Ошентип, бул вирустар эмес эле, мен бул мүмкүнчүлүктөн пайдаланып, биз баштан кечирген нерселерди кайрадан баса белгилегим келет.
"Ошентип, биз дайыма көптөгөн тааныш эмес, жаңы вирустарга дуушар болуп турабыз."
Биз муну жасай алабыз. Кайгыруунун кереги жок.
"Ошондуктан адамдарды коркутуп же кандайдыр бир оору тууралуу эскерткенде, чындап эле ошол оору
тууралуу жакшы биле турганыңа толук ишенишиң керек."
Кээде ал уулануу да болуп калат.
Элестет, сен адамдарды кандайдыр бир вирус жөнүндө эскертип жатасың, алар глифосаттан улам өтө алсырап,
алардын микробиоми бузулуп, уулануунун белгилерин сезип, кээ бир нерселерге чыдай албай калышат.
Анан анан сен: «Оо, бирок вирус бар», — дейсиң.
Бирок адамдарды жөн гана кандайдыр бир уулуу зат менен системалуу түрдө алсыраткан. Бул да мүмкүн.
"Ден соолук качан тобокелге дуушар болот?
Кандайча билесиң?
Анын тобокелчиликте экенин болгону ПЦР-тест менен гана аныктоого болот. Бул Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун айтканы.
Кооптуулуктарды кантип таанып, кайсы кооптуулуктар бар экенин аныктайт.
Алардын адамдары ар жакта бар, жана эми алар муну ар жакка көбүрөөк орнотуп жатышат, эгер көрүлө турган нерсе
болсо, аны аныктап, анан аны маймыл чечеги деп коюшат.
Бул билдирүүлөр 2024-жылдын 23-февралында Швейцариянын Рейден шаарында доктор Вольфганг
Водарг тарабынан өткөн лекциясында айтылды.
Анын Швейцариядагы премьеринин аталышы: «Демократиянын ордуна пандемиялар – коркуу аркылуу башкаруу?»
Доктор Водарг ички оорулар адиси, пульмонолог, социалдык медицина адиси, гигиена жана экологиялык медицина доктору болуп, көп
жылдар бою саламаттык сактоо мекемесинин башчысы болуп иштеген.
1991-жылы ал АКШдагы Жонс Хопкинс университетинде эпидемиологияны окуу үчүн стипендия алды.
1994-жылдан 2009-жылга чейин ал Германиянын Бундестагында Социал-демократиялык партиясынын (SPD) парламент мүчөсү болгон.
2011-жылдан бери ал университеттин окутуучусу, саламаттык илимпозу жана автор болуп эмгектенип келет. Анын
2021-жылы жарык көргөн Falsche Pandemien (Жалган пандемиялар) аттуу китеби SPIEGEL бестселлер тизмесинде 1-орунду ээлеген.
Төмөндө анын эки сааттык лекциясынын бир сааттык монтажын көрө аласыз.
Водарг болжолдонгон коронавирус пандемиясына вирустар эмес, Дүйнөлүк саламаттык сактоо
уюмунун аныктоо укугу күнөөлүү экенин түшүндүрөт.
Бул вирустар эмес эле Туура, эми кийинкисине өтөлү.
Ошентип, бул вирустар эмес экен. Мен бул мүмкүнчүлүктөн пайдаланып, биз баштан өткөргөн
нерсени дагы бир жолу сизге айтып койгум келет.
Вирустар, эгер сен муну көрсөң, дүйнө жүзү боюнча 24 сааттын ичинде учуп жүргөн көптөгөн учактар — бул убакыт аралыгы.
Ар бир учакта болжол менен 200 же 300 адам бар, жана алардын баары вирустарга толуп турат.
Бул күн сайын дүйнө жүзүнө вирустарын таратып жаткан 10 миллион жүргүнчү, жана биз аларды алмаштырып жатабыз.
Сиз аэропортто коопсуздук текшерүүдөн өтүп, учакта бири-бириңердин жанында отурган учур болду беле?
– Маска толугу менен пайдасыз.
Вирустар бул жерде жана алар алмашылып жатат.
Бул абал ондогон жылдардан бери ушундай, ал учактарда гана эмес.
Бул кадимки көрүнүш; жаңы вирустар дайыма пайда болуп турат жана алар үзгүлтүксүз өзгөрүп турат, айрыкча коронавирустар
сыяктуу РНК вирустары өтө ылдам жана үзгүлтүксүз өзгөрөт.
Жана сага көптөгөн варианттар жөнүндө айтылып жаткан нерсе абсурд.
Бул кимдир бирөө кандайдыр бир жол менен тандап алган окуя.
Бул тандалган нерсе.
Табият бир топ жапайыраак, анткени вирустар тараган жок, демек алар болгону Ухандан гана тараган.
Бирок бул жерде дагы бир нечеси бар эле.
Швейцарияда вирустар табылган көптөгөн жерлер бар, балким алар ар түрдүү.
Жана алар бардык жактан келип, бардык жактан үзгүлтүксүз жайылып, өзгөрүп, ылайыкташат.
Жана алардын иммундук системасын биз баарын таанып билебиз.
Жана бизде туризм жана глобалдашкан экономика аркылуу адамдарга дүйнөнүн бардык бурчун кыдырууга
мүмкүнчүлүк берген укмуштуудай окуу мүмкүнчүлүктөрү бар.
Булардын баары күн сайын ал жакка учуп жүргөн адамдар.
Алар вирустар жөнүндө үйрөнүшөт, кайдан экенин билбей калышат, чыгыш Азиядагы бир аралдан окшойт.
Кайра келгиле, алар балык базарында болушкан.
Андан кийин Вьетнамда алар адамдар жеген жуктарды көрүштү.
Жана гусеницалар жана ошондой нерселер. Жана көп адамдар бар эле, баары тыгыз болчу.
Айтышат, ал абдан сонун майрам болгон.
Эч нерсе болгон жок.
Ошондуктан биз дайыма көптөгөн белгисиз, жаңы вирустарга дуушар болобуз.
Биз муну жасай алабыз. Тынчсыздануунун кереги жок.
Көптүрдүм тармак
Эгерде адамдар мурда кайда ооруп калганы тууралуу маалыматты карасаңыз, мисалы, бул жерде Питер Доши
көрсөткөндөй, ал өзүнүн графиктеринин жөнөкөйлөштүрүлгөн кыскача баяндамасын Der Spiegel журналында жарыялаган.
Ал 1930-жылдан 2004-жылга чейин АКШдагы грипптен каза болгондорду карап чыкты.
Жана көрүп тургандай, Дүйнөлүк согуштан кийин ири төмөндөө болду.
Андан бери өтө аз гана калды. Эми дээрлик эч ким өлбөйт.
Айтор, карылар да өлүшөт. Бул болушу керек эле, туурабы?
Ооба, алар өлүшөт, жана кээде аларда грипп да болот.
Ооба, жана кээде, күтүүсүздөн, согуштан кийин, 1960-жылдары, айтор, ал вирустар эмнелер эле?
Алгач сен аларды издей баштадың, андан кийин азыр билген 200 кишиңдин ичинен беш-алтысын буга чейин эле таанып
калгансың. Ал эми текшерүүлөрүң болгондор гана далилденген.
Андан кийин гриппти аныктоого мүмкүн болду.
Ошондой эле болду, анткени ага өзгөчө көңүл бурулган эле.
Бирөө ошондой эле вакцинаны чыгаруу мүмкүн болушу ыктымал экенин да айткан.
Андан кийин сен жөн гана текшердиң, жана өлкөлөрдө грипп боюнча күзөтчүлөр ар жерде эле.
Ал жерде канча грипп инфекциялары табылган жана башкалар.
Андан кийин алар «грипп A же B» дешти. Андан соң кайрадан HN1, H5 жана башка бардык подтиптери болду.
Ошондуктан сизге ар жыл сайын жаңы вакциналар керек, анткени алар өзгөрүп турат.
Андан кийин кайрадан эмдөө алышың керек.
Бул тармак абдан жинди, анткени, оо, кайра эле варианттар чыкты, аларга Омикронго каршы жаңы вакцина
керек, жана биз аны буга чейин эле даярдап жатабыз.
Андан кийин... Андан кийин бир гана нерсени издеп жатканда экөө же үчөө бир эле учурда болуп калат, жана тест оң
натыйжа көрсөтөт: мисалы, жалгыз эле грипп же жалгыз эле коронавирус, калгандарына карап да көргөн жоксуң.
Бирок чындык, көпчүлүк учурларда, инфекциялардын болжол менен 40%ында сизди ооруп калышы мүмкүн болгон эки вирус бар.
Кээде эки вирус болсо, ооруп калбайсың, бирок бир гана вирус болгондо гана ооруп каласың.
Кээде эки вирус бири-бирин бекемдейт.
Бул кайсы вирустар келип, качан келе турганына жараша болот.
Бул жерде абдан, абдан татаал экенин билдирет.
Чындыгында сага дифференциалдык диагноз жана кандай гана так болбосун эч нерсе айтпаган тест керек, айрыкча ПЦР-тест.
Эгерде мындай тобокелдикти баалоону кааласаңыз, адаттагыдан көп адамдар ооруп жатабы же жокпу карап чыгуу жакшы.
Же чындап эле ооруну так диагноз коюу мүмкүнбү? Коронавирус?
Жана бул башка вирустар эмес экенин кантип четке кага аласыз?
Эгерде ишенимдүү түрдө коронавирусту аныктай алган тест болсо, симптомдордун чындап эле бул
инфекциядан келип чыкканын кантип аныктоого болот?
Ошондуктан адамдарды коркутуп же белгилүү бир оору тууралуу эскерткенде, ошол оорунун эмне экенин чындап билгениңизге
толук ишенишиңиз керек. Кээде ал уулануу да болушу мүмкүн.
Элестет, сен адамдарды бир вируска эскертип жатасың, алар глифосаттан улам ушунчалык алсырап калышкандыктан алардын
микробиоми (бардык микроорганизмдер) бузулуп, уулануунун белгилерин сезип, кээ бир нерселерди көтөрө албай калышат.
Анан анан сен: «Оо, бирок вирус бар», — дейсиң.
Муну менен адамдар кандайдыр бир уулуу зат менен системалуу түрдө алсыздатылып келишкен. Мындай да болушу мүмкүн.
Дифференциалдык диагноз коюу жеке бейтаптар үчүн гана эмес, эпидемиологдор үчүн да өтө маанилүү.
Ооба, андан кийин сиз Роберт Кох институту эмне кылып жатканын көрө алдыңыз. Алар дайыма
грипптин канча учуру бар экенин көзөмөлдөп турушат.
Алардын ар жума сайын отчет берген 600 медициналык практикасы бар.
Мен үчүн бул ушунча. Белгилүү бир стандарт бар, андан соң алар аны жылдар бою узун мөөнөткө
салыштырып, өсүп жатабы же азайып жатабы көрө алышат.
Жана мен биринчи ошол жакты карадым; бул дээрлик аялым Томсен менен жасаганым сыяктуу эле.
Бул — Германия боюнча 600 медициналык практикада Роберт Кох институтунун жасап жаткан иши.
Анан мен карап көрдүм – бул жерде 2020-жылды көрсөтүп турган бул сызыкты көрө аласың – жана күтүүсүздөн март айында
локдаун киргизилип, эч ким ооруп калган жок, пандемия күч алып турган, бирок эч ким ооруп жаткан эмес.
Жана бул мени таң калтырды.
Мен анын эмнеге азайганын билем, анткени эч ким дарыгердин кабыл алуу бөлмөсүнө барбай калды.
Сен маска тагышың керек эле жана тесттен өтүшүң керек эле, бирок адамдар: «Жок, анткени эми алар мага ишенишет,
ошондуктан мага ооруп калганыма күбөлүк керек эмес жана дарыгерге баруунун да кереги жок», – дешти.
Андан кийин, алар гриппке чалдыкканда, аны ушинтип дарылашкан.
Жана бул кийинки жылы да уланды.
Бул 2021-жыл – эч нерсе, такыр эч нерсе, бүт жыл бою эч нерсе.
Грипп мезгили деле болгон эмес.
Ооба, мен дайыма мындай нерсе, пандемия, ооруканаларды толук жүктөп, чоң кырсык болорун ойлочумун. Бирок абал андай
болгон жок. Колумда маалымат жок, бирок сиз, балким, бул мезгилде ооруканалар керебеттердин санын кыскартканын билесиз.
ПЦР-тест – пандемиянын (Кытай) ачкычы
Ал Кытайдан. Бул мага март айынын башында Кытай CDCсине кайрылганда ишенимдүү болду. Ал жакта кандай маалыматтар бар?
Жана ошол учурлар оң ПЦР тесттери эле.
Көрүп тургандай, башында күнүнө болгону бир нече миң гана учур болчу.
Анан күтүүсүздөн, 1-мартта ал буйрукка ылайык түштү.
Кытайда пандемия аяктады. Алар аны жөн гана өчүрүп салышты.
Учактарды элестет, көп адамдарды элестет, ар кайсы жер адамга толуп турат.
Аларда бир нече вирус болгон. Алар пандемияны бир түндө эле токтотуп, ушундай нерселерди жасашты.
Алар жөн гана аны кайра текшерген жок. Ал жок болуп калды.
Биз муну өзүбүз эле жасай алмакпыз.
Жана бул оору аныкталды.
Жана Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму 2019-жылы, ишке киришүүдөн мурун да дал ушуну жасаган.
Алар ооруну МКБ кодуна ылайык аныкташты.
Бул — Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун (ДСУ) кыла ала турган иши.
Ал диагноздорду аныктай алат.
Аныктоо – бир нерсенин айланасына тосмо коюу; ичиндеги баары ага таандык.
Бул бир аныктама.
Алар аны мындайча аныкташты: «Бул — Ковид-19. Бул Ухандан чыккан жаңы коркунучтуу патоген», — дешти.
Жана сиз муну тест аркылуу аныктай аласыз.
Бул мырза Дростендин ПЦР тести.
Биз аны да жазып алдык.
Эгерде ал оң болсо, анда бул Ковид-19. Жана симптомсуз учурлар да бар.
Бул адамдардын саламат экенин билдирет, бирок тест оң.
Андан кийин аларда экинчи диагноз коюлат.
Башкача айтканда, Covid-19 вирусу аныкталган жок.
Алардын ПЦР анализи дагы деле оң чыга элек.
Булар ПЦР анализи оң чыккан адам менен байланышта болуп, суук тийген адамдар эле.
Демек, аларда симптомдор болуп, ПЦР тестинин жыйынтыгы оң чыккан адам менен байланышта болушкан.
Ал да Ковид-19 эле. Анткени ага башка, бир аз өзгөчө ICD номери – 7.2 – берилген. Ооба, жана бул
эки нерсе дайыма ПЦР-тест менен байланыштуу болгон.
Эгерде Ковид болсо, анда бул ПЦР-тест.
Узун Covid же Covidтен кийинки абал жөнүндө сөз кылганда, биз бул эки абалдын бирине качандыр бир
учурда диагноз коюлган адамдарды айтып жатабыз.
Алар толугу менен маанисиз. Маанисиз.
Мурда созулма чарчоо синдромуна чалдыккан адамдар.
Бирок ортодо кимдир бирөө ПЦР анализи боюнча оң жыйынтык алган. Азыр бул узак мөөнөттүү Ковид.
Албетте, алар бул инъекциялардын терс таасирлерин жашыруу үчүн Лонг Ковидди ойлоп тапкандыгынан тышкары.
Бул негизги функция.
Бул абдан мыкты адам бар, Кари Б. Муллис. Ал ПЦР тестинин ойлоп табуучусу.
Ал ПЦР-тест менен эгерде ал жерде бир гана молекула болсо, каалаган адамдан каалаган нерсени табууга болорун айтат.
Жана бизде ар кандай нерселерден молекулалар бар.
Сиз какиңызда тетанус бактерияларын бөлүп чыгарарыңызды билдиңиз беле? Ушунча көп адам бар болгондуктан,
эми дааратканага барганыңызга деле ишене албай каласыз.
Мен мурда канализация тазалоочу станцияларды текшерчүмүн. Коомдук саламаттык сактоо кызматкери катары ичүүчү сууну жана
канализация тазалоочу станцияларды текшерип, алар туура иштеп жатканын жана жыт чыкпаганын камсыз кылышың керек.
Андан кийин биз, анан бирөө канализация тазалоочу станциянын калдык сууларынан сальмонелланын канчалык көп экенин өлчөдү.
Бул абдан көп болду, ошондуктан мен ал жерде он мүнөттөн ашык сүзбөшүң керек деп ойлодум. Болбосо, инфекция жуктуруп аласың.
Бул стандарттар менен өзүңдү багыттоого аракет кылсаң, издеп жаткан нерселериңди гана табасың.
Ал эми башка нерселерди, мисалы тетанус, эч ким эми текшербейт, аны кайра көтөрүп чыгышы мүмкүн.
Алар дагы деле андан бир нерсе чыгара алышат, бирок сен аларга муну айтпа.
Бирок бул жерде, бул жерде сиз тесттердин санын көрө аласыз. Бул 2020-жылдын башында башталган, ошондо тесттердин саны
көбөйө баштаган. Бул жердеги көк тилкелер тесттерди билдирет, жана бир заматта алардын саны көп болуп кетти.
Бир кезде бул жерде алардын көптөгөнүн жасашкан.
Бул 2020-жылдын күзүндө болду, алар карылар үйлөрүндө жана башка бардык жерлерде тест жасап, персоналды үйүнө жиберип, карыларды
камсыздандыруусуз калтырышты. Алар ооруканага түшүп, 80 жашта интубацияланып, Ремдесивир менен дарыланып,
өлтүрүштү, ошентип биз Ковид-19 курмандыктарын көрө алдык.
Ийри сызыктагы кызыл түс – бул шкала, ал оң тесттердин пайызын көрсөтөт.
Башында ал абдан жогору болчу.
Жайда бул жерде эч нерсе болгон жок.
Аларды аэропортто текшеришти, бирок эч нерсе чыккан жок. Мына.
Андан кийин башталып, пайыздык өсүп, бул жакта болжол менен 10%га жетти, жана тесттердин 10%га чейин оң натыйжа көрсөткөн.
Албетте, тесттердин санына жараша бул бир топ болот.
Кара, ал дээрлик келип калды, андан кийин сенде дээрлик келип калды, ооба, бул
Германияда жума сайын өткөрүлгөн 1,5 миллион тест.
Бул көрсөткүчтөр, туурабы? Мына ушулар: кийин, 2022-жылдын апрелинде, жумасына 2,5 миллион тест жүргүзүлгөн.
Жана канчасы оң экенин кара.
Андан кийин 50%га чейин оң натыйжа көрсөткөн.
Бул толугу менен абсурд, толук маанисиздик.
Бул ресурстарды текке кетирүү гана эмес, бүтүндөй калкты акыл-эси жагынан төмөндөтүү.
Жана бизде чындап жакшыраак билген институттар бар.
Бизде Пол Эрлих институту бар, Роберт Кох институту бар, университеттерде акылдуу адамдар бар.
Мындай цирк тууралуу эмнеге үнсүз калышты?
Бирок биз эмнени баштан кечирдик?
Андан кийин мен башка бир нерсени издедим.
Мен анын канча экенин текшердим, андан кийин өзгөчө кырдаал кызматтары келишти, көк жарык адамдар,
алар ошол жылдары, 2021-жылы эле ал жакта болушчу.
Сиз бул ар түрдүү чекиттүү же үзгүлтүксүз сызыктарды көрө аласыз: үзгүлтүксүз сызык
2021-жылдан, калган эки сызык ага эки жыл мурункудан.
Ал эми бул дем алуу системасынын оорусуна байланыштуу адамды тез жардам бөлүмүнө
шашылыш абал катары жөнөтүү же жөнөтпөө себептери.
Жана коюмдар эсептелет.
Бул Германия боюнча тараган операциялар.
Ошол учурда бул өзгөчө кырдаал операциялары катталган мындай алты гана жай бар эле.
Эми андан да көп бар.
Көрүп тургандай, эч кандай өзгөрүү байкалбайт.
Дем алуу жолдорунун оорулары маанилүү эмес, ал эмне эле кайрадан – ал эмне, коронавирус?
Ал дем алуу жолдоруна таасир этүүчү вирус болушу керек.
Көрө турган эч нерсе болбогондуктан, мен таң калдым. Оо, бул эмне?
Андан кийин мен кайрадан текшердим: башка тапшырмалар кандай?
Бул — тез жардам менен кабыл алууга себеп болгон жүрөк-кан тамыр оорулары.
Жана күтүүсүздөн сен көрөсүң: бул нерсенин астында, параллелдүү түрдө – муну мен өзүм жасадым, аларды биринин артынан бирин
коюп койгом – ушул эки нерсе так убакытта синхрондоштурулган.
Жана ошондо сен бул боз сызыкты биринчи жолу көрөсүң.
Кара, ал жерде бирөө бар.
Бул адамдар биринчи эмдөөнү, биринчи дозаны алышты.
Ал эми бул экинчи дозаны алгандар.
Ал эми бул жерде, өзгөчө экинчи инъекция башталганда, бирок буга чейин эле, бул ийри сызык күтүүсүздөн толугу менен башка
деңгээлге көтөрүлүп, эки эседен ашык көбөйүп, жүрөк-кан тамыр татаалдашууларынан улам сиреналардын саны
эки эсеге көбөйүүдө, бул РНК заттарды, бул гендик терапияны берүү менен параллелдүү түрдө.
Алар таптакыр ооруп турган эмес. Сен ооруп жаткан адамдарды дарылай албайсың — бул ууландыруу.
Жана неврологиялык бузулууларга да ушул эле нерсе тиешелүү, алар да бар.
Бул жерде да сиз көрө аласыз: болгон инсульттар менен неврологиялык бузулуулардын баары менен ал
бир заматта кескин көтөрүлүп, өтө масштабдуу болуп кетти: адамдар көрбөй калышты ж.б.
Ал инъекциялар менен бирге көтөрүлдү. Ал кезде мен чындап эле чочуп кеткем.
Ал башталганда мен муну дароо байкадым.
Маалымат акыры жеткиликтүү болгондо, ал болжол менен 21 чамасында эле.
Жана бул мага инъекциялар уулуу болоруна дээрлик толук ишенүүгө түрткү болду.
Ашыкча өлүм
Азыр болсо кайсы диагнозго да көз каранды болбостон ашыкча өлүмдөрдүн саны канча экенин көрсөтүп турган
баалоолор бар. Алар жөн гана канча адам каза болгонун карашты.
Калактын курагы улана берген сайын, табигый түрдө көбүрөөк адам өлөт.
Эгер калк жаш болсо, азыраак адам өлөт.
Жана бир жолу өлгөн адамдар кайрадан өлө алышпайт.
Бул нерселерди сен чындап билесиң.
Жана бул эсептөөлөрдө чагылдырылышы керек.
Эгер муну эпидемиологиялык жактан баалоону кааласаң, аны куракка жараша стандартизациялаштырышың
керек. Ал эми Купер муну абдан жакшы жасады.
Андан кийин ал жаш курактык топтор боюнча карап чыгып, 21-кылымда бул жердеги балдар менен эч нерсе болбогонун байкады.
Бирок 15 жаштан жогору жаштагы жаштар арасында бир заматта бул жерде эч ким калган жок,
пандемия жылдары учурунда өлүм-житим аз болду.
Бирок пандемия басаңдап баратканда эле, алар күтүүсүздөн каза болушту.
Жана бул жерде жаштар каза болду.
40–49 жаштагылар арасында ашыкча өлүмдүүлүк деңгээли 8%.
Бул көп. Бул өзгөчө.
Андан кийин бир курак тобу каза болду, эмнеге экенин билбейм.
Купер мырза да муну түшүндүрө албайт, мен билбейм.
50–59 жаштагы адамдар азыраак каза болушкан.
Ал топ кандайдыр бир жол менен вакцинанын терс таасиринен эң жакшы качканбы же жокпу, мен билбейм.
Жана бул жерде уланууда. 2022-жылы абал начарлап, өтө жаш курактагылар арасында өтө оор болуп калды, үч
топтун баарында жаштар арасында өлүмдүүлүк 10%га ашык болду.
Андан кийин 70 жаштан жогору курактагылар үчүн да.
Бул чындап эле тынчсыздандырарлык нерсе.
Бул көп. Жана бул суу өткөрбөгөн маалымат.
Жалпы өлүм-житим деңгээли; бул өлүмдүн себебин көрсөтпөйт.
Бирок пандемия жылында, инъекциялар калктын 80%дан ашыгына эки-үч жолу берилип жатканда алар өлбөсө да, кийинчерээк өлдү.
Менимче, бул жетиштүү. Ошондуктан бул инъекцияларды дароо эле рыноктон алып салуу керек эле. Андан да эртерээк.
VAERSке биринчи терс таасирлер катталганда эле, ал АКШда да ачык көрүнгөн, алар «токтоткула» деп дароо эле, биз
дагы деле бийликке бир аз болсо да ишене алган алгачкы учурда эле айтышы керек болчу, деп үмүттөнөм.
Жана алар муну жасашкан жок.
Бул атайылап жасалган.
Муну башкача түшүндүрүүгө эч кандай жол жок.
Бирөө адамдар корголбошун камсыз кылган окшойт.
Бирөө адамдарга жаман ниет кылган.
Ооба, муну биз пандемия деп атаганбыз...
Бул жерде сиз баарын кайрадан хронологиялык тартипте көрө аласыз. Бул жерде сиз жаштарды көрө аласыз.
Адатынан азыраак адам каза болгон.
Бул жерде да 30га чейин эч нерсе болбойт.
Андан кийин бул жерде, ал бул жерде башталганда, жаштар арасында да ашыкча өлүм менен башталган.
Ал эми бул жерде адамдар карылар үйлөрүндө жана ооруканаларда өлтүрүлгөн мезгилде гана ашыкча өлүм болгон.
Жалгыз карылар гана калган. Бул пандемия үчүн кадимки көрүнүш эмес: кээде жаштар гана, кээде карылар гана калат.
Бул жерде сен кантип жана кимди өлтүргүң келгенин ушунчалык көп чечишиң керек. Бул мүмкүн эмес.
Ошондуктан ал такыр да туура келген жок.
Мен муну эми каалабайм. Бул абдан күлкүлүү.
Вирусологдор бизге тарткан сүрөт ушундай: Ухань — коркунучтуу нерсе.
Андан кийин коом менен илимдин жарымы: «Бул сөзсүз лабораториядан чыккан» дешет.
Алар анализ балык базарынан чыкканын айтышат.
Эч нерсе келген жок, таптакыр эч нерсе. Тесттер келди.
Коркунучтуу вирустар тараган эмес, бирөө да жок эле.
Ал эми ивермектин же гидроксихлорохин тууралуу бул талкуу — жалган талкуу, көңүлдү башка жакка буруу.
Бизге грипптин кайсы гана түрү болбосун ага эч качан муктаждык болгон эмес.
Жана аны колдонуп, анан «Бирок биз адамдарды ивермектин менен сактап калдык» дешкендер.
Алар ал жакта башка эмнелер болушу мүмкүн экенин аныктоо үчүн дифференциалдык диагноз да койгон жок.
Жок! Жаңы вирустар болгон жок.
Ал эми биолог Ж.Ж. Куэй муну абдан, абдан кооз сүрөттөгөн.
Бул жерде да бир нече абдан эмгекчил жапон адамдар бар эле.
Андан кийин алар: Ооба, карагылачы, кандай варианттар бар эле?
Андан кийин алар карап чыгышты – алар чындап эле өтө кылдат – баарын текшеришти: вирустар
кайсы жерде бар, кайсы түрлөрү бар жана башка.
Алар бири-бирине карап калышты: секвенциялар боюнча, пайда болгон ар кандай варианттар боюнча алар кандайча айырмаланышты?
Андан кийин алар карашты: Ой, бул таң калыштуу.
Табиятта мындай эч качан болгон эмес, бул... кантип болуп калды? Бул дал келет.
Алар Омикрондун айрым изоляттарынын пайда болушу геномдун эволюциясынын натыйжасы эмес экенин аныкташты.
Алар мындай механикалар эволюцияда болбойт дешти.
Андан кийин алар ошондой эле Омикрон варианттары 2020-жылы эле ар жерде аныкталып калганын айтышты.
Бул да бизге айтылып жаткан баяндамага дал келбейт.
Андан соң жыйынтык: варианттар толугу менен жаңы механизм аркылуу пайда болгон, аны учурдагы
биологиялык билимдер менен түшүндүрүү мүмкүн эмес.
Алар мындай нерсе табиятта азырынча жок экенин айтышты.
Жана алар чындап эле ага көп аракет жумшашты.
Бул көптөгөн деталдары бар мыкты эмгек.
Жана муну абдан салмактуу түрдө далилдеген көптөгөн барактар бар.
Эгер карасаң, менде вирусологдор жана молекулярдык биология тармагында активдүү иштеген адамдар менен байланыштар бар.
Жана алар РНК жана РНК вирустары толугу менен туруксуз экенин билет.
Куэйде бул нерсени түшүндүрүү үчүн жакшы мисал бар.
Ал эгер бир нерсени көбөйткүң келсе, анын көчүрмөсүн жасашың керек дейт, ал эми РНК менен бул музыкалык
кассетаны алып, аны башка музыкалык кассетага көчүрүү сыяктуу.
Андан кийин бир аз ызы-чуу болот.
Эгерде сен бул ырларды кайра көчүргүң келсе, ызы-чуу дагы да көбөйөт.
Эгерде сен аларды кайра көчүрсөң, музыканы дээрлик укпай каласың.
Ошол эле нерсе РНК вирустарына да тиешелүү.
Бул нерселерди өзгөртпөй эле алдыга жылдыра албайсың, бирок муну абдан тез эле жасаса болот.
Ар бир күнү учактарда он миллион жүргүнчү бар деп элестетип көр. Бул абсурд: бизге бул вирус
жайылып, мутацияланып жатат деп айтып жатышкан окуя.
Андан кийин сен бир вариант табасың. Ал иштебейт.
Бирок бул варианттарды дүйнө жүзү боюнча табууга кантип кепилдик бересиз?
Бул чакан бөлүкчөлөрдү чогултуу үчүн атайын ыкма колдонулат, бул вирус 30 000
нуклеотидден турат, андан кийин аларды бириктиришет.
Чындыгында алар Вухандагы компьютерде гана болгон. Аларды ошол жерде сакташкан.
Компьютерде ушул катар болгон.
Анда ушул коркунучтуу нерселер, ушул коркунучтуу катарлар бар эле. Жана аларда алар бар эле.
Андан кийин сен бир нерсени чогултуп, аны табияттан чогултуп, тартипке келтирип, анан РНК өндүрдүң.
Ал абдан ылдам өзгөргөндүктөн, эгер аны азыр сактап калгың келсе, анын ДНКсын транскрипциялап, кайра жазышың керек.
Штамптын издеринен РНК даярдооң керек болчу, штампты да жасооң керек болчу.
Жана штамп жабышып калат.
Билесиңби, муздан мамонттун ДНКсы табылган.
Андан кийин алар пилдерди же ... кайрадан көбөйтүү үчүн колдонууга аракет кылышты.
Ошентип, бул ДНК өтө туруктуу.
Ал эми Куэй ДНКны CDлерди көчүргөндөй эле деп түшүндүрдү.
Алар так бирдей. Сандык көчүрмөлөр да так бирдей.
Жана алар бир азга созулат.
Бирок кассетаны көчүргөндө шуу улам күчөп баратат.
Бул РНК.
Ошондуктан РНКны, лабораторияда жасалган жасалма РНК вирустарын да, алар массалык өзгөрүүлөргө учурбай эле
кандайдыр бир аймакта тарап, узак убакыт жашап кала тургандай шартта бошотуу мүмкүн эмес.
Эволюцияда вирусдардын эволюциясы өзүнүн конокторуна жакшыраак ылайыкташууга багытталып жатат.
Бул өзүнүн коногуна зыян келтирип, аны өлтүргөн вирус акылсыз болуп, тирүү калууга мүмкүнчүлүгү жок экенин билдирет.
Үйүбүздө бар экенин байкабай тургандай жашообузга мүмкүнчүлүк берген вирустар гана ар жакта кереметтүү түрдө
көбөйө алат. Ал эми учактарда, поезддерде жана бул жерде да вирустарды ар жакка тарата аласыз.
Бул алардын тирүү калуу мүмкүнчүлүгүн камсыз кылган бир нерсе.
Билесиңби, сен 30 триллион клеткадан турат, дене клеткаларынан. Орточо эсеп менен 30 триллион, айрымдары
бир аз көбүрөөк, бирок сенин геномуң ошолордун ичинде.
Бул сенин клеткаларың, бул сен. Мына ушинтип сени таанышат.
Андан тышкары, сенде ичегиңде, териңде жана шырыштык мембраналарыңда жашаган дагы
39 триллион башка микроорганизмдер бар.
Алар абдан... сиз жапайы табият өкүлдөрү эркин жашаган пейзажды көрөсүз.
Жана булардын баары маанилүү, маанилүү микробдор. Алардын өзгөчө функциясы бар.
Алар сен ким болгонуңдун себеби.
Сенин геномиңда микробдор бар. Вирустардан, ретровирустардан алынган алардын генетикалык тизмектери сенин геномиңда
кошулган. Алар кошулган. Жана адамзат дал ушинтип өнүккөн.
Кээ бир вирустар бар эле, алар бизден жумуртка салууну токтотууга шарт түздү.
Ошентип, бул өнүгүү, бул эволюциялык өнүгүү, бир тирүү жандыктан экинчисине генетикалык маалыматтын өткөрүлүшү аркылуу
жүзөгө ашат. Жана кызыгы, вирустар барбы же жокпу деген талкуу жүрүүдө. Мен үчүн бул бир аз көңүлдү башка жакка бурат.
Бир кезде бирөөлөр «бактерия» деп аташкан нерсени ачышкан. Бул да ар түрдүүлүктүн бир формасы. Андан кийин алардын
ичинде субгруппалар пайда болгон. Андан соң микроскоп менен көрүлбөгөн бир нерсе бар экенин айткандар болгон.
Бирок ал дагы деле сени ооруп калтырат; аны суудан да табууга болот. Жана мындай кичинекей нерселерди табиятта
ар жерде табууга болот. Кийинчерээк аларды электрондук микроскоп менен карап, вирустар деп аташкан.
Андан кийин денеде окшош нерселер, дээрлик так ошол эле нерселер табылган.
Андан кийин адамдар: «Бул вирустар эмес, алар мурда эле бар болчу, азыр да бар», – дешет. Аларды
экзосомалар деп аташат. Алар дээрлик так эле окшош көрүнөт.
Ал ошондой эле генетикалык маалыматты жана кээде белокторду камтыйт.
Бул тирүү табиятта, анын ар түрдүүлүгү азайтылбай тургандыгынан, өтө маанилүү билдирүү болуп
саналат: табияттын ар түрдүүлүгү азайтылбайт.
Жана илим ар дайым азайтат. Ал ар дайым нерселерди аныктайт. Ал дейт: бул — ошол, ал — бул.
Андан кийин салыштыруулар жасалат, жана бул аныктама илимде бир нече жолу өзгөргөн.
Алар белгилүү бир учурдан кийин колдонууга жараксыз болуп калышат.
Мен бекем ишенем, 20 жылдан кийин бактериялар менен вирустардын аныктамасы маанилүү болбой калат.
Анткени биз көп нерсени билебиз.
Биз кичинекейлерден билишибиз барған сайын майдалап баратканын билебиз.
Биз бул жерде роль ойногон эң кичинекей молекулалар жөнүндө бара-бара көбүрөөк биле баштадык.
Бул бизге аны кантип чечүү керектигин кайрадан макулдашууга туура келет.
Биз бул тууралуу кантип сүйлөшөбүз.
Жана анын тууралуу сүйлөшө ала тургандай аттар бар.
Тарыхый жактан өнүгүп келген бул аттардын бири – «вирус» деген ат.
Эгерде вирустар жок деп айткан адам болсо, анда алар бизге акылдуу талкуу жүргүзүп, макулдашууга мүмкүнчүлүк
берген жаңы терминдерди сунуштап, аларды колдонууга киришсин.
Бул кээде узакка созулган процесс болушу мүмкүн.
Ооба, жана булар лабораториялык теориялар. Лабораториялардан чыккан эпидемиялар. Акыркы 20 жыл ичинде лабораторияларда
бир нерсе болуп кеткен 309 учур катталган. Демек, эч нерсе.
Алардын көбү да бактериялар эле, ветеринардык лабораторияларда, башкача айтканда.
Андан кийин лабораториядан бир нерсе 16 жолу качып кеткен. Үй-бүлө да бир нерсеге кабылган. Же
суунун булганганынан улам чакан эпидемия чыккан окшойт.
Бирок булардын баары өтө чектелген нерселер.
Зыян келтирилген жок.
Бул — The Lancet журналында жарыяланган расмий тизме, анда ушул өтө ар түрдүү патогендер бар,
алар кандайдыр бир учурда аз санда качып чыгышкан.
Ошентип, лабораториялардан чыккан, балык базарынан чыккан деген бул бүт талкуу бизди адаштыруу үчүн гана. Баары эле бир сюжет.
Унут.
Жана сага бул окуяларды айтып жаткан адамдар сени алдап, көзүңдү бурмалап жатышат.
Аларга ишенбегиле.
Ал Ковид-19 эле, Водарг мырза, муну кантип четке кага аласыз?
Сен Түндүк Италияда эмне болгонун көргөн жоксуңбу?
Жана Нью-Йоркто ал жерге көмгөн табуттар... Бул чындап эле таң калыштуу, көп адам каза болду.
Муну жөн гана четке кагып коё албайсың. Бул абдан коркунучтуу.
Ооба, Түндүк Италияда адамдар каза болду. Бирок 2017 жана 2018-жылдары андан да көп адам каза болду.
Ошол эле ооруканаларда.
Мен Милан гезитинде шарттардын канчалык катастрофалуу экенин жана кызматкерлер толугу менен
жүктөлүп калганын баяндаган макалаларды таптым.
Бир эле окуялар кайра-кайра.
Балким, бул сүрөттөр 2017/2018-жылдардагы болушу мүмкүн, анткени алар азыркыга караганда дагы да драмалуу болчу.
Бирок интенсивдүү терапия бөлүмүндөгү адамдар табигый түрдө өтө жүктөлгөнү — Гамбургдагы оорукананын
кызматкерлер өкүлү катары мен аны толук тастыктай алам.
Оорукананын кызматкерлери катары биз ар дайым көбүрөөк персонал керек деп даттанып келгенбиз. Биз өтө жүктөлүп кеткенбиз.
Жана адамдар коридорлордо жана башка жерлерде жатып жатышат.
Бир жолу бизге конокко бир сенатор келген.
Бул Гамбургдун саламаттык сактоо сенаторы эмес эле, башка бирөө эле.
Жана анын бир нерсеси бар эле, анан ал биз менен жатып калды.
Жана биз аны коридордо абдан узак убакытка чейин калтырып койдук.
Ооба, ушул сүрөттөр менен бизди ушунчалык коркутуп турган учурда эмне болду?
Ал Нью-Йоркто болгон, коркунучтуу көрүнгөн.
Бул чындап эле ооруканалардагы өлүктөр.
Ал 16-марттан 20-майга чейин болду. Абдан кыскача.
Көп адамдар өлдү. Абдан көп.
Ал эмнеге? Ал жерде эмне болду?
Жана мунун себептери бар.
Адамдарга жаман мамиле жасалганы аныкталды. Чындыгында, өтө жаман.
Алар аткарышы керек болгон дарылоо планы бар эле.
Ковид-19 менен булду да, муну да жасашың керек.
Жана жардам бербеген, уулуу дарылар да болгон.
Ошондой эле гидроксихлорохиндин ашыкча дозасы болгон.
Ден-соолугу чың адам муну көтөрө албайт.
Мага дозаны он эсе көп беришти.
Андан кийин жүрөк жөн гана токтойт.
Же эгер гидроксихлорохин фавизм менен төрөлгөн, керектүү ферментке ээ эмес адамга берилсе, анда
кан клеткалары жарылып, дем ала албай каласың.
Бул нерселердин баары Ковид-19 деп сатылган.
Андан кийин алар дароо эле адамдарды седациялап, дем алуу аппараттарына туташтырышты.
Анткени сенге туура келген.
Вентиляция мүмкүн болушунча тезирээк жүргүзүлүшү керек эле.
Андан кийин аларды сактоого болот, дешти.
Андан кийин аларга мидазолам берилди, седативдер сайылды, алар дем алууну басаңдатат, демек, алар өз
алдынча дем ала алышпайт, жана алар интубацияланды.
Жана интубацияланган адам буга чейин эле жогорку тобокелчиликте турат.
Алар узак убакыт бою интубацияда болгондо абал кыйын болот.
Бул өзү эле тобокелдик.
Мындай чаралардын натыйжасында адамдардын өлүшү жакшы түшүндүрүлөт, айрыкча ошол учурда
Сан-Францискодо мындай көрүнүш болбогонун эске алганда.
Эмне үчүн пандемия болгон жок?
Же Флоридада да эч нерсе өзгөчө кадимкидей болгон жок.
Андан кийин күзүндө Флоридадагы карылар үйлөрүн да тазалап салгандай көрүнөт.
Андан кийин, экинчи сап – бул инъекциялардын башталышы.
Жана сиз көрө аласыз, Нью-Йорктогу адамдар күтүүсүздөн шектүү болуп калышты.
Же балким алар башка партияларды алышкандыр, мен билбейм.
Ал эми Сан-Францискодогулар ал жерде көп азапты баштан кечиришти.
Ошентип, сиз бул расмий америкалык өлүм статистикасы экенин көрө аласыз, башкача айтканда жалпы өлүм-житим деңгээли.
Диагнозго байланыштуу эмес.
Ал эми гидроксихлорохин жөнүндө бир нерсе: мен анын тууралуу китеп таптым.
Гидроксихлорохин менен өз шарттарың боюнча өлүү.
Бул — ал жерде көрсөтүлгөн дозада өз жанын кыюу үчүн колдонсо боло турган зат.
Интернетте кокустан табылган нерсе.
Мен гидроксихлорохин ичкен элем. Бул өзүн-өзү өлтүргүсү келген адамдар үчүн колдонмо.
Жана расмий түрдө ушул изилдөөлөр үчүн дал ушуну сунушташты.
Крис Уитти муну жасады.
Англиядагы Улуттук саламаттык сактоо боюнча жардамчысы, өкмөттүн кеңешчиси, алар муну жасашы керек экенин айтты.
Дозаны аныкташты.
Ал жаңылышкан, эгер чындап эле ага башка дары берилген болбосо. Ошондуктан бул абсурддуу, абсурддуу
окуя. Алар бизди коркутуу үчүн адамдарды өлтүрүштү.
Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму
Эми тез эле Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму жөнүндө. Бардыгыңыз билгендей, ал коррупцияланган
жана жеке демөөрчүлөрдөн каржылык колдоо алат.
Бирок Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму абдан маанилүү, анткени ал терминдерди аныктоо укугуна ээ.
Бизде мен сага айтып берген ICDдер бар, алар дүйнөлүк деңгээлде колдонулат. ICDдер – бул коддор.
Эгер сиз дарыгер же оорукана катары эсеп-фактура чыгаргыңыз келсе, ICD номерин жазып коюшуңуз керек.
Бул оору Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун критерийлери боюнча классификацияланышы керек экенин билдирет.
Андан кийин ал өзгөчө кырдаалды аныктайт.
Муну мырза Гебреесус айтат, ал муну феик деп айтат.
Бул Эл аралык деңгээлдеги коомдук саламаттыкты сактоо боюнча өзгөчө кырдаал деп аталат.
Фейк деп айтылат.
Алар аны да аныкташты; алар иммунитетти аныктоону каалашкан. Алар бул эмдөө аркылуу гана мүмкүн экенин айтышты.
Колективдик иммунитетти болгону эмдөө аркылуу гана камсыз кылууга болот.
Же алар: «Эпидемия качан болот?» дешет.
Ден соолук качан тобокелге дуушар болот?
Кандайча билесиң?
Ал тобокелчиликте экенин болгону ПЦР-тест менен гана аныктоого болот.
Бул Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун айтканы. Бул коркунучтарды кантип таанып, кайсы коркунучтар бар экенин аныктайт.
Алардын адамдары ар жерде бар жана алар аны азыр ар жакка орнотуп жатышат.
Эгер көрүүгө боло турган нерсе бар болсо жана аны аныкташса, анда ал маймыл чечеги.
Жамбашта чыккан безеткилер жана ПЦР тестинин оң натыйжасы: маймыл чечеги.
Алар ар дайым ошондой кылып келишкен.
Алар муну буга чейин да жасашкан; аларды фармацевтикалык өнөр жай каржылайт.
Андан кийин алар холестерин деңгээлин төмөндөтүп, чекти 240 миллиграммдан 1 децилитрге 200 миллиграммга чейин азайтышты.
Андан кийин дарылоо керек болгон бейтаптардын саны 86%га көбүрөөк.
Бул чындап эле арзыйт.
Ооба, алар фармацевтикалык өнөр жай үчүн дайыма стандарттарды белгилеп келишкен – анткени, айткандай, биз аларды ушул ишке
дайындаганбыз. Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму (ДСУ) бирдей болушу керек дейт – алар стандарттарды белгилөө милдетин өзүнө алган.
Стандарттарды белгилөө бизди ооруп калышыбызга себеп болушу мүмкүн, ооруларды жана дарылоо муктаждыктарын
аныктай алат, ошондой эле диагностика ыкмаларын аныктай алат.
Бул анын буга чейин эле ээ болгон таң каларлык күчү.
Ооба, ал буга чейин эле кылган.
Андан кийин ал ден соолукту да аныктады.
Мурун, 19-кылымда, саламаттык жеке маселе болчу.
Ден соолукту сактоо системасы болбогондуктан, адамдар мүмкүн болгон жерде бири-бирине жардам беришкен.
Акчасы барлар кандайдыр бир адис жалдап алышса, калгандары бири-бири менен кантип тил
табышып жашаш керектигин өзү табышы керек болду.
Андан кийин, 20-кылымда, мен айткандай, ден соолук адамдын укугу катары аныкталган, ошол кезде
Бисмарк да «бизде ден соолукка укугубуз бар» деген.
Жана бардык өлкөлөр муну камсыз кылышы керек, бардык өкмөттөр муну камсыз кылышы керек.
Бул Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму 1960-жылдары айтканы.
Бардык өлкөлөр өз калкынын саламаттыгын камсыз кылышы керек.
Ден соолукка укук бар.
Андан кийин бул өзгөрдү, андан соң ал адам укугуна айланды.
Бирок кылымдын алгачкы үчтөн бир бөлүгүндө Дүйнөлүк экономикалык форум күтүүсүздөн баш катчы Брунтланд айым тарабынан саламаттык
маселесин талкуулоого чакырылып, «Урматтуу өнөр жай ишкерлери, урматтуу бизнес лидерлери, урматтуу банкирлер,
биз саламаттык үчүн көбүрөөк аракет кылышыбыз керек» деди.
Аларга эки жолу айтуунун кереги болгон жок, алар Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмун
өз максаттары үчүн дароо кайра колдонушту.
Алар аларды пайдаланып, акча беришти, бирок андан кийин эмне кылынышын да аныкташат.
Ал эми саламаттык дээрлик өсүүчү рынок катары аныкталды.
Африкадагы ар бир адам бул дары-дармектерге жеткиликтүү болушу керек; болбосо бул адилетсиздик эмеспи?
Алардын баарына бул инъекцияларды жасалышы керек, жана сен бул боюнча бир нерсе кылышың керек.
Бул алар экономика үчүн базарды ачуу функциясын өзүнө алганын билдирет.
Алар азыркы учурда саламаттыкты коргоо аркылуу калкты көзөмөлдөөнү илгерилетип жатышат.
Эгерде биз сиздин ден соолугуңузду башка жол менен коргой албасак, анда биз сиздин генетикалык маалыматыңызды алууга тийишпиз.
Туурабы? Биз кимдер өзгөчө кабыл алууга даяр же кимдер өзгөчө сезгич экенине этият болушубуз керек.
Ошондуктан бизде маалымат болушу керек.
Бизге электрондук бейтаптардын медициналык карталары керек, анткени алардын жардамы менен адамдар кайда ооруп жатканын
көрө алабыз жана оорунун кластерлерин убагында аныктай алабыз.
Мына ушул жерде биз кийлигишишибиз керек, ушул жерде биз мамлекетке айта алышыбыз
керек, анткени алардын ден соолукка укугу бар.
Африкада да кедейлер саламат болушу керек.
Жана биз аларга акчаны алышы керек экенин айта алышыбыз керек.
Эгерде аларда эч нерсе жок болсо, биз аларга бир аз беришибиз керек. Туурабы?
Бир саламаттык – оюндун аты.
Мына, ал жерде — Бриндтланд айым Шваб мырза менен, салам, 1989-жыл, Чыгыш блогу жаңы эле кулаганда жана
Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму инвесторлордун колуна өткөндө.
Брундтланд айым бир аз убакыт ошондой кылды, андан кийин анчалык ийгиликтүү болбогон эки адам келди, бирок андан соң Чан
айым чочколордун гриппи менен келди, эми болсо Гебрейесус мырза.
Брундтланд айым дагы деле ошол жерде, дагы деле чечимдерди кабыл алып, дагы деле маанилүү роль ойноп келет, айткандай, ал Дүйнөлүк
саламаттык сактоо уюмундагы жашыруун башкаруу борбору болуп эсептелген Глобалдык
даярдык мониторинги боюнча кеңеште иштеп келген.
Фаучи отурат, Жереми Фаррар отурат, Америкалык медициналык ассоциациянын президенти отурат, CDCнын башчысы
отурат, ошондой эле Кытай CDCнын башчысы, башкача айтканда Кытайдын саламаттык сактоо органынын башчысы отурат.
Баары ошол жерде, отчетторду жазып жатышат, ошондуктан жогорудагы төрт отчетту көрө аласыз, андан кийин отчеттордун биринде ушул
карта бар экенин да көрө аласыз, анда тиешелүү көптөгөн оорулар бар, алар пандемияга айланууда,
тактап айтканда, биз аларды пандемияга айландыра алабыз.
Бизде ал дагы деле ишке ашыруу процессинде турат.
Ооба, бул адамдар, албетте, башкалар да бар, мен бул жерде бир нечесин гана көрсөттүм, дагы сегизөө бар.
Ал эми бул башка нерсе, алар 2019-жылы жолугушкан.
Алар Лондондогу BBCде чогуу отурушуп, инфодемияга каршы күрөшүүгө макулдашышты. Ири медиакорпорациялардын бардык жогорку
жетекчилери, журналисттердин ассоциациялары, медиакорпорациялар жана аларды башка кандай гана аташпасын,
баары ошол жерде болушту. Алар отурушуп, макулдашышты.
2019-жылы алар бул пандемияга каршы пикирлерден эч кандай тоскоолдук болбошу үчүн өз убагында жакшы даярданып алышкан.
Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму бизге кам көрөт.
Эми ал канализацияда бактерияларды издеп жатат.
Бул Германияда 170 жерде жеткиликтүү, жана канализация тазалоочу станциялар үзгүлтүксүз көзөмөлдөнөт.
Жана ошол жерде ПЦР-тесттер жүргүзүлөт. Ал жерде эмне табарыңды эч качан билбейсиң.
Ал так катталган: графиктер бар жана башка да маалыматтар бар, адамдар азыр мурдагыга караганда көбүрөөк вирус чыгарып жатышат
жана башка. Андан кийин алар салыштырылып, жыйынтыктар чыгарылат.
Мен алар муну менен кандай жыйынтык чыгаргысы келгенин такыр билбейм.
Бирок, ооба, бул бүтүндөй бир тармак, бүтүндөй бир ассоциация, ага адистешкен компаниялар бар, бул кайрадан бизнес.
Алар аны өнүктүрүшкөн, кайрадан өнүктүрүшкөн. Канализациялык тазалоочу станцияны көзөмөлдөө – куттуктайбыз!
Эмне үчүн өкмөттөр жана жөнгө салуу органдары бизди бул нерседен коргободу?
Алар булганышкан, биз буга чейин айткандай.
Бирок бул негизги себеп.
Анткени вирусдарга каршы бул бүт күрөш АКШда аскердик чөйрөгө өткөрүлгөн.
Бир нече жылдан бери, акыркы он жыл гана эмес, андан да мурда.
Андан кийин вирусдарга каршы согуш бар, терроризмге каршы согуш сыяктуу эле.
Айтор, ошол эле адам — Рамсфельд — ушундай идеяларды сунуштаган.
Ал терроризмге каршы согушту жүргүздү, андан кийин Gilead Sciences фармацевтикалык компаниясынын башчысы болуп, вирустарга
каршы согушту жүргүздү, ал канаттуулардын гриппине каршы күрөштү жана акцияларынын баасын көтөрдү, булардын
баары Tamiflu, Gilead Sciences менен байланыштуу эле.
Андан тышкары генералдар жана чалгын кызматтары бар, алар согушка даярданып жатышат. Душман коркунучтуу бактерияларды
же вирустарды иштеп чыгып жатканы ыктымал. Мүмкүн эле.
Жана ал уулуу газ менен иштеп жатканы да ыктымал.
Андан кийин биздин аскерлерге тиешелүү маскалар керек болот. Бактериялар менен да ушундай
кылышат; алар тиешелүү эмдөөлөрдү алышы керек.
Муну жасоо үчүн биз душмандын кандай коркунучтуу аракеттерди жасоого жөндөмдүү экенин билишибиз керек...
жана бул чоң бир тармак! Өзүңдү коргоо үчүн ойлоп таба турган бардык нерселерди элестет.
Узак мөөнөттүү изилдөөлөр, көптөгөн изилдөө келишимдери, көп акча табууга мүмкүнчүлүк бар. Институттар ар кайсы
жерде пайда болууда, баары коргоо бюджетинен каржыланат.
Ошентип, көп жылдан бери ушундай болуп келет.
Чума БУУнун Ден соолукту сактоо уюмунун ар кандай жалган эскертүүлөрү жөнүндө дагы
бир жарым саатка жетерлик окуяларым бар.
Куш гриппи, мен аны абдан тез эле жеңип чыгам.
Стёр мырза бул багытта өзгөчө кызматтарды көрсөттү.
Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун башчысы катары ал Женевада миллиондогон адамдардын каза болгонун айтты.
Андан кийин 2009-жылы чочконун гриппи келип, ошондо мен аралаштым. Мексикада 200 адам өмүрүн сактоо үчүн күрөшүп жатышты.
Эгер адамдар гезит окушса, алар канчалык акылсыз болушу керек?
200 адам өмүрүн сактап калуу үчүн күрөшүп жатат.
Бул эч нерсени билдирбейт.
Алар өмүрүн сактап калуу үчүн дайыма күрөшүп жатышат.
Мексикада буга чейин эле 68 адам каза болду.
Ал жерде бир нече миллион адам жашаганын билесиңби?
Бул абдан абсурд.
Ал эми бул мырза Фергюсон. Ал акыркы жылдары абдан активдүү болуп келет. Бул анын графикалары. Чындыгында канча учур болгон?
Андан кийин аларда 300 учур болду.
Мексикадагы ооруканаларда 600гө жакын учур катталган.
Жөтөлүп жүргөн адамдарда жүргүзүлгөн тесттер оң натыйжа көрсөткөн.
Андан кийин алар аны табышты.
Жана анализдер H1N1 вирусуна карата жүргүзүлгөн. Ошондуктан бул чочколордун гриппи болгон. Жана алар оң натыйжа көрсөткөн.
Бул эч нерсе эмес.
Ал жерде миллиондогон адамдар жашайт.
Ал иш Veratect деген компания тарабынан аткарылган.
Мен ошол кезде алар мага берген документтерди карадым.
Ал тапшырылды. Көрүп көрүңүз.
Алар кары адамдарда антителолор бар экенин билишкен, анткени алар 1970-жылдары H1N1 вирусун өткөрүп өткөн эле.
Андан кийин алар карыларды текшерип, антителолорду дагы деле табышты.
Андан кийин алар аларды табып, «Оо, буга чейин эле 600 учур болуптур» дешти.
Андан кийин Фергюсон Мексикадан чыккан бардык каттамдарды (бул таблицада көрсөтүлгөн) алып, аларды оорулардын санына
көбөйтүп, андан соң жугуштуу оорунун таралыш үлгүсүн алды. Ал WHOго ошол учурда сунушталган пандемия эле.
Андан кийин Чан айым: «Оо, эми пандемия болуп калды», деди.
Ооба, ал чочко гриппи эле.
Бирок келишимдер таптакыр эле болгон жок.
Саркози мырза бул иш башталганга чейин эле Мексикада болуп, Sanofi үчүн вакцинация программасын каржылаган.
Ошентип, баары адаттагыдай эле даярдалган.
Бул француз келишими, анда эгер Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму пандемия деп жарыяласа, мамлекеттер
төлөшү керек жана келишим күчүнө кирет деп айтылат.
Алар кийин вакциналарды күйгүзүп же жок кылганына эч кандай маани беришкен жок.
Алар 18 миллиард тапкан.
Алар аныктаманы өзгөртүп, олуттуу ооруну жөн гана алып салышты.
Бул нерселердин баарын мен сага кайрадан айтып отуруунун кереги жок... Бул Европа Кеңешинде болгон. Бул эксперттик панелде чечим
кабыл алган бардык адамдар коррупциялашкан, алардын баары фармацевтикалык өнөр жай менен
байланышта болгон. Биз булардын баарын аныктадык.
Испан гриппи Ал ар дайым Испан гриппи деп аталган.
Сиз билесизби, ошол кезде, 2019-жылы, бир да вирус белгилүү болгон эмес?
Алар эч нерсе билген эмес, Испан гриппи боюнча адабият жок эле.
Бул болгону 1960-жылы гана башталган.
Алар муну вирустук грипп дешти.
Андан кийин 2000-жылы, биринчи пандемия башталганга аз калганда, Аляскадагы муздун ичинен Испан
гриппинен каза болгон адамдардын сөөгү казылып алынган.
Андан кийин алар ПЦР анализин жасап, H1N1 аныкташты. Андан соң Испан гриппи чыгып,
алардын баары ушул H1N1 курмандыктары болушту.
Бул дүйнө жүзү боюнча эле.
Алар баары бир эле учурда өлүштү.
Ал өтө коркунучтуу убакыт эле.
Алар ал жерде биринчи эмдөөлөрдү да сыноодон өткөрүштү.
Менингитке каршы эмдөөлөр, деп ойлойм. Андан кийин алар адамдарды өлтүрүштү.
Андан кийин адамдар ачка калышты.
Андан кийин аларда туберкулез болду.
Андан кийин аларды пневмониясы менен тыгышты. Андан кийин аларда жей турган эч нерсе болгон жок.
Ар кандай себептерден улам көп адамдар каза болду.
Шексиз, өлүмдүн өтө чоң ашыкча саны болгон.
Бирок андан кийин ошол нерсени колдонуп, ошол кезде баары коркунучтуу вирус себеп
болгон деп айтуу абсурд. Бул жөн эле абсурд.
Бул доктор Вольфганг Водаргдын сөзүн жыйынтыктайт.
Доктор Водаргтын айтымында, чыныгы коркунуч вирустардан эмес, аларды аныктоо боюнча Дүйнөлүк
саламаттык сактоо уюмунун ыйгарым укугунан келип чыгат.
Бул аныкталган оорулар, диагностикалык ыкмалар, пандемиялар жана дарылоо ыкмалары.
Бул көз караштан алганда, Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун пандемия келишими жана Эл аралык саламаттык
сактоо эрежелерине киргизилген өзгөртүүлөр өтө маанилүү.
Бул 2024-жылдын 27-майынан 1-июнуна чейин Женевада өтө турган Дүйнөлүк саламаттык сактоо
ассамблеясынын 77-сессиясында кабыл алууга сунушталат.
Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун аныктоо укугу стандартташтырылып, дүйнөлүк деңгээлде жөнгө салынып,
бардык өлкөлөр үчүн мыйзамдуу түрдө милдеттүү болушу керек.
Бул учурда швейцариялык юрист Филипп Крузеның жыйынтыктоочу сөздөрүн эске салууга татыктуу.
2024-жылдын 7-февралында Лихтенштейнде өткөн лекцияда ал төмөнкүлөрдү айтты:
«Мен дагы лекцияларды берүүдөн көрө, бул билим сиздердин араңыздарда тарап, аны сиздер
бири-бириңиздерге өткөрүп берип, досторуңуздар жана тааныштарыңыздар менен талкууларды баштап бергим келет.»
Жана бул маселе акыры өзүнө таандык жерге, тактап айтканда парламентке жеткенде.
– Мен бул жерде айткандарым ошол жакка таандык, жана чечимдер ошол жерде кабыл алынат.