Wikipedia no tranonkala fahafito be mpitady indrindra maneran-tany ary izy no rakipahalalana an-tserasera malaza indrindra.
Noho izany, manana fiantraikany lehibe amin'ny fahalalana sy ny fomba fijerin'izao tontolo izao an'ny olona maro ny Wikipedia.
Matetika heverina ho tetikasa fiaraha-miasa mangarahara ary azo itokisana amin'ny
ankapobeny ny Wikipedia. Sa tena izany tokoa ve?
Iza sy inona no ao ambadiky ny Wikipedia, ary inona ny tanjony?
Wikipedia dia an'ny Wikimedia Foundation. Isan-taona, mangataka fanomezana amin'ny mpamaky i Wikipedia, ka
mampiseho fa fampitam-baovao tohanan'ny mpamaky izy.
Ny Wikimedia, ilay fikambanana fototra ao ambadiky ny Wikipedia, dia nanana fananana nihoatra ny 100
tapitrisa Livres Sterling tamin'ny volana Jona 2021.
Eo ambanin'ny lohateny hoe "Wikipedia sy ny Fampielezan-kevitra," dia nanavao lahatsoratra tao amin'ny pejin-tranonkalany ny
Swiss Policy Research tamin'ny Janoary 2024, izay nofintinin'ny Kla.TV sy naveriny ampahany tamin'ny teniny manokana eto ambany.
Moa ve ny Wikipedia asa fiaraha-miasa nataon'ny mpanoratra maro?
Asehon'ny fikarohana fa ny Wikipedia Anglisy, izay mahazo fijerena pejy fito lavitrisa isam-bolana,
dia tantanan'ny mpandrindra mavitrika 500 monja.
Ny Wikipedia Alemà, izay mahazo fijerena pejy manodidina ny iray lavitrisa isam-bolana, dia
fehezin'ny tompon'andraikitra 30 sy mpitantana 150 monja.
80% amin'ny votoatin'ny Wikipedia rehetra dia nosoratan'ny 1% monja amin'ireo mpanoratra rehetra!
Iza avy ireo vondrona misy fiantraikany amin'ireo lahatsoratra ao amin'ny Wikipedia?
Fisy fiantraikan'ny orinasa
Tamin'ny iray amin'ireo tranga malaza indrindra, mpitantana tetikasa tao amin'ny orinasa fanafody Merck koa no
mpitantana tao amin'ny Wikipedia Alemà ary nanodinkodina lahatsoratra momba ny tantaran'i Merck sy ny vokatra.
Niseho tamin'ny taona 2015 ilay raharaha, saingy tsy nisy vokany ho an'ny mpitantana.
2014 Nasehon'ny fikarohana ny fomba nanesorana ny angon-drakitra momba ny tabataban'ny fiaramanidina tao amin'ny Wikipedia
nataon'ny Lufthansa ary ny fomba nanesorana ny fampahalalana momba ny famokarana tanky nataon'ny orinasa
mpamokatra fiara MAN nandritra ny Ady Lehibe Faharoa.
Nesorin'i Daimler-Benz ny fanamarihana momba ny fanentanana ara-politika, ary nesorin'i Boehringer
Ingelheim ny fampahalalana momba ny "Agent Orange" novokarina.
Fitaoman'ny sampan-draharaha miafina
Tamin'ny taona 2007, nahita ny mpikaroka fa iray amin'ireo mpitantana Wikipedia anglisy tena mavitrika sy manan-kery
indrindra, fantatra amin'ny anarana hoe "Slim Virgin", dia tena mpamatsy vaovao taloha ho an'ny sampam-pitsikilovana
britanika, nipetraka tany Kanada tamin'ny anarana sandoka.
Tamin'ny taona 2007 koa, nahavita nanaporofo ny mpikaroka fa nanitsy lahatsoratra tao amin'ny Wikipedia momba ireo
lohahevitra mampiady hevitra toy ny Ady tany Iràka sy ny fonja miaramila tao Guantánamo ny mpiasa ao amin'ny CIA sy ny FBI.
Fiantraikan'ny vondrona mpikatroka amin'ny Wikipedia
Ankoatra ny orinasa PR sy ny mpandray anjara avy amin'ny governemanta, maro koa ireo vondrona mpikatroka no
mitana anjara toerana lehibe amin'ny fanitsiana sy fanodinkodinana ny lahatsoratra ao amin'ny Wikipedia.
Iray amin'ireo vondrona mpikatroka manana fiantraikany lehibe indrindra nefa tsy dia fantatra loatra ao amin'ny Wikipedia ny
antsoina hoe "mpisalasala", fikambanana tsy dia hita maso ary mitovitovy amin'ny sekta, izay tsy hoe
mpisalasala amin'ny toerana ofisialy ny mpikambana ao aminy fa mpitsikera ireo toerana ireo.
Noho izany, ny "mpisalasala" dia tena miasa ho "mpiady an-tserasera" ho an'ny tombontsoa ara-politika sy ara-barotra.
Na dia nandritra ny valan'aretina coronavirus (2020–2022) aza, dia nanana anjara toerana lehibe tao amin'ny Wikipedia ireo
"mpisalasala" tamin'ny alalan'ny fanerena ny fomba fijery ofisialy saingy diso ankamaroany sy ny fanalam-baraka
ireo mpikaroka, dokotera, ary mpanao gazety mpanakiana.
Ohatra, nolavina ho "teoria momba ny fikomiana" ny mety nipoiran'ny virosy tao anaty laboratoara ary nampitomboina
be ny vokatry ny fanaovana vaksiny amin'ny fiarovana.
Na dia amin'ny olana sarotra momba ny fiovan'ny toetr'andro aza, miaro ny fitantarana ofisialy ny
mpikatroka ary manevateva ireo mpanoratra mitsikera.
Ny sasany amin'ireo hetsika ireo dia tohanan'ny governemanta, toy ny "Tetikasa hanatsarana ny fampitana fahalalana
momba ny fiovan'ny toetr'andro amin'ny alalan'ny Wikipedia".
2019 dia nampiseho fa ny lahatsoratra Wikipedia Alemà momba ny lohahevitra momba ny fiovan'ny angovo, ny fiakaran'ny maripana
maneran-tany, ny fiarovana ny toetrandro, ny fandavana ny fiovan'ny toetrandro, ny fandavana ny siansa, ny
angovo avy amin'ny rivotra, ny fotôvoltaika ary i Greta Thunberg dia samy manana mpanoratra fototra iray ihany:
Mpikambana ao amin'ny Antoko Maitso sy ny hetsika Alemà misalasala.
Vondrona iray hafa izay tena mavitrika amin'ny fanitsiana sy fanodinkodinana lohahevitra ara-politika sy ara-tsosialy
ao amin'ny Wikipedia dia ilay antsoina hoe "hetsika Antifa".
Mifanohitra amin'ny "elatra havia" nentim-paharazana, ny hetsika Antifa maoderina dia manohana ny
politika manohana an'i Amerika sy an'i Israely.
2021 Nampiseho ny antontan-taratasy nivoaka fa nisy mpikambana mpitarika ao amin'ny hetsika "Antifa"
Amerikana nifandray tamin'ny sampan-draharahan'ny fampahalalam-baovao Britanika sy Amerikana.
Nanafika mpanao gazety sy mpanao politika avy amin'ny elatra havanana sy avy amin'ny elatra havia nentim-paharazana
ilay mpikambana ao amin'ny Antifa, izay nanakiana ny ady nataon'i Etazonia na ny politikan'i Israely.
Any amin'ireo firenena miteny alemà, efa niorim-paka ny teny hoe "Transatlantifa" ho an'ity vondrona mpikatroka ity.
Wikipedia sy ny WEF
Tsy mahagaga fa efa nankatoa imbetsaka ireo hetsika miafina toy izany tao amin'ny
Wikipedia i Jimmy Wales, mpanorina ny Wikipedia.
Wales dia namana an'i Tony Blair, Praiminisitra Britanika teo aloha. Tamin'ny taona 2012, nanambady an'i Kate Garvey i Wales.
Kate Garvey dia Mpitarika Tanora Maneran-tany ao amin'ny Forum Iraisam-pirenena momba ny Toe-karena (WEF) any Davos.
Ny Tale Jeneralin'ny Wikimedia teo aloha, Katherine Maher (2016–2021), dia efa niasa tao amin'ny American Council
on Foreign Relations (CFR) izay manana fiantraikany lehibe.
Katherine Maher dia mpitarika tanora manerantany ao amin'ny WEF ihany koa, mpikaroka zokiolona ao amin'ny Filankevitra Atlantika
mpiara-miasa amin'ny OTAN, ary mpikambana ao amin'ny Biraon'ny Politikan'ny Raharaham-bahiny ao
amin'ny Departemantan'ny Raharaham-bahiny Amerikana.
Mpiara-manorina ny Wikipedia tsy matoky an'i Wikipedia intsony
Tamin'ny resadresaka nifanaovana taminy tamin'ny taona 2021, nilaza i Larry Sanger, mpiara-manorina ny
Wikipedia, fa tsy natoky intsony ilay tranonkala noforoniny izy.
Indrindra, nanamarika i Sanger fa ireo lohahevitra sy adihevitra izay tsy miseho amin'ny
fampahalalam-baovao lehibe eo afovoany-ankavia dia mety tsy hiseho ao amin'ny Wikipedia ihany koa.
Raha ny marina, Wikipedia dia manaiky saika fampitam-baovao efa manana laza ihany ho "loharano azo itokisana", raha
toa kosa ny fampitam-baovao mahaleo tena, na inona na inona kalitaony, dia mbola tena tsy tafiditra.
Tamin'ny resadresaka nifanaovana tamin'ilay mpanao gazety Amerikana Glenn Greenwald tamin'ny taona 2023, dia niaro hevitra
i Sanger fa lasa "fitaovana fanaraha-maso" eo am-pelatanan'ny mpitantana Amerikana sy ny masoivohon'ny fitsikilovana ny
Wikipedia, sady nanampy izy fa, araka ny heviny, "tsy mbola nisy rakibolana tsy voalanjalanja tahaka ny Wikipedia".
Mamarana amin'ny teny nalaina avy amin'ny Wikipedian taloha izahay: "Ratsy be ny zava-mitranga amin'ny Wikipedia."
Taloha aho mpandika lahatsoratra ary afaka manamarina ny didy jadon'ny mpitantana.
Tsy momba ny adihevitra izany, fa momba ny fahefana.