בײַ דער 28סטער קאָנפֿערענץ פֿון די פֿאַראייניקטע נאַציעס וועגן קלימאַט־ענדערונג, וואָס איז פֿאָרגעקומען אין דובײַ פֿונעם 30סטן
נאָוועמבער ביזן 13טן דעצעמבער 2023, איז צום ערשטן מאָל באַשטימט געוואָרן צו געבן אַ גרעסערע באַטראַכטונג
צום שפּײַז־סעקטאָר און לאַנדווירטשאַפֿט אין קלימאַט־שוץ.
מער ווי 130 לענדער האָבן אונטערגעשריבן אַ דערקלערונג, וואָס זאָגט אַז עמיסיעס פֿון דעם לאַנדווירטשאַפֿטלעכן סעקטאָר
זאָלן איצט אויך אַרײַנגערעכנט ווערן אין די קלימאַט־צילן.
דאָס געלט בעיקר פֿאַר לאַנדווירטשאַפֿטלעכער חיות־ציכטונג.
סוף 2023 האָט די וועלט־געזונט־אָרגאַניזאַציע גערופֿן רעגירונגען איבער דער גאַנצער וועלט צו נעמען
שריט קעגן לאַנדווירטשאַפֿט און שפּײַז־פּראָדוקציע!
לויט דעם WHO־דירעקטאָר־גענעראַל, ד״ר טעדראָס, שאַדט אונדזער עסן־סיסטעם די געזונטהייט פֿון מענטשן און פֿון
דער ערד און בײַטראָגט 30% פֿון די גרינהאַוס־גאַזן. דערפֿאַר איז אַ טראַנספֿאָרמאַציע נייטיק.
ווייל די חיות־האַלטונג בפרט ווערט באַטראַכט ווי זייער שעדלעך פֿאַר דער קלימאַט, האָט טעדראָס גערופֿן די
וועלט־פֿירער צו שטרענג באַגרענעצן דעם קאַנסומפּציע פֿון פלייש און מילכיקע פּראָדוקטן אין זייערע לענדער!
אַנשטאָט דעם זאָל מען די דיעטע איבערבײַטן צו פּלאַנט־באזירטע פּראָדוקטן און לאַב־געמאַכטע "מאָלצײַטן", ווי למשל
לאַב־געמאַכט פֿלייש און עסנוואַרג באַזירט אויף אינסעקטן.
די גאַנצע זאַך ווערט פאָרויסגעשטופּט, כאָטש עס איז גוט באַקאַנט אַז, צווישן אַנדערע, דער אמעריקאנער וויסנשאַפֿטלער ד״ר פֿראַנק
מיטלאָהנער, פּראָפֿעסאָר און לופט־קוואַליטעט־עקספּערט בײַ דער אוניווערסיטעט פֿון קאַליפאָרניע, ווי אויך וויסנשאַפֿטלעכע
שטודיעס פֿון דער אוניווערסיטעט פֿון אָקספֿאָרד, האָבן באַוויזן אַז מעטאַן פֿון חיות־פֿאַרמינג בלײַבט אין אַ אייביקן ציקל.
דאָס מאַכט גאָר אומגילטיק דעם ארגומענט אַז מען מוז רעדוצירן די חיות־האַלטונג כדי צו באַקעמפן קלימאַט־ענדערונג.
עס איגנאָרירט אויך דעם פֿאַקט, אַז אין דער אַזוי-גערופֿענער "דובלינער דעקלאַראַציע" פֿון 2022, האָבן 650 וויסנשאַפֿטלער
פֿון איבער דער גאַנצער וועלט פֿאַרנומען אַ קלאָרע שטעלונג וועגן פֿאַרמע-חיות, באַזירט אויף 1,000 וויסנשאַפֿטלעכע אַרטיקלען.
זיי האָבן באַשלאָסן אַז די חיות־צויִכטונג שפּילט אַ וויכטיקע ראָלע אין אַ נאַכְהאַלטיקן עסן־סיסטעם.
זי איז צו ווערטפֿול פֿאַר דער געזעלשאַפֿט, אַז מען זאָל איר לאָזן ווערן אַ קרבן פֿון פֿאַנאַטיזם.
אָבער די זייער וויכטיקע שטימען ווערן קלאָר נישט געהערט, און בכלל נישט באַטראַכט אין אַזעלכע גרויסע באַשלוסן.
חיות־האַלטונג איז דער הויפּט־מקור פֿון הכנסה פֿאַר פילע בױערן. דעריבער, אויף לאַנג צײַט, וועט דער געפּלאַנטער ענדערונג
אין דער דיעטע לעסאָף פירן צו גאָרנישט ווייניקער ווי די חורבן פֿון לאַנדווירטשאַפֿט ווי מיר הײַנט באַקענען זי.
ערנסט וואָלף, דער באַקאַנטער פינאַנציעלער און עקאָנאָמישער עקספּערט, אַנטפּלעקט אין דער
פאלגנדיקער פּראָגראַם אַז דאָס איז פּונקט דער פּלאַן.
זיינע באַמערקונגען מאַכן קלאָר אַז גרויס געלט איז ווידער דער הינטערגרונט, איצט ניצנדיק די פֿאַראייניקטע
נאַציאָנען, די וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע און געהאָרכזאַמע רעגירונגען צו אַטאַקירן לאַנדווירטשאַפֿט.
דאָס איז נישט וועגן ראַטעווען דעם פּלאַנעט אָדער די סביבה.
עס גייט נישט נאָר וועגן ריזיקע פּראָפֿיצן פֿאַר אַ פּאָר סופּער־רײַכע יחידים, עס גייט וועגן פיל מער ווי דאָס!
הענרי קיסינדזשער האָט די סטראַטעגיע פֿון דעם גלאבאַלן סטראַטעג דאַוויד ראָקפעלער אַזוי צוזאַמענגעפֿאַסט:
אויב איר קאָנטראָלירט אױל, קאָנטראָלירט איר גאַנצע נאַציאָנען; אויב איר קאָנטראָלירט עסן, קאָנטראָלירט איר מענטשן;
אויב איר קאָנטראָלירט געלט, קאָנטראָלירט איר די גאַנצע וועלט.
אויב עסן ווערט מער און מער אין פאַבריקן פּראָדוצירט אַנשטאָט דורך בויערס, וועט ראָקפֿעלערס
צווייטער ציל זײַן דערגרייכבאַר פֿאַר גלאבאַלע סטראַטעגן.
עס גייט דערפֿון, אַז מען קאָנטראָלירט אונדז אַלע דורך עסן, און נישט נאָר אויף חשבון פֿון הונדערטער טויזנטער פֿאַרמערס, וואָס
ווערן באַרויבט פֿון זייער פּרנסה. עס גייט וועגן אונדזער צוקונפֿט!
youtube.com/watch?v=_zxXdSRF8Mk] העלא – ערנסט וואָלף דאָ.
מיר דערלעבן איצט אַ גלאבאלן אומקער פֿון היסטארישע פּראָפּאָרציעס אין דעם פינאַנציעלן
סיסטעם, דער אַרבעט־וועלט און לאַנדווירטשאַפֿט.
מער ווי 130 צענטראַלע באַנקען אַרבעטן דערווייַל אויף דער איינפֿירונג פֿון דיגיטאַלן
צענטראַל־באַנק געלט אין דעם פינאַנציעלן סיסטעם.
אין דער נאָענטער צוקונפֿט וועלן מיר אַלע האָבן נאָר איין חשבון, נעמלעך בײַ דער צענטראַלער באַנק.
אין דער אַרבעט־וועלט שטייען מיר פֿאַר פּאָטענציעל נאָך גרעסערע ענדערונגען צוליב דער אַנטוויקלונג פֿון קינסטלעכער אינטעליגענץ.
אַלגאָריטמען און אינדוסטריעלע ראָבאָטן, דראָנען קאָנטראָלירט דורך קינסטלעכע אינטעליגענץ און 3D-דרוקער וועלן
איבערנעמען אומצאָליקע אויפֿגאַבעס אין אַלע אינדוסטריעס וואָס פריער זענען דורכגעפֿירט געוואָרן דורך מענטשן.
אָבער די מערסט דראַמאַטישע ווירקונגען זענען אויף לאַנדווירטשאַפֿט.
טעכנאָלאָגישע פֿאָרשריטן עפֿענען מעגלעכקייטן וואָס ביז לעצטנס האָבן נאָר עקזיסטירט אין וויסנשאַפֿט־פֿיקציע־ראָמאַנען.
צוויי טרענדס באַזונדערס נעמען דעם צענטער־פּלאַץ: ווערטיקאַלע לאַנדווירטשאַפֿט און לאַבאָראַטאָריע־געמאַכט פֿלייש.
אין ווערטיקאַלער לאַנדווירטשאַפֿט ווערן געוויקסן ניט מער אין דרויסן געוואַקסן, נאָר אין פֿאַרשלאָסענע האַלן אָדער קאַנטיינערס.
זיי זענען אויפגעשטעלט אויף רעגאַלן און אויסגעשטעלט צו קינסטלעכער ליכט.
לופט־פֿײַכטקייט, היץ און ווענטילאַציע ווערן קאָנטראָלירט דורך קאָמפּיוטערס.
די וואָרצלען פֿון די געוויקסן וואַקסן אויף שוימ־בלאַטער אין קאַנטיינערס אָדער רערן,
דורך וועלכע נוטריענט־רײַכער וואַסער פֿליסט.
דער גאַנץ פּראָצעס פֿאַסירט אונטער גאָר סטרילישע באַדינגונגען.
די פּלאַנץ קומען נישט אין קאָנטאַקט מיט זון, ערד, רעגן אָדער ווינט, און אויך נישט מיט אינסעקטן, גערמען אָדער באַקטיריעס.
אפילו דער טאָג־ריטעם ווערט קינסטלעך קאָנטראָלירט צו אָפּטימירן די גערעטעניש.
דער צווייטער טרענד באַטרעפֿט קינסטלעך פֿלייש, וואָס ווערט פּראָדוצירט פֿון צעל־קולטורן אין לאַבאָראַטאָריעס.
דאָס פלייש איז באַקאַנט געוואָרן בײַם ציבור אין אויגוסט 2013, ווען דער ערשטער צעל־קולטיווירטער האַמבורגער איז
פאָרגעשטעלט געוואָרן בײַ דער אוניווערסיטעט מאַסטריכט.
אין יענער צײַט האָט איר פּראָדוקציע געקאָסטן מער ווי 250,000 אייראָס.
די פּראָדוקציע־קאָסטן זענען איצט בערך 10 דאָלאַר פּער האַמבורגער, און זיי פאַלן.
דאָס מיינט אַז לאַב־געוואַקסענער פלייש וועט באַלד קאָנקורירן מיט אמתן פלייש אויף דער מאַרק און אפילו וועט
קענען פאָרשלאָגן עס ביליקער אין דער נאָענטער צוקונפֿט.
ביידע קינסטלעכע געוויקס־קולטיוואַציע און קינסטלעכע פלייש־פּראָדוקציע האָבן צוגעצויגן גרויסע אינוועסטאָרן
פֿון דער גאַנצער וועלט, וואָס דערקענען דאָ אַ ביליאָן־פּאָונד געשעפֿט־געלעגנהייט. און נישט אָן גוטן גרונד.
ווערטיקאַלע לאַנדווירטשאַפֿט באַזייַטיקט די נויט פֿאַר פֿעלדער, לאַנדווירטשאַפֿטלעכע מאַשינען און די מערהייט פֿון דער
אַרבעט־קראַפֿט. זי שפּאָרט וואַסער, אינסעקטיצידן און פּעסטיצידן, איז נישט אָפּהענגיק פֿון דער וועטער, און אויב די פֿאַבריקן אָדער
קאַנטיינערס געפֿינען זיך נאָענט צו די באַפעלקערונג־צענטער, קען מען אָפּזאָגן אַ גרויסן טייל פֿון דער
לאָגיסטיק. דער איינציקער צוגעלייגטער קאָסט איז ענערגיע.
עס איז דעריבער זיכער נישט קיין צופאַל אַז די גרעסטע פאַבריק פֿון דעם מין ביז הײַנט איז לעצט יאָר אין דובײַ געעפֿנט
געוואָרן, וווּ ענערגיע איז באַקאַנט צו קאָסטן כּמעט גאָרנישט.
וואָס שייך לאַב־געוואַקסן פלייש, זענען די שפּאָרונגען נאָך מער באַטײַטנדיק.
איר דאַרפֿט מער נישט קיין חיות, קיין פֿיד, קיין פּאַסטורן, קיין וועטערינאַרן, קיין חיה־טראַנספּאָרטערס, קיין שחיטה־הײַזער,
און איר שפּאָרט אַ ריזיקע סומע אויף פּערסאָנאַל־קאָסטן.
און נאָך מער, איר שפּאָרט די ווערטפֿולסטע סחורה פֿון אַלע: צײַט.
בשעת אַ פֿעטערנדיקער שור נעמט 18 ביז 20 חדשים צו דערגרייכן די שלאַכט־געוויכט, דאַרף לאַב־געוואַקסן פלייש נאָר דרײַ ביז אַכט
וואָכן איידער עס איז גרייט צו ווערן פּאַקירט און פֿאַרקויפֿט.
די וויזיע פֿאַר דער צוקונפֿט פֿון גרויסע אינוועסטאָרן, אַרײַנגערעכנט אַסעט־מאַנאַדזשערס ווי BlackRock,
Vanguard און State Street, ווי אויך אולטראַ־רײַכע יחידים ווי ביל גייטס, דער גרינדער פֿון Google
סערגיי ברין אָדער ריטשאַרד בראַנסאָן קוקט עפּעס אַזוי אויס:
אין אַ געוויסן מאָמענט וועט זײַן אַ גלאבאלע נעץ פֿון 3D-דרוקערס וואָס וועלן פּראָדוצירן דאָס פלייש.
די 3D-דרוקערס ווערן דאַן אָפּערירט דורך ליצענזירטע, וואָס מוזן באַצאָלן אַ אָפּצאָל צו די
ליצענזירער פֿאַר יעדן שטיק לאַב-געוואַקסן פלייש.
קיין ווונדער, דעריבער, אַז אין די לעצטע יאָרן זענען הונדערטער מיליאָנען אַרײַנגעגאָסן געוואָרן אין דער
אַנטוויקלונג פֿון קינסטלעכן פֿלייש און קינסטלעכע געוויקסן.
אין 2021 אַליין האָט לאַב־געוואַקסן פלייש אויסגעמאַכט 1.9 ביליאָן דאָלאַר. און פּאָליטיקער גייען נאָך.
בייַשפּיל, נאָר אַ ביסל מער ווי דרײַ חדשים צוריק, האָט די אייראפעישע פאראייניקונג צוגעשטעלט 1.8 מיליאָן
אייראָ צו ווײַטער פאָרשן מעגלעכע קאָסטן־רעדוקציעס אין דער פּראָדוקציע פֿון קולטיווירטן פלייש.
דערצו האָט עס נאָר וואָס אָנגעהויבן דעם ערשטן באַשטעטיקונגס־פּראָצעס פֿאַר לאַבאָראַטאָריע־געצויגענעם פֿלייש.
גאָרנישט פֿון דעם איז אַ גוטער צייכן פֿאַר לאַנדווירטשאַפֿט.
אויב די צוויי טרענדן וועלן זיך דורכצוזעצן, וואָלט דאָס געמיינט גאָרנישט ווייניקער ווי דעם
סוף פֿון לאַנדווירטשאַפֿט ווי מיר קענען זי.
אָבער – און דאָס איז קריטיש – די גאַנצע זאַך קען נאָר אַרבעטן אויב מענטשן נעמען אָנטייל.
דאָס הייסט, אויב די מערהייט פֿון קאָנסומענטן אָננעמען קינסטלעכע גרינסן און קינסטלעכן פלייש.
אָבער דאָס איז נישט דער פאַל, לפחות נישט איצט. וואָס קען מען טאָן? עס איז גאַנץ פּשוט.
נעמט די אידעאָלאָגיע פֿון קלימאַט־ענדערונג און די דערשטייענדיקע וועטער־אַפּאָקאַליפּס וואָס באַדראָט אונדז אַלעמען, פֿאַרפּלאָנט
פחד און טעררור אין מענטשן, און שטעלט זיי פאָר קינסטלעכע גרינסן און קינסטלעך פלייש ווי די לייזונג, ווײַל
זיי פֿאַרנוצן ווייניק וואַסער, האָבן נידעריקע מעטאַן־עמיסיעס און רעדוצירן די CO₂־עמיסיעס.
דאָס איז פּונקט די סיטואַציע אין וועלכער מיר זיך איצט געפֿינען.
מיר אַלע זײַנען אונטער אַ ריזיקן דרוק פֿון די מעדיע, פּאָליטיקער און וויסנשאַפֿטלער, וואָס שטענדיק באָמבאַרדירן אונדז מיט שרעקלעכע
מעשׂיות וועגן דעם קלימאַט, כדי צו מאַכן אונדז אָננעמען דעם סטרוקטורעלן ענדערונג אין לאַנדווירטשאַפֿט ווי די
געמיינטע ישועה פֿון דער וועלט קעגן קלימאַט־ענדערונג.
די אַבסורדיטעט פֿון דער גאַנצער סיטואַציע ווערט אויך דעמאָנסטרירט דורך דעם פאקט אַז דער בונד פֿון קאָרפּאָראַציעס, געגרינדעט בײַם
וועלט־עקאָנאָמישן פֿאָרום, וואָס האָבן זיך גלאבאל צוזאַמענגעשטעלט ווי קלימאַט־פֿירער, אַרײַננעמט די פאלגנדיקע פֿירמעס:
אַליאַנץ, אַקסאַ, באַנק פֿון אַמעריקע, באַרקלייז, דײַטשע באַנק און מאַסטערקאַרד. פּלוס קאַרלסבערג,
קאָקאַ־קאָלאַ, נעסטלע, סינגענטאַ און יוניליווער.
אַזוי אויך די פֿאַרמאַצעווטישע ריזן אַסטראַזענעקאַ, נאָוואַרטיס און, צו שפּיצן אַלץ, דער גליפאָסאַט־פּראָדוצירער בײַער.
עס איז טאַקע הויך צײַט צו דערקענען, וואָס פֿאַר אַ שפּיל דאָ געשפּילט ווערט.
עס גייט נישט וועגן ראַטעווען דעם פּלאַנעט, און נישט וועגן פֿאַרבעסערן די סביבה, וואָס טאַקע דרינגענדיק נויטיק איז.
עס גייט אַלץ וועגן פּראָפֿיט פֿאַר דער נוץ פֿון אַ קליינער מינאָריטעט.
און דאָס קומט אויף חשבון ניט נאָר פֿון הונדערטער טויזנטער בויערן, וואָס ווערן באַרויבט פֿון זייער פּרנסה, נאָר אויך
אויף חשבון פֿון דער צוקונפֿט און דער לעבנס־קוואַליטעט פֿון אונדז, אונדזערע קינדער און אַלע צוקונפֿטיקע דורות.