WEBVTT 00:00.000 --> 00:05.887 Se pa te viris yo, mwen ta renmen pwofite okazyon sa a pou m repete sa nou te fè eksperyans lan. 00:05.887 --> 00:10.474 "Kidonk nou toujou ekspoze a anpil viris etranj ak nouvo." 00:10.474 --> 00:14.680 Nou ka fè sa. Pa bezwen enkyete. 00:14.680 --> 00:26.113 Kidonk, ou dwe byen sèten lè w ap fè moun pè oswa avèti yo sou yon maladi, ke ou vrèman konnen ki maladi sa ye. 00:26.113 --> 00:27.352 Pafwa li se tou anpwazònman. 00:27.352 --> 00:35.722 Imajine ou avèti moun sou yon viris, epi yo tèlman febli pa glifosat ke mikwobyòm yo detwi, sa ki lakòz yo fè eksperyans 00:35.722 --> 00:40.001 sentòm anpwazònman epi ki fè yo pa kapab tolere sèten bagay. 00:40.001 --> 00:44.026 Epi ou di, o, men gen yon viris. 00:44.026 --> 00:47.848 Men moun yo sèlman te febli sistematikman pa yon kalite pwazon. Sa ta ka tou ka a. 00:47.848 --> 00:49.540 "Ki lè sante an danje? 00:49.540 --> 00:50.944 Kòman ou ka konnen? 00:50.944 --> 00:54.588 Se sèlman ak yon tès PCR yo ka detèmine si li an danje. Se sa OMS la di. 00:54.588 --> 00:58.612 Defini kijan pou rekonèt danje yo ak ki danje ki prezan. 00:58.612 --> 01:05.631 Yo gen moun pa yo toupatou e kounye a y ap enstale sa toupatou pi plis, e si gen yon bagay pou wè, se yo 01:05.631 --> 01:09.066 menm ki defini sa li ye epi apre sa se maladi mounkpox. 01:09.066 --> 01:18.378 Deklarasyon sa yo te fèt pa Doktè Wolfgang Wodarg pandan konferans li a nan dat 23 fevriye 2024 nan Reiden, Swis. 01:18.378 --> 01:26.088 Tit premye prezantasyon li nan Swis te: "Pandemi olye de demokrasi – gouvène atravè laperèz?" 01:26.088 --> 01:34.037 Doktè Wodarg se yon espesyalis nan medsin entèn, yon pulmonològ, yon espesyalis nan medsin sosyal, yon doktè nan ijyèn ak 01:34.037 --> 01:37.906 medsin anviwònman, e li te pandan lontan chèf yon otorite sante. 01:37.906 --> 01:46.159 Nan lane 1991, li te resevwa yon bous detid pou etidye epidemioloji nan Johns Hopkins University, Ozetazini. 01:46.159 --> 01:53.306 Soti 1994 rive 2009, li te yon manm Palman an pou SPD nan Bundestag Alman an. 01:53.306 --> 02:04.022 Depi 2011, li ap travay kòm yon pwofesè inivèsite, yon syantis sante ak yon otè. Liv li a Falsche Pandemien (False Pandemics), 02:04.022 --> 02:09.660 ki te pibliye an 2021, te No. 1 sou lis pi gwo lavant SPIEGEL la. 02:09.660 --> 02:15.440 Anba a ou ka gade yon konpilasyon yon èdtan nan konferans li ki te dire de èdtan. 02:15.440 --> 02:21.987 Wodarg esplike poukisa se pa te viris yo ki te responsab pou swadizan pandemi kowonaviris la, men 02:21.987 --> 02:26.862 pito pouvwa OMS genyen pou defini sa k ap pase a. 02:29.118 --> 02:31.162 Se pa te viris yo Dwa, kounye a ann pase nan pwochen an. 02:31.162 --> 02:37.200 Kidonk, se pa te viris yo, mwen ta renmen pwofite okazyon sa a pou m di nou ankò sa nou te fè eksperyans. 02:37.200 --> 02:44.660 Viris yo, si w wè sa, anpil avyon k ap vole atravè mond lan nan 24 èdtan, sa se yon peryòd tan. 02:44.660 --> 02:52.445 Gen anviwon 200 oswa 300 moun sou chak avyon, e yo tout plen ak viris. 02:54.225 --> 03:00.770 Sa se 10 milyon pasaje chak jou k ap gaye viris yo atravè lemond, epi n ap ranplase yo. 03:00.770 --> 03:06.170 Èske ou janm pase nan sekirite nan ayewopò a epi chita youn akote lòt nan yon avyon? 03:06.170 --> 03:07.980 – Mas la pa itil ditou. 03:07.980 --> 03:10.275 Viris yo la e y ap echanje. 03:10.275 --> 03:14.519 Sa te konsa depi plizyè dizèn ane, pa sèlman sou avyon. 03:14.519 --> 03:20.366 Sa nòmal; nouvo viris ap parèt tout tan, epi y ap chanje tout tan, sitou viris ARN tankou 03:20.366 --> 03:23.780 kowonaviris yo, ki chanje trè vit epi san rete. 03:23.780 --> 03:30.183 E sa yo ap di w sou anpil varyasyon yo se ridikil. 03:30.183 --> 03:33.438 Se yon istwa ke yon moun te chwazi yon fason oswa yon lòt. 03:33.438 --> 03:35.727 Sa se yon bagay ki chwazi. 03:35.727 --> 03:42.830 Lanati pi sovaj, paske viris yo poko gaye, swadizan yo sèlman gaye soti Wuhan. 03:42.830 --> 03:44.580 Men te gen kèk moun isit la tou. 03:44.580 --> 03:49.574 Nan Swis, gen anpil kote yo jwenn viris, pwobableman menm plizyè diferan. 03:49.574 --> 03:54.820 Epi yo sòti toupatou, yo gaye san rete toupatou, epi yo chanje ak adapte yo. 03:54.820 --> 03:57.581 Epi sistèm iminitè yo, nou aprann konnen yo tout. 03:57.581 --> 04:01.484 Epi nou gen opòtinite fòmasyon enkwayab, pa egzanp atravè touris ak ekonomi globalize a, 04:01.484 --> 04:03.560 ki pèmèt moun vwayaje toupatou nan mond lan. 04:03.560 --> 04:06.426 Se tout moun ki pran avyon pou ale la chak jou. 04:06.426 --> 04:12.123 Yo aprann sou viris, yo pa konnen ki kote, soti nan yon zile nan Lès Azi. 04:12.123 --> 04:16.456 Tounen, yo te nan mache pwason an. 04:16.456 --> 04:20.712 Epi nan Vyetnam yo te wè ensèk ke moun manje la. 04:20.712 --> 04:24.060 Epi chenpèn yo ak lòt bagay konsa. Epi te gen anpil moun e li te chaje. 04:24.060 --> 04:29.140 E se te yon bèl vakans, yo di. 04:29.140 --> 04:30.340 Anyen pa t. 04:30.340 --> 04:35.080 Kidonk, nou toujou ekspoze a anpil nouvo viris enkoni. 04:35.080 --> 04:40.256 Nou ka fè sa. Pa bezwen enkyete. 04:40.256 --> 04:42.112 Endistri fou 04:42.112 --> 04:50.998 Si ou gade done sou kote moun te vin malad nan tan pase, jan sa montre isit la, pa egzanp pa Peter Doshi, ki gen 04:50.998 --> 04:55.820 yon rezime apwoksimatif sou grafik li yo nan Der Spiegel. 04:55.820 --> 05:04.230 Li te gade lanmò grip Ozetazini soti nan 1930 rive 2004. 05:04.230 --> 05:07.719 E jan ou ka wè, te gen yon gwo bès apre Gè Mondyal la. 05:07.719 --> 05:11.440 Kidonk, pa gen anpil bagay ki rete. Prèske pèsonn pa mouri ankò. 05:11.440 --> 05:15.137 Moun aje mouri, an pasan. Sa sipoze rive, pa vre? 05:15.137 --> 05:21.389 Wi, yo mouri, e pafwa yo gen grip tou. 05:23.278 --> 05:30.380 Wi, e pafwa, toudenkou, apre lagè a, nan ane 1960 yo, pou nou di konsa, ki sa viris sa yo te ye? 05:30.380 --> 05:38.284 Premyeman, ou te kòmanse chèche yo, epi ou te deja konnen senk oswa sis nan 200 ou konnen kounye a. E 05:38.284 --> 05:42.456 se sèlman moun ou te fè tès sou yo ki te ka verifye. 05:42.456 --> 05:45.460 Epi enfliyans te ka detekte. 05:45.460 --> 05:48.123 Se te ka a, paske yo te bay li anpil atansyon. 05:48.123 --> 05:52.460 Yon moun te di tou ke li ta ka posib pou pwodui yon vaksen. 05:52.460 --> 05:58.812 Epi ou jis tcheke, e te gen sentinèl grip toupatou nan peyi yo. 05:58.812 --> 06:02.700 Konbyen enfeksyon grip yo te jwenn la, e konsa. 06:02.700 --> 06:10.717 Epi yo te di grip A oswa B. Apre sa te gen HN1, H5 ak tout sou-espès yo ankò. 06:10.717 --> 06:14.640 E se poutèt sa ou bezwen pran nouvo vaksen chak ane, paske yo chanje. 06:14.640 --> 06:17.673 Epi ou dwe pran vaksen ankò. 06:17.673 --> 06:24.867 Se yon endistri fou, paske, o, men nou rekòmanse ak varyan yo, yo bezwen gen yon nouvo 06:24.867 --> 06:28.740 vaksen kont Omicron, e nou deja ap prepare l. 06:28.740 --> 06:36.440 Epi apre sa... Epi apre sa, lefèt ke de oswa twa prezan an menm tan, lè w ap chèche sèlman youn, epi tès la 06:36.440 --> 06:44.725 pozitif, swa sèlman grip oswa sèlman kowonaviris, pa egzanp, ou poko menm gade lòt yo. 06:44.725 --> 06:50.660 Men reyalite a se ke nan pifò ka, anviwon 40% nan enfeksyon yo, gen de viris ki ka fè w malad. 06:50.660 --> 06:55.480 Pafwa, si ou gen de viris, ou pa malad, men se sèlman si ou gen youn. 06:55.480 --> 06:58.200 Pafwa de viris ranfòse youn lòt. 06:58.200 --> 07:02.406 Sa depann de ki viris ki parèt ak kilè. 07:02.406 --> 07:04.300 Sa vle di li trè, trè konplèks isit la. 07:04.300 --> 07:13.151 Ou vrèman bezwen yon dyagnostik diferansyèl ak yon tès, kèlkeswa jan li ka egzak, sa pa di w anyen, sitou pa yon tès PCR. 07:13.151 --> 07:18.002 E si ou vle evalye yon risk konsa, li bon pou w gade si gen plis moun k ap vin malad pase nòmal. 07:18.002 --> 07:24.068 Oubyen èske li vrèman posib dyagnostike maladi a avèk sètitid? Koronaviris? 07:24.068 --> 07:27.635 E kijan ou ka eskli posiblite ke sa yo pa lòt viris? 07:27.635 --> 07:32.808 Kòman yon moun ka konnen si se vrèman enfeksyon sa a ki lakòz sentòm yo, si moun nan te fè yon 07:32.808 --> 07:36.426 tès ki ka detekte kowonaviris la yon fason fyab? 07:36.426 --> 07:44.588 Kidonk, lè ou fè moun pè oswa avèti yo sou yon maladi patikilye, ou dwe absoliman sèten ke ou vrèman 07:44.588 --> 07:49.020 konnen ki maladi sa a ye. Pafwa li ka tou yon pwazon. 07:49.020 --> 07:56.586 Imajine ou avèti moun sou yon viris, epi yo tèlman febli pa glifosat ke mikwobyòm yo detwi, sa ki lakòz yo fè eksperyans 07:56.586 --> 08:02.026 sentòm anpwazònman epi ki fè yo pa kapab tolere sèten bagay. 08:02.026 --> 08:04.620 Epi ou di, o, men gen yon viris. 08:04.620 --> 08:09.600 Lè yo fè sa, moun yo sèlman te vin pi fèb sistematikman ak yon kalite pwazon. Sa ta ka rive tou. 08:09.600 --> 08:19.846 Dyagnostik diferansyèl pa sèlman esansyèl pou pasyan endividyèl, li esansyèl tou pou epidemiolojis. 08:19.846 --> 08:25.340 Wi, epi ou te ka wè sa Enstiti Robert Koch t ap fè; yo toujou ap siveye konbyen ka grip ki genyen. 08:25.340 --> 08:28.000 Yo gen 600 pratik medikal ki rapòte chak semèn. 08:28.000 --> 08:33.267 Pou mwen, se kantite sa a. Gen yon sèten estanda, epi yo ka konpare li sou yon peryòd tan long, 08:33.267 --> 08:36.452 pandan plizyè ane, pou wè si li ap ogmante oswa diminye. 08:36.452 --> 08:42.780 E se la mwen te gade an premye; se prèske menm bagay mwen te fè ak madanm mwen Thomsen. 08:42.780 --> 08:47.467 Men sa Enstiti Robert Koch la fè ak 600 pratik medikal atravè Almay. 08:47.467 --> 08:54.566 Epi mwen gade epi mwen wè – isit la ou ka wè liy sa a, sa te an 2020 – epi toudenkou nan mwa Mas te gen 08:54.566 --> 09:02.406 konfinman, pèsonn pa t malad ankò, pandemi an t ap fè ravaj epi pèsonn pa t ap tonbe malad. 09:05.240 --> 09:08.560 E sa te siprann mwen. 09:08.560 --> 09:12.174 Mwen konnen poukisa li diminye, paske pèsonn pa t ale nan kabinè doktè a ankò. 09:12.174 --> 09:19.410 Ou te oblije mete yon mask epi ou te oblije fè tès la, epi moun yo te di non, paske kounye a yo kwè m de tout fason, kidonk 09:19.410 --> 09:23.200 mwen pa bezwen yon nòt maladi epi mwen pa bezwen ale kay doktè. 09:23.200 --> 09:26.240 Epi, lè yo te gen grip la, se konsa yo te geri li. 09:26.240 --> 09:28.080 Epi sa te kontinye ane ki vin apre a. 09:28.080 --> 09:31.897 Se sa 2021 ye – anyen, absoliman anyen, anyen pandan tout ane a. 09:31.897 --> 09:36.490 Pa t menm gen yon sezon grip. 09:36.490 --> 09:42.788 Wi, mwen te toujou panse ke yon bagay konsa, yon pandemi, ta yon dezas, ak lopital yo twò chaje. Men sa pa t konsa. Mwen 09:42.788 --> 09:48.586 pa gen done yo sou men, men ou pwobableman konnen ke lopital yo te diminye kantite kabann pandan peryòd sa a. 09:48.586 --> 09:53.736 Tès PCR la se kle pandemi an (Lachin) 09:53.736 --> 10:01.960 E sa soti nan Lachin. Se sa ki te fè m sèten lè mwen te verifye ak CDC Chinwa a nan kòmansman mwa Mas. Ki done ki disponib la? 10:01.960 --> 10:06.560 Epi se te ka sa yo, se te tès PCR pozitif yo. 10:06.560 --> 10:11.100 Epi ou wè, okòmansman te gen sèlman kèk milye ka chak jou. 10:11.100 --> 10:16.634 Epi toudenkou, 1ye mas, lapli tonbe jan yo te bay lòd la. 10:16.634 --> 10:22.220 Pandemi an te fini nan peyi Lachin. Yo jis etenn li. 10:22.220 --> 10:27.997 Panse a avyon yo, panse a anpil moun, li chaje ak moun toupatou. 10:27.997 --> 10:33.240 Yo te gen kèk viris. Yo jis fèmen pandemi an yon nwit sèlman epi bagay konsa. 10:33.240 --> 10:37.291 Yo senpleman pa t teste li ankò. Li te disparèt. 10:37.291 --> 10:40.720 Nou te ka fè sa nou menm. 10:40.720 --> 10:43.340 E maladi sa a te defini. 10:43.340 --> 10:46.540 E se sa OMS te fè anvan li te kòmanse, nan lane 2019. 10:46.540 --> 10:49.900 Yo te defini maladi a dapre kòd ICD la. 10:49.900 --> 10:51.820 Se sa OMS ka fè. 10:51.820 --> 10:55.060 Li ka defini dyagnostik yo. 10:55.060 --> 11:00.060 Defini vle di mete yon kloti alantou yon bagay; tout sa ki anndan l se pou li. 11:00.060 --> 11:02.760 Sa se yon definisyon. 11:02.760 --> 11:11.841 Epi yo te defini l yon fason kote yo te di, enben, gen Covid-19. Se nouvo patojèn danjere ki soti Wuhan an, se sa yo te di. 11:11.841 --> 11:14.408 Epi ou ka detèmine sa ak yon tès. 11:14.408 --> 11:16.320 Sa a se tès PCR Mesye Drosten an. 11:16.320 --> 11:20.386 Nou anrejistre sa tou. 11:20.386 --> 11:29.960 E si li pozitif, se Covid-19. E gen ka ki pa gen sentòm. 11:29.960 --> 11:34.080 Sa vle di moun yo an sante, men tès la pozitif. 11:34.080 --> 11:37.480 Epi yo gen yon dezyèm dyagnostik. 11:37.480 --> 11:42.712 Sa vle di, yo poko idantifye viris Covid-19 la. 11:42.712 --> 11:45.600 Yo poko menm teste pozitif nan tès PCR la. 11:45.600 --> 11:53.720 Sa yo se te moun ki te an kontak ak yon moun ki te teste pozitif pou PCR – epi ki te gen yon grip. 11:53.720 --> 11:59.140 Kidonk, yo dwe te gen sentòm epi yo te an kontak ak yon moun ki te teste pozitif nan yon tès PCR. 11:59.140 --> 12:08.940 Sa te Covid-19 tou. Paske yo te ba li yon nimewo ICD diferan, yon ti kras diferan, 7.2. Wi, e de 12:08.940 --> 12:13.109 bagay sa yo te toujou toujou lye ak tès PCR la. 12:13.109 --> 12:16.342 Si te gen Covid, se tès PCR la. 12:16.342 --> 12:23.954 Epi lè n ap pale de Covid long oswa post-Covid, n ap pale de moun ki malad apre yo fin dyagnostike 12:23.954 --> 12:29.593 yo ak youn nan de kondisyon sa yo nan yon moman. 12:29.593 --> 12:33.223 Ki pa gen okenn sans ditou. Ki pa enpòtan. 12:33.223 --> 12:35.800 Moun ki te konn gen sendwòm fatig kwonik. 12:35.800 --> 12:43.151 Men ki moun ki te fè yon tès PCR pozitif antretan. Sa se kounye a Kovid alontèm. 12:43.151 --> 12:48.860 Epi, byensir, apa de lefèt ke yo envante Long Covid pou kache efè segondè piki sa yo. 12:48.860 --> 12:52.033 Se sa ki fonksyon prensipal la. 12:59.823 --> 13:05.980 Gen yon gason ekstraòdinè, Kary B. Mullis. Li se envantè tès PCR la. 13:36.680 --> 13:44.080 Kidonk li di ke ak tès PCR la, ou ka jwenn nenpòt bagay nan nenpòt moun si gen nenpòt molekil la. 13:44.080 --> 13:46.960 Epi nou gen molekil ki soti nan tout kalite bagay andedan nou. 13:46.960 --> 13:55.237 Èske ou te konnen ou ekskrete bakteri tetanos nan poupou ou? Avèk tout moun sa yo, ou pa 13:55.237 --> 14:00.056 ka menm fè konfyans pou ale nan twalèt ankò. 14:00.056 --> 14:05.957 Byen, mwen te konn enspekte plant tretman dlo egou. Kòm yon ofisye sante piblik, ou dwe tou tcheke plant 14:05.957 --> 14:12.256 tretman dlo potab ak plant tretman dlo egou pou asire yo ap fonksyone kòrèkteman epi yo pa gen move odè. 14:12.256 --> 14:17.580 Epi nou, apre sa, yon moun te mezire konbyen salmonèl ki genyen nan dlo ize ki soti nan izin tretman dlo ize a. 14:17.580 --> 14:25.088 Sa te anpil, kidonk mwen te panse ou pa ta dwe naje la pou plis pase dis minit. Sinon, w ap pran yon enfeksyon. 14:28.138 --> 14:40.188 Estanda sa yo, ou eseye oryante tèt ou, e bagay sa yo w ap chèche, se sèlman sa w jwenn. 14:40.188 --> 14:46.140 E lòt bagay yo, tankou tétanos, pèsonn pa tcheke sa ankò, yo ta ka pote sa ankò. 14:46.140 --> 14:50.660 Yo ka toujou fè yon bagay ak sa, men ou pa dwe di yo sa. 14:50.660 --> 14:56.287 Men isit la, isit la ou ka wè kantite tès yo. Se lè sa a li te kòmanse nan kòmansman ane 2020, lè yo t ap fè 14:56.287 --> 15:01.360 plis an plis tès. Liy ble a isit la reprezante tès yo, epi toudenkou gen anpil ladan yo isit la. 15:01.360 --> 15:02.580 Yon fwa, yo te fè anpil ladan yo isit la. 15:02.580 --> 15:10.798 Sa te nan otòn 2020, lè yo t ap teste nan mezon retrèt ak tout lòt kote epi yo te voye pèsonèl la lakay yo, sa ki te kite 15:10.798 --> 15:17.521 granmoun yo san swen. Yo te fini lopital, yo te entibe yo a 80 an, yo te trete yo ak Remdesivir, yo 15:17.521 --> 15:22.621 te touye yo, konsa nou te ka wè viktim Covid-19 yo. 15:28.971 --> 15:35.631 Wouj la nan koub la, se echèl la isit la, se pousantaj tès pozitif yo. 15:35.631 --> 15:37.640 Nan kòmansman, li te byen wo. 15:37.640 --> 15:39.881 Pa t gen anyen isit la nan sezon lete a. 15:39.881 --> 15:44.298 Yo teste yo nan ayewopò a, men anyen pa t parèt. Men. 15:44.298 --> 15:50.193 Epi li te kòmanse, apre sa pousantaj la te ogmante, li te monte rive 10% isit la, e te 15:50.193 --> 15:53.440 gen, byen, jiska 10% nan tès yo ki te pozitif. 15:53.440 --> 15:58.400 Sa a se, natirèlman, anpil, selon kantite tès yo. 15:58.400 --> 16:09.620 Gade, li prèske la, apre sa ou gen prèske la, wi, se 1.5 milyon tès pa semèn ki fèt an Almay. 16:09.620 --> 16:19.760 Se chif sa yo, pa vre? Se yo menm, la yo te fè 2.5 milyon tès apre sa, nan Avril 2022, 2.5 milyon tès pa semèn. 16:19.760 --> 16:23.000 E gade konbyen ki te pozitif. 16:23.000 --> 16:26.160 Jiska 50% te pozitif apre sa. 16:26.160 --> 16:30.420 Sa a totalman absid, se yon konplè betiz. 16:30.420 --> 16:37.820 Se pa sèlman yon gaspiye resous, men tou yon ratrapman nivo entèlijans tout popilasyon an. 16:37.820 --> 16:40.980 Epi nou gen enstiti ki vrèman konnen pi byen. 16:40.980 --> 16:45.976 Nou gen Enstiti Paul Ehrlich, nou gen Enstiti Robert Koch, moun entèlijan nan inivèsite yo. 16:45.976 --> 16:50.743 Poukisa yo te rete an silans sou yon sik konsa? 16:52.440 --> 16:57.075 Men kisa nou te fè eksperyans? 16:57.075 --> 16:59.000 Apre sa, mwen te chèche yon lòt bagay. 16:59.000 --> 17:09.150 Mwen te tcheke konbyen li te ye, epi sèvis ijans yo te rive, mesye limyè ble yo, ki te deja la nan ane sa yo, an 2021. 17:09.150 --> 17:18.500 Ou ka wè diferan liy sa yo, sa ki gen pwen ak sa ki plen. Liy ki plen an se pou ane 2021, lòt yo se pou de ane anvan sa. 17:18.500 --> 17:28.816 Epi sa yo se rezon respiratwa ki detèmine si yo voye ou nan depatman ijans lan kòm yon ka ijans akoz yon maladi respiratwa. 17:28.816 --> 17:30.640 E pary yo konte. 17:30.640 --> 17:33.940 Sa yo se operasyon ki gaye atravè Almay. 17:33.940 --> 17:41.560 Nan epòk sa a, te gen sèlman sis kote konsa kote yo te anrejistre operasyon ijans sa yo. 17:41.560 --> 17:43.516 E kounye a gen plis toujou. 17:43.516 --> 17:47.082 Ou ka wè ke pa gen okenn chanjman pou wè. 17:47.082 --> 17:53.593 Maladi respiratwa pa enpòtan, sa te di kisa ankò – kisa l ye ankò, kowonaviris la? 17:53.593 --> 17:56.360 Sa sipoze se yon viris respiratwa. 17:56.360 --> 18:00.360 Pa t gen anyen pou wè, konsa m t ap mande. Ebyen, kisa sa ye? 18:00.360 --> 18:06.200 Epi apre sa mwen tcheke ankò: e misyon lòt yo? 18:06.200 --> 18:13.587 Sa yo te rezon kadyovaskilè pou admisyon akoz ijans, sètadi pwoblèm kadyovaskilè. 18:13.587 --> 18:19.366 Epi toudenkou ou wè, paralèl ak sa ki anba a – mwen menm mwen te fè sa, mwen mete yo youn apre lòt 18:19.366 --> 18:22.280 – de bagay sa yo, senkwonize egzakteman nan tan. 18:22.280 --> 18:25.780 E se lè sa a ou wè liy gri sa a pou premye fwa. 18:26.920 --> 18:29.680 Gade, men youn. 18:29.680 --> 18:34.700 Men moun ki te resevwa premye vaksen an, premye piki a. 18:34.700 --> 18:37.287 E men moun ki te pran dezyèm piki a. 18:37.287 --> 18:47.887 Epi isit la, espesyalman ak kòmansman dezyèm piki a, menm si deja depi kounye a, koub la toudenkou monte nan yon nivo totalman 18:47.887 --> 18:56.132 diferan, li plis pase double, de fwa plis ka konplikasyon kadyovaskilè, an paralèl, an menm tan ak 18:56.132 --> 19:00.952 administrasyon sibstans ARN sa yo, terapi jenetik sa a. 19:00.952 --> 19:07.260 Yo pa t malad ditou. Ou pa ka trete moun ki malad – pwazon sa a. 19:07.260 --> 19:10.640 Epi menm bagay la aplike pou twoub newolojik yo, ki egziste tou. 19:10.640 --> 19:18.491 Isit la tou, ou ka wè kijan li te monte bridsoukou, e anpil anpil, ak tout atak serebral ak 19:18.491 --> 19:22.829 maladi nè ki te rive: moun te vin avèg, elatriye. 19:22.829 --> 19:27.923 Sa te monte an paralèl ak piki yo. E sa te vrèman fè m pè nan moman an. 19:27.923 --> 19:31.960 Mwen te wè sa touswit lè li te kòmanse. 19:31.960 --> 19:35.465 Sa te anviwon 21, lè done yo te finalman disponib. 19:35.465 --> 19:41.829 E sa te fè m prèske sèten ke piki yo t ap toksik. 19:41.829 --> 19:44.065 Mòtèlite sipèfl 19:44.065 --> 19:49.425 E kounye a gen evalyasyon ki montre ki kantite lanmò anplis ki genyen, totalman endepandan de 19:49.425 --> 19:52.223 nenpòt dyagnostik. Yo jis gade konbyen moun ki mouri. 19:52.223 --> 19:55.223 Kòm popilasyon an ap vyeyi, plis moun ap mouri natirèlman. 19:55.223 --> 19:57.040 Lè popilasyon an pi jèn, mwens moun mouri. 19:57.040 --> 20:01.440 E moun ki deja mouri yon fwa pa ka mouri ankò. 20:01.440 --> 20:03.480 Bagay sa yo, ou vrèman konnen. 20:03.480 --> 20:06.657 E sa dwe reflete nan kalkil yo. 20:06.657 --> 20:14.240 Si ou vle evalye sa epidemiolojikman, ou dwe estandadize li selon laj. Epi Cooper te fè sa trè byen. 20:14.240 --> 20:22.880 Epi li remake, isit la dapre gwoup laj, ke anyen pa t rive ak timoun yo, isit la, nan 21yèm syèk la. 20:22.880 --> 20:31.448 Men pami jèn ki gen 15 an ak plis, toudenkou, pa t gen anyen isit la, te gen yon to mòtalite ki pi ba pandan ane pandemi yo. 20:31.448 --> 20:35.620 Men, jis lè pandemi an t ap kalmi, yo mouri toudenkou. 20:35.620 --> 20:37.881 E jèn yo mouri isit la. 20:37.881 --> 20:42.926 To mòtalite sipè yo a 8% pami moun ki gen 40 a 49 an. 20:42.926 --> 20:46.973 Sa se anpil. Sa se ekstraòdinè. 20:46.973 --> 20:49.600 Epi te gen yon gwoup laj ki mouri, mwen pa konnen poukisa. 20:49.600 --> 20:51.800 Mesye Cooper pa ka esplike sa non plis, mwen pa konnen. 20:51.800 --> 20:55.123 Moun ki gen laj 50–59 pa t mouri souvan. 20:55.123 --> 21:04.766 Si se te yon gwoup ki, yon jan kanmenm, te pi byen evite piki a, mwen pa gen okenn lide. 21:10.116 --> 21:17.632 Epi li kontinye isit la. Nan 2022, sitiyasyon an te vin pi mal, li te vin ekstrèmman grav pami jèn yo, ak yon to 21:17.632 --> 21:21.482 mòtalite sipèflan 10% pami jèn yo nan tout twa gwoup yo. 21:21.482 --> 21:25.249 Epi pita tou, pou moun ki gen 70 an ak plis. 21:25.249 --> 21:28.020 Sa a se yon bagay ki vrèman alarman. 21:28.020 --> 21:32.812 Sa a se anpil. Epi sa se done ki konplètman ser. 21:32.812 --> 21:36.187 To mortalite jeneral; sa pa endike koz lanmò a. 21:36.187 --> 21:43.726 Men, menm si yo pa t mouri pandan ane pandemi an, lè yo te bay tout moun piki yo, plis pase 80% nan 21:43.726 --> 21:47.787 popilasyon an, de fwa, twa fwa, se lè sa a yo mouri. 21:47.787 --> 21:55.019 E sa, selon mwen, ase. Se poutèt sa yo ta dwe retire piki sa yo sou mache a imedyatman. Pi bonè. 21:55.019 --> 22:04.788 Le pli vit premye efè segondè yo te parèt nan VAERS, ki te klèman vizib Ozetazini tou, yo te dwe di kanpe imedyatman, pi bonè, lè 22:04.788 --> 22:09.966 nou te ka toujou konte sou otorite yo yon ti jan, mwen espere. 22:09.966 --> 22:11.952 Epi yo pa t fè sa. 22:11.952 --> 22:13.240 Sa fèt espre. 22:13.240 --> 22:15.990 Pa gen okenn lòt fason pou esplike sa. 22:15.990 --> 22:21.678 Yon moun dwe te asire ke moun yo pa t pwoteje. 22:21.678 --> 22:27.467 Yon moun te gen move entansyon kont moun. 22:30.078 --> 22:36.680 Epi wi, se sa nou te rele yon pandemi... 22:36.680 --> 22:41.209 Isit ou ka wè tout bagay ankò nan lòd kronolojik. Isit ou ka wè jèn yo. 22:41.209 --> 22:45.364 Te gen mwens moun ki te mouri pase nòmal. 22:45.364 --> 22:49.680 Isit la tou, menm jiska 30, anyen pa rive. 22:49.680 --> 22:57.340 Epi isit la, lè li te kòmanse isit la, li te kòmanse tou isit la pami jèn yo ki gen yon mortalite ki twòp. 22:57.340 --> 23:06.640 Epi isit la, se te sèlman yon ogmantasyon nan mòtalite pandan peryòd kote yo t ap touye moun nan mezon retrèt ak lopital. 23:06.640 --> 23:12.920 Te gen sèlman granmoun aje yo. Sa pa tipik pou yon pandemi; pafwa se sèlman jèn yo, pafwa se sèlman granmoun aje yo. 23:12.920 --> 23:16.602 Ou gen twòp desizyon pou pran: kijan ak kiyès ou te vle touye isit la. Sa pa posib. 23:16.602 --> 23:19.600 Kidonk sa pa t anfòm ditou. 23:19.600 --> 23:22.140 Mwen pa vle sa ankò. Sa tèlman ridikil. 23:22.140 --> 23:29.221 Se imaj sa a virisolojis yo ap pentire pou nou: gen Wuhan, bagay danjere a. 23:29.221 --> 23:33.740 Epi mwatye nan sosyete a ak syans lan di: Sa definitivman soti nan laboratwa a. 23:33.740 --> 23:36.580 Yo di analiz la sòti nan mache pwason an. 23:36.580 --> 23:41.355 Pa gen anyen ki te vini, anyen ditou. Tès yo te vini. 23:41.355 --> 23:46.337 Pa t gen okenn viris danjere k ap gaye, pa gen youn menm. 23:46.337 --> 23:55.115 E diskisyon sa a sou ivermectin oswa hydroxychloroquine se yon fo diskisyon, yon distraksyon. 23:55.115 --> 23:59.404 Nou pa janm bezwen sa pou okenn kalite grip. 23:59.404 --> 24:05.671 Epi moun ki te itilize l epi ki te di, "Men nou te sove moun ak ivèrmektin." 24:05.671 --> 24:09.382 Yo pa t menm fè yon dyagnostik diferansyèl pou wè kisa lòt bagay ki ta ka la. 24:09.382 --> 24:12.848 Non! Pa t gen nouvo viris. 24:12.848 --> 24:17.604 Epi J.J. Couey, ki se yon biyolojis, te dekri sa trè, trè bèlman. 24:17.604 --> 24:20.380 Epi isit la tou, te gen kèk Japonè ki te trè travayè. 24:20.380 --> 24:23.137 Apre sa yo te di: Wi, gade, ki opsyon ki te genyen? 24:23.137 --> 24:30.460 Epi yo gade, e yo vrèman tèlman metikule, yo egzamine tout bagay: kote ki te gen viris, ki kalite yo te ye, elatriye. 24:30.460 --> 24:35.800 Epi yo gade youn lòt: Kijan yo te diferan an tèm de sekans yo, varyan diferan ki te parèt yo? 24:35.800 --> 24:38.649 Epi yo gade: O, sa dwòl. 24:38.649 --> 24:43.060 Sa pa janm rive nan lanati anvan, sa a... kijan sa ka rive? Sa anfòm. 24:43.060 --> 24:52.440 Yo te jwenn ke fòmasyon kèk nan izola Omicron yo pa t rezilta evolisyon jenòm nan. 24:52.440 --> 24:59.580 Yo te di ke mekanis konsa pa rive nan evolisyon. 24:59.580 --> 25:05.940 Epi tou, yo te di ke varyan Omicron yo te deja detektab toupatou an 2020. 25:05.940 --> 25:10.740 Sa pa anfòm ak naratif y ap ban nou an non plis. 25:10.740 --> 25:17.496 Epi konklizyon an: varyant yo te parèt atravè yon mekanis konplètman nouvo ki pa ka 25:17.496 --> 25:20.940 eksplike pa konesans biyolojik aktyèl yo. 25:20.940 --> 25:24.680 Yo te di ke yon bagay konsa poko egziste nan lanati. 25:24.680 --> 25:26.305 Epi yo vrèman mete anpil efò ladan l. 25:26.305 --> 25:29.698 Se yon bèl pyès travay ak anpil detay. 25:29.698 --> 25:37.640 E gen anpil, anpil paj ki fè yon travay vrèman bon pou etabli sa, nan yon fason ki trè serye. 25:37.640 --> 25:46.298 E si ou gade, mwen gen kontak ak virolojis ak moun ki tou aktif nan biyoloji molekilè. 25:46.298 --> 25:52.345 Epi yo konnen ke ARN ak viris ARN yo konplètman enstab. 25:52.345 --> 25:55.280 Couey gen yon bèl egzanp pou esplike sa. 25:55.280 --> 26:04.130 Li di ke si ou vle miltipliye yon bagay, fè yon kopi li; ak RNA, se tankou gen yon kasèt 26:04.130 --> 26:08.580 mizik epi kopye li sou yon lòt kasèt mizik. 26:08.580 --> 26:11.080 Lè sa a, li yon ti jan fè bri. 26:11.080 --> 26:15.220 E si ou vle kopye chante sa yo ankò, gen plis bri toujou. 26:15.220 --> 26:18.160 E si ou kopye yo ankò, ou prèske pa ka tande mizik la ankò. 26:18.160 --> 26:20.740 Menm bagay la aplike pou viris ARN yo. 26:20.740 --> 26:27.020 Ou pa ka avanse bagay sa yo san chanjman, men sa ka fèt trè vit. 26:27.020 --> 26:33.794 Panse sou 10 milyon pasaje sou avyon chak jou oswa yon bagay konsa. Sa a absid, istwa yo te 26:33.794 --> 26:37.045 rakonte nou sou viris sa a k ap gaye ak moute. 26:37.045 --> 26:39.731 Epi ou jwenn yon varyasyon. Sa pap mache. 26:39.731 --> 26:43.380 Men kijan ou asire ke varyant sa yo ka jwenn toupatou nan mond lan? 26:43.380 --> 26:56.734 Sa fèt ak yon teknik espesifik pou kolekte ti fragman sa yo, ki gen 30,000 nikleotid, epi answit mete yo ansanm. 26:56.734 --> 27:00.600 An reyalite, yo te sèlman sou òdinatè nan Wuhan. Se la yo te genyen yo. 27:00.600 --> 27:04.312 Te gen yon sekans sa a nan òdinatè a. 27:04.312 --> 27:11.379 Te gen bagay danjere ladan l, sekans danjere sa yo. Epi yo te genyen yo. 27:11.379 --> 27:19.240 Epi ou te ranmase yon bagay, ou te ranmase li nan lanati, ou te aliyen li epi ou te pwodui RNA. 27:19.240 --> 27:28.540 Epi depi li chanje tèlman vit, si ou vle prezève li kounye a, ou dwe transkri ADN li. Ou dwe reekri li. 27:28.540 --> 27:34.880 Ou te oblije fè RNA apati enpresyon timbre a, ou te oblije fè timbre a. 27:34.880 --> 27:36.660 Epi tenb la kole. 27:36.660 --> 27:41.920 Ou konnen, yo jwenn ADN mamout nan glas la. 27:41.920 --> 27:48.660 Epi yo te eseye ankò sèvi ak elefan oswa ... pou sèvi ak yo ankò pou fè pitit. 27:48.660 --> 27:52.211 Kidonk ADN sa a ekstrèmman estab. 27:52.211 --> 28:00.400 Epi Couey te esplike sa lè li te di ke ADN se tankou lè w ap kopye CD. 28:00.400 --> 28:05.480 Yo egzakteman menm. Kopi dijital yo egzakteman menm. 28:05.480 --> 28:07.440 Epi yo dire yon ti tan. 28:07.440 --> 28:10.560 Men lè ou kopye kasèt la, bri a vin pi fò e pi fò. 28:10.560 --> 28:11.520 Se ARN nan. 28:11.520 --> 28:20.938 E se poutèt sa li enposib pou lage RNA, menm viris RNA atifisyèl ki pwodui nan laboratwa, nan yon fason ki ta 28:20.938 --> 28:28.740 pèmèt yo genyen okenn ranje epi siviv pou nenpòt kantite tan san yo pa sibi gwo chanjman. 28:28.740 --> 28:36.065 E nan evolisyon, evolisyon viris yo ap deplase nan direksyon yon pi bon adaptasyon ak òganis kote yo ye yo. 28:36.065 --> 28:42.265 Sa vle di ke yon viris ki touye òganis ki resevwa li a estipid e li pa gen okenn chans pou siviv. 28:42.265 --> 28:54.102 Se sèlman viris ki pèmèt nou viv, konsa nou pa menm remake yo nan kay nou, ki ka miltipliye etonan toupatou. Epi nan 28:54.102 --> 29:00.078 avyon, nan tren, e menm isit la, ou ka gaye viris yo toupatou. 29:00.078 --> 29:04.440 Sa se yon bagay ki asire chans yo pou siviv. 29:04.440 --> 29:12.224 Ou konnen, ou fèt ak 30 trilyon selil nan kò ou. An mwayèn 30 trilyon, gen kèk ki gen 29:12.224 --> 29:16.278 yon ti kras plis, men jenòm ou la ladan yo. 29:16.278 --> 29:20.323 Sa yo se selil ou, se ou menm. Se konsa yo ka rekonèt ou. 29:20.323 --> 29:31.670 Epi tou, ou gen ladan 39 trilyon lòt mikwo-òganis ki viv nan trip ou, sou po ou, ak sou tout manbràn mukoza ou yo. 29:31.670 --> 29:36.937 Yo tèlman... w ap wè yon peyizaj kote lanati ap kouri sovaj. 29:36.937 --> 29:41.860 Epi sa yo tout se mikwòb enpòtan, enpòtan. Yo gen yon fonksyon espesifik. 29:41.860 --> 29:43.640 Se yo ki rezon ki fè ou vin moun ou ye a. 29:43.640 --> 29:52.325 Gen mikwòb nan jenòm ou. Yo te entegre sekans jenetik yo nan jenòm ou, soti nan viris ak retroviris. Yo te 29:52.325 --> 29:57.020 entegre. E se konsa lèzòm te devlope depi nan kòmansman. 29:57.020 --> 30:03.923 Te gen sèten viris ki te fè nou pa t bezwen mete ze ankò. 30:03.923 --> 30:14.815 Kidonk, devlopman sa a, devlopman evolisyonè sa a, rive atravè transfè enfòmasyon jenetik soti nan yon èt vivan pou ale 30:14.815 --> 30:25.548 nan yon lòt. Epi bèl bagay la se gen diskisyon sou si viris egziste oswa pa egziste. Pou mwen, sa yon ti jan distrè. 30:25.548 --> 30:32.296 Te gen yon fwa moun ki te dekouvri yon bagay yo te rele bakteri. Sa se tou yon fòm divèsite. Epi yo te gen sou-gwoup. Epi te gen 30:32.296 --> 30:35.748 moun ki te di te gen yon bagay ki pa t ka wè anba yon mikwoskòp. 30:35.748 --> 30:43.686 Men li toujou fè ou malad; ou ka jwenn li nan dlo tou. Epi ou ka jwenn ti bagay konsa toupatou nan lanati. Apre sa, yo te 30:43.686 --> 30:48.012 wè yo anba yon mikwoskòp elektwonik epi yo te rele yo viris. 30:48.012 --> 30:52.078 Apre sa, yo te jwenn bagay ki sanble, prèske egzakteman menm jan, nan kò a. 30:52.078 --> 30:58.456 Epi moun di, sa yo pa viris, yo te ye, yo toujou la. Yo rele yo egzòsom. Yo sanble prèske egzakteman menm jan. 30:58.456 --> 31:03.840 Li genyen tou enfòmasyon jenetik epi pafwa pwoteyin. 31:03.840 --> 31:16.501 Sa vle di ke nan lanati vivan, kote divèsite a pa ka diminye, sa a se yon deklarasyon ki 31:16.501 --> 31:22.856 trè enpòtan: divèsite lanati pa ka diminye. 31:22.856 --> 31:28.280 Epi syans toujou redui. Li toujou defini bagay yo. Li di, sa a se sa, sa a se sa. 31:28.280 --> 31:34.740 Epi konparezon yo fèt, e definisyon sa a te chanje plizyè fwa nan syans. 31:34.740 --> 31:36.706 Yo pap itil ankò nan yon moman. 31:36.706 --> 31:43.793 Epi mwen kwè fèm ke definisyon bakteri ak viris pap gen enpòtans ankò nan 20 ane. 31:43.793 --> 31:44.800 Paske nou konnen anpil plis. 31:44.800 --> 31:48.975 Nou konnen nan men timoun yo ke konesans nou ap vin pi granilè. 31:48.975 --> 31:55.278 N ap aprann plis ak plis sou molekil ki pi piti yo ki jwe yon wòl isit la. 31:55.278 --> 31:59.260 E sa vle di nou dwe dakò ankò sou kijan pou nou jere sa. 31:59.260 --> 32:01.345 Kijan nou pale de li. 32:01.345 --> 32:04.120 Epi gen non pou nou ka pale de sa. 32:04.120 --> 32:09.983 Epi youn nan non sa yo ki devlope istorikman se non viris la. 32:09.983 --> 32:16.792 E si gen yon moun ki di ke viris pa egziste, enben yo ta dwe tanpri asire ke nou gen nouvo tèm pou nou 32:16.792 --> 32:20.288 ka gen yon diskisyon sansib epi sou ki nou ka dakò. 32:20.288 --> 32:23.744 Sa ka pafwa yon pwosesis ki long. 32:23.744 --> 32:31.258 Wi, e sa yo se teyori laboratwa yo. Epidemik ki sòti nan laboratwa. 309 ka kote yon bagay te rive 32:31.258 --> 32:36.297 nan laboratwa pandan 20 dènye ane yo. Kidonk, anyen. 32:36.297 --> 32:41.400 Pifò ladan yo te bakteri tou, nan laboratwa veterinè yo. 32:41.400 --> 32:47.885 Epi sa te rive 16 fwa ke yon bagay te sove soti nan laboratwa a. Fanmi an te pran yon bagay tou. Oswa te gen yon ti epidemi 32:47.885 --> 32:51.020 paske yon bagay te kontamine nan dlo a oswa yon lòt bagay. 32:51.020 --> 32:54.231 Men sa yo tout se bagay ki trè limite. 32:54.231 --> 32:55.480 Pa gen okenn domaj ki fèt. 32:55.480 --> 33:02.524 Sa a se lis ofisyèl la, pibliye nan The Lancet, ki gen ladan l patogèn sa yo ki vrèman diferan, e 33:02.524 --> 33:06.252 ki, yon jan, te chape an ti kantite nan yon moman. 33:06.252 --> 33:10.732 Kidonk tout diskisyon sa a sou laboratwa, ki sòti nan laboratwa, ki sòti nan mache 33:10.732 --> 33:13.380 pwason, se pou distrè nou. Se tout yon naratif. 33:13.380 --> 33:14.313 Oubyen 33:14.313 --> 33:18.266 E moun ki rakonte w istwa sa yo ap eseye twonpe w. 33:18.266 --> 33:22.092 Pa kwè yo. 33:22.092 --> 33:25.805 Sa se te Covid-19, Mesye Wodarg, kòman ou fè inyore sa? 33:25.805 --> 33:28.870 Èske ou pa wè sa k te pase nan nò Itali? 33:28.870 --> 33:35.333 Epi sèkèy yo nan New York ke li te antere la... Sa vrèman yon bagay, anpil moun mouri. 33:35.333 --> 33:39.746 Ou pa ka jis inyore li. Sa vrèman danjere. 33:39.746 --> 33:45.855 Wi, moun te mouri nan nò Itali. Men plis moun te mouri an 2017 ak 2018. 33:45.855 --> 33:47.855 Nan menm lopital sa yo. 33:47.855 --> 33:54.520 E nan jounal Milan an, mwen te jwenn rapò sou jan kondisyon yo te katastwofik, ak jan pèsonèl la te konplètman depase. 33:54.520 --> 33:56.790 Menm istwa yo ankò. 33:56.790 --> 34:01.756 Petèt imaj yo te menm soti nan 2017/2018, paske yo te menm pi dramatik pase kounye a. 34:01.756 --> 34:09.090 Men lefèt ke moun ki nan inite swen entansif yo natirèlman akable se yon bagay mwen ka sètènman konfime 34:09.090 --> 34:12.889 kòm reprezantan pèsonèl nan yon lopital nan Hamburg. 34:12.889 --> 34:20.200 Kòm pèsonèl lopital, nou toujou ap plenyen ke nou bezwen plis pèsonèl. Nou twò chaje. 34:20.200 --> 34:22.080 Epi moun ap kouche toupatou nan koridò yo ak sou sa. 34:22.080 --> 34:24.586 Te gen yon fwa yon senatè ki te vin vizite nou. 34:24.586 --> 34:27.170 Se pa te Senatè Sante Hamburg la, men se te yon lòt moun. 34:27.170 --> 34:29.237 Epi li te gen yon bagay, epi li te kouche la avèk nou. 34:29.237 --> 34:32.883 Epi nou te kite l chita nan koridò a pandan yon bon bout tan. 34:40.021 --> 34:46.332 Wi, kisa k te pase pandan lè yo te fè nou pè tèlman ak imaj sa yo? 34:46.332 --> 34:49.840 Sa te nan New York, li te parèt menasan. 34:49.840 --> 34:53.285 Sa yo se vrèman mò nan lopital yo. 34:53.285 --> 34:58.033 Li te soti 16 Mas pou rive 20 Me. Byen kout. 34:58.033 --> 35:02.024 Anpil moun mouri. Anpil. 35:02.024 --> 35:04.400 E poukisa sa? Kisa k te pase la? 35:04.400 --> 35:05.900 Epi gen rezon pou sa. 35:05.900 --> 35:09.966 Yo te jwenn ke moun yo te trete mal. Vrèman mal, an reyalite. 35:09.966 --> 35:13.000 Te gen yon plan tretman yo te dwe swiv. 35:13.000 --> 35:15.640 Ak Covid-19, ou dwe fè sa ak sa. 35:15.640 --> 35:18.700 E te gen medikaman ki pa t ede, ki te toksik. 35:18.700 --> 35:22.325 Te genyen tou yon surdòz idwoksiklorokin. 35:22.325 --> 35:24.826 Yon moun ki an sante pa ka sipòte sa. 35:24.826 --> 35:26.640 Yo te ban mwen dis fwa dòz la. 35:26.640 --> 35:28.940 Epi kè a jis sispann bat. 35:28.940 --> 35:35.407 Oswa si yo bay yon moun ki gen favism idwoksiklorokin, yon moun ki fèt san anzim ki nesesè a, 35:35.407 --> 35:38.700 selil san yo eklate epi ou pa ka respire ankò. 35:38.700 --> 35:43.439 Yo te vann tout bagay sa yo kòm Covid-19. 35:43.439 --> 35:46.940 Epi yo imedyatman sedate moun yo epi mete yo sou vantilatè. 35:46.940 --> 35:47.640 Paske ou te oblije. 35:47.640 --> 35:49.360 Yo te dwe bay vantilasyon imedyatman, pi vit ke posib. 35:49.360 --> 35:52.171 Lè sa a, yo ka sove, yo te di. 35:52.171 --> 35:59.490 Epi yo te ba yo midazolam, yo te enjekte yo sedatif ki lakòz tou depresyon respiratwa, sa vle di yo pa t 35:59.490 --> 36:03.040 kapab respire poukont yo ankò, epi yo te entibe yo. 36:03.040 --> 36:07.685 Epi yon moun ki entubé deja gen yon gwo risk. 36:07.685 --> 36:11.276 Se yon sitiyasyon difisil lè yo entubé pou yon tan long. 36:11.276 --> 36:13.040 Sa an li menm se yon risk. 36:13.040 --> 36:19.473 Lefèt ke moun te mouri kòm rezilta mezi sa yo se yon bon eksplikasyon, espesyalman lè ou 36:19.473 --> 36:23.500 konsidere ke sa pa t konsa nan San Francisco nan epòk la. 36:23.500 --> 36:27.518 Poukisa pa t gen pandemi? 36:27.518 --> 36:30.837 Oswa nan Florid, pa t gen anyen ki te vrèman tipik la non plis. 36:30.837 --> 36:36.894 Lè otòn rive, li sanble yo fin netwaye tou kay retrèt yo nan Florid. 36:36.894 --> 36:40.988 Epi apre sa, se dezyèm liy lan, se kòmansman piki yo. 36:40.988 --> 36:45.520 Epi ou ka wè ke moun nan New York toudenkou vin pi sispèk. 36:45.520 --> 36:49.612 Oswa petèt yo te jwenn lòt pakè yo, mwen pa konnen. 36:49.612 --> 36:54.500 E moun ki nan San Francisco yo te sibi anpil soufrans la. 36:54.500 --> 37:01.980 Kidonk ou ka wè ke sa yo se estatistik lanmò ofisyèl Ameriken yo, sa vle di to mortalite total la. 37:01.980 --> 37:03.640 Pa gen rapò ak dyagnostik. 37:03.640 --> 37:07.172 E men yon bagay sou idwoksiklorokin; mwen jwenn yon liv sou li. 37:07.172 --> 37:09.918 Mouri sou pwòp tèm ou ak idwoksiklorokin. 37:09.918 --> 37:16.013 Sa se yon sibstans ki ka itilize pou komèt swisid, nan dòz ki te bay la. 37:16.013 --> 37:18.252 Sou entènèt la, yon dekouvèt aza. 37:18.252 --> 37:24.240 Mwen te pran idroksiklorokin. Se yon gid pou moun ki vle touye tèt yo. 37:27.806 --> 37:32.561 E se sa yo te rekòmande, ofisyèlman, pou etid sa yo isit la. 37:32.561 --> 37:33.880 Chris Whitty te fè sa. 37:33.880 --> 37:40.369 Asistan Nasyonal Sante an Angletè, konseye gouvènman an, te di ke yo ta dwe fè sa. 37:40.369 --> 37:41.370 Detèmine dòz la. 37:41.370 --> 37:50.834 Li te nan erè, sòf si yo te vrèman ba li yon lòt medikaman. Kidonk se yon istwa absid, absid. Yo te touye moun pou fè nou pè. 37:50.834 --> 37:52.823 OMS 37:52.823 --> 37:59.929 Kounye a, rapidman, OMS la. Kòm nou tout konnen, li korips e li resevwa finansman nan men patwone prive. 37:59.929 --> 38:04.076 Men OMS la trè enpòtan paske li gen pouvwa pou defini tèm yo. 38:04.076 --> 38:08.396 Nou gen sa mwen te di w la sou ICD yo, ki la atravè lemond. ICD yo se kòd. 38:08.396 --> 38:12.916 Si ou vle faktire kòm yon doktè oswa yon lopital, ou dwe ekri nimewo ICD la. 38:12.916 --> 38:19.680 Sa vle di ke maladi a dwe klase dapre kritè OMS la. 38:19.680 --> 38:21.300 Epi li defini ijans lan. 38:21.300 --> 38:25.960 Se sa Mesye Ghebreyesus di, li di se yon pheic. 38:25.960 --> 38:31.840 Sa a rele yon Ijans Sante Piblik Entènasyonal. 38:31.840 --> 38:34.720 Pheic se jan yo pwononse li. 38:34.720 --> 38:42.474 Epi yo defini li tou; yo te vle defini iminite. Yo te di li posib sèlman ak vaksen. 38:42.474 --> 38:44.180 Imunite kolektif ka sèlman reyalize atravè vaksen. 38:44.180 --> 38:46.720 Oswa yo di, kilè gen yon epidemi? 38:46.720 --> 38:48.680 Ki lè sante an danje? 38:48.680 --> 38:50.241 Kòman ou ka konnen? 38:50.241 --> 38:52.892 Se sèlman ak yon tès PCR nou ka detèmine si li an danje. 38:52.892 --> 38:57.850 Se sa OMS di. Li defini kijan pou rekonèt danje yo ak ki danje ki prezan. 38:57.850 --> 39:03.460 Yo gen moun yo toupatou e y ap enstale l toupatou kounye a. 39:03.460 --> 39:08.367 E si gen yon bagay pou wè, e yo defini li, lè sa a se maladi mounkipòks. 39:08.367 --> 39:16.729 Gras sou dèyè ak yon tès PCR pozitif: maladi mounkpox. 39:18.896 --> 39:20.000 Yo toujou fè sa. 39:20.000 --> 39:27.400 Yo te fè sa deja; yo resevwa sipò endistri famasetik la. 39:27.400 --> 39:34.945 Epi yo bese valè kolestewòl yo, yo bese limit la soti nan 240 miligram pou rive 200 miligram pa desilit. 39:34.945 --> 39:39.341 Epi yo gen 86% plis pasyan ki bezwen tretman. 39:39.341 --> 39:41.940 Sa vo lapèn toutbon. 39:41.940 --> 39:50.209 Epi wi, yo toujou fè sa pou endistri famasetik la lè yo fikse estanda – paske, pou nou di konsa, se nou 39:50.209 --> 39:57.860 menm ki te komisyone yo. Li dwe inifòm, di OMS – yo pran sou yo travay sa a pou fikse estanda. 39:57.860 --> 40:05.959 Lè yo fikse estanda, sa ka rann nou malad, sa ka defini maladi ak bezwen tretman, epi sa ka defini metòd dyagnostik. 40:05.959 --> 40:08.907 Se yon pouvwa enkwayab li deja genyen. 40:08.907 --> 40:10.512 Wi, li deja fè sa. 40:10.512 --> 40:12.660 Epi li te defini sante tou. 40:12.660 --> 40:15.220 Nan tan lontan, nan 19yèm syèk la, sante te yon zafè prive. 40:15.220 --> 40:19.772 Pa t gen sistèm swen sante, kidonk moun te ede youn lòt kote yo te kapab. 40:19.772 --> 40:26.473 Moun ki te gen lajan yo te anboche yon kalite ekspè, epi lòt yo te oblije jwenn fason pou yo viv ansanm. 40:26.473 --> 40:33.739 Apre sa, nan 20yèm syèk la, yo te defini sante kòm yon dwa moun, jan mwen te di, ak Bismarck, ki te di ke nou gen dwa pou sante. 40:33.739 --> 40:36.920 Epi tout peyi yo dwe asire sa, tout gouvènman yo dwe asire sa. 40:36.920 --> 40:39.899 Se sa OMS te di nan ane 1960 yo. 40:39.899 --> 40:44.240 Tout peyi yo dwe asire ke popilasyon yo an sante. 40:44.240 --> 40:45.909 Gen dwa pou gen sante. 40:45.909 --> 40:48.320 Apre sa, sa te chanje, epi li te vin tounen yon dwa moun. 40:48.320 --> 40:59.511 Men nan premye tyè syèk nou an, toudenkou Madan Brundtland, Sekretè Jeneral la, te envite Fowòm Ekonomik Mondyal la 40:59.511 --> 41:10.533 pou abòde kesyon sante a, li te di: "Chè endistriyalis, chè lidè biznis, chè bankye, nou dwe fè plis pou sante." 41:10.533 --> 41:17.408 Yo pa t bezwen tande sa de fwa; yo imedyatman re-itilize OMS la pou pwòp enterè yo. 41:17.408 --> 41:23.423 Yo eksplwate yo epi ba yo lajan, men apre sa yo detèmine tou sa k ap fèt. 41:23.423 --> 41:27.961 Epi sante te pratikman defini kòm yon mache k ap grandi. 41:27.961 --> 41:34.737 Tout moun nan Lafrik dwe gen aksè ak medikaman sa yo; sinon, sa pa jis. Pa vre? 41:34.737 --> 41:39.317 Yo tout dwe pran piki sa yo, e ou dwe fè yon bagay sou sa. 41:39.317 --> 41:46.726 Sa vle di yo pran sou yo yon fonksyon pou louvri mache a pou ekonomi an. 41:46.726 --> 41:54.207 E sa y ap fè kounye a se pwomote kontwòl popilasyon atravè pwoteksyon sante. 41:54.207 --> 41:59.425 Sou agiman ke nou pa ka pwoteje sante ou otreman, nou dwe gen done jenetik ou. 41:59.425 --> 42:04.959 Kòrèk? Nou dwe pran prekosyon sou kiyès ki patikilyèman resepsyon oswa kiyès ki patikilyèman sansib. 42:04.959 --> 42:07.200 Kidonk nou bezwen gen enfòmasyon. 42:07.200 --> 42:15.500 Nou bezwen dosye elektwonik pasyan yo pou nou ka wè kote moun ap vin malad, pou nou ka idantifye gwoup ka yo alè. 42:15.500 --> 42:21.410 E se la nou dwe entèvni, se la nou dwe kapab di leta, paske yo gen dwa pou yo gen sante. 42:21.410 --> 42:26.338 Nan Lafrik tou, pòv yo dwe an sante tou. 42:26.338 --> 42:29.365 Epi nou dwe kapab di yo ke yo dwe jwenn lajan an. 42:29.365 --> 42:33.538 E si yo pa genyen anyen, nou dwe ba yo kèk. Pa vre? 42:33.538 --> 42:36.649 Youn Sante se non jwèt la. 42:36.649 --> 42:47.816 Epi men li, Madan Brundtland ak Mesye Schwab, bonjou, 1989, lè Blòk Lès la te fèk efondre e 42:47.816 --> 42:54.913 Òganizasyon Mondyal Lasante a te pran pa envestisè yo. 42:54.913 --> 43:01.491 E Madan Brundtland te fè sa pandan yon ti tan, epi te gen de lòt ki pa t twò reyisi, men apre sa Madan Chan 43:01.491 --> 43:04.835 te vini ak grip kochon, e kounye a Mesye Ghebreyesus. 43:04.835 --> 43:13.527 Madam Brundtland toujou la, toujou ap bay lòd, toujou ap jwe yon wòl enpòtan depi kòmansman pandemi kowonaviris la, si 43:13.527 --> 43:21.876 nou ka di sa, paske li te sou Komisyon Mondyal pou Siveyans Preparasyon an, ki se sant kontwòl sekrè nan OMS la. 43:21.876 --> 43:30.615 Fauci chita la, Jeremy Farrar chita la, prezidan Asosyasyon Medikal Ameriken an chita la, chèf CDC a chita la, ak 43:30.615 --> 43:35.280 chèf CDC Chinwa a, sètadi otorite sante Chinwa a, chita la. 43:35.280 --> 43:44.672 Yo tout ladan l, y ap ekri rapò, konsa ou ka wè kat rapò yo anlè a, epi ou ka wè tou nan youn nan rapò yo gen kat sa a, 43:44.672 --> 43:56.139 ou ka wè anpil maladi ki enpòtan, ki ap devlope pou vin yon pandemi, byen, ke nou ka devlope pou vin yon pandemi. 43:56.139 --> 44:01.127 Nou toujou gen sa nan tiyo a. 44:01.127 --> 44:09.640 Wi, se moun sa yo, gen sètènman lòt tou, mwen sèlman montre kèk isit la, gen uit lòt ankò. 44:09.640 --> 44:14.923 Epi sa a, se yon lòt bagay, yo te rankontre an 2019. 44:14.923 --> 44:23.875 Yo te chita ansanm nan BBC nan Lond epi yo te dakò pou konbat enfodemik la. Tout gwo egzekitif nan gwo konpayi medya yo te la, 44:23.875 --> 44:32.780 ansanm ak asosyasyon jounalis yo, konpayi medya yo ak kèlkeswa lòt non yo rele yo. Yo te chita epi yo te rive jwenn yon akò. 44:32.780 --> 44:41.493 An 2019, yo te prepare yo byen alè pou pandemi sa a pa t ka deranje ditou pa dezagreman. 44:41.493 --> 44:45.920 Paske OMS ap pran swen nou. 44:45.920 --> 44:49.787 E kounye a li ap chèche bakteri nan dlo egou. 44:49.787 --> 44:54.653 Sa disponib nan 170 kote an Almay, epi plant tretman dlo egou yo siveye regilyèman. 44:54.653 --> 44:59.856 E se la yo fè tès PCR yo. Ou pa janm konnen sa ou ka jwenn la. 44:59.856 --> 45:05.949 Epi sa anrejistre avèk presizyon, gen graf ak plis ankò, moun kounye a ap ekskrete plis viris pase anvan, 45:05.949 --> 45:09.339 elatriye. Epi yo konpare l epi yo tire konklizyon sou sa. 45:09.339 --> 45:13.380 Mwen pa gen okenn lide ditou sou ki konklizyon yo vle tire de sa. 45:13.380 --> 45:20.808 Men wi, se yon endistri antye, se yon asosyasyon antye, gen konpayi ki espesyalize ladan l, se yon 45:20.808 --> 45:27.957 biznis ankò. Yo devlope li, yo re-devlope li. Siveyans plant tretman dlo egou – felisitasyon! 45:27.957 --> 45:32.757 Poukisa gouvènman yo ak otorite regilasyon yo pa t pwoteje nou kont sa a? 45:32.757 --> 45:36.340 Paske yo korips, jan nou te mansyone pi bonè. 45:36.340 --> 45:38.607 Men se rezon prensipal la. 45:38.607 --> 45:44.873 Paske tout batay sa a kont viris yo se yon bagay ki deplase nan domèn militè Ozetazini. 45:44.873 --> 45:50.118 Depi plizyè ane, pa sèlman nan dis dènye ane yo, men menm anvan sa. 45:50.118 --> 45:55.118 Epi gen lagè sa a kont viris yo, menm jan ak lagè kont teworis la. 45:55.118 --> 45:58.801 An pasan, se menm moun sa a, Rumsfeld, ki te gen ide konsa. 45:58.801 --> 46:06.437 Li te mennen lagè kont teworis, apre sa, kòm chèf konpayi famasetik Gilead Sciences, li te mennen lagè kont 46:06.437 --> 46:13.118 viris; li te konbat grip zwazo epi sa te fè aksyon li yo monte, tout sa te nan Tamiflu, Gilead Sciences. 46:13.118 --> 46:22.677 Epi gen jeneral yo ak sèvis sekrè yo, e yo ap prepare pou lagè. Li ka byen ke lènmi an ap 46:22.677 --> 46:28.062 devlope bakteri oswa viris danjere. Sa ka byen rive. 46:28.062 --> 46:30.846 E li ka byen ke li ap travay ak gaz pwazon. 46:30.846 --> 46:38.140 Lè sa a, sòlda nou yo ta bezwen genyen mask ki apwopriye. E se konsa yo fè l ak bakteri; yo bezwen genyen vaksen ki apwopriye. 46:38.140 --> 46:44.599 Pou fè sa, nou bezwen konnen ki sa lènmi an ka kapab fè ki danjere... e sa se yon gwo endistri! Jis panse ak tout 46:44.599 --> 46:47.080 bagay ou ka envante ke ou bezwen defann tèt ou kont yo. 46:47.080 --> 46:56.362 Rechèch long, anpil kontra rechèch, gen anpil lajan pou fè. Enstiti ap parèt toupatou, tout finanse pa bidjè defans lan. 46:56.362 --> 47:00.261 Kidonk, sa ap pase depi plizyè ane. 47:00.261 --> 47:11.140 Grip kochon Mwen gen istwa isit la pou yon lòt èdtan edmi sou divès fo alam OMS yo. 47:11.140 --> 47:13.011 Grip zwazo, m ap pase l byen vit. 47:13.011 --> 47:14.785 Mesye Stöhr te rann sèvis eksepsyonèl nan sans sa a. 47:14.785 --> 47:19.511 Gen deja milyon moun ki mouri, li te di nan Jenèv, kòm chèf OMS la. 47:19.511 --> 47:26.930 Lè grip porcin te rive an 2009, se lè sa a mwen te vin enplike. Nan Meksik, 200 moun t ap goumen pou lavi yo. 47:26.930 --> 47:28.935 Ki jan moun yo dwe estipid si yo li jounal la? 47:28.935 --> 47:30.714 200 moun ap goumen pou lavi yo. 47:30.714 --> 47:31.640 Sa pa vle di anyen. 47:31.640 --> 47:33.414 Yo ap goumen san rete pou lavi yo. 47:33.414 --> 47:37.180 Gen deja 68 moun ki mouri nan Meksik. 47:37.180 --> 47:40.047 Èske ou konnen gen kèk milyon moun k ap viv la? 47:40.047 --> 47:41.260 Sa tèlman absid. 47:41.260 --> 47:49.880 Epi sa a se Mesye Ferguson. Li te byen aktif nan dènye ane yo. Sa yo se grafik li yo. Konbyen ka te genyen, an reyalite? 47:49.880 --> 47:52.000 Yo te gen 300 ka apre sa. 47:52.000 --> 47:56.556 Menm 600 ka te anrejistre nan lopital nan Meksik. 47:56.556 --> 48:00.760 Yo te fè tès ki te pozitif sou moun ki t ap touse. 48:00.760 --> 48:02.206 Epi yo jwenn li. 48:02.206 --> 48:08.273 Epi tès yo te pou H1N1. Kidonk se te grip kochon. Epi yo te pozitif. 48:08.273 --> 48:09.873 Sa pa anyen. 48:09.873 --> 48:12.939 Milyon moun ap viv la. 48:12.939 --> 48:15.189 Epi sa te fèt pa yon konpayi ki rele Veratect. 48:15.189 --> 48:18.456 Mwen te gade dokiman yo te ban mwen lè sa a. 48:18.456 --> 48:20.790 Epi yo te komisyone li. Gade l. 48:20.790 --> 48:27.656 Epi yo te konnen ke moun aje yo te gen antikò paske yo te deja genyen H1N1 nan ane 1970 yo. 48:27.656 --> 48:30.911 Epi yo egzamine granmoun aje yo e yo toujou te kapab jwenn antikò yo. 48:30.911 --> 48:33.861 Epi yo jwenn yo epi yo di, o, deja 600 ka. 48:33.861 --> 48:39.898 Epi Ferguson te pran tout vòl yo, sa vle di tablo ki dèyè a, ki te sòti Meksik, li te miltipliye yo pa 48:39.898 --> 48:45.640 kantite ka yo, epi li te jwenn modèl pwopagasyon an. Epi se te pandemi ke OMS te prezante avè l. 48:45.640 --> 48:50.545 Epi Madan Chan te di, o, kounye a gen yon pandemi. 48:50.545 --> 48:51.640 Wi, se te grip porcin. 48:51.640 --> 48:54.898 Men pa t gen okenn kontra ditou. 48:54.898 --> 49:02.723 Mesye Sarkozy te nan Meksik depi lontan anvan sa te kòmanse, li t ap finanse yon pwogram vaksinasyon pou Sanofi. 49:02.723 --> 49:06.015 Kidonk tout bagay te pare, menm jan ak dabitid. 49:06.015 --> 49:14.515 Sa a se trete franse a, ki di ke si OMS deklare yon pandemi, Lè sa a leta yo dwe peye, epi trete a antre an fòs. 49:14.515 --> 49:19.036 Yo pa t okipe ditou si yo te boule oswa detwi vaksen yo apre sa. 49:19.036 --> 49:21.929 Yo te touche 18 milya. 49:21.929 --> 49:25.225 Epi yo chanje definisyon an, yo jis retire maladi grav la. 49:25.225 --> 49:31.482 Sa yo se tout bagay mwen pa bezwen repete ba ou... Sa te nan Konsèy Ewòp la. Sa yo se tout moun korips ki te 49:31.482 --> 49:37.070 pran desizyon nan panèl ekspè a, tout te gen koneksyon ak endistri famasetik la. Nou dekouvri tout sa. 49:37.070 --> 49:40.029 grip panyòl Yo te toujou rele l grip panyòl. 49:40.029 --> 49:45.331 Èske w te konnen ke nan epòk sa a, an 2019, pa t gen okenn viris yo te konnen ditou? 49:45.331 --> 49:48.940 Yo pa t konnen anyen, pa t gen okenn literati sou grip espanyòl la. 49:48.940 --> 49:51.998 Sa te kòmanse sèlman an 1960. 49:51.998 --> 49:54.065 Yo te di se te yon grip viral. 49:54.065 --> 50:01.735 Epi an 2000, yon ti tan anvan premye pandemi an te kòmanse, yon kote nan glas Alaska, yo 50:01.735 --> 50:05.383 te fouye moun ki te mouri ak grip panyòl la. 50:05.383 --> 50:16.420 Epi yo te fè yon tès PCR pou H1N1. Epi te gen grip panyòl la, e tout moun sa yo te viktim H1N1 sa a. 50:16.420 --> 50:18.056 Sa te atravè lemond. 50:18.056 --> 50:20.490 Yo tout mouri an menm tan. 50:20.490 --> 50:21.660 Sa te yon moman terib anpil. 50:21.660 --> 50:24.985 Yo te fè esè ak premye vaksen yo la tou. 50:24.985 --> 50:28.580 Vaksen kont meningit, mwen panse. Epi apre sa yo touye moun. 50:28.580 --> 50:29.460 Apre sa, moun yo te grangou. 50:29.460 --> 50:30.425 Apre sa, yo te gen tibèkiloz. 50:30.425 --> 50:34.352 Apre sa, yo te anbouteye ansanm ak pneumoni yo. Apre sa, yo pa t gen anyen pou manje. 50:34.352 --> 50:37.002 Anpil moun mouri pou plizyè rezon. 50:37.002 --> 50:40.402 Te gen yon mortalite sipèflan enòs, san dout. 50:40.402 --> 50:51.450 Men pou itilize sa pou di nou ke yon viris danjere te koze tout sa nan tan sa a se absid. Se jis absid. 50:51.450 --> 50:54.984 Sa konklude remak Dr. Wolfgang Wodarg yo. 50:54.984 --> 51:02.817 Dapre Doktè Wodarg, vre danje a pa soti nan viris yo, men nan pouvwa OMS genyen pou defini yo. 51:02.817 --> 51:09.967 Maladi sa yo ki defini, metòd dyagnostik, pandemi ak metòd tretman. 51:09.967 --> 51:20.402 Soti nan pèspektiv sa a, trete pandemi OMS la ak amannman nan Règleman Sante Entènasyonal yo gen yon enpòtans kapital. 51:20.402 --> 51:32.080 Sa a dwe soumèt pou adopsyon nan 77yèm Asanble Mondyal Lasante a nan Jenèv, soti 27 me pou rive 1 jen 2024. 51:32.080 --> 51:42.093 Pouvwa OMS la pou defini dwe estandadize, reglemante globalman epi vin legalman obligatwa pou tout peyi yo. 51:42.093 --> 51:48.295 Nan pwen sa a, li vo raple pawòl final avoka Swis Philipp Kruse. 51:48.295 --> 51:55.528 Pandan yon konferans 7 fevriye 2024 nan Lichtenstein, li te di sa ki annapre a: 51:55.528 --> 52:05.712 "Mwen ta pito pa bay plis konferans, men pito pou konesans sa a gaye pami nou, pou nou pase l bay lòt moun, epi pou nou inisye 52:05.712 --> 52:10.990 diskisyon pami nou menm, ak zanmi nou yo ak moun nou konnen yo." 52:10.990 --> 52:16.705 Epi lè kesyon sa a finalman rive kote li dwe ye, sètadi nan palman an. 52:16.705 --> 52:35.786 – Sa m di la a se pou la, e se la desizyon yo pran.