2023-nji ýylyň noýabr aýynda Ýewropa Derman Agentliginiň partlaýjy haty neşir edildi.
Bu hat birnäçe ÝB deputatlarynyň mRNA sanjymlary we olaryň ýan täsirleri barada eden soragyna jogap boldy.
EMA-nyň sözüniň aýdylyşy:
Siz hakykatdanam dogry belleýärsiňiz, COVID-19 sanjymlarynyň bir adamyň başga bir adama
ýokuşmagynyň öňüni almak üçin tassyklanmandygyny.
EMA-nyň maglumatyna görä, sanjymlar infeksiýadan we ýokuşdan goramak üçin hiç haçan synag edilmändir ýa-da tassyklanmandyr.
Niderlandly syýasatçy we Ýewropa Parlamentiniň agzasy Marsel de Graaffyň aýtmagyna görä, bu, Ýewropa boýunça ilaty "özüni we
beýlekileri goramak" üçin basyş astyna almak maksady bilen geçirilen ähli koronawirus sanjym kampaniýalarynyň
esaslandyrylmandygyny we aldamçydygyny aňladýardy.
Soňky ýyllarda sanjym etmeli bolan basyşy we syýasy hem-de metbugat propagandasyny ýatlasaň, EMA-nyň bu
dawa-jenjelli beýanatyndan soň metbugatda umumy bir ses-seda çykmazlygy örän geň galdyrýar.
Sanjymlykň köp sanly ýan täsirlerini nazara alyp, şeýle aşa ýagdaýlaryň gaýtadan ýüze çykmazlygy üçin bolup
geçenleri gaýtadan seljermek öňküsinden-de möhümdir.
Özüňiz eşidiň, millet wekilisi de Graaff EMA-nyň iň möhüm jogaplaryny nähili jemleýär.
Hormatly hanımlar we jenaplar. Geçen aýda Joachim Koers we Ýewropa Parlamentinden alty sany beýleki kärdeşi
Ýewropa bazarynda derman serişdeleriniň ygtyýar berilmegine jogapkär bolan EMA-a hat ýazdylar.
We biz COVID-19 sanjymlary bilen baglanyşykly köp sanly meseleler boýunça düşündiriş soradyk.
Bu meseleler şonça agyr bolup, biz EMA-dan marketing ygtyýarnamasyny ýatyrmagy talap etdik.
Bu aý biz EMA-dan hatymyza jogap aldyk we bu jogap geň galdyryjy faktlary öz içine alýar.
Ilki bilen, EMA aç-açan aýdýar, ol koronawirus sanjymlaryny diňe we diňe şahsy immunizasiýa üçin tassyklady.
we hiç haçan infeksiýa garşy göreşmek maksady bilen, we elbetde infeksiýalaryň öňüni almak ýa-da azaldmak üçin däl.
Bu bolsa, ony başga biri üçin edýändiklerini aýdyp saýlaw kampaniýasyna giren hökümetler üçin betbagtçylykdyr.
Bularyň hiç biri dogry däl.
EMA diňe bir sanjymlary infeksiýanyň öňüni almak üçin düýbünden tassyklamandy, eýsem has-da öňe
gidip, jogabynda şeýle diýýär, men sitata alýaryn:
EMA-nyň sanjymlary tassyklamak boýunça baha beriş hasabatlary, ýokuş howpy baradaky maglumatlaryň ýetmezçiligini nygtaýar...
Başgaça aýdylanda, sanjymlar infeksiýanyň öňüni almak üçin niýetlenmändi we sanjymlaryň infeksiýa
garşy kömek edýändigi barada hiç hili maglumat ýok.
Hakykatda, EMA wirusa gaýtalanyp duş gelmegiň, sanjym edilen adamlarda hem ýokançlyk
töwekgelçiligini artdyrýandygyny düşündirýär.
Hökümetiň ene-atalaryny, goňşularyny we jemgyýetiň iň gowşak gatlaklaryny goramak maksady bilen aşylatmak
boýunça geçirilen uly kampaniýalary diňe ygtyýarsyz däl, eýsem düýbünden manysyz we faktlara esaslanmadykdy.
Emma gynansak-da, ýagdaý has-da erbetleşýär.
EMA aýdýar: "Sanjymlar diňe sanjylan adamy goramak üçin niýetlenendir we adam ýa-da hassany sanjymdan öň" — we men
ýene-de EMA-ny sitirläp aýdýaryn — "sanjym berilmezden ýa-da maslahat berilmezden ozal ähli
howpsuzlyk maglumatlary ünsli seljerilmeli."
Şonuň üçin sanjym diňe lukman siziň ýagdaýyňyzda munuň amatlydygyny kesgitlese berilýärdi.
60 ýaşdan kiçi adamlaryň koronawirusdan agyr çylşyrymlylyklara sezewar bolmak howpy amalda ýok bolany üçin, käbir
istisnalar bilen, 60 ýaşdan kiçi hiç kim sanjym edilmeli däldir.
Şonuň üçin sanjym alan adamlar bilen doly sport zallary sanjymlaryň EMA tarapyndan tassyklanan
ulanylyş maksady bilen düýbünden gabat gelmeýärdi.
We sanjymlaryň howpsuzlygyny bahalandyranyňda ýagdaý has-da erbetleşýär.
EMA üçin ýan täsirleriň dogry ýazylmagy möhümdi, we EMA şeýle aýdýar:
Biz sanjym wagtynda ýa-da ondan gysga wagt soň ýüze çykýan köp sanly ýan täsir baradaky habarlary almagy garaşýarys.
Bu, islendik ýaramaz reaksiýalaryň, esasanam sanjym berilişiniň ilkinji tapgyrynda habar berilmelidigini aňladýar.
Hökümet, sanjymyň täsir etmegi üçin 10–14 gün gerek bolandygy sebäpli, sanjymdan soňky ilkinji on dört
gün içinde bu şikaýatlaryň habar berilmezligini göz öňünde tutýan syýasaty goldady.
Bu döwürde ähli şikaýatlar koronawirusa bagyşlandy.
Bu diňe aldaw däl, eýsem adamlaryň janlaryny maksatlaýyn howp astyna salýar.
Men size ýene bir gezek ýatlatmak isleýärin, biz henizem uly, şeýle diýilýän
düşündirilmedik artykmaç ölüm derejesi bilen göreşýäris.
Gysgaça aýdylanda, EMA-dan gelen bu maglumat Rutte we De Jonge-niň sanjym syýasaty üçin betbagtçylyklydyr.
Hökümet sanjymlaryň wirusyň ýaýramagyndan goramajakdygyny bilýärdi, ýöne bu maglumaty ilata paýlaşmady.
Bunun tersine, ol ýalanlary ulanyp, raýatlarymyzy mejbury sanjym etdirmäge mejbur etdi, ýan täsirleri örtüp,
şeýle sanjym alanlaryň ählisiniň saglygyny howp astyna goýdy.
Sanjym kampaniýalary mümkin boldugyça çalt togtadylmaly; olar diňe howpsuz däl we EMA-nyň talaplaryna laýyk gelmeýär.
Hökümet we munuň tarapdary bolan ähli syýasy partiýalar öz ýalanlaryna we aldawlaryna jogapkär tutulmalydyr.
EMA munuň 2023-nji ýylyň 18-nji oktýabryndaky hatynda tassyklanýar.
COVID-19 sanjymlarynyň bir adamyň başga bir adama ýokuşmagynyň öňüni almak üçin tassyklanmandygyny.
Görkezme diňe sanjym edilen adamlaryň şahsy goragyny öz içine alýar.
Advokat Markus Haintz şunu aýdýar:
EMA-nyň bellemegine görä, bu ygtyýar beriş resminamalarynda aýdyň görkezilýär.
Emma, desganyň aýratyn we Bundeswehr sanjym talaby (D) hem-de umumy sanjym talaby (A) gowşak toparlary
ýokanç kesellerden goramak esasynda esaslandyryldy.
Şonuň üçin düşündiriş rugsatsyz görkezmä gabat geldi we bu ýagdaýda mejbury sanjym basyş hasaplanýar.
Döwlet tarapyndan talap edilýän we metbugat tarapyndan alnyp barylýan sanjym propagandasy köp sanly adamy
isleglerine garamazdan sanjym aldyryp almaga mejbur etdi.
Köp adamlar gowy niýetden ýa-da gorkudan "özüňizi we beýlekileri goramagy" öňe sürýän
hökmran we ahlakly görünýän çagyryşa gulak asdylar.
We takyk şol adamlar häzir käwagt agyr bolýan sanjym goşmaça täsirleriniň netijeleri bilen ýaşamaly bolýarlar.
Sanlaryň çalt ýokarlanmagyny aýtmanam, sanjym netijesinde "göden we garaşylmadyk" ýagdaýda ölen
sanjym edilen adamlaryň sany gaty çalt artýar.
EMA-nyň beýanatlary başlangyçdan bäri hökümetlere, Dünýä saglyk guramasyna we ÝB-niň iň ýokary derejeli edaralaryna elýeterli
boldy, şonuň üçin indi bilimsizlik barada gürleşip bolmaýar.
Bu niýet meselesi.
Biz diňe nemes ilatyna ýüklenilen uly basyşy ýatlaýarys: *
Öňki saglyk ministri Jens Spahn (CDU):
Eger şäher häkimligiňize ýa-da supermarketňize diňe baryp görmek bilen çäklenmän, has köp zat etmek
isleýän bolsaňyz, onda sanjym edilmegiňiz gerek.
* Saglyk ministri Karl Lauterbach (SPD):
Sanjym edilmedikler biziň öňe gitmeýändigimiziň sebäbidir ... Bu adamlar tutuş ýurdy gijikdirip saklar.
Biz munuň üçin has pul çykaryp bilmeris.
* Saglyk ministri Karl Lauterbach (SPD) demonstrasiýada sanjym edilmedik hamala işgärlerine hüjüm edip, şeýle diýdi:
Sen hiç zat goşmandyn we meniň üçin gaty geň, henizem zähmet çekip işläpdirler tarapyndan
guralan demonstrasiýany peýdalanmaga batyrlygyň bar!
Siziň işiňiz hiç hili goşant goşmady, muny doly düşnükli edeyin.
* Federal kansler Olaf Scholz (SPD):
Her kim özüniň sanjym alyp, ýagdaýy üýtgedip biler.
... Sanjym we goşmaça sanjymlar krizisten çykmagyň ýoludyr.
‒ we dowam edýär: "Gynansak-da, ýeterlik raýatlar sanjym edilmedi. We häzir başdan geçirýän ähli zatlar şol bilen baglanyşykly."
CDU lideri Friedrich Merz:
Ofiste sanjym edilmedik adamlar ýok, meýdanda sanjym edilmedik futbolçylar ýok, parlamentiň
deputatlarynyň arasynda sanjym edilmedik adamlar ýok, sapak zalynda sanjym edilmedik talyplar ýok.
*
Baş ministr Markus Söder (CSU):
Gel, ahyrynda Germaniýada hökmany sanjym girizeliň ... Hökmany sanjym raýat azatlyklarynyň bozulmagy däl.
Aslynda, bu azatlygymyzy gaýtadan gazanmagyň zerur şerti.
* Dorothee Bär, Bundestagdaky CDU/CSU parlament toparynyň maşgalanyň we medeniýetiň wise-prezidenti:
Sanjym janlary halas edýär – pandemiýa garşy iň möhüm ýaragymyz.
Şonuň üçin men umumy sanjym talaby girizilmeginiň tarapdary.
Häzirki sanjym boşlugyny mümkin boldugyça çalt doldurmak üçin tassyklanan borçnamaly sanjym basyşyny artdyrmaly.
* Öňki Ýaşlar Partiýasynyň syýasatçysy Boris Palmer teklip etdi:
Pensia tölegleri, dynç alyş tölegleri ýa-da hatda iş ýerine girmegiň mümkinçiligi sanjym
subutnamasyny görkezmäge şertli bolup biler.
* Tobias Hans, CDU, Saarlandyň ozalky ministr-prezidenti:
Siz häzir jemgyýetçilik durmuşyndan çetleşdirildiniz. Şonuň üçin biz yzygiderli 2G-ni durmuşa geçirýäris...
Biz munuň bize tolkuny döwmäge mümkinçilik berjekdigine ynanýarys.
* Federal Prezident Frank-Walter Steinmeier:
Ýurdumyzda adamlaryň köpüsi özüni we beýlekileri goramak üçin sanjym edilýär.
Sanjym etdirmeýänler öz saglyklaryny howp astyna goýýarlar we hemmämizi howp astyna goýýarlar.
* Öňki Federal Prezident Joakim Gauk sanjym edilmedik adamlara:
Şeýle hem gorkunçdyr, biz diňe bilim almak isleýän adamlar däl, eýsem ýeterlik mukdarda ahmaklaryň hem bolýan ýurtda ýaşaýarys.
* FDP syýasatçysy Rainer Stinner:
Sanjym goýulmagyna garşy çykýan hiç kim döwlet duşmany hökmünde garşylanmaýar.
Ol diňe jemgyýetçilik ýerlerine çykmagy bes etmeli, umyt edýärin, bu ýakyn wagtda bolar, sebäbi ol howply jemgyýetçilik howpudur.
Emma onuň sanjym etdirmezlik azatlygy bar. Emma ol meni howp astyna goýmak azatlygyna eýe däl.
* FDP syýasatçysy Strack-Zimmermann:
Sanjym edilmedik adamlara azlyk hökmünde köpçülige terror salmak rugsat berilmez.
we mundan başga-da: "Bu döwürde örän az zat çykaryp bolmaz."
…". * Jessica Rosenthal (SPD ýaşlar guramasy):
Umumy sanjym talaby biziň azatlygymyzy çäklendirmeýär, tersine ony bize gaýtaryp berýär.
* ZDF-prezenter Sarah Bosetti:
Jemgyýetiň bölünmegi hakykatdanam şeýle ýaramaz zatmy?
Ýok, jemgyýet ortada bölünmezdi.
Çünki hakykatda jemgyýeti bölmek isleýän adamlar gaty sagda we gaty pesde durýarlar.
We iň berk manyda, apendiks tutuş kompleksyň ýaşap galmagy üçin zerur däl.
* Bütindünýä lukmançylyk birleşiginiň prezidenti Frank Ulrich Montgomery:
Çünki häzirki wagtda biz hakykatdanam sanjym edilmedik adamlaryň zulumyny başdan geçirýäris; olar ilatyň
üçden iki bölegini dolandyrýarlar we bize bu çäklendirmeleriň ählisini mejbur edýärler ...
Hawa, men maksatlaýyn "tiraniýa" sözini ulanýaryn.
Köp beýleki abraýly şahsyýetler hem peýdalanýan pursatdan peýdalanyp, sanjym edilmedik adamlary
bikanun ýamanladylar we wirusy ýaýratmakda aýypladylar:
Emma sanjymy ret edýänler özlerini jenaýatçy hökmünde däl-de, pidalar hökmünde görýärler.
Biz hemmämiz bu dördünji tersine öwrülme üçin günäniň kimde durandygyny bilýäris.
Gowy, sanjym edilmedik hemmäňize köp sag boluň.
Düzgünlere görä, sanjym edilmedik adamlar düýbünden baýram etmezler.
Sanjym almadyklaryň zulumy
Sag kanat ekstremistler
Azlyk, ýagny sanjym edilmedik adamlar.
Sanjym almadyklaryň pandemiýasy.
Gizlin planlaşdyrma dialoglary
Sanjym edilmegi ret edýän adamlar.
Hawa, akylsyz adamlar
we antisemitler
Bu adamlar urulmaly.
Näme üçin olaryň biziň ýaly hukuklary bolmaly?
Siziň kömegiňiz bilen, karantin barada indiki şaka ýakyn wagtda gelýär.
Sanjym edilmek islemeýän her kimde bir mesele bar.
Biz munuň üçin diňe bahasyny tölemeli bolarys.
Siz häzir jemgyýetden daşarda.
Şonuň üçin ahyrynda bu hökmany sanjym hakda däl.
Järimeler, karantin, tertipsiz iş ýeri.
Gijikdir-de, soň ýa-da ir, sanjym edilmedik adamlar üçin takyk şeýle düzgünler giriziler.
Bolup geçen wakalaryň doly hukuk barlagy syýasatçylar ýa-da metbugat tarapyndan açyk-aýdyň islenmeýär.
Bu, jogapkärleri jogapkärçilige çekmek üçin haýsy hukuk ädimleriniň zerurdygy baradaky soragy hökmany ýagdaýda döredýär.
Germaniýaly advokat Ralf Ludwig, ZAAVV başlangyjy bilen we köp sanly beýleki hukukçylaryň goldawy bilen, Karlsruhedäki Federal
Jemgyýetçilik Prokuraturasyna takmynan 600 sany jenaýat arzasyny tabşyrdy we Haag şäherindäki Halkara Jenaýat
Kazyýetine ýüz tutmaga taýýar, "koronawirus çäreleri sebäpli adamlyga garşy jenaýatlaryň öňüni almak" üçin.
Advokat Ralf Ludwig bilen geçirilen interwýu aşakda berilýär we hukuk ýagdaýy barada maglumat berýär.
Siz hem koronawirus pandemiýasynyň jenaýatlary bilen göreşmek mowzugy boýunça bu we beýleki bilim
beriji programmalary paýlap, amaly kömek edip bilersiňiz.
Aň-bilimly adamlar soňky pandemiýa döwründe köpçüligi gurnazlanan demagoglara garşy iň täsirli garşyderman bolup durýar.
Aň-bilimly adamlar geljekki pandemiýalaryň we beýleki maksatlaýyn döredilen krizisleriň
başlangyçlaryna garşy iň netijeli garşyagyrlykdyr.