бара.