1
00:00:00,609 --> 00:00:04,400
IWikipedia yeyesixhenxe kwiwebhusayithi
ezifunwa kakhulu ehlabathini kwaye yeyona

2
00:00:04,400 --> 00:00:07,245
ncwadi yomxholo edume kakhulu kwi-intanethi.

3
00:00:07,245 --> 00:00:12,700
Ngaloo ndlela iWikipedia inefuthe elikhulu kulwazi
nendlela abantu abaninzi ababona ngayo ihlabathi.

4
00:00:12,700 --> 00:00:18,046
I-Wikipedia ngokubanzi ithathwa njengeprojekthi
yentsebenziswano ecacileyo kwaye ubukhulu

5
00:00:18,046 --> 00:00:21,838
becala ithembekile. Kodwa ingaba kunjalo ngokwenene?

6
00:00:21,838 --> 00:00:27,772
Ngubani kwaye yintoni esemva
kweWikipedia, kwaye zithini iinjongo zayo?

7
00:00:27,772 --> 00:00:34,762
I-Wikipedia iphantsi kwe-Wikimedia Foundation. Rhoqo
ngonyaka, i-Wikipedia icela abafundi bayo iminikelo, nto

8
00:00:34,762 --> 00:00:38,841
leyo edala umbono wokuba ngumjelo oxhaswa ngabafundi.

9
00:00:38,841 --> 00:00:48,409
I-Wikimedia, isiseko esingemva kweWikipedia,
yayine-asethi ezingaphezulu kwe-£100 yezigidi ngoJuni 2021.

10
00:00:48,409 --> 00:00:55,921
Phantsi kwesihloko esithi "iWikipedia nePropaganda," i-Swiss
Policy Research ihlaziye inqaku kwiphepha layo lasekhaya

11
00:00:55,921 --> 00:01:04,120
ngoJanuwari 2024, elifutshwe laza laphinda lwaveliswa
ngokuyinxenye ngeelwimi zayo zezayo apha ngezantsi yi-Kla.TV.

12
00:01:04,120 --> 00:01:09,054
Ingaba iWikipedia ngumsebenzi
wentsebenziswano wababhali abaninzi?

13
00:01:09,054 --> 00:01:14,546
Uphando lubonisa ukuba iWikipedia yesiNgesi,
enezibukelo zephepha ezizizigidi ezisixhenxe ngenyanga,

14
00:01:14,546 --> 00:01:18,025
ilawulwa ngabalawuli abakhutheleyo abangama-500 kuphela.

15
00:01:18,025 --> 00:01:23,770
I-Wikipedia yaseJamani, enezimbonelo zamaphepha
ezimalunga nebhiliyoni ngenyanga, ilawulwa

16
00:01:23,770 --> 00:01:27,643
ngamagosa angama-30 kuphela nabalawuli abali-150.

17
00:01:27,643 --> 00:01:35,089
I-80% yayo yonke imixholo yeWikipedia
ibhalwe yi-1% nje kuphela yababhali bonke!

18
00:01:35,089 --> 00:01:40,241
Zeziphi iqela eziphembelela amanqaku akwiWikipedia?

19
00:01:40,241 --> 00:01:42,267
Impembelelo yeeNkampani

20
00:01:42,267 --> 00:01:48,272
Kwelinye lawona matyala aziwayo, umphathi weprojekthi kwinkampani
yamachiza iMerck wayekwangumlawuli

21
00:01:48,272 --> 00:01:54,880
weWikipedia yaseJamani kwaye watshintsha
ngobuqhetseba amanqaku ngembali yeMerck neemveliso zayo.

22
00:01:54,880 --> 00:02:01,295
Eli tyala lafunyanwa ngo-2015,
kodwa akubangakho zingqobo kumlawuli.

23
00:02:01,295 --> 00:02:07,047
Uphando lutyhile indlela iLufthansa eyasusa ngayo idatha engxolo
yeenqwelomoya kwiWikipedia, kunye nendlela umenzi

24
00:02:07,047 --> 00:02:13,332
wezithuthi uMAN wasusa ngayo ulwazi malunga nokuveliswa
kweetanki zakhe ngexesha leMfazwe yesibini yeHlabathi.

25
00:02:13,332 --> 00:02:18,537
IDaimler-Benz isuse iinkcazo zokuphembelela
kwezopolitiko, kwaye iBoehringer Ingelheim isuse

26
00:02:18,537 --> 00:02:24,355
iinkcukacha malunga ne-"Agent Orange" eyayenziwe.

27
00:02:24,355 --> 00:02:26,621
Impembelelo yeeNkonzo eziFihlakeleyo

28
00:02:26,621 --> 00:02:33,985
Kwango-2007, abaphandi bafumanisa ukuba omnye wabalawuli
be-Wikipedia yesiNgesi abasebenza kakhulu nabanempembelelo

29
00:02:33,985 --> 00:02:39,491
enkulu, owaziwa ngokuba ngu-"Slim Virgin",
eneneni wayengumxeli-nkcukacha wezobuntlola

30
00:02:39,491 --> 00:02:43,979
waseBritane owayehlala egama elingelilo eKhanada.

31
00:02:43,979 --> 00:02:50,976
Kwakhona ngo-2007, abaphandi bakwazile ukungqina ukuba abasebenzi
be-CIA ne-FBI bahlela amanqaku e-Wikipedia

32
00:02:50,976 --> 00:02:57,834
ngemixholo enempikiswano efana neMfazwe
yase-Iraq kunye nentolongo yomkhosi yaseGuantánamo.

33
00:02:57,834 --> 00:03:02,063
Impembelelo yamaqela abatshutshisi kwii-Wikipedia

34
00:03:02,063 --> 00:03:08,762
Ukongeza kwiifemu ze-PR kunye nabasebenzi bakarhulumente,
amaqela aliqela abatshantliziyo nawo adlala indima

35
00:03:08,762 --> 00:03:13,130
ebalulekileyo ekuhleleni nasekuqhatheni amanqaku eWikipedia.

36
00:03:13,130 --> 00:03:20,851
Enye yamaqela amatshantliziyo anempembelelo enkulu kodwa
angaziwayo kangako kwi-Wikipedia ngabantu ababizwa ngokuba

37
00:03:20,851 --> 00:03:26,491
"zii-sceptics", umbutho ongacacanga nongathi
yinkolo, amalungu awo angabazisi izimvo

38
00:03:26,491 --> 00:03:31,175
ezisemthethweni, kodwa endaweni yoko ayigxeka loo zimvo.

39
00:03:31,175 --> 00:03:39,528
Ngoko ke, "abathandabuzayo" ngokwenene basebenza
"njengamajoni e-intanethi" ngeenjongo zezopolitiko nezorhwebo.

40
00:03:39,528 --> 00:03:48,018
Naxa ngesigonyamelo se-coronavirus (2020–2022), "abathandabuzayo"
badlala indima ephambili kwi-Wikipedia ngokunyanzelisa iimvo

41
00:03:48,018 --> 00:03:56,825
ezisemthethweni kodwa ubukhulu becala zingeyonyani, nokuthuka
abaphandi ababalulekileyo, oogqirha, kunye neentatheli.

42
00:03:56,825 --> 00:04:02,329
Umzekelo, ithuba lokuba intsholongwane yaqala
kwilabhoratri lahlelwa njengombono wobuqhophololo kwaye

43
00:04:02,329 --> 00:04:06,261
isiphumo sokukhusela seentlawulo sonyuswa kakhulu.

44
00:04:06,261 --> 00:04:10,893
Nkqu nakwimiba entsonkothileyo yotshintsho
lwemozulu, amatsha-ntliziyo avikela ingxelo

45
00:04:10,893 --> 00:04:14,291
esemthethweni aze ahlazise ababhali abagxekayo.

46
00:04:14,291 --> 00:04:20,300
Eminye yezi zenzo ixhaswa ngoorhulumente,
njenge "Project to Improve Communication of

47
00:04:20,300 --> 00:04:25,960
Knowledge about Climate Change through Wikipedia".

48
00:04:25,960 --> 00:04:33,345
2019 ityhile ukuba amanqaku eWikipedia aseJamani kumxholo
wotshintsho lwamandla, ukufudumala kwehlabathi, ukhuselo

49
00:04:33,345 --> 00:04:39,823
lwemozulu, ukuphikiswa kotshintsho lwemozulu,
ukuphikiswa kwesayensi, amandla omoya, i-photovoltaics

50
00:04:39,823 --> 00:04:43,771
kunye noGreta Thunberg onke anombhali oyintloko ofanayo:

51
00:04:43,771 --> 00:04:49,997
Ilungu leGreen Party kunye
nentshukumo yabathandabuzayo baseJamani.

52
00:04:49,997 --> 00:04:56,993
Enye iqela elikhuthele ngokukodwa ekuhleleni
nasekulawuleni izihloko zezopolitiko nezentlalo

53
00:04:56,993 --> 00:05:01,732
kwi-Wikipedia yileyo kuthiwa yi-"Antifa movement".

54
00:05:01,732 --> 00:05:11,040
Ngokwahlukileyo 'kwiphiko lasekhohlo' lesintu, 'umbutho we-Antifa'
wale mihla uxhasa imigaqo-nkqubo exhasa iMelika neSirayeli.

55
00:05:11,040 --> 00:05:19,270
Amaxwebhu aphumileyo ngokungekho mthethweni atyhile ukuba ilungu
eliphambili lombutho waseMelika i-"Antifa" belinonxibelelwano

56
00:05:19,270 --> 00:05:22,999
nee-arhente zobuntlola zaseBritane naseMelika.

57
00:05:22,999 --> 00:05:30,038
Ilungu le-Antifa lihlasele iintatheli nezopolitiki
zombini ezingabemi bemveli nabasekhohlo ababegxeka

58
00:05:30,038 --> 00:05:34,355
imfazwe yase-US okanye umgaqo-nkqubo wase-Israel.

59
00:05:34,355 --> 00:05:41,839
Kumazwe athetha isiJamani, igama elithi "Transatlantifa"
sele lisetyenziswa ngokubanzi kule qela yamatshantliziyo.

60
00:05:41,839 --> 00:05:44,556
IWikipedia kunye neWEF

61
00:05:44,556 --> 00:05:49,330
Akumangalisi ukuba umseki weWikipedia uJimmy
Wales uye wazixhasa ngokuphindaphindiweyo

62
00:05:49,330 --> 00:05:52,540
iintshukumo ezifihlakeleyo ezinje kwiWikipedia.

63
00:05:52,540 --> 00:06:00,280
Wales ngumhlobo kaTony Blair, owayesakuba yiNkulumbuso
yaseBritani. Ngo-2012, uWales watshata noKate Garvey.

64
00:06:00,280 --> 00:06:05,103
UKate Garvey uyiNkokeli yoLutsha yeHlabathi
yeForam yezoQoqosho yeHlabathi (WEF) eDavos.

65
00:06:05,103 --> 00:06:13,133
Owayesakuba yi-CEO ye-Wikimedia, uKatherine
Maher (2016–2021), wayekhe wasebenza kwi-American

66
00:06:13,133 --> 00:06:17,974
Council on Foreign Relations (CFR) enamandla.

67
00:06:17,974 --> 00:06:26,663
UKatherine Maher ukwanguye i-WEF Young Global Leader,
i-Senior Fellow kwi-Atlantic Council edityaniswe ne-NATO, kwaye

68
00:06:26,663 --> 00:06:32,266
ulilungu le-Foreign Affairs Policy Board le-US State Department.

69
00:06:32,266 --> 00:06:36,741
Umseki-kunye weWikipedia akasathembi iWikipedia

70
00:06:36,741 --> 00:06:46,148
Kudliwano-ndlebe ngo-2021, umseki-kunye weWikipedia
uLarry Sanger uthe akasathembi iwebhusayithi awayiyilileyo.

71
00:06:46,148 --> 00:06:52,283
Ngokukodwa, uSanger waphawula ukuba izihloko
neempikiswano ezingaveli kumajelo eendaba aphambili

72
00:06:52,283 --> 00:06:55,986
asekhohlo-maphakathi zisenokungaveli nakwiWikipedia.

73
00:06:55,986 --> 00:07:01,517
Enyanisweni, iWikipedia yamkela phantse kuphela amajelo eendaba
asekelweyo 'njengemithombo ethembekileyo',

74
00:07:01,517 --> 00:07:08,817
ngelixa amajelo eendaba azimeleyo, kungakhathaliseki
umgangatho wawo, ahlala engabandakanywa kakhulu.

75
00:07:08,817 --> 00:07:17,874
Kudliwano-ndlebe nentatheli yase-US uGlenn Greenwald ngo-2023,
uSanger wathi iWikipedia iye yaba "sisixhobo sokulawula"

76
00:07:17,874 --> 00:07:26,475
ezandleni zabaphathi baseMelika kunye nee-arhente
zobuntlola, esongeza ngelithi, ngokoluvo lwakhe, "akukho ncwadi

77
00:07:26,475 --> 00:07:32,801
yamabali anobunzulu ekhe yaba ngekhethekile njengeWikipedia".

78
00:07:32,801 --> 00:07:41,166
Siqukumbela ngesicatshulwa esivela kowayesakuba
ngumhleli weWikipedia: "Into eyenzekayo kwiWikipedia lihlazo."

79
00:07:41,166 --> 00:07:45,742
Ndandikade ndingumchwethezi kwaye
ndingangqina ubuzwilakhe babalawuli.

80
00:07:45,742 --> 00:07:48,490
Ayikho malunga neempikiswano, imalunga namandla.

