WEBVTT

00:00.000 --> 00:09.860
د تودوخې څپې، وچکالي، اوږدې اورلګېدنې، زلزلې، ګردبادونه، سونامي
او ډېر نور د هوا ناورینونه په زیاتیدونکي توګه انسانیت ځپي.

00:09.860 --> 00:13.420
ایا موږ د انسان جوړې شوې اقلیمي بدلون سره مخ یو؟

00:13.420 --> 00:22.220
په داسې حال کې چې رسنۍ له دې امله پر عامو خلکو له پړې اچولو ستړې
نه کیږي، د هوا د قصدي لاسوهنې ډېر او ډېر شواهد رابرسېره کیږي.

00:22.220 --> 00:31.880
موږ د هوا تعدیل د هغو ټکنالوژیو په اړه خبرې کوو چې د انسانانو لخوا
کنټرول کیږي او بېړنۍ اړتیا ده چې د خلکو پام ورته راواړول شي.

00:31.880 --> 00:38.857
په لاندې برخه کې، کلا ټي وي د اصلي رسنیو هغه راپورونه
خپروي چې په روښانه توګه ثابتوي چې د اقلیمي وسلو په

00:38.857 --> 00:43.540
اړه څیړنه او کارول یې ریښتیا دي او اوږده تاریخچه لري.

00:43.540 --> 00:44.360
۱۲۳۴۳۲۱۱۲۳۴۳۲۱

00:44.360 --> 00:52.457
۱. د ۲۰۱۹ کال د مارچ په ۱۴مه، د سویس د چاپیریال
وزیرې سیمونیټا سوماروګا د ملګرو ملتونو د چاپیریال د

00:52.457 --> 00:57.260
څلورمې اسامبلۍ په څنډه کې په یوه مرکه کې لاندې خبرې وکړې:

00:57.260 --> 01:10.352
هو، سویس هڅه کړې چې د جیو انجنیري موضوع، یعنې فضا
ته د ذراتو شیندلو، د بحث لپاره راپورته کړي، ترڅو

01:10.352 --> 01:18.060
معلومات راټول کړي او پر فرصتونو او خطرونو یې غور وکړي.

01:18.060 --> 01:23.840
دا هغه تجربې دي چې د پایلو په اړه له کومې پوهې پرته ترسره کیږي.

01:23.840 --> 01:26.080
خو موږ به یې لپاره جګړه ته دوام ورکړو.

01:26.080 --> 01:31.300
موږ باید ځینې وختونه یوازې دوه ځله
هڅه وکړو، او دا به خامخا دوام ومومي.

01:31.300 --> 01:38.380
مسئله دومره مهمه او په ځینو مواردو کې دومره
ستونزمنه ده چې موږ یې په اسانۍ سره له پامه وغورځوو.

01:38.380 --> 01:38.960
۱۲۳۴۳۲۱۱۲۳۴۳۲۱

01:38.960 --> 01:46.373
۲. د ۲۰۰۹ کال د جنورۍ په ۱۴مه، تصدیق شوي هواپوه
ګونتر ټیرش د آلمان په ZDF تلویزیوني چینل کې د

01:46.373 --> 01:50.360
هوا راپور پر مهال ځینې ځوروونکې څرګندونې وکړې.

01:50.360 --> 01:54.700
هغه په ښودل شوې نقشه کې هوا په لاندې ډول تشریح کړه:

01:54.700 --> 01:58.960
او بیا موږ دلته یو داسې څه لرو چې یې
د واورې یا باران په توګه نشو پېژندلی،

01:58.960 --> 02:06.583
دلته په لوېدیځ کې، دا مارپېچ کرښې شاید د څو پوځي الوتکو له
امله جوړې شوې وي، چې ماسپښین د شاوخوا ۵-۶ کیلومترۍ لوړوالي کې د

02:06.583 --> 02:10.940
شمالي سمندر له پاسه الوتنه کوي. دا له هوا سره هېڅ تړاو نه لري.

02:10.940 --> 02:16.902
... لږ وروسته، د دې هوا پېژندنې راپور په اړه د
لیدونکو د ګڼو پوښتنو له امله، ZDF د هوا پېژندنې له

02:16.902 --> 02:20.160
ادارې څخه له کارستن برانت نومي کارپوه سره مرکه وکړه.

02:20.160 --> 02:24.800
دلته په اصلي متن کې د پوره لنډې شوې نسخې بڼه ده.

02:24.800 --> 02:31.520
وړاندې کوونکی: یو پدیده چې د 'ډونروېټر' هوا
پېژندنې ادارې کارستن برانت پرې ښه پوهیږي.

02:31.520 --> 02:38.620
مټیورولوژیسټانو لومړی ځل دا عجیبې
شبح ډوله وریځې په ۲۰۰۵ کال کې ولیدلې.

02:38.620 --> 02:42.780
جنګي کښتۍ هم د پټوالي لپاره له داسې مصنوعي ورېځو څخه کار اخلي.

02:42.780 --> 02:56.221
چاف، یعنې مصنوعي ورېځې چې د رادار تجهیزاتو د
ګډوډولو لپاره کارول کیږي، د بېلګې په توګه، لا د

02:56.221 --> 03:04.140
دویمې نړیوالې جګړې په وخت کې رامینځته شوې وې ...

03:04.140 --> 03:08.958
باید د هالنډ له ساحل څخه راتلونکو سترو شبح
ډوله ورېځو څخه، په تکراري ډول ډېره زیاته

03:08.958 --> 03:12.120
اندازه دغه ماده د فدرالي جمهوریت پر سر راکښته شي.

03:12.120 --> 03:14.360
موسمیات پوه کارستن برانت: موږ
چاپېریالي زونونه او ورته اقدامات رامنځته کوو.

03:14.360 --> 03:18.980
او ظاهراً د کمې خپرونې زون په څلور یا پنځو کیلومترو کې پلي کیږي.

03:18.980 --> 03:22.160
نه د شمالي سمندر څخه پورته او نه هم د جرمني څخه پورته.

03:22.160 --> 03:23.860
دا مهمه نه ده چې هلته څه خپرېږي.

03:23.860 --> 03:25.160
زه دا د باور وړ نه ګڼم!

03:25.160 --> 03:32.163
... وړاندې کوونکی: حتی که دا ورېځې د المان له وسله والو ځواکونو
څخه سرچینه وانخلي، هوا پوهان دا په ساده ډول بې مانا

03:32.163 --> 03:40.580
ګڼي چې هیڅوک د هغو موادو مسؤلیت په غاړه نه اخلي چې په
منظمه توګه پر المان راښکته کیږي او په حقیقت کې منع دي.

03:40.580 --> 03:42.640
د وړاندې کوونکي پایله: «بې مانا» ویل لا هم یوه ښه طریقه ده.

03:42.640 --> 03:48.153
‒ خلک دلته په غلطه لار روان دي!

03:48.153 --> 03:56.118
۱۲۳۴۳۲۱۳. الماني فزیک پوه او د تلویزیون وړاندې کوونکي
یواخیم بوبلات د ZDF لپاره په یوه مستند فلم کې د پوځ لخوا د

03:56.118 --> 04:00.380
هوا په موضوع د لاسوهنې په اړه ډېرې مفصلې څرګندونې وکړې.

04:00.380 --> 04:07.740
تر ۲۰۰۸ کال پورې، بوبلات د ZDF د "Abenteuer
Forschung" (جراتي څېړنه) لپاره د ساینس پروګرامونه ډیزاین کول.

04:07.740 --> 04:16.940
په دې کې، هغه د لویو انټینا سیسټمونو په کارولو سره د پوځ لخوا
د هوا په لاسوهنې او د مصنوعي ورېځو د جوړولو په اړه بحث کوي.

04:16.940 --> 04:24.923
دلته هم د اصلي متن یوه برخه ده. یواخیم بوبلات: شک
شته چې د هارپ (HAARP) ځواکمنې خپرونکې او لویې

04:24.923 --> 04:30.510
انټینا سیسټمونه هم د دغو پوځي تجربو لپاره کارول کیږي.

04:30.510 --> 04:40.160
ګاکونا، الاسکا: له تمدن څخه لرې، امریکایي پوځ
دلته د ایونوسفیر د کنټرول لپاره یوه تاسیسات چلوي.

04:40.160 --> 04:44.880
د پراسرارې پروژې نوم هارپ دی.

04:46.740 --> 04:51.910
د انټیناګانو یوه لویه ځنګل کولی شي
راډیويي څپې ایونوسفیر ته ولېږدوي.

04:51.910 --> 04:57.050
... د رادیويي څپو په واسطه هڅه کیږي چې یونوسفیر بدل کړي.

04:57.050 --> 05:01.920
د راډیو څپې د برېښنایي چارج شویو ذراتو دې طبقې ته انرژي ور پمپوي.

05:01.920 --> 05:06.760
ایونوسفیر چارج کیږي، په دې سیمو کې پراخیږي او ګډوډۍ ښیي.

05:06.760 --> 05:10.900
د پوځي سیال لپاره د ستونزو رامنځته کولو یوه لاره

05:10.900 --> 05:16.900
خو په رسمي توګه، د هارپ کارول یوازې د
ایونوسفیر په اړه د څیړنو لپاره په نښه شوي دي.

05:16.900 --> 05:23.020
بوبلات د ناروې په ټرومسو ته نږدې د یوې
ورته تاسیساتو په اړه هم راپور ورکوي.

05:23.020 --> 05:31.080
له دې وروسته د بي بي سي یوه برخه راځي چې د ناسا
لخوا د مصنوعي ورېځو د جوړولو په اړه راپور ورکوي.

05:31.080 --> 05:39.753
لنډه موقتي پایله: له لسو کلونو څخه ډېر پخوا، الماني خپرونکي ZDF د
هوا په حالت د اغېزمنولو لپاره د پوځي هڅو په

05:39.753 --> 05:47.660
اړه راپور ورکړی و، چې په هغه کې د ذراتو خوشې
کول او د لویو انټینا سیسټمونو کارول شامل وو.

05:47.660 --> 05:55.600
خو د بل هغه غږ اورئ چې د هوا په لاسوهنې د
ماهیت او موخو په اړه په ډېر تفصیل سره راپور ورکوي.

05:55.600 --> 06:05.640
۴. د ۲۰۱۷ کال د اکتوبر په ۱۹مه، د هسپانیې تلویزیوني سټیشن
لا ۸ زامورا ټي وي د "جیو انجینرینګ" تر سرلیک لاندې له

06:05.640 --> 06:11.600
"اسوسیاسیون ټیرا سوس-ټینیبل" څخه له جوزفینا فرایل سره مرکه وکړه.

06:11.600 --> 06:14.620
‒ د پټوالي تړون

06:14.620 --> 06:18.680
دلته تاسو ځینې برخې اورېدلی شئ.

06:18.680 --> 06:23.840
په پیل کې، تمرکز د تش په نامه اقلیمي وسلو پر بندیز دی.

06:23.840 --> 06:31.939
جوزفینا فرایلی د اینمود کنوانسیون (د چاپیریال د
تعدیل تخنیکونو د پوځي یا هر ډول نورو دښمنانه

06:31.939 --> 06:37.140
کارونو د منع کولو په اړه کنوانسیون) ته اشاره کوي.

06:37.140 --> 06:50.200
دا یو نړیوال تړون دی چې په ۱۹۷۶ کال کې د ملګرو
ملتونو (UN) لخوا د ۳۱/۷۲ پرېکړه لیک په توګه تصویب شو.

06:50.200 --> 06:54.860
د هغو مداخلو ځانګړې یادونه شوې چې لاندې اغېزې لري:

06:54.860 --> 07:04.614
- زلزلي یا د ځمکې په پوټکي کې بدلونونه - سونامي - د هوا پېښې لکه
طوفانونه، ګردبادونه، د وریځو جوړېدل، ورښت/باران

07:04.614 --> 07:14.340
- د یوې سیمې د ایکولوژیکي توازن ګډوډي - پر
سمندري جریانونو اغېز، او داسې نور. جوزفینا فرایلي:

07:14.340 --> 07:22.680
په دې هوکړه شوي چې په وسله والو شخړو کې
د اقلیمي وسلو له کارولو څخه به ډډه وشي.

07:22.680 --> 07:26.000
خو په حقیقت کې، دا لا هم کارول کیږي.

07:26.000 --> 07:29.120
تاسو له دې وسلې څه کولی شئ، او څه ورسره کوئ؟

07:29.120 --> 07:41.820
په دې وسله، تاسو کولی شئ په نړۍ کې هر ځای
باران، طوفانونه، ورېځې، تندر او برېښنا رامنځته کړئ.

07:41.820 --> 07:43.360
یا برعکس:

07:43.360 --> 07:58.520
تاسو کولی شئ د باران جبهې خپرې کړئ، د ږلۍ او
واورې ورېدل ودروئ، او البته د وچکالۍ لامل شئ.

07:58.520 --> 08:08.280
دا له عامه رسنیو څخه افشا شوي مثالونه د هوا بدلولو
ټکنالوژیو د شتون او کارونې د شواهدو یوازې یوه کوچنۍ برخه ده.

08:08.280 --> 08:18.719
د امریکا پخواني ولسمشر لینډن بي جانسن په ۱۹۶۲ کال کې په یوه
کنفرانس کې د دوی پراخ نفوذ ته اشاره وکړه او ویې ویل: "هر څوک چې د

08:18.719 --> 08:29.408
هوا کنټرول کوي، نړۍ کنټرولوي." د ۱۹۹۶ کال د امریکا د هوايي ځواک
یو رسمي سند "د ځواک د څوښونکي په توګه هوا" نومېږي، او فرعي سرلیک

08:29.408 --> 08:38.678
یې دا دی: "موږ به تر ۲۰۲۵ کال پورې د هوا مالک شو." ګرانو لیدونکو،
کله چې مخکښې رسنۍ دا مسله له پامه غورځوي او د

08:38.678 --> 08:47.800
اقلیمي بدلون پړه او اړوند بار پر عامو وګړو اچوي، نو
دا له هر وخت ډېره مهمه ده چې موږ ټول اقدام وکړو.

08:47.800 --> 08:53.100
له موږ سره مرسته وکړئ چې د انسان جوړې شوې
اقلیمي بدلون تر شا اصلي مجرمین روښانه کړو.

08:53.100 --> 08:58.840
د کلا.ټي وي بنسټګر، ایوو ساسک، په خپله وروستۍ وینا کې
په عملي توګه تشریح کوي چې دا کار څنګه ترسره کېدای شي:

08:58.840 --> 09:01.600
د ګریټا لپاره تازه معلومات! – د اقلیم اصلي ویجاړونکي