1
00:00:00,609 --> 00:00:07,245
Wikipedia bụ weebụsaịtị nke asaa kacha achọ n'ụwa,
ma ọ bụkwa encyclopaedia kacha ama ama n'ịntanetị.

2
00:00:07,245 --> 00:00:12,700
Ya mere, Wikipedia nwere nnukwu mmetụta
n'amamihe na echiche ụwa nke ọtụtụ mmadụ.

3
00:00:12,700 --> 00:00:21,838
A na-ewere Wikipedia n'ozuzu dị ka ọrụ imekọ ọnụ doro anya ma
nke a pụrụ ịtụkwasị obi karịchaa. Ma ọ̀ bụ n'eziokwu otú ahụ?

4
00:00:21,838 --> 00:00:27,772
Ònye na ihe dị n'azụ Wikipedia, gịnịkwa bụ ebumnuche ya?

5
00:00:27,772 --> 00:00:34,643
Wikipedia bụ nke Wikimedia Foundation. Afọ ọ bụla, Wikipedia
na-arịọ ndị na-agụ ya ka ha nye onyinye, na-enye mmetụta

6
00:00:34,643 --> 00:00:38,841
na ọ bụ ụzọ mgbasa ozi a na-akwado site n'aka ndị na-agụ ya.

7
00:00:38,841 --> 00:00:48,409
Wikimedia, ntọala nọ n'azụ Wikipedia,
nwere akụ karịrị £100 nde na June 2021.

8
00:00:48,409 --> 00:00:55,813
N'okpuru aha "Wikipedia na Propaganda," Swiss Policy Research
melitere otu edemede na ibe mmalite

9
00:00:55,813 --> 00:01:04,120
weebụsaịtị ya na Jenụwarị 2024, nke Kla.TV kpụchara
ma meegharịrị akụkụ ya n'okwu nke ya n'okpuru.

10
00:01:04,120 --> 00:01:09,054
Ọ̀ bụ na Wikipedia bụ ọrụ imekọ ọnụ nke ọtụtụ ndị ode akwụkwọ?

11
00:01:09,054 --> 00:01:14,233
Nnyocha na-egosi na Wikipedia Bekee, nke nwere
nlele ibe weebụ ijeri asaa kwa ọnwa,

12
00:01:14,233 --> 00:01:18,025
na-achịkwa naanị site n'aka ndị nchịkwa 500 na-arụ ọrụ.

13
00:01:18,025 --> 00:01:23,806
Wikipedia German, nke na-enweta ihe dị ka otu ijeri
nlele ibe kwa ọnwa, na-achịkwa naanị site n'aka

14
00:01:23,806 --> 00:01:27,643
ndị ọrụ gọọmentị iri atọ na ndị nchịkwa narị iri ise.

15
00:01:27,643 --> 00:01:35,089
80% nke ọdịnaya niile nke Wikipedia edere
site n'aka naanị 1% nke ndị ode akwụkwọ niile!

16
00:01:35,089 --> 00:01:40,241
Òtù ndị ọ bụla na-emetụta edemede dị na Wikipedia?

17
00:01:40,241 --> 00:01:42,267
Mmetụta site n'aka ụlọ ọrụ

18
00:01:42,267 --> 00:01:50,018
N'otu n'ime ikpe ndị a kacha mara amara, onye njikwa ọrụ na
ụlọ ọrụ ọgwụ Merck bụkwa onye nchịkwa Wikipedia German, ma

19
00:01:50,018 --> 00:01:54,880
gbanwere edemede gbasara akụkọ ihe mere eme na ngwaahịa Merck.

20
00:01:54,880 --> 00:02:01,295
E chọpụtara ikpe ahụ na 2015, ma ọ
nweghị mmetụta ọ bụla nye onye nchịkwa.

21
00:02:01,295 --> 00:02:08,780
2014 Nnyocha gosiri otú Lufthansa si wepụ data gbasara mkpọtụ
ụgbọelu na Wikipedia na otú ụlọ ọrụ na-emepụta ụgbọala MAN

22
00:02:08,780 --> 00:02:13,332
si wepụ ozi gbasara mmepụta tankị ya n'oge Agha Ụwa nke Abụọ.

23
00:02:13,332 --> 00:02:24,355
Daimler-Benz wepụrụ ntụaka gbasara ịlobi ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ma
Boehringer Ingelheim wepụrụ ozi gbasara mmepụta "Agent Orange".

24
00:02:24,355 --> 00:02:26,621
Mmetụta site n'aka ọrụ nzuzo

25
00:02:26,621 --> 00:02:34,545
N'afọ 2007, ndị nchọpụta chọpụtara na otu n'ime ndị nchịkwa
Wikipedia Bekee kacha arụsi ọrụ ike ma nwee nnukwu

26
00:02:34,545 --> 00:02:43,979
mmetụta, a maara ya dị ka "Slim Virgin", bụ n'eziokwu onye
ozi ozi nche Britain gara aga bi n'aha ụgha na Canada.

27
00:02:43,979 --> 00:02:52,178
N'afọ 2007, ndị nchọpụta wee nwee ike igosi na ndị ọrụ CIA
na FBI gbanwere edemede Wikipedia gbasara isiokwu ndị

28
00:02:52,178 --> 00:02:57,834
na-akpata esemokwu dịka Agha Iraq na ụlọ mkpọrọ agha Guantánamo.

29
00:02:57,834 --> 00:03:02,063
Mmetụta nke ìgwè ndị na-eme ihe maka mgbanwe na Wikipedia

30
00:03:02,063 --> 00:03:08,643
Na mgbakwunye na ụlọ ọrụ mgbasa ozi ọha na ndị ọrụ
gọọmenti, ọtụtụ ìgwè ndị na-eme ihe maka mgbanwe

31
00:03:08,643 --> 00:03:13,130
na-arụkwa ọrụ dị mkpa n'ịdezi na ijikwa edemede Wikipedia.

32
00:03:13,130 --> 00:03:20,995
Otu n'ime ìgwè ndị na-eme ihe maka mgbanwe kacha nwee mmetụta ma
kacha amaghị ama na Wikipedia bụ ndị a na-akpọ "sceptics", otu a

33
00:03:20,995 --> 00:03:27,214
na-amaghị nke ọma ma dị ka sekta, ndị òtù ya abụghị
"sceptical" banyere ọnọdụ gọọmentị, kama ha bụ ndị

34
00:03:27,214 --> 00:03:31,175
na-enyocha ma na-akọwa adịghị mma n'ọnọdụ ndị ahụ.

35
00:03:31,175 --> 00:03:39,528
Ya mere, ndị na-enwe obi abụọ n'eziokwu na-eje ozi dịka ndị
agha n'ịntanetị maka ebumnuche ndọrọ ndọrọ ọchịchị na azụmahịa.

36
00:03:39,528 --> 00:03:47,862
Ọ bụ ezie n'oge ọrịa coronavirus (2020–2022), ndị na-enyo enyo
jiri ọrụ etiti na Wikipedia site n'ịkwado ọnọdụ

37
00:03:47,862 --> 00:03:56,825
gọọmentị nke ọtụtụ n'ime ha bụ ụgha, ma na-emebi aha
ndị nchọpụta, ndị dọkịta na ndị nta akụkọ kacha mkpa.

38
00:03:56,825 --> 00:04:02,182
Dịka ọmụmaatụ, e jụrụ ohere na nje ahụ malitere na
ụlọ nyocha dịka "echiche aghụghọ" ma e gbasịrị

39
00:04:02,182 --> 00:04:06,261
nnukwu okwu banyere mmetụta nchebe nke mgbochi ọrịa.

40
00:04:06,261 --> 00:04:10,877
Ọ bụ ezie na ọbụna n'okwu mgbagwoju anya gbasara mgbanwe
ihu igwe, ndị na-eme ihe maka mgbanwe na-echebe akụkọ

41
00:04:10,877 --> 00:04:14,291
gọọmentị ma na-eme ka aha ndị ode akwụkwọ na-akọwa mmejọ daa.

42
00:04:14,291 --> 00:04:20,677
Ụfọdụ n'ime ọrụ ndị a na-akwado site n'aka
gọọmentị, dịka "Ọrụ Iji Mụbaa Nkwukọrịta Ịmara

43
00:04:20,677 --> 00:04:25,960
Banyere Mgbanwe Ihu Igwe Site na Wikipedia".

44
00:04:25,960 --> 00:04:35,299
2019 gosiri na edemede Wikipedia German gbasara mgbanwe ume, ịkụ
ọkụ ụwa, nchebe ihu igwe, ịjụ mgbanwe ihu

45
00:04:35,299 --> 00:04:43,771
igwe, ịjụ sayensị, ume ifufe, fotovoltaịk na
Greta Thunberg niile nwere otu onye edemede isi:

46
00:04:43,771 --> 00:04:49,997
Onye otu Green Party na mmegharị ndị na-enyo enyo nke Germany.

47
00:04:49,997 --> 00:04:57,222
Otu ọzọ nke na-arụsi ọrụ ike n'ịdezi na ijikwa
isiokwu ndọrọ ndọrọ ọchịchị na nke mmekọrịta mmadụ

48
00:04:57,222 --> 00:05:01,732
na Wikipedia bụ nke a na-akpọ "Antifa movement".

49
00:05:01,732 --> 00:05:11,040
N'adị iche na "aka ekpe" ọdịnala, mmegharị Antifa nke oge a
na-akwado ndokwa ndọrọndọrọ ọchịchị na-akwado Amerịka na Izrel.

50
00:05:11,040 --> 00:05:18,630
2021 Akwụkwọ ndị gbapụtara gosiri na otu
onye isi nke mmegharị Antifa America nwere njikọ

51
00:05:18,630 --> 00:05:22,999
na ụlọ ọrụ nchọpụta ozi Britain na America.

52
00:05:22,999 --> 00:05:30,037
Onye otu Antifa ahụ kụrụ ndị nta akụkọ na ndị ndọrọ
ndọrọ ọchịchị ndị kwụsiri ike na ndị ọdịnala aka ekpe, bụ

53
00:05:30,037 --> 00:05:34,355
ndị na-enyocha agha US ma ọ bụ usoro gọọmenti Israel.

54
00:05:34,355 --> 00:05:41,839
N'ala ndị na-asụ German, a kpọrọ aha
"Transatlantifa" maka ìgwè ndị na-eme ihe maka mgbanwe a.

55
00:05:41,839 --> 00:05:44,556
Wikipedia na WEF

56
00:05:44,556 --> 00:05:52,540
Ọ bụghị ihe ijuanya na onye guzobere Wikipedia, Jimmy
Wales, akwadoro ọrụ nzuzo dị otú ahụ ugboro ugboro na Wikipedia.

57
00:05:52,540 --> 00:06:00,280
Wales bụ enyi nke onye bụbu Prime Minister
Britain, Tony Blair. N'afọ 2012, Wales lụrụ Kate Garvey.

58
00:06:00,280 --> 00:06:05,103
Kate Garvey bụ Onye Ndu Mba Ụwa Ntà
nke World Economic Forum (WEF) na Davos.

59
00:06:05,103 --> 00:06:13,050
Onye isi oche gara aga nke Wikimedia, Katherine
Maher (2016–2021), rụrụ ọrụ na American Council on

60
00:06:13,050 --> 00:06:17,974
Foreign Relations (CFR) nke nwere nnukwu mmetụta.

61
00:06:17,974 --> 00:06:24,732
Katherine Maher bụkwa Onye Ndu Mba Ụwa Ndị Ntà nke WEF, Onye
Nchọpụta Ọkwa Elu na Atlantic Council

62
00:06:24,732 --> 00:06:32,266
jikọtara na NATO, na onye otu Bọọdụ Atụmatụ Ọchịchị
Maka Mmekọrịta Mba Ọzọ nke Ngalaba Steeti US.

63
00:06:32,266 --> 00:06:36,741
Onye guzobere Wikipedia anaghịzi atụkwasị Wikipedia obi

64
00:06:36,741 --> 00:06:46,148
N'ime ajụjụ ọnụ n'afọ 2021, onye guzobere Wikipedia, Larry
Sanger, kwuru na ọ naghịzi atụkwasị obi na weebụsaịtị ọ kere.

65
00:06:46,148 --> 00:06:52,352
Karịsịa, Sanger kwuru na isiokwu na esemokwu
ndị na-apụghị ịhụ na mgbasa ozi etiti aka

66
00:06:52,352 --> 00:06:55,986
ekpe nwekwara ike ọ gaghị apụta na Wikipedia.

67
00:06:55,986 --> 00:07:01,710
N'eziokwu, Wikipedia na-anabata fọrọ nke nta ka ọ bụrụ naanị
mgbasa ozi a ma ama dị ka "isi mmalite a pụrụ

68
00:07:01,710 --> 00:07:08,817
ịtụkwasị obi", ebe mgbasa ozi onwe ha,
n'agbanyeghị àgwà ha, ka a na-ahapụ ha n'èzí nke ukwuu.

69
00:07:08,817 --> 00:07:19,784
N'otu ajụjụ ọnụ ya na onye nta akụkọ US Glenn Greenwald n'afọ
2023, Sanger kwuru na Wikipedia aghọwo "ngwaọrụ njikwa" n'aka ndị

70
00:07:19,784 --> 00:07:26,348
ọchịchị America na ụlọ ọrụ nchọpụta ozi, ma
tinye na, n'echiche ya, "enweghị

71
00:07:26,348 --> 00:07:32,801
encyclopaedia ọ bụla dị oke adịghị nha dịka Wikipedia".

72
00:07:32,801 --> 00:07:41,166
Anyị mechara na okwu sitere n'aka onye
Wikipedian gara aga: "Ihe na-eme na Wikipedia bụ mpụta."

73
00:07:41,166 --> 00:07:45,742
Abụ m onye na-ede ederede ma nwee ike
ikwenye ọchịchị ike nke ndị nchịkwa.

74
00:07:45,742 --> 00:07:48,490
Ọ bụghị maka mkparịta ụka, kama ọ bụ maka ike.

