WEBVTT

00:00.609 --> 00:04.400
IWikipedia yeyesixhenxe kwiwebhusayithi
ezifunwa kakhulu ehlabathini kwaye yeyona

00:04.400 --> 00:07.245
ncwadi yomxholo edume kakhulu kwi-intanethi.

00:07.245 --> 00:12.700
Ngaloo ndlela iWikipedia inefuthe elikhulu kulwazi
nendlela abantu abaninzi ababona ngayo ihlabathi.

00:12.700 --> 00:18.046
I-Wikipedia ngokubanzi ithathwa njengeprojekthi
yentsebenziswano ecacileyo kwaye ubukhulu

00:18.046 --> 00:21.838
becala ithembekile. Kodwa ingaba kunjalo ngokwenene?

00:21.838 --> 00:27.772
Ngubani kwaye yintoni esemva
kweWikipedia, kwaye zithini iinjongo zayo?

00:27.772 --> 00:34.762
I-Wikipedia iphantsi kwe-Wikimedia Foundation. Rhoqo
ngonyaka, i-Wikipedia icela abafundi bayo iminikelo, nto

00:34.762 --> 00:38.841
leyo edala umbono wokuba ngumjelo oxhaswa ngabafundi.

00:38.841 --> 00:48.409
I-Wikimedia, isiseko esingemva kweWikipedia,
yayine-asethi ezingaphezulu kwe-£100 yezigidi ngoJuni 2021.

00:48.409 --> 00:55.921
Phantsi kwesihloko esithi "iWikipedia nePropaganda," i-Swiss
Policy Research ihlaziye inqaku kwiphepha layo lasekhaya

00:55.921 --> 01:04.120
ngoJanuwari 2024, elifutshwe laza laphinda lwaveliswa
ngokuyinxenye ngeelwimi zayo zezayo apha ngezantsi yi-Kla.TV.

01:04.120 --> 01:09.054
Ingaba iWikipedia ngumsebenzi
wentsebenziswano wababhali abaninzi?

01:09.054 --> 01:14.546
Uphando lubonisa ukuba iWikipedia yesiNgesi,
enezibukelo zephepha ezizizigidi ezisixhenxe ngenyanga,

01:14.546 --> 01:18.025
ilawulwa ngabalawuli abakhutheleyo abangama-500 kuphela.

01:18.025 --> 01:23.770
I-Wikipedia yaseJamani, enezimbonelo zamaphepha
ezimalunga nebhiliyoni ngenyanga, ilawulwa

01:23.770 --> 01:27.643
ngamagosa angama-30 kuphela nabalawuli abali-150.

01:27.643 --> 01:35.089
I-80% yayo yonke imixholo yeWikipedia
ibhalwe yi-1% nje kuphela yababhali bonke!

01:35.089 --> 01:40.241
Zeziphi iqela eziphembelela amanqaku akwiWikipedia?

01:40.241 --> 01:42.267
Impembelelo yeeNkampani

01:42.267 --> 01:48.272
Kwelinye lawona matyala aziwayo, umphathi weprojekthi kwinkampani
yamachiza iMerck wayekwangumlawuli

01:48.272 --> 01:54.880
weWikipedia yaseJamani kwaye watshintsha
ngobuqhetseba amanqaku ngembali yeMerck neemveliso zayo.

01:54.880 --> 02:01.295
Eli tyala lafunyanwa ngo-2015,
kodwa akubangakho zingqobo kumlawuli.

02:01.295 --> 02:07.047
Uphando lutyhile indlela iLufthansa eyasusa ngayo idatha engxolo
yeenqwelomoya kwiWikipedia, kunye nendlela umenzi

02:07.047 --> 02:13.332
wezithuthi uMAN wasusa ngayo ulwazi malunga nokuveliswa
kweetanki zakhe ngexesha leMfazwe yesibini yeHlabathi.

02:13.332 --> 02:18.537
IDaimler-Benz isuse iinkcazo zokuphembelela
kwezopolitiko, kwaye iBoehringer Ingelheim isuse

02:18.537 --> 02:24.355
iinkcukacha malunga ne-"Agent Orange" eyayenziwe.

02:24.355 --> 02:26.621
Impembelelo yeeNkonzo eziFihlakeleyo

02:26.621 --> 02:33.985
Kwango-2007, abaphandi bafumanisa ukuba omnye wabalawuli
be-Wikipedia yesiNgesi abasebenza kakhulu nabanempembelelo

02:33.985 --> 02:39.491
enkulu, owaziwa ngokuba ngu-"Slim Virgin",
eneneni wayengumxeli-nkcukacha wezobuntlola

02:39.491 --> 02:43.979
waseBritane owayehlala egama elingelilo eKhanada.

02:43.979 --> 02:50.976
Kwakhona ngo-2007, abaphandi bakwazile ukungqina ukuba abasebenzi
be-CIA ne-FBI bahlela amanqaku e-Wikipedia

02:50.976 --> 02:57.834
ngemixholo enempikiswano efana neMfazwe
yase-Iraq kunye nentolongo yomkhosi yaseGuantánamo.

02:57.834 --> 03:02.063
Impembelelo yamaqela abatshutshisi kwii-Wikipedia

03:02.063 --> 03:08.762
Ukongeza kwiifemu ze-PR kunye nabasebenzi bakarhulumente,
amaqela aliqela abatshantliziyo nawo adlala indima

03:08.762 --> 03:13.130
ebalulekileyo ekuhleleni nasekuqhatheni amanqaku eWikipedia.

03:13.130 --> 03:20.851
Enye yamaqela amatshantliziyo anempembelelo enkulu kodwa
angaziwayo kangako kwi-Wikipedia ngabantu ababizwa ngokuba

03:20.851 --> 03:26.491
"zii-sceptics", umbutho ongacacanga nongathi
yinkolo, amalungu awo angabazisi izimvo

03:26.491 --> 03:31.175
ezisemthethweni, kodwa endaweni yoko ayigxeka loo zimvo.

03:31.175 --> 03:39.528
Ngoko ke, "abathandabuzayo" ngokwenene basebenza
"njengamajoni e-intanethi" ngeenjongo zezopolitiko nezorhwebo.

03:39.528 --> 03:48.018
Naxa ngesigonyamelo se-coronavirus (2020–2022), "abathandabuzayo"
badlala indima ephambili kwi-Wikipedia ngokunyanzelisa iimvo

03:48.018 --> 03:56.825
ezisemthethweni kodwa ubukhulu becala zingeyonyani, nokuthuka
abaphandi ababalulekileyo, oogqirha, kunye neentatheli.

03:56.825 --> 04:02.329
Umzekelo, ithuba lokuba intsholongwane yaqala
kwilabhoratri lahlelwa njengombono wobuqhophololo kwaye

04:02.329 --> 04:06.261
isiphumo sokukhusela seentlawulo sonyuswa kakhulu.

04:06.261 --> 04:10.893
Nkqu nakwimiba entsonkothileyo yotshintsho
lwemozulu, amatsha-ntliziyo avikela ingxelo

04:10.893 --> 04:14.291
esemthethweni aze ahlazise ababhali abagxekayo.

04:14.291 --> 04:20.300
Eminye yezi zenzo ixhaswa ngoorhulumente,
njenge "Project to Improve Communication of

04:20.300 --> 04:25.960
Knowledge about Climate Change through Wikipedia".

04:25.960 --> 04:33.345
2019 ityhile ukuba amanqaku eWikipedia aseJamani kumxholo
wotshintsho lwamandla, ukufudumala kwehlabathi, ukhuselo

04:33.345 --> 04:39.823
lwemozulu, ukuphikiswa kotshintsho lwemozulu,
ukuphikiswa kwesayensi, amandla omoya, i-photovoltaics

04:39.823 --> 04:43.771
kunye noGreta Thunberg onke anombhali oyintloko ofanayo:

04:43.771 --> 04:49.997
Ilungu leGreen Party kunye
nentshukumo yabathandabuzayo baseJamani.

04:49.997 --> 04:56.993
Enye iqela elikhuthele ngokukodwa ekuhleleni
nasekulawuleni izihloko zezopolitiko nezentlalo

04:56.993 --> 05:01.732
kwi-Wikipedia yileyo kuthiwa yi-"Antifa movement".

05:01.732 --> 05:11.040
Ngokwahlukileyo 'kwiphiko lasekhohlo' lesintu, 'umbutho we-Antifa'
wale mihla uxhasa imigaqo-nkqubo exhasa iMelika neSirayeli.

05:11.040 --> 05:19.270
Amaxwebhu aphumileyo ngokungekho mthethweni atyhile ukuba ilungu
eliphambili lombutho waseMelika i-"Antifa" belinonxibelelwano

05:19.270 --> 05:22.999
nee-arhente zobuntlola zaseBritane naseMelika.

05:22.999 --> 05:30.038
Ilungu le-Antifa lihlasele iintatheli nezopolitiki
zombini ezingabemi bemveli nabasekhohlo ababegxeka

05:30.038 --> 05:34.355
imfazwe yase-US okanye umgaqo-nkqubo wase-Israel.

05:34.355 --> 05:41.839
Kumazwe athetha isiJamani, igama elithi "Transatlantifa"
sele lisetyenziswa ngokubanzi kule qela yamatshantliziyo.

05:41.839 --> 05:44.556
IWikipedia kunye neWEF

05:44.556 --> 05:49.330
Akumangalisi ukuba umseki weWikipedia uJimmy
Wales uye wazixhasa ngokuphindaphindiweyo

05:49.330 --> 05:52.540
iintshukumo ezifihlakeleyo ezinje kwiWikipedia.

05:52.540 --> 06:00.280
Wales ngumhlobo kaTony Blair, owayesakuba yiNkulumbuso
yaseBritani. Ngo-2012, uWales watshata noKate Garvey.

06:00.280 --> 06:05.103
UKate Garvey uyiNkokeli yoLutsha yeHlabathi
yeForam yezoQoqosho yeHlabathi (WEF) eDavos.

06:05.103 --> 06:13.133
Owayesakuba yi-CEO ye-Wikimedia, uKatherine
Maher (2016–2021), wayekhe wasebenza kwi-American

06:13.133 --> 06:17.974
Council on Foreign Relations (CFR) enamandla.

06:17.974 --> 06:26.663
UKatherine Maher ukwanguye i-WEF Young Global Leader,
i-Senior Fellow kwi-Atlantic Council edityaniswe ne-NATO, kwaye

06:26.663 --> 06:32.266
ulilungu le-Foreign Affairs Policy Board le-US State Department.

06:32.266 --> 06:36.741
Umseki-kunye weWikipedia akasathembi iWikipedia

06:36.741 --> 06:46.148
Kudliwano-ndlebe ngo-2021, umseki-kunye weWikipedia
uLarry Sanger uthe akasathembi iwebhusayithi awayiyilileyo.

06:46.148 --> 06:52.283
Ngokukodwa, uSanger waphawula ukuba izihloko
neempikiswano ezingaveli kumajelo eendaba aphambili

06:52.283 --> 06:55.986
asekhohlo-maphakathi zisenokungaveli nakwiWikipedia.

06:55.986 --> 07:01.517
Enyanisweni, iWikipedia yamkela phantse kuphela amajelo eendaba
asekelweyo 'njengemithombo ethembekileyo',

07:01.517 --> 07:08.817
ngelixa amajelo eendaba azimeleyo, kungakhathaliseki
umgangatho wawo, ahlala engabandakanywa kakhulu.

07:08.817 --> 07:17.874
Kudliwano-ndlebe nentatheli yase-US uGlenn Greenwald ngo-2023,
uSanger wathi iWikipedia iye yaba "sisixhobo sokulawula"

07:17.874 --> 07:26.475
ezandleni zabaphathi baseMelika kunye nee-arhente
zobuntlola, esongeza ngelithi, ngokoluvo lwakhe, "akukho ncwadi

07:26.475 --> 07:32.801
yamabali anobunzulu ekhe yaba ngekhethekile njengeWikipedia".

07:32.801 --> 07:41.166
Siqukumbela ngesicatshulwa esivela kowayesakuba
ngumhleli weWikipedia: "Into eyenzekayo kwiWikipedia lihlazo."

07:41.166 --> 07:45.742
Ndandikade ndingumchwethezi kwaye
ndingangqina ubuzwilakhe babalawuli.

07:45.742 --> 07:48.490
Ayikho malunga neempikiswano, imalunga namandla.
