1
00:00:00,609 --> 00:00:07,245
विकिपीडिया ही जगातील सातवी सर्वाधिक शोधली जाणारी वेबसाइट
आहे आणि आतापर्यंतची सर्वात प्रसिद्ध ऑनलाइन विश्वकोश आहे.

2
00:00:07,245 --> 00:00:12,700
अशाप्रकारे विकिपीडिया अनेक लोकांच्या ज्ञानात आणि
जगाकडे पाहण्याच्या दृष्टीकोनात महत्त्वपूर्ण प्रभाव टाकते.

3
00:00:12,700 --> 00:00:21,838
विकिपीडियाला सामान्यतः पारदर्शक आणि बहुतेक विश्वासार्ह
सहकार्यपरियोजना म्हणून पाहिले जाते. पण खरोखरच तसे आहे का?

4
00:00:21,838 --> 00:00:27,772
विकिपीडियाच्या मागे कोण आणि काय
आहे, आणि त्याची उद्दिष्टे काय आहेत?

5
00:00:27,772 --> 00:00:34,657
विकिपीडियाचे मालक विकिमीडिया फाउंडेशन आहे. प्रत्येक
वर्षी विकिपीडिया आपल्या वाचकांकडून देणग्या मागते, ज्यामुळे

6
00:00:34,657 --> 00:00:38,841
असे भास होतो की हे वाचकांच्या निधीवर चालणारे माध्यम आहे.

7
00:00:38,841 --> 00:00:48,409
विकिपीडियाच्या मागील संस्था, विकिमीडियाकडे, जून
२०२१ मध्ये १०० दशलक्ष पाउंडपेक्षा जास्त मालमत्ता होती.

8
00:00:48,409 --> 00:00:56,174
"विकिपीडिया आणि प्रचार" या शीर्षकाखाली, स्विस पॉलिसी रिसर्चने
जानेवारी २०२४ मध्ये त्यांच्या मुख्यपृष्ठावर एका

9
00:00:56,174 --> 00:01:04,120
लेखात सुधारणा केली, ज्याचे Kla.TV ने खाली स्वतःच्या
शब्दांत संक्षिप्त करून पुन्हा प्रकाशित केले आहे.

10
00:01:04,120 --> 00:01:09,054
विकिपीडिया ही अनेक लेखकांनी सामुहिकपणे तयार केलेली कृती आहे का?

11
00:01:09,054 --> 00:01:14,671
संशोधन दर्शवते की इंग्रजी विकिपीडिया, ज्याला दर
महिन्याला सात अब्ज पृष्ठदृश्ये मिळतात, ती फक्त

12
00:01:14,671 --> 00:01:18,025
५०० सक्रिय प्रशासकांद्वारे व्यवस्थापित केली जाते.

13
00:01:18,025 --> 00:01:23,649
जर्मन विकिपीडिया, ज्याला दर महिन्याला सुमारे
एक अब्ज पृष्ठदृश्ये मिळतात, ती फक्त ३०

14
00:01:23,649 --> 00:01:27,643
अधिकारी आणि १५० प्रशासकांच्या नियंत्रणाखाली आहे.

15
00:01:27,643 --> 00:01:35,089
सर्व विकिपीडिया सामग्रीपैकी ८०% फक्त १% लेखकांनी लिहिले आहे!

16
00:01:35,089 --> 00:01:40,241
विकिपीडियातील लेखांवर कोणते गट प्रभाव टाकतात?

17
00:01:40,241 --> 00:01:42,267
कंपन्यांचा प्रभाव

18
00:01:42,267 --> 00:01:48,125
सर्वात प्रसिद्ध प्रकरणांपैकी एका प्रकरणात, औषधनिर्मिती कंपनी
मर्कमधील एका प्रकल्प व्यवस्थापकाने जर्मन

19
00:01:48,125 --> 00:01:54,880
विकिपीडियाचा प्रशासक म्हणूनही काम केले आणि मर्कच्या
इतिहास व उत्पादनांविषयीच्या लेखांमध्ये फेरफार केला.

20
00:01:54,880 --> 00:02:01,295
हा प्रकरण २०१५ मध्ये उघडकीस आले, परंतु
प्रशासकावर त्याचे कोणतेही परिणाम झाले नाहीत.

21
00:02:01,295 --> 00:02:07,519
2014 संशोधनातून उघड झाले की लुफ्थांसाने विमानाच्या आवाजाविषयीचा
डेटा विकिपीडियावरून कसा काढून टाकला आणि वाहन

22
00:02:07,519 --> 00:02:13,332
निर्माता MAN ने दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान
त्यांच्या टँक उत्पादनाविषयीची माहिती कशी हटवली.

23
00:02:13,332 --> 00:02:18,459
डायमलर-बेंजने राजकीय लॉबिंगाशी संबंधित संदर्भ काढून
टाकले, आणि बोहरिंगर इंगेलहाइमने कृत्रिमरित्या

24
00:02:18,459 --> 00:02:24,355
तयार केलेल्या "एजंट ऑरेंज" विषयीची माहिती काढून टाकली.

25
00:02:24,355 --> 00:02:26,621
गुप्तसेवांचा प्रभाव

26
00:02:26,621 --> 00:02:34,577
२००७ मध्ये संशोधकांना आढळले की "स्लिम वर्जिन" म्हणून ओळखला
जाणारा, इंग्रजी विकिपीडियावरील सर्वात सक्रिय आणि

27
00:02:34,577 --> 00:02:43,979
प्रभावशाली प्रशासकांपैकी एक, प्रत्यक्षात कॅनडात खोटे नाव
घेऊन राहत असलेला माजी ब्रिटिश गुप्तचर सूत्रधार होता.

28
00:02:43,979 --> 00:02:50,660
तसेच 2007 मध्ये संशोधकांना हे सिद्ध करण्यात यश आले की CIA आणि FBI
च्या कर्मचाऱ्यांनी इराक युद्ध आणि

29
00:02:50,660 --> 00:02:57,834
ग्वांतानामो सैन्य कारागृह यांसारख्या वादग्रस्त
विषयांवरील विकिपीडिया लेखांमध्ये संपादन केले.

30
00:02:57,834 --> 00:03:02,063
विकिपीडियावर कार्यकर्ते गटांचा प्रभाव

31
00:03:02,063 --> 00:03:08,804
पीआर कंपन्या आणि सरकारी घटकांबरोबरच, अनेक
कार्यकर्ता गटही विकिपीडिया लेखांचे संपादन

32
00:03:08,804 --> 00:03:13,130
आणि फेरफार करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात.

33
00:03:13,130 --> 00:03:21,839
विकिपीडियावरील सर्वात प्रभावशाली पण कमी परिचित कार्यकर्ता
गटांपैकी एक म्हणजे तथाकथित "संशयवादी", एक अस्पष्ट

34
00:03:21,839 --> 00:03:31,175
आणि संप्रदायासारखी संस्था, ज्याचे सदस्य अधिकृत
भूमिकांबद्दल "संशयवादी" नसून त्या भूमिकांचे टीकाकार आहेत.

35
00:03:31,175 --> 00:03:39,528
म्हणून, "संशयवादी" मुळात राजकीय आणि
व्यावसायिक हितांसाठी "सायबर योद्धे" म्हणून काम करतात.

36
00:03:39,528 --> 00:03:47,509
कोरोनाव्हायरस महामारी (2020–2022) दरम्यानही, "संशयवाद्यांनी"
विकिपीडियावर अधिकृत, परंतु बहुतेक खोटे,

37
00:03:47,509 --> 00:03:56,825
दृष्टिकोन लागू करून आणि महत्त्वपूर्ण संशोधक, डॉक्टर व
पत्रकार यांच्या बदनामी करून केंद्रीय भूमिका बजावली.

38
00:03:56,825 --> 00:04:02,230
उदाहरणार्थ, विषाणू प्रयोगशाळेतून उद्भवला असावा, ही
शक्यता 'षडयंत्र सिद्धांत' म्हणून नाकारली गेली आणि लसींचे

39
00:04:02,230 --> 00:04:06,261
संरक्षणात्मक परिणाम मोठ्या प्रमाणात अतिशयोक्त केले गेले.

40
00:04:06,261 --> 00:04:14,291
अगदी हवामान बदलाच्या गुंतागुंतीच्या विषयावरही, कार्यकर्ते अधिकृत
कथानकाचे रक्षण करतात आणि टीका करणाऱ्या लेखकांची बदनामी करतात.

41
00:04:14,291 --> 00:04:20,578
या काही उपक्रमांना सरकारांकडून पाठबळ मिळते,
जसे की "विकिपीडियाद्वारे हवामान बदलाविषयी

42
00:04:20,578 --> 00:04:25,960
ज्ञानाच्या प्रसारण सुधारण्यासाठीचा प्रकल्प".

43
00:04:25,960 --> 00:04:34,812
2019 ने उघड केले की ऊर्जा संक्रमण, जागतिक तापमानवाढ, हवामान
संरक्षण, हवामान बदलाचा नकार, विज्ञान नकार, पवन

44
00:04:34,812 --> 00:04:43,771
ऊर्जा, फोटोव्होल्टेइक आणि ग्रेटा थनबर्ग या विषयांवरील
जर्मन विकिपीडिया लेखांचे सर्व मुख्य लेखक एकच आहेत:

45
00:04:43,771 --> 00:04:49,997
ग्रीन पार्टीचा आणि जर्मन संशयवादी चळवळीचा एक सदस्य.

46
00:04:49,997 --> 00:05:01,732
विकिपीडियावर राजकीय आणि सामाजिक विषयांचे संपादन व फेरफार करण्यात
विशेषतः सक्रिय असलेला आणखी एक गट म्हणजे तथाकथित "अँटीफा चळवळ".

47
00:05:01,732 --> 00:05:11,040
परंपरागत 'डाव्या पंथाच्या' उलट, आधुनिक 'अँटीफा चळवळ'
अमेरिकन-समर्थक आणि इस्रायल-समर्थक धोरणांना पाठिंबा देते.

48
00:05:11,040 --> 00:05:18,043
2021 लीक झालेल्या कागदपत्रांनी उघड केले की
अमेरिकन "अँटीफा चळवळी"चा एक प्रमुख सदस्य

49
00:05:18,043 --> 00:05:22,999
ब्रिटिश आणि अमेरिकन गुप्तचर संस्थांशी संबंधित होता.

50
00:05:22,999 --> 00:05:29,493
अँटीफा सदस्याने अमेरिकेच्या युद्धांवर किंवा
इस्रायली धोरणावर टीका करणाऱ्या रूढिवादी आणि

51
00:05:29,493 --> 00:05:34,355
पारंपारिक वामपंथी पत्रकार व राजकारण्यांवर हल्ला केला.

52
00:05:34,355 --> 00:05:41,839
जर्मनभाषिक देशांमध्ये या कार्यकर्त्यांच्या
गटासाठी "ट्रांझॅटलान्टिफा" हा शब्द प्रचलित झाला आहे.

53
00:05:41,839 --> 00:05:44,556
१२३४३२१विकिपीडिया आणि डब्ल्यूईएफ

54
00:05:44,556 --> 00:05:52,540
विकिपीडियाचे संस्थापक जिमी वेल्स यांनी विकिपीडियावर अशा
गुप्त कारवायांना वारंवार पाठिंबा दिला आहे, हे आश्चर्यकारक नाही.

55
00:05:52,540 --> 00:06:00,280
वेल्स हे माजी ब्रिटिश पंतप्रधान टोनी ब्लेअरचे मित्र आहेत.
२०१२ मध्ये वेल्स यांनी केट गार्वे यांच्याशी विवाह केला.

56
00:06:00,280 --> 00:06:05,103
केट गार्व्हे डेव्होस येथील वर्ल्ड
इकॉनॉमिक फोरम (WEF) ची यंग ग्लोबल लीडर आहे.

57
00:06:05,103 --> 00:06:12,775
विकिमीडियाच्या माजी मुख्य कार्यकारी अधिकारी कॅथरीन
महेर (२०१६–२०२१) यांनी यापूर्वी प्रभावशाली अमेरिकन

58
00:06:12,775 --> 00:06:17,974
काउन्सिल ऑन फॉरेन रिलेशन्स (सीएफआर) मध्ये काम केले होते.

59
00:06:17,974 --> 00:06:26,337
कॅथरीन मेहर देखील WEF यंग ग्लोबल लीडर, नाटो-संलग्न
अटलांटिक कौन्सिलमधील वरिष्ठ फेलो आणि अमेरिकेच्या

60
00:06:26,337 --> 00:06:32,266
परराष्ट्र मंत्रालयाच्या परराष्ट्र धोरण मंडळाच्या सदस्य आहेत.

61
00:06:32,266 --> 00:06:36,741
१२३४३२१विकिपीडियाचे सह-संस्थापक
आता विकिपीडियावर विश्वास ठेवत नाहीत

62
00:06:36,741 --> 00:06:42,317
२०२१ मध्ये झालेल्या एका मुलाखतीत, विकिपीडियाचे
सह-संस्थापक लॅरी सँगर यांनी सांगितले की त्यांना

63
00:06:42,317 --> 00:06:46,148
त्यांनी तयार केलेल्या संकेतस्थळावर आता विश्वास नाही.

64
00:06:46,148 --> 00:06:52,377
विशेषतः, सँगरने नमूद केले की 'केंद्र-डाव्या
मुख्य प्रवाहातील माध्यमांमध्ये' दिसत नसलेली

65
00:06:52,377 --> 00:06:55,986
विषये आणि वादविवाद विकिपीडियावरही दिसत नाहीत.

66
00:06:55,986 --> 00:07:02,770
प्रत्यक्षात, विकिपीडिया जवळजवळ फक्त प्रस्थापित
माध्यमांना 'विश्वसनीय स्रोत' म्हणून स्वीकारते, तर स्वतंत्र

67
00:07:02,770 --> 00:07:08,817
माध्यमे, गुणवत्तेची पर्वा न करता, मोठ्या प्रमाणात वगळली जातात.

68
00:07:08,817 --> 00:07:18,882
२०२३ मध्ये अमेरिकन पत्रकार ग्लेन ग्रीनवल्ड यांच्याशी झालेल्या
मुलाखतीत सँगर यांनी असा दावा केला की विकिपीडिया अमेरिकन

69
00:07:18,882 --> 00:07:26,366
प्रतिष्ठान आणि गुप्तचर संस्थांच्या हाती एक
'नियंत्रण साधन' बनले आहे, आणि त्यांच्या मते,

70
00:07:26,366 --> 00:07:32,801
'विकिपीडियाइतकी असंतुलित कोणतीही विश्वकोश कधीच नव्हती'.

71
00:07:32,801 --> 00:07:41,166
आम्ही माजी विकिपीडियनच्या उद्धरणाने समाप्त
करतो: "विकिपीडियावर जे घडत आहे ते एक घोटाळा आहे."

72
00:07:41,166 --> 00:07:45,742
मी पूर्वी लिप्यंतरणकार होतो आणि
प्रशासकांच्या तानाशाहीची पुष्टी करू शकतो.

73
00:07:45,742 --> 00:07:48,490
हे वादांबद्दल नाही, तर सत्तेबद्दल आहे.