WEBVTT

00:00.000 --> 00:05.887
Kahoo e ne e se livaerase, ke kopa ho nka monyetla ona ho
pheta hape hore e ne e se tsona tseo re bileng le tsona.

00:05.887 --> 00:10.474
"Kahoo re lula re pepesehetse livaerase
tse ngata tse sa tloaelehang, tse ncha."

00:10.474 --> 00:14.680
Re ka etsa seo. Ha ho hlokahale ho tshwenyeha.

00:14.680 --> 00:22.529
Kahoo o tlameha ho ba le bonnete bo felletseng
ha o tshosa batho kapa o ba lemosa ka lefu le

00:22.529 --> 00:26.113
itseng, hore kannete o tseba hore na ke lefu lefe.

00:26.113 --> 00:27.352
Ka nako e 'ngoe hape ke chefo.

00:27.352 --> 00:33.921
Ak'u nahane u lemosa batho ka vaerase e itseng, 'me ba fokola
haholo ka lebaka la glyphosate hoo microbiome ea bona

00:33.921 --> 00:40.001
e senyehang, e leng se etsang hore ba be le matšoao
a chefo le ho ba sitisa ho mamella lintho tse itseng.

00:40.001 --> 00:44.026
Ebe o re, oho, empa ho na le vaerase.

00:44.026 --> 00:47.848
Empa batho ba 'nile ba fokotsoa matla ka mokhoa o hlophisehileng
feela ke mofuta o itseng oa chefo. Hona hape ho ka ba joalo.

00:47.848 --> 00:49.540
"Bophelo bo kotsing neng?"

00:49.540 --> 00:50.944
U ka tseba jwang?

00:50.944 --> 00:54.588
Ho ka tsebahala feela hore na o kotsing ka
tlhahlobo ea PCR. Ke seo WHO e se buang.

00:54.588 --> 00:58.612
E hlalosa mokgwa wa ho lemoha dikotsi
le hore na ke dikotsi dife tse teng.

00:58.612 --> 01:05.544
Ba na le batho ba bona hohle, 'me joale ba ntse ba
eketsa ho kenya sena hohle, 'me haeba ho na le ntho e

01:05.544 --> 01:09.066
bonoang, bona ba e hlalosa hore ke eng, ebe ke monkeypox.

01:09.066 --> 01:18.378
Lipolelo tsena li entsoe ke Ngaka Wolfgang Wodarg nakong
ea puo ea hae ka la 23 Hlakola 2024 Reiden, Switzerland.

01:18.378 --> 01:26.088
Sehlooho sa pontsho ya hae ya pele naheng ya Switzerland e ne e
le: "Mafu a sewa sebakeng sa demokerasi – ho busa ka tshabo?"

01:26.088 --> 01:32.172
Ngaka Wodarg ke setsebi sa meriana ea ka hare, setsebi sa mafu a
matšoafo, setsebi sa meriana ea sechaba, ngaka ea

01:32.172 --> 01:37.906
bohlokoa ea bophelo bo botle le meriana ea tikoloho, 'me e ne e
le hlooho ea nako e telele ea bolaoli ba bophelo bo botle.

01:37.906 --> 01:46.159
Ka 1991, o ile a fumana basari ya dithuto ho
ithuta epidemiology Univesithing ya Johns Hopkins, USA.

01:46.159 --> 01:53.306
Ho tloha ka 1994 ho isa ho 2009, e ne e le Setho sa
Paramente bakeng sa SPD ho Bundestag ea Jeremane.

01:53.306 --> 02:01.193
Ho tloha ka 2011, o ntse a sebetsa e le morupeli oa univesithi,
rasaense oa tsa bophelo bo botle le mongoli. Buka ea hae Falsche

02:01.193 --> 02:06.616
Pandemien (Mafu a Sehlohlolo a Bohata), e
hatisitsoeng ka 2021, e bile No. 1 lenaneng la

02:06.616 --> 02:09.660
SPIEGEL la libuka tse rekisoang ka ho fetisisa.

02:09.660 --> 02:15.440
Ka tlase o ka shebella pokello ea hora e
le 'ngoe ea puo ea hae ea lihora tse peli.

02:15.440 --> 02:22.002
Wodarg o hlalosa hore na ke hobaneng e ne e se livaerase tse
neng li lokela ho qosoa bakeng sa seoa se neng se lebelletsoe sa

02:22.002 --> 02:26.862
coronavirus, empa ho e-na le hoo e le matla a WHO a ho hlalosa.

02:29.118 --> 02:31.162
E ne e se livaerase Ho lokile, jwale re fetela ho e latelang.

02:31.162 --> 02:37.200
Kahoo e ne e se livaerase, ke rata ho nka monyetla
ona ho le bolella hape, tseo re bileng le tsona.

02:37.200 --> 02:44.660
Livaerase, ha o bona sena, lifofane tse ngata tse fofang
lefatšeng ka bophara ka lihora tse 24, ke nako e itseng.

02:44.660 --> 02:52.445
Ho na le batho ba ka bang 200 kapa 300 sefofaneng
ka seng, mme kaofela ha bona ba tletse livaerase.

02:54.225 --> 03:00.770
Ke bapalami ba limilione tse 10 ka letsatsi ba hasanya livaerase
tsa bona lefatšeng ka bophara, 'me re ntse re li chencha.

03:00.770 --> 03:06.170
Na le kile la feta tshireletong
boemafofaneng mme la dula pela e mong ka sefofaneng?

03:06.170 --> 03:07.980
– Maske ha e na thuso ho hang.

03:07.980 --> 03:10.275
Livaerase li teng 'me lia fapanyetsanoa.

03:10.275 --> 03:14.519
Ho bile tjena ka mashome a lilemo, eseng feela ka lifofaneng.

03:14.519 --> 03:19.615
Hoo ho tloaelehile; livaerase tse ncha lia hlaha khafetsa, 'me li
lula li fetoha, haholo-holo livaerase tsa

03:19.615 --> 03:23.780
RNA tse kang li-coronavirus, tse
fetohang ka potlako e kholo le ka ho sa khaotse.

03:23.780 --> 03:30.183
Mme seo o se bolelletsweng ka mefuta e mengata se a qabola.

03:30.183 --> 03:33.438
Eo ke pale eo motho e mong a e khethileng ka tsela e itseng.

03:33.438 --> 03:35.727
Ke ntho e khethiloeng.

03:35.727 --> 03:42.830
Tlhaho e ntse e hlaha haholo, hobane livaerase
ha li so ata, ho thwe li tsoile feela Wuhan.

03:42.830 --> 03:44.580
Empa ho ne ho ena le ba bang le mona.

03:44.580 --> 03:49.574
Naheng ea Switzerland, ho na le libaka tse ngata moo
ba fumane livaerase, mohlomong esita le tse fapaneng.

03:49.574 --> 03:54.820
Mme di tswa hohle, di ata ntle le kgaotso ho
tswa hohle, di fetoha le ho ikamahanya le maemo.

03:54.820 --> 03:57.581
Mme ka tsamaiso ya bona ya mmele ya
ho itwanela mafu, re ba tseba bohle.

03:57.581 --> 04:01.393
Mme re na le menyetla e makatsang ya kwetliso, ka
mohlala ka bohahlaudi le moruo wa lefatshe ka

04:01.393 --> 04:03.560
bophara, e dumellang batho ho eta lefatsheng lohle.

04:03.560 --> 04:06.426
Kaofela ke batho ba fofelang moo letsatsi le letsatsi.

04:06.426 --> 04:12.123
Ba ithuta ka livaerase, ha ba tsebe hore na li tsoa
hokae, mohlomong sehlekehlekeng se itseng Asia Bochabela.

04:12.123 --> 04:16.456
Khutlang, ba ne ba le 'marakeng oa litlhapi.

04:16.456 --> 04:20.712
Mme yaba mane Vietnam ba bona
dikokonyana tseo batho ba di jang teng.

04:20.712 --> 04:24.060
Le mefufutsoana le lintho tse joalo. Mme ho ne
ho e-na le batho ba bangata, 'me ho ne ho tletse.

04:24.060 --> 04:29.140
Mme e ne e le phomolo e monate, ba rialo.

04:29.140 --> 04:30.340
Ho ne ho se letho.

04:30.340 --> 04:35.080
Kahoo re lula re pepesehela likokoana-hloko
tse ngata tse ncha tseo re sa li tsebeng.

04:35.080 --> 04:40.256
Re ka etsa seo. Ha ho hlokahale ho tshwenyeha.

04:40.256 --> 04:42.112
Indasteri e hlanyang

04:42.112 --> 04:49.120
Ha o sheba datha ya hore na batho ba ile ba kula hokae nakong e
fetileng, jwalo ka ha ho bontshitswe mona,

04:49.120 --> 04:55.820
mohlala, ke Peter Doshi, ya nang le kakaretso e sa
tebang ya ditshwantsho tsa hae ho Der Spiegel.

04:55.820 --> 05:04.230
O ile a sheba mafu a feberu ya mahlaba
naheng ya USA ho tloha ka 1930 ho isa ho 2004.

05:04.230 --> 05:07.719
Mme jwalo ka ha le bona, ho bile le
phokotseho e kgolo kamora Ntwa ya Lefatshe.

05:07.719 --> 05:11.440
Ho setse ho fokolang haholo he.
Hase mang kapa mang ea seng a e-shoa.

05:11.440 --> 05:15.137
Batho ba tsofetseng baa shoa, ka tsela. Ke seo ho
lebelletsweng hore se etsahale, na ha ho jwalo?

05:15.137 --> 05:21.389
E, baa shoa, mme ka nako e nngwe le
bona baa tshwaediswa ke mofufutso.

05:23.278 --> 05:30.380
E, mme ka nako e nngwe, ka tshohanyetso, kamora ntwa, dilemong
tsa bo-1960, ha re ka rialo, divaerase tseo e ne e le dife?

05:30.380 --> 05:36.856
Pele, o ile wa qala ho ba batla, mme ka nako eo o ne o se o tseba
ba bahlano kapa ba tsheletseng ho ba 200 bao o ba

05:36.856 --> 05:42.456
tsebang hona jwale. Mme ke bona feela bao o neng
o na le diteko tsa bona ba neng ba ka netefatswa.

05:42.456 --> 05:45.460
Mme ka mora moo, feberu ya kolofo e ile ya ka fumanwa.

05:45.460 --> 05:48.123
Ho ne ho le jwalo, kaha ho ne ho shebilwe ka hloko ho yona.

05:48.123 --> 05:52.460
Monghwadi o mong o ne a boetse a
boletse hore ho ka kgonahala ho hlahisa ente.

05:52.460 --> 05:58.812
Mme ka nako eo o ile wa hlahloba feela, mme ho ne ho
ena le baemedi ba lefu la mofufutso hohle dinaheng.

05:58.812 --> 06:02.700
Ho ile ha fumanwa ditshwaetso tse kae tsa sewa, jwalo ka jwalo.

06:02.700 --> 06:10.717
Mme yaba ba re ke influenza A kapa B. Yaba ho
ba le HN1, H5 le mefuta e meng kaofela hape.

06:10.717 --> 06:14.640
Ke ka lebaka leo o hlokang ho entoa ka liente tse
ncha selemo se seng le se seng, hobane lia fetoha.

06:14.640 --> 06:17.673
Mme jwale o tlameha ho entoa hape.

06:17.673 --> 06:24.743
Ke indasteri e hlanyang, hobane, ooh, re se re boetse
re na le mefuta e mecha ea vaerase, ba hloka ente e

06:24.743 --> 06:28.740
ncha khahlanong le Omicron, 'me re se re ntse re e lokisa.

06:28.740 --> 06:35.894
Mme he . . . Mme he taba ea hore ba babeli kapa ba bararo ba le
teng ka nako e le 'ngoe, ha o ntse o batla a le mong feela,

06:35.894 --> 06:44.725
'me tlhahlobo e bontša hore ke feberu ea liphupu feela
kapa ke coronavirus feela, mohlala, ha o e-s'o shebe ba bang.

06:44.725 --> 06:50.660
Empa nnete ke hore maemong a mangata, hoo e ka bang 40% ea
tšoaetso, ho na le livaerase tse peli tse ka u kulisang.

06:50.660 --> 06:55.480
Ka nako e 'ngoe, haeba u na le livaerase tse
peli, ha u kule, empa feela haeba u na le e le 'ngoe.

06:55.480 --> 06:58.200
Ka nako e 'ngoe likokoana-hloko tse peli lia matlafatsana.

06:58.200 --> 07:02.406
Hoo ho itshetlehile ka hore ke
dikokwanahloko dife tse hlahang le hore na di hlaha neng.

07:02.406 --> 07:04.300
Seo se bolela hore dintho di rarahane haholo-holo mona.

07:04.300 --> 07:10.127
Ha e le hantle o hloka tlhahlobo e khethollang le
teko, ho sa tsotellehe hore na e nepahetse hakae, seo

07:10.127 --> 07:13.151
ha se o bolelle letho, haholoholo eseng teko ea PCR.

07:13.151 --> 07:18.002
Mme haeba o batla ho lekola kotsi e jwalo, ho molemo ho
sheba hore na batho ba bangata ba a kula ho feta ka tlwaelo.

07:18.002 --> 07:24.068
Kapa na ho ka kgonahala kannete ho
fumanisa lefu ka bonnete? Coronavirus?

07:24.068 --> 07:27.635
Mme o ka qhelela ka thoko jwang monyetla
wa hore tsena e se dikokwanahloko tse ding?

07:27.635 --> 07:32.440
Motho a ka tseba jwang hore matšoao a bakwa
ke tshwaetso ena, haeba a ne a entse

07:32.440 --> 07:36.426
tlhahlobo e ka fumanang coronavirus ka botshepehi?

07:36.426 --> 07:44.481
Kahoo ha o tshosa batho kapa o ba lemosa ka bokudi bo
itseng, o tlameha ho ba le bonnete bo feletseng hore o hlile o

07:44.481 --> 07:49.020
tseba hore na bokudi boo ke bofe. Ka nako e nngwe e ka ba chefo.

07:49.020 --> 07:54.997
Ak'u nahane u lemosa batho ka vaerase e itseng, 'me ba fokola
haholo ka lebaka la glyphosate hoo microbiome ea bona

07:54.997 --> 08:02.026
e senyehang, e leng se etsang hore ba be le matšoao
a chefo le ho ba sitisa ho mamella lintho tse itseng.

08:02.026 --> 08:04.620
Ebe o re, oho, empa ho na le vaerase.

08:04.620 --> 08:07.864
Ka ho etsa jwalo, batho ba mpa ba fokoditswe
matla ka mokgwa o hlophisitsweng ke mofuta o

08:07.864 --> 08:09.600
itseng wa chefo. Hona le hona ho ka ba jwalo.

08:09.600 --> 08:19.846
Tlhahlobo e khethollang mafu ha e bohlokoa feela ho bakuli ka
bomong, empa hape e bohlokoa le ho litsebi tsa mafu a seoa.

08:19.846 --> 08:23.390
Ee, mme ka nako eo o ne o ka bona seo Setsi sa
Robert Koch se neng se se etsa; ba dula ba shebile

08:23.390 --> 08:25.340
hore na ho na le diketsahalo tse kae tsa feberu.

08:25.340 --> 08:28.000
Ba na le litleliniki tsa bongaka tse 600 tse
fanang ka tlaleho beke e 'ngoe le e 'ngoe.

08:28.000 --> 08:33.570
Ho 'na, ke palo ena. Ho na le tekanyetso e itseng, ebe ba
ka e bapisa ha ba shebile phetoho ea eona ha lilemo li ntse

08:33.570 --> 08:36.452
li feta, ho bona hore na e ea eketseha kapa e ea fokotseha.

08:36.452 --> 08:42.780
Mme ke hona moo ke qadileng ho sheba teng; ha e le hantle ke ntho
e batlang e tshwana le eo ke e entseng le mosadi wa ka Thomsen.

08:42.780 --> 08:47.467
Sena ke seo Setsi sa Robert Koch se se etsang ka
litleliniki tsa bongaka tse 600 ho pholletsa le Jeremane.

08:47.467 --> 08:54.749
Eaba ke sheba ka bona – mona le ka bona mola ona, oo e neng e le
wa 2020 – mme ka tshohanyetso ka Hlakubele ha

08:54.749 --> 09:02.406
ba kwala dinaha, ho ne ho se ya sa kula, sewa
se ne se le seholo mme ho ne ho se ya sa kula.

09:05.240 --> 09:08.560
Mme seo sa nkgakgamatsa.

09:08.560 --> 09:12.174
Kea tseba hore na ke hobaneng ho theohile, hobane
ha ho sa na motho ea eang tleliniking ea ngaka.

09:12.174 --> 09:19.465
O ne o tlamehile ho roala maske le ho etsa tlhahlobo, mme
batho ba re, che, hobane jwale ba a nkgolwa, kahoo ha ke

09:19.465 --> 09:23.200
hloke lengolo la bokudi mme ha ke tlamehe ho ya ho ngaka.

09:23.200 --> 09:26.240
Mme yaba, ha ba ne ba na le feberu,
ke ka moo ba neng ba e phekola kateng.

09:26.240 --> 09:28.080
Mme seo sa tswela pele selemong se latelang.

09:28.080 --> 09:31.897
Ke 2021 – letho, le hanyenyane le ha e le
lefe, hoo e batlang e le letho selemo kaofela.

09:31.897 --> 09:36.490
Ho ne ho se le sehla sa mofets'e.

09:36.490 --> 09:42.603
E, kamehla ke ne ke nahana hore ntho e kang ena, seoa, e ka ba
koluoa, mme lipetlele li tla imeloa. Empa ha ho a ka ha

09:42.603 --> 09:48.586
e-ba joalo. Ha ke na lintlha mona, empa mohlomong ua
tseba hore lipetlele li fokolitse palo ea libethe nakong ena.

09:48.586 --> 09:53.736
Teko ea PCR ke senotlolo sa seoa (Chaena)

09:53.736 --> 09:58.960
Mme seo se tswa China. Ke sona se entseng hore ke
kgodisehe ha ke ne ke botsisisa ho CDC ya China

09:58.960 --> 10:01.960
qalong ya Hlakubele. Ke datha efe e fumanehang moo?

10:01.960 --> 10:06.560
Mme e ne e le diketsahalo tseo, tseo e
ne e le diteko tsa PCR tse atlehileng.

10:06.560 --> 10:11.100
Mme o a bona, qalong ho ne ho e-na le
diketsahalo tse dikete tse mmalwa feela ka letsatsi.

10:11.100 --> 10:16.634
Mme ka tshohanyetso, ka la 1 Tlhakubele,
ho ile ha theoha jwalo ka ha ho laetswe.

10:16.634 --> 10:22.220
Seoa se ne se felile Chaena. Ba ile ba se tima feela.

10:22.220 --> 10:27.997
Nahana ka lifofane, nahana ka batho
ba bangata, ho tletse batho hohle.

10:27.997 --> 10:33.240
Ba ne ba na le livaerase tse ling. Ba ile ba felisa
seoa ka bosiu bo le bong feela le lintho tse joalo.

10:33.240 --> 10:37.291
Ba ne ba se ba sa mo hlahloba. O ne a se a le sieo.

10:37.291 --> 10:40.720
Re ka be re entse seo ka borona.

10:40.720 --> 10:43.340
Mme bokudi bona bo hlalositswe.

10:43.340 --> 10:46.540
Mme ke sona seo WHO e se entseng
pele e qala, morao koana ka 2019.

10:46.540 --> 10:49.900
Ba hlalositse lefu ho latela khoutu ea ICD.

10:49.900 --> 10:51.820
Ke seo WHO e ka se etsang.

10:51.820 --> 10:55.060
A ka hlalosa mafu a fumanoeng.

10:55.060 --> 11:00.060
Ho hlalosa ke ho beha terata ho potoloha
ntho e itseng; sohle se ka hare ke sa eona.

11:00.060 --> 11:02.760
Eo ke tlhaloso e le 'ngoe.

11:02.760 --> 11:07.935
Mme ba e hlalositse ka tsela eo ba itseng,
hantle, ho na le Covid-19. Ke

11:07.935 --> 11:11.841
kokwanahloko e ncha e kotsi e tswang Wuhan, ba rialo.

11:11.841 --> 11:14.408
Mme o ka tseba seo ka teko.

11:14.408 --> 11:16.320
Ena ke teko ea PCR ea Monghali Drosten.

11:16.320 --> 11:20.386
Re rekotile le hona.

11:20.386 --> 11:29.960
Mme haeba e le positive, ke Covid-19. Mme ho na
le batho ba nang le tshwaetso ba se nang matshwao.

11:29.960 --> 11:34.080
Seo se bolela hore batho ba phetse hantle,
empa teko e bontsha hore ba na le tshwaetso.

11:34.080 --> 11:37.480
Mme jwale ba fumana tlhahlobo ya bobedi.

11:37.480 --> 11:42.712
Ke hore, vaerase ya Covid-19 ha e a fumanwa.

11:42.712 --> 11:45.600
Ha ba eso le ho fumanoe ba na le PCR.

11:45.600 --> 11:53.720
Bana e ne e le batho ba neng ba kopane le motho ea
fumanweng a na le PCR – mme ba ne ba tshwaeditswe ke sefuba.

11:53.720 --> 11:59.140
Ka hona, e tlameha ebe ba ne ba na le matšoao 'me ba
kopane le motho ea fumanweng a tšoaelitsoe tekong ea PCR.

11:59.140 --> 12:08.888
Le yona e ne e le Covid-19. Hobane e ne e filwe nomoro e fapaneng
ya ICD, e batlang e fapane hanyane, 7.2. E, mme dintho tsena

12:08.888 --> 12:13.109
tse pedi ka bobedi di ne di dula di hokahanngwa le teko ya PCR.

12:13.109 --> 12:16.342
Haeba ho na le Covid, ke teko ea PCR.

12:16.342 --> 12:23.837
Mme ha re bua ka Covid e telele kapa maemo a kamora
Covid, re bua ka batho ba kulang kamora hore ba fumanoe

12:23.837 --> 12:29.593
ba na le e 'ngoe ea maemo ana a mabeli ka nako e 'ngoe.

12:29.593 --> 12:33.223
Tseo di se nang moelelo ho hang. Ha di amane.

12:33.223 --> 12:35.800
Batho ba kileng ba ba le lefu la mokgathala o sa feleng.

12:35.800 --> 12:43.151
Empa ke mang ea bileng le sephetho se nepahetseng sa
tlhahlobo ea PCR lipakeng. Hona joale ke Long Covid.

12:43.151 --> 12:48.860
Mme, ehlile, ntle le taba ya hore ba qapile
Long Covid ho pata ditlamorao tsa mekento ena.

12:48.860 --> 12:52.033
Ke mosebetsi o ka sehloohong.

12:59.823 --> 13:05.980
Ho na le monna enoa e moholo, Kary
B. Mullis. Ke moqapi oa teko ea PCR.

13:36.680 --> 13:44.080
Kahoo o re ka tlhahlobo ea PCR, o ka fumana eng kapa eng ho
mang kapa mang haeba ho na le molek'hule leha e le 'ngoe moo.

13:44.080 --> 13:46.960
Mme re na le dimolekhule tsa
mefuta yohle ya dintho ka hare ho rona.

13:46.960 --> 13:54.856
Na o ne o tseba hore o ntsha baktheria ya
tetanase ka masepeng a hao? Ka batho ba bangata

13:54.856 --> 14:00.056
hakana, ha o sa kgona le ho tshepa ho ya ntlwaneng.

14:00.056 --> 14:05.756
Hantle, ke ne ke tlhola di-plant tsa phekolo ea likhoerekhoere.
Joaloka mosebeletsi oa bophelo bo botle ba sechaba, o boetse o

14:05.756 --> 14:09.220
tlameha ho hlahloba metsi a nooang le
di-plant tsa phekolo ea likhoerekhoere ho etsa

14:09.220 --> 14:12.256
bonnete ba hore li sebetsa hantle ebile ha li nkhe.

14:12.256 --> 14:15.539
Eaba motho e mong a lekanya hore na ho na
le salmonella e kae metsing a ditshila a

14:15.539 --> 14:17.580
tswang setsing sa phekolo ya metsi a ditshila.

14:17.580 --> 14:21.548
E ne e le ntho e ngata haholo, kahoo ke ile ka nahana
hore ha o a lokela ho sesa moo nako e fetang metsotso

14:21.548 --> 14:25.088
e leshome. Ho seng joalo, o tla tshwarwa ke tshwaetso.

14:28.138 --> 14:40.188
Litekanyetso tsena, ha u leka ho itebisa, lintho
tseo u li batlang, u fumana feela tseo u li batlang.

14:40.188 --> 14:46.140
Mme dintho tse ding, jwalo ka tetekoso, ha
ho sa na ya e hlahlobang, ba ka e tlisa hape.

14:46.140 --> 14:50.660
Ba ntse ba ka atleha, empa o se ke wa ba bolella seo.

14:50.660 --> 14:56.349
Empa mona, mona o ka bona palo ya diteko. Ke moo e qalileng teng
mathwasong a 2020, ha diteko tse ngata le ho feta

14:56.349 --> 15:01.360
di ne di etswa. Dibareng tse putswa mona di emela
diteko, mme ka tshohanyetso di ngata haholo mona.

15:01.360 --> 15:02.580
Kale-kale, ba ne ba etsa tse ngata mona.

15:02.580 --> 15:09.187
Seo e ne e le ka lehwetla la 2020, ha ba ne ba etsa diteko
mahaeng a maqheku le dibakeng tse ding kaofela mme ba kgutlisetsa

15:09.187 --> 15:15.314
basebetsi hae, ba siya maqheku a se na tlhokomelo. Qetellong ba
ile ba fihla sepetlele, ba kenngwa diphaephe tsa ho

15:15.314 --> 15:22.621
hema ba le dilemo di 80, ba phekoloa ka Remdesivir, ba
bolawa, e le hore re ka bona bahlaselwa ba Covid-19.

15:28.971 --> 15:35.631
Bo-khubelu bo le moqolong, ke tekanyo
mona, ke peresente ea liteko tse atlehileng.

15:35.631 --> 15:37.640
Qalong, e ne e le hodimo haholo.

15:37.640 --> 15:39.881
Lehlabula mona ho ne ho se letho.

15:39.881 --> 15:44.298
Ba ile ba ba hlahloba boema-fofaneng,
empa ha ho letho le ileng la hlaha. Mona.

15:44.298 --> 15:50.376
Eaba ho qala, eaba peresente e eketseha, eaba e
fihla ho 10%, mona ha rona, mme, hantle, ho fihlela ho

15:50.376 --> 15:53.440
10% ea liteko li ne li bontša hore ba tšoaelitsoe.

15:53.440 --> 15:58.400
Hantle, hoo ke ho hongata haholo,
ho itshetlehile ka palo ya diteko.

15:58.400 --> 16:09.620
Bonang, e se e le haufi, joale ho na le tse batlang li le teng, e,
ke liteko tse limilione tse 1.5 ka beke tse entsoeng Jeremane.

16:09.620 --> 16:16.091
Ke lipalo tseo, na ha ho joalo? Ke tsona tseo, mona ho
ile ha etsoa liteko tse limilione tse 2.5 kamora

16:16.091 --> 16:19.760
moo, ka Mmesa 2022, liteko tse limilione tse 2.5 ka beke.

16:19.760 --> 16:23.000
Mme o bone hore na ke ba bakae ba neng ba na le tshwaetso.

16:23.000 --> 16:26.160
Ho fihla ho 50% ba ile ba fumanoa ba na le tshwaetso kamora moo.

16:26.160 --> 16:30.420
Ke bothoto bo feletseng, ke bosaoana bo feletseng.

16:30.420 --> 16:37.820
E seng feela tshenyo ya mehlodi, empa hape
ke ho theola bohlale ba setjhaba kaofela.

16:37.820 --> 16:40.980
Mme re na le mekhatlo e hlileng e tsebang betere.

16:40.980 --> 16:45.976
Re na le Setsi sa Paul Ehrlich, re na le Setsi
sa Robert Koch, batho ba bohlale diyunivesithing.

16:45.976 --> 16:50.743
Hobaneng ba ile ba thola ka taba e kang sena?

16:52.440 --> 16:57.075
Empa re ile ra ba re itemohetse eng?

16:57.075 --> 16:59.000
Eaba ke batla ntho e 'ngoe.

16:59.000 --> 17:05.421
Ke ile ka sheba hore na ho ne ho le bokae, eaba
litšebeletso tsa tšohanyetso li fihla, batho ba mabone a

17:05.421 --> 17:09.150
boputsoa, ba neng ba se ba le teng ka linako tseo, ka 2021.

17:09.150 --> 17:18.500
U ka bona mela ena e fapaneng e marontho kapa e tletseng, mola o
tletseng ke oa 2021, e meng ke ea lilemo tse peli pele ho moo.

17:18.500 --> 17:24.985
Mme ana ke mabaka a amanang le phefumoloho a
etsang hore o iswe lefapheng la tshohanyetso e le mokudi

17:24.985 --> 17:28.816
wa tshohanyetso ka lebaka la lefu la phefumoloho.

17:28.816 --> 17:30.640
Mme mekitlane e balilwe.

17:30.640 --> 17:33.940
Tsena ke lits'ebeletso tse hasaneng ho pholletsa le Jeremane.

17:33.940 --> 17:41.560
Ka nako eo, ho ne ho na le libaka tse tšeletseng feela tsa
mofuta oo moo mesebetsi ena ea tšohanyetso e neng e tlalehiloe.

17:41.560 --> 17:43.516
Mme jwale ho na le tse ngata le ho feta.

17:43.516 --> 17:47.082
O ka bona hore ha ho na phetolo e bonahalang.

17:47.082 --> 17:53.593
Mafu a phefumoloho ha a na taba, hoo e ne
e le eng hape – ke eng hape, coronavirus?

17:53.593 --> 17:56.360
Eo e lokela ho ba vaerase ea phefumoloho.

17:56.360 --> 18:00.360
Ho ne ho se letho leo nka le bonang,
kahoo ke ne ke ipotsa. Hela, ke eng seo?

18:00.360 --> 18:06.200
Eaba ke hlahloba hape kamora moo: ho thoe'ng ka mesebetsi e meng?

18:06.200 --> 18:13.587
Mabaka ana e ne e le a pelo le methapo a keno ka
tšohanyetso, ke hore, mathata a pelo le methapo.

18:13.587 --> 18:19.445
Mme ka tshohanyetso o bona, tse bapileng le ena e ka tlase –
ke entse sena ka boyena, ke di behile ka ho latellana – dintho

18:19.445 --> 18:22.280
tsena tse pedi, di tsamaisitswe ka nako e le nngwe hantle.

18:22.280 --> 18:25.780
Mme ke hona moo o bonang mola ona o moputswa ka lekgetlo la pele.

18:26.920 --> 18:29.680
Bona, ke eo.

18:29.680 --> 18:34.700
Bana ke batho ba amohetseng ente ea pele.

18:34.700 --> 18:37.287
Mme bana ke bona ba entilweng ka mokento wa bobedi.

18:37.287 --> 18:45.359
Mme mona, haholoholo ka ho qala ha ente ea bobeli, empa hape le
hona joale, mola ona o kobeha ka tšohanyetso ho nyoloha ho isa

18:45.359 --> 18:53.303
boemong bo fapaneng ka ho felletseng, o imenne habeli ho feta, ho
na le li-sirene tse habeli ka bongata ka lebaka la mathata

18:53.303 --> 19:00.952
a pelo le methapo ea mali, ka nako e tšoanang le phepelo
ea lintho tsena tsa RNA, kalafo ena ea liphatsa tsa lefutso.

19:00.952 --> 19:07.260
Ba ne ba sa kula ho hang. Ha o ka
phekola batho ba kulang – chefu ena.

19:07.260 --> 19:10.640
Mme ho jwalo le ka mafu a methapo ya boko, a teng le ona.

19:10.640 --> 19:16.877
Le mona, o ka bona kamoo e ileng ya nyoloha ka tshohanyetso, mme
ka tsela e kgolo haholo, ka lebaka la dikotsi tsohle tsa

19:16.877 --> 19:22.829
methapo ya boko le mafu a mang a amanang le methapo ya
boko a ileng a hlaha: batho ba ile ba foufala, jwalo-jwalo.

19:22.829 --> 19:27.923
Seo se ile sa nyoloha ka nako e tšoanang le
liente. Mme seo se ile sa ntshosa haholo ka nako eo.

19:27.923 --> 19:31.960
Ke bone seo hang-hang ha se qala.

19:31.960 --> 19:35.465
E ne e ka ba ka 21, ha data e qetella e fumaneha.

19:35.465 --> 19:41.829
Mme seo se ile sa etsa hore ke be le
bonnete bo boholo ba hore liente li tla ba chefo.

19:41.829 --> 19:44.065
Lefu le feteletseng

19:44.065 --> 19:48.737
Mme jwale ho na le ditekolo tse bontshang hore na ho na le mafu a
feteletseng a bokae, ntle le ho sheba ho hang

19:48.737 --> 19:52.223
tlhahlobo efe kapa efe ya lefu. Ba mpa ba
shebile feela hore na batho ba bakae ba hlokahetse.

19:52.223 --> 19:55.223
Ha palo ea batho e ntse e tsofala, ka
tlhaho batho ba bangata ba tla shoa.

19:55.223 --> 19:57.040
Ha baahi ba le bacha, batho ba fokolang baa shoa.

19:57.040 --> 20:01.440
Mme batho ba seng ba shwe hang, ba ke ke ba shwa hape.

20:01.440 --> 20:03.480
Lintho tsena, o li tseba kannete.

20:03.480 --> 20:06.657
Mme seo se tlameha ho bonahala dipalong.

20:06.657 --> 20:11.359
Haeba u batla ho lekola sena ka mokhoa oa
epidemiology, u tlameha ho se lekanya ho latela

20:11.359 --> 20:14.240
lilemo. Mme Cooper o entse joalo hantle haholo.

20:14.240 --> 20:22.880
Mme yaba o hlokomela, ho ya ka dihlopha tsa dilemo, hore ha ho
letho le etsahetseng ka bana, mona, lekgolong la bo21 la dilemo.

20:22.880 --> 20:27.982
Empa hara bacha ba dilemo tse 15 ho ya hodimo, ka
tshohanyetso, ho bile le phokotseho ya mafu, ho bile le

20:27.982 --> 20:31.448
phokotseho ya mafu a tlwaelehileng nakong ya dilemo tsa sewa.

20:31.448 --> 20:35.620
Empa hang ha sewa se ne se qala ho
kokobela, ba ile ba hlokahala ka tshohanyetso.

20:35.620 --> 20:37.881
Mme batjha ba ile ba shwela mona.

20:37.881 --> 20:42.926
Sekgahla se phahameng sa mafu ka 8%
hara batho ba dilemo tse 40 ho isa ho 49.

20:42.926 --> 20:46.973
Ke ho hongata haholo. Ke ho sa tloaelehang.

20:46.973 --> 20:49.600
Mme yaba ho bile le sehlopha sa dilemo se
hlokahetseng, ha ke tsebe hore na hobaneng.

20:49.600 --> 20:51.800
Le Monghadi Cooper a ke ke a hlalosa seo, ha ke tsebe.

20:51.800 --> 20:55.123
Batho ba lilemo li 50 ho isa ho 59 ha baa ka ba shoa hangata.

20:55.123 --> 21:04.766
Hore na e ne e le sehlopha se ileng sa atleha ka tsela e
itseng ho qoba ente hantle ka ho fetisisa, ha ke na leseli.

21:10.116 --> 21:17.579
Mme e ntse e tswela pele mona. Ka 2022, boemo bo ile ba mpefala,
ba ba bobe haholo hara ba batjha ba banyenyane, ka sekgahla se

21:17.579 --> 21:21.482
phahameng sa mafu ka 10% hara batjha dihlopheng tsohle tse tharo.

21:21.482 --> 21:25.249
Mme hamorao le bakeng sa ba dilemo tse 70 ho ya hodimo.

21:25.249 --> 21:28.020
Hoo ke ntho e tshosang kannete.

21:28.020 --> 21:32.812
Ke tse ngata. Mme ke datha e tiileng.

21:32.812 --> 21:36.187
Sekgahla sa kakaretso sa mafu; sena ha se bontshe sesosa sa lefu.

21:36.187 --> 21:43.879
Empa leha ba sa ka ba shwa ka selemo sa sewa, ha
meento e ne e fanoa ka bongata ho batho ba fetang 80%,

21:43.879 --> 21:47.787
habedi kapa hararo, ke ka nako eo ba ileng ba shwa.

21:47.787 --> 21:52.575
Mme seo, ka maikutlo a ka, se lekane. Ke ka
lebaka leo liente tsena li neng li lokela ho tlosoa

21:52.575 --> 21:55.019
'marakeng hang-hang. Nako e telele pele ho moo.

21:55.019 --> 22:02.535
Hang ha litla-morao tsa pele li hlaha ho VAERS, tse neng li
bonahala hantle le Amerika, ba ne ba lokela ho re

22:02.535 --> 22:09.966
emang hang-hang, kapele, ha re ne re ntse re ka
tšepa ba boholong ho isa bohōleng bo itseng, ke tšepa.

22:09.966 --> 22:11.952
Mme ha ba a etsa jwalo.

22:11.952 --> 22:13.240
Hoo ho etseditswe ka boomo.

22:13.240 --> 22:15.990
Ha ho na tsela e 'ngoe ea ho e hlalosa.

22:15.990 --> 22:21.678
Ho bonahala eka motho e mong o ile a etsa
bonnete ba hore batho ha ba sireletsoe.

22:21.678 --> 22:27.467
Motho e mong o ne a na le merero e mebe ho batho.

22:30.078 --> 22:36.680
Mme e, ke sona seo re neng re se bitsa sewa...

22:36.680 --> 22:41.209
Mona o ka bona tsohle hape ka tatellano
ea liketsahalo. Mona o ka bona bacha.

22:41.209 --> 22:45.364
Ba shoeleng ba ne ba le fokolang ho feta ka tloaelo.

22:45.364 --> 22:49.680
Le mona, leha e le ho fihlela ho
mashome a mararo, ha ho letho le etsahalang.

22:49.680 --> 22:57.340
Mme hape mona, ha e qala mona, e ile ya boela ya qala
hara batjha ba nang le sekgahla se phahameng sa mafu.

22:57.340 --> 23:06.640
Mona, e ne e le feela mafu a feteletseng nakong eo
batho ba neng ba bolaoa mahaeng a maqheku le lipetlele.

23:06.640 --> 23:10.564
Ho ne ho na le maqheku feela. Hoo ha se
tloaelehileng seoaeng, ka linako tse ling ho

23:10.564 --> 23:12.920
tšoaetsa bacha feela, ka linako tse ling maqheku.

23:12.920 --> 23:16.602
O tlameha ho etsa liqeto tse ngata haholo, hore na o
batla ho bolaea mang le ka ofe, mona. Seo ha se khonehe.

23:16.602 --> 23:19.600
Kahoo seo ha se a ka sa lekana ho hang.

23:19.600 --> 23:22.140
Ha ke sa batla seo. Ke bothoto bo feteletseng.

23:22.140 --> 23:29.221
Seo ke setshwantsho seo ditsebi tsa dikokwanahloko
di se re bontshang: ho na le Wuhan, ntho e kotsi.

23:29.221 --> 23:33.740
Ebe halofo ea sechaba le saense ba
re: Seo ruri se tsoa laboratoring.

23:33.740 --> 23:36.580
Ba re tlhahlobo e tsoa 'marakeng oa litlhapi.

23:36.580 --> 23:41.355
Ha ho letho le tlileng, le hanyenyane. Diteko di ile tsa tla.

23:41.355 --> 23:46.337
Ho ne ho se na livaerase tse kotsi
tse neng li ata, leha e le le 'ngoe.

23:46.337 --> 23:55.115
Mme moqoqo ona ka ivermectin kapa
hydroxychloroquine ke moqoqo wa bohata, ke ho khelosa.

23:55.115 --> 23:59.404
Ha re e-s'o ka re hloka seo bakeng
sa mofuta ofe kapa ofe oa feberu.

23:59.404 --> 24:05.671
Le batho ba e sebelisitseng ebe ba re,
"Empa rona re pholositse batho ka ivermectin."

24:05.671 --> 24:09.382
Ba ile ba se ke ba etsa le tlhahlobo e
fapaneng ho bona hore na ke eng hape e ka bang teng.

24:09.382 --> 24:12.848
Che! Ho ne ho se na divirasi tse ntjha.

24:12.848 --> 24:17.604
Mme J.J. Couey, eo e leng setsebi sa baeloji,
o hlalositse sena ka bokgabane bo boholo-holo.

24:17.604 --> 24:20.380
Mme le mona, ho ne ho ena le Majapane a
mmalwa a neng a sebetsa ka thata haholo.

24:20.380 --> 24:23.137
Eaba ba re: E, sheba, likhetho e ne e le life?

24:23.137 --> 24:27.883
Eaba ba sheba, 'me – kaha ba hlile ba hlokolosi haholo
– ba hlahloba ntho e 'ngoe le e 'ngoe: moo ho neng ho

24:27.883 --> 24:30.460
e-na le livaerase, hore na ke mefuta efe, joalo-joalo.

24:30.460 --> 24:35.800
Mme ba shebana: Ba ne ba fapane jwang mabapi
le tatellano, mefuta e fapaneng e neng e hlaha?

24:35.800 --> 24:38.649
Eaba ba sheba: Aah, ho a makatsa.

24:38.649 --> 24:43.060
Seo ha se e-s'o ka se etsahala tlhaho pele, hore
sena ... seo se ka etsahala joang? Seo sea lumellana.

24:43.060 --> 24:52.440
Ba fumane hore ho thehoa ha mefuta e meng ea
Omicron e ne e se phello ea khōlo ea jenomo.

24:52.440 --> 24:59.580
Ba ile ba re hore mekhoa e joalo ha e etsahale khōlong ea tlhaho.

24:59.580 --> 25:05.940
Mme hape ba ile ba re mefuta ya Omicron
e ne e se e ka fumanwa hohle ka 2020.

25:05.940 --> 25:10.740
Hape seo ha se tsamaellane le pale eo re e phetoang.

25:10.740 --> 25:20.940
Mme qetellong: mefuta e mecha e hlahile ka mokgwa o motjha ka ho
feletseng o sa ka ke wa hlaloswa ka tsebo ya hajwale ya baeloji.

25:20.940 --> 25:24.680
Ba boletse hore ntho e kang ena ha e so be teng tlhaho.

25:24.680 --> 25:26.305
Mme ba ile ba sebetsa ka thata haholo ho yona.

25:26.305 --> 25:29.698
Ke mosebetsi o motle haholo o nang le lintlha tse ngata.

25:29.698 --> 25:37.640
Mme ho na le maqephe a mangata haholo a etsang mosebetsi o motle
haholo wa ho tiisa sena, ka mokgwa o tebileng le o hlakileng.

25:37.640 --> 25:43.019
Mme ha o ka sheba, ke na le dikgolagano le
ditsebi tsa dikokwanahloko le batho ba

25:43.019 --> 25:46.298
sebetsang le bona ho tsa baeloji ya dimolekhule.

25:46.298 --> 25:52.345
Mme ba a tseba hore RNA le
dikokwanahloko tsa RNA ha di tsitsa ho hang.

25:52.345 --> 25:55.280
Couey o na le mohlala o motle ho hlalosa sena.

25:55.280 --> 26:03.833
O re haeba o batla ho atisa ntho, etsa kopi ya
yona, mme ka RNA ho tshwana le ho ba le kasete ya

26:03.833 --> 26:08.580
mmino ebe o e kopitsetsa ho kasete e nngwe ya mmino.

26:08.580 --> 26:11.080
Joale ho na le lerata hanyane.

26:11.080 --> 26:15.220
Mme ha o batla ho kopitsa dipina tsena
hape, ho ba le lerata le leholo le ho feta.

26:15.220 --> 26:18.160
Mme ha o ba kopitsa hape, o se o batla o sa utlwe mmino.

26:18.160 --> 26:20.740
Ho tšoana le ka livaerase tsa RNA.

26:20.740 --> 26:27.020
Ha o ka ke wa tswela pele ka dintho tsena di
sa fetolwa, empa ho ka etswa kapele haholo.

26:27.020 --> 26:33.829
Nahana ka bapalami ba limilione tse 10 ka lifofaneng
letsatsi le letsatsi kapa ntho e joalo. Ke bothoto, pale ena eo

26:33.829 --> 26:37.045
re e phetetsoeng ka hore vaerase ena e ata ebile e fetoha.

26:37.045 --> 26:39.731
Ebe o fumana phapang. Seo se ke ke sa sebetsa.

26:39.731 --> 26:43.380
Empa o tiisa jwang hore mefuta ena
e ka fumanwa lefatsheng ka bophara?

26:43.380 --> 26:52.032
Sena se etsoa ka ho sebelisa mokhoa o khethehileng ho
bokella likaroloana tsena tse nyenyane, tsa vaerase ena e

26:52.032 --> 26:56.734
nang le li-nucleotide tse 30,000, ebe li kopanngoa hammoho.

26:56.734 --> 27:00.600
Ha e le hantle, li ne li le feela
khomphutheng e Wuhan. Ke moo ba neng ba na le tsona.

27:00.600 --> 27:04.312
Ho ne ho ena le tatellano ena khomphutheng.

27:04.312 --> 27:11.379
Ho ne ho ena le lintho tsena tse kotsi ka hare ho
eona, liketso tsena tse kotsi. Mme ba ne ba na le tsona.

27:11.379 --> 27:19.240
Ebe o ile wa bokella ntho e itseng, wa e
bokella tlhahong, wa e lokisa, ebe wa hlahisa RNA.

27:19.240 --> 27:25.225
Mme kaha e fetoha kapele hakana, haeba o batla
ho e boloka hona jwale, o tlameha ho ngola

27:25.225 --> 27:28.540
DNA ya yona fatshe. O tlameha ho e ngola botjha.

27:28.540 --> 27:34.880
O ne o tlameha ho etsa RNA ho tsoa
setshwantshong sa setempe, o ne o tlameha ho etsa setempe.

27:34.880 --> 27:36.660
Mme setempe se kgomarela.

27:36.660 --> 27:41.920
O a tseba, DNA ea mammoth e fumanoe leqhoeng.

27:41.920 --> 27:48.660
Mme yaba ba leka hape ho sebedisa dinare kapa
... ho di sebedisa hape bakeng sa ho tswala.

27:48.660 --> 27:52.211
Kahoo DNA ena e tsitsitse haholo.

27:52.211 --> 28:00.400
Mme Couey a hlalosa ka hore DNA e tshwana le ha o kopitsa di-CD.

28:00.400 --> 28:05.480
Li tšoana hantle. Likopi tsa dijithale li tšoana hantle.

28:05.480 --> 28:07.440
Mme di tšoarella nakoana.

28:07.440 --> 28:10.560
Empa ha o kopitsa kasete, lerata le ntse le hola le hola.

28:10.560 --> 28:11.520
Ke RNA.

28:11.520 --> 28:20.582
Ke ka lebaka leo ho leng ho sa khoneheng ho lokolla RNA, esita le
livaerase tsa RNA tsa maiketsetso tse hlahisitsoeng

28:20.582 --> 28:28.740
laboratoring, ka tsela eo li ka atlehang le ho phela
nako e telele ntle le ho ba le liphetoho tse kholo.

28:28.740 --> 28:36.065
Mme tlhaho-phetong, tlhaho-phetong ya dikokwanahloko e
lebisitse ho ikamahanyeng le batho ba tsona hamolemo.

28:36.065 --> 28:42.265
Sena se bolela hore vaerase e bolayang moamoheli oa
eona ea se na kelello ebile ha e na monyetla oa ho phela.

28:42.265 --> 28:51.679
Ke livaerase feela tse re tlohelang hore re phele, hore re se ke
ra hlokomela le hore li teng malapeng a rona, tse ka

28:51.679 --> 29:00.078
atang ka mokhoa o makatsang hohle. Mme ka lifofaneng le
litereneng le mona hape, o ka namisa livaerase hohle.

29:00.078 --> 29:04.440
Ke ntho e le 'ngoe e tiisang menyetla ea bona ea ho phela.

29:04.440 --> 29:12.337
Ua tseba, 'mele oa hao o entsoe ka lisele tse ka bang lihlobolelo
tse 30. Ka karolelano ke lihlobolelo tse 30, ba bang ba

29:12.337 --> 29:16.278
na le tse fetang moo hanyane, empa joini ea hao e teng moo.

29:16.278 --> 29:20.323
Tsena ke lisele tsa hao, ena ke wena. Ka tsela ena o ka tsejwa.

29:20.323 --> 29:27.774
Mme hape o na le likokoana-hloko tse ling tse
dimilione tse dimilione tse 39 tse phelang maleng a hao,

29:27.774 --> 29:31.670
letlalong la hao, le hohle marapong a hao a mongobo.

29:31.670 --> 29:36.937
Li jwalo... o tla bona naha moo tlhaho e ikelang.

29:36.937 --> 29:41.860
Mme tsena kaofela ke likokoana-hloko tsa
bohlokoa, tsa bohlokoa. Di na le mosebetsi o ikgethang.

29:41.860 --> 29:43.640
Ke bona lebaka leo ka lona o fetohileng seo o leng sona.

29:43.640 --> 29:50.258
Ho na le likokoana-hloko ka har'a jenoumo ea hau. Li kentse
tatellano ea tsona ea liphatsa tsa lefutso ka har'a

29:50.258 --> 29:57.020
jenoumo ea hau, e tsoang livaerase le liretrovaerase. Li
kentsoe. 'Me ke kamoo batho ba qalileng ho hola kateng.

29:57.020 --> 30:03.923
Ho ne ho e-na le livaerase tse itseng tse neng li
bolela hore re ne re se re sa tlameha ho behela mahe.

30:03.923 --> 30:14.285
Kahoo kholo ena, kholo ena ea tlhaho, e etsahala ka phetisetso ea
tlhahisoleseling ea lefutso ho tloha sebopuoa se seng se phelang

30:14.285 --> 30:21.378
ho ea ho se seng. 'Me ntho e monate ke hore, ho
na le puisano ena ea hore na livaerase li

30:21.378 --> 30:25.548
teng kapa ha li eo? Ho 'na, seo se sitisa hanyane.

30:25.548 --> 30:30.480
Ho kile ha e-ba le batho ba ileng ba sibolla ntho eo ba e
bitsitseng libaktheria. Le hona ke mofuta oa phapano.

30:30.480 --> 30:35.748
Eaba ba etsa lihlopha tse nyenyane. Eaba ho ba le batho ba
reng ho na le ntho e sa bonahaleng ka tlas'a maekroskoupo.

30:35.748 --> 30:41.864
Empa e ntse e ka o kula; o ka e fumana le ka metsing. Mme o ka
fumana lintho tse nyenyane tse joalo hohle

30:41.864 --> 30:48.012
tlhaho. Hamorao, li ile tsa bonoa ka tlas'a
maekorosekoupo ea elektronike 'me tsa bitsoa livaerase.

30:48.012 --> 30:52.078
Kamora moo, dintho tse tshwanang, tse batlang
di tshwana hantle, di ile tsa fumanwa mmeleng.

30:52.078 --> 30:56.180
Mme batho ba re, tseo ha se dikokwanahloko, di
ne di le teng, di ntse di le teng. Di bitswa

30:56.180 --> 30:58.456
di-exosome. Di shebahala di batla di tshwana hantle.

30:58.456 --> 31:03.840
E boetse e na le tlhahisoleseding ea liphatsa tsa
lefutso, 'me ka linako tse ling e na le liprotheine.

31:03.840 --> 31:15.709
Sena se bolela hore tlhaho e phelang, eo mefuta-futa
ea eona e ke keng ea fokotsoa, ena ke polelo ea

31:15.709 --> 31:22.856
bohlokoa haholo, mefuta-futa ea tlhaho e ke ke ea fokotsoa.

31:22.856 --> 31:28.280
Mme saense e dula e fokotsa. E dula e
hlalosa dintho. E re, sena ke seo, seo ke sena.

31:28.280 --> 31:34.740
Mme ka mora moo ho etswa ditekanyo, mme
tlhaloso ena e fetohile makgetlo a mangata saenseng.

31:34.740 --> 31:36.706
Ka nako e 'ngoe li ke ke tsa hlola li sebelisoa.

31:36.706 --> 31:41.119
Mme ke dumela ka tieo hore tlhaloso ya
baktheria le dikokwanahloko e ke ke ya hlola e le

31:41.119 --> 31:43.793
bohlokwa kamora dilemo tse mashome a mabedi.

31:43.793 --> 31:44.800
Hobane re tseba haholoanyane.

31:44.800 --> 31:48.975
Re tseba ho tsoa ho ba banyenyane hore tsebo ea
rona e ntse e eketseha ka ho ba le lintlha tse ngata.

31:48.975 --> 31:55.278
Re ntse re ithuta ho eketsehileng ka limolek'hule
tse nyenyane ka ho fetisisa tse phethang karolo mona.

31:55.278 --> 31:59.260
Mme seo se bolela hore re tlameha ho dumellana
hape ka hore na re ka sebetsana le yona jwang.

31:59.260 --> 32:01.345
Kamoo re buang ka teng

32:01.345 --> 32:04.120
Mme ho na le mabitso e le hore re ka bua ka yona.

32:04.120 --> 32:09.983
Mme le leng la mabitso ana a ileng a hola ha
histori e ntse e tswela pele ke lebitso la 'virus'.

32:09.983 --> 32:16.783
Mme haeba ho na le motho ya reng dikokwanahloko ha di yo, ka kopo
a etse bonnete ba hore re na le mantswe a matjha ao ka ona re

32:16.783 --> 32:20.288
ka bang le puisano e utlwahalang le ao re ka dumellanang ka ona.

32:20.288 --> 32:23.744
Ka nako e 'ngoe sena e ka ba tšebetso e telele.

32:23.744 --> 32:30.129
Ee, mme tseo ke dikgopolo tsa laboratori. Mafu a tshwaetsanang a
simolohang dilaboratoring. Diketsahalo tse 309

32:30.129 --> 32:36.297
moo ho etsahetseng ho hong dilaboratoring
dilemong tse 20 tse fetileng. Kahoo ha ho letho.

32:36.297 --> 32:41.400
Boholo ba tsona e ne e le libaktheria hape, litsing tsa
liphoofolo, ke hore, lilaboratoring tsa bongaka ba liphoofolo.

32:41.400 --> 32:46.523
Mme yaba ho etsahala makgetlo a 16 hore ho phonyohe ntho e itseng
laboratoring. Lelapa le lona le ile la fumana ntho e

32:46.523 --> 32:51.020
itseng. Kapa ho bile le sewa se senyenyane hobane
ho ne ho na le tshilafalo metsing kapa ntho e nngwe.

32:51.020 --> 32:54.231
Empa tsena kaofela ke lintho tse lekanyelitsoeng haholo.

32:54.231 --> 32:55.480
Ha ho tšenyo e entsoeng.

32:55.480 --> 33:02.565
Lena ke lenane la semmuso, le phatlalalitsoeng ho The
Lancet, la baetsi bana ba mafu ba fapaneng haholo, ba ka tsela e

33:02.565 --> 33:06.252
itseng ba ileng ba phonyoha ka palo e nyane ka nako e 'ngoe.

33:06.252 --> 33:10.931
Kahoo, puisano ena kaofela mabapi le lilaboratori, hore
e simolohile laboratoring, hore e simolohile 'marakeng

33:10.931 --> 33:13.380
oa litlhapi, ke feela ho khelosa. Kaofela ke pale feela.

33:13.380 --> 33:14.313
Lebala ka seo.

33:14.313 --> 33:18.266
Mme batho ba o phetelang dipale tsena ba leka ho o thetsa.

33:18.266 --> 33:22.092
Se ba tshepe.

33:22.092 --> 33:25.805
Eo e ne e le Covid-19, Monghadi
Wodarg, o ka e iphapanyetsa jwang?

33:25.805 --> 33:28.870
Na ha o a bona se etsahetseng leboya la Italy?

33:28.870 --> 33:35.333
Mme le likofunu tsa New York tseo a li patileng moo...
Ruri ke ntho e makatsang, batho ba bangata ba hlokahetse.

33:35.333 --> 33:39.746
Ha o ka ke wa mpa wa se iphapanyetsa. Ho kotsi haholo.

33:39.746 --> 33:45.855
E, batho ba hlokahetse leboya ho Italy. Empa
ba bangata ba ile ba hlokahala ka 2017 le 2018.

33:45.855 --> 33:47.855
Lipetleleng tsena tse tšoanang.

33:47.855 --> 33:52.106
Mme koranteng ea Milan, ke ne ke fumane
litlaleho mabapi le hore maemo a mabe hakaalo,

33:52.106 --> 33:54.520
le hore basebetsi ba imetsoe ka ho feletseng.

33:54.520 --> 33:56.790
Dipale tse tshwanang hape le hape.

33:56.790 --> 34:01.756
Mohlomong ditshwantsho di ne di le tsa
2017/2018, hobane di ne di le matla le ho feta tsa jwale.

34:01.756 --> 34:08.837
Empa taba ea hore batho ba likarolong tsa tlhokomelo e
matla ba atisa ho imeloa ke mosebetsi ke ntho eo nka e

34:08.837 --> 34:12.889
tiisang ruri ke le moemeli oa basebetsi sepetlele se Hamburg.

34:12.889 --> 34:20.200
Re le basebetsi ba sepetlele, esale re tletleba
hore re hloka basebetsi ba eketsehileng. Re imetsoe.

34:20.200 --> 34:22.080
Mme batho ba paqame feela diterateng le tse ding.

34:22.080 --> 34:24.586
Ho kile ha e-ba le senetara ya ileng a re etela.

34:24.586 --> 34:27.170
E ne e se Senatoro oa Bophelo ba
Hamburg, empa e ne e le motho e mong.

34:27.170 --> 34:29.237
Mme o ne a na le ho hong, ebe o ne a paqame le rona.

34:29.237 --> 34:32.883
Mme ra e tlohela e leketlile phasijeng nako e telele.

34:40.021 --> 34:46.332
E, ho etsahetse'ng nakong eo ba neng
ba re tšosa haholo ka litšoantšo tsena?

34:46.332 --> 34:49.840
Seo e ne e le New York, se ne se shebahala se tšosa.

34:49.840 --> 34:53.285
Ka 'nete bana ke mafu a lipetlele.

34:53.285 --> 34:58.033
E ne e le ho tloha ka la 16 Hlakubele ho fihlela
ka la 20 Motsheanong. Ka bokgutshwanyane haholo.

34:58.033 --> 35:02.024
Batho ba bangata ba hlokahetse.

35:02.024 --> 35:04.400
Mme ke hobaneng? Ho etsahetseng moo?

35:04.400 --> 35:05.900
Mme ho na le mabaka a seo.

35:05.900 --> 35:09.966
Ho ile ha fumanwa hore batho ba ne ba
tshwerwe hampe. Hantle-ntle, hampe haholo.

35:09.966 --> 35:13.000
Ho ne ho na le moralo oa phekolo
oo ba neng ba tlameha ho o latela.

35:13.000 --> 35:15.640
Ka Covid-19, o tlameha ho etsa sena le sona.

35:15.640 --> 35:18.700
Mme ho ne ho ena le meriana e sa thuseng, e neng e le chefo.

35:18.700 --> 35:22.325
Ho bile le tekanyetso e feteletseng ea hydroxychloroquine.

35:22.325 --> 35:24.826
Motho ea phetseng hantle a ke ke a mamella seo.

35:24.826 --> 35:26.640
Ba mphile tekanyo e fetang ka makgetlo a leshome.

35:26.640 --> 35:28.940
Mme jwale pelo e mpa e emisa feela.

35:28.940 --> 35:34.693
Kapa ha hydroxychloroquine e fuoa motho ea nang le
favism, ea tsoaletsoeng a se na enzyme e

35:34.693 --> 35:38.700
hlokahalang, lisele tsa mali lia phatloha 'me o sitoa ho hema.

35:38.700 --> 35:43.439
Dintho tsena tsohle di ne di rekiswa e le Covid-19.

35:43.439 --> 35:46.940
Mme yaba hang-hang ba thethefatsa batho mme
ba ba kenya mechineng e ba thusang ho hema.

35:46.940 --> 35:47.640
Hobane o ne o tlamehile.

35:47.640 --> 35:49.360
Ho ne ho hlokahala hore phefumoloho e
fanoe hang-hang, kapele kamoo ho ka khonehang.

35:49.360 --> 35:52.171
Jwale ba ka pholoswa, ba boletse.

35:52.171 --> 35:58.037
Mme ka mora moo ba ile ba fuwa midazolam, ba entoa ka meriana e
thethefatsang, e leng se bakang le ho fokotsa

35:58.037 --> 36:03.040
phefumoloho, ho bolelang hore ba se ba sitoa ho
iphefumoloha, mme ba kenngoa tšepe ea ho hema.

36:03.040 --> 36:07.685
Mme motho ya kentweng diphaepe tsa ho
phefumoloha o se a le kotsing e kgolo.

36:07.685 --> 36:11.276
Ke boemo bo thata ha ba kentsoe tšupu ka nako e telele.

36:11.276 --> 36:13.040
Seo ka bosona ke kotsi.

36:13.040 --> 36:20.036
Taba ea hore batho ba ile ba shoa ka lebaka la mehato e
joalo ke tlhaloso e ntle, haholo-holo ha u nahana hore

36:20.036 --> 36:23.500
sena e ne e se 'mala oa lintho San Francisco ka nako eo.

36:23.500 --> 36:27.518
Hobaneng ho se ya bileng le sewa?

36:27.518 --> 36:30.837
Kapa Florida, le hona ho ne ho se letho le tlwaelehileng haholo.

36:30.837 --> 36:36.894
Ebe ka lehwetla, ho bonahala eka le bona ba se ba
tlositse batho bohle matlong a baphomolong a Florida.

36:36.894 --> 36:40.988
Mme kamora moo, eo ke mola wa
bobedi, ke moo mekento e qalang teng.

36:40.988 --> 36:45.520
Mme o ka bona hore batho ba New York ka
tshohanyetso ba ile ba qala ho belaela haholo.

36:45.520 --> 36:49.612
Kapa mohlomong ba fumane tse ling, ha ke tsebe.

36:49.612 --> 36:54.500
Mme ba San Francisco, ba ile ba ba le mahlomola a maholo teng.

36:54.500 --> 37:01.980
Kahoo o ka bona hore tsena ke dipalopalo tsa semmuso tsa
mafu tsa Amerika, e leng sekgahla se akaretsang sa mafu.

37:01.980 --> 37:03.640
Ha e amane le tlhahlobo ea lefu.

37:03.640 --> 37:07.172
Mme mona ke sena ka hydroxychloroquine; ke fumane buka ka yona.

37:07.172 --> 37:09.918
Ho shwa ka dipehelo tsa hao ka hydroxychloroquine.

37:09.918 --> 37:16.013
Seo ke sethethefatsi se ka sebedisetswang ho
ipolaea, ka tekanyo eo ho boletsweng ka yona.

37:16.013 --> 37:18.252
Marang-rang, ho fumana ka tšohanyetso.

37:18.252 --> 37:24.240
Ke ne ke noele hydroxychloroquine. Ke
tataiso bakeng sa batho ba batlang ho ipolaea.

37:27.806 --> 37:32.561
Mme ke sona seo ba se kgothaletseng,
ka molao, bakeng sa dithuto tsena mona.

37:32.561 --> 37:33.880
Chris Whitty o entse seo.

37:33.880 --> 37:40.369
Mothusi oa Bophelo bo Botle oa Naha Engelane,
moeletsi oa 'muso, o itse hore ba lokela ho etsa joalo.

37:40.369 --> 37:41.370
Ke lekantse tekanyo.

37:41.370 --> 37:46.890
O ne a fositse, ntle le haeba e le hore o ne a
filoe moriana o mong. Kahoo ke pale e se nang

37:46.890 --> 37:50.834
kelello, e se nang kelello. Ba bolaile batho ho re tšosa.

37:50.834 --> 37:52.823
Ke mang

37:52.823 --> 37:57.527
Jwale, ka bokgutshwane, WHO. Jwalokaha bohle le
tseba, e na le bobodu mme e fumana tshehetso ya

37:57.527 --> 37:59.929
ditjhelete ho tswa ho batšehetsi ba ikemetseng.

37:59.929 --> 38:04.076
Empa WHO e bohlokoa haholo hobane e
na le matla a ho hlalosa mantsoe.

38:04.076 --> 38:08.396
Re na le seo ke u joetseng ka sona mabapi le li-ICD,
tse fumanehang lefats'eng ka bophara. Li-ICD ke likhoutu.

38:08.396 --> 38:12.916
Haeba o batla ho lefisa jwalo ka ngaka kapa
sepetlele, o tlameha ho ngola nomoro ya ICD.

38:12.916 --> 38:19.680
Sena se bolela hore lefu le tlameha ho
aroloa ho latela litekanyetso tsa WHO.

38:19.680 --> 38:21.300
Mme yaba o hlalosa tsietsi.

38:21.300 --> 38:25.960
Ke seo Monghadi Ghebreyesus a se buang, o re ke pheic.

38:25.960 --> 38:31.840
Seo se bitsoa Tšohanyetso ea Bophelo bo
Botle ba Sechaba e Amang Lefatše ka Bophara.

38:31.840 --> 38:34.720
Pheic ke kamoo e bitsoang kateng.

38:34.720 --> 38:42.474
Mme hape ba e hlalosa; ba ne ba batla ho hlalosa boitshireletso
ba mmele. Ba itse sena se ka kgonahala feela ka ente.

38:42.474 --> 38:44.180
Boitshireletso ba sehlopha bo ka fihlellwa feela ka ente.

38:44.180 --> 38:46.720
Kapa ba re, ho qhoma ha sefu ke neng?

38:46.720 --> 38:48.680
Bophelo bo kotsing neng?

38:48.680 --> 38:50.241
U ka tseba jwang?

38:50.241 --> 38:52.892
Ho ka tsejwa feela hore na o kotsing ka tlhahlobo ya PCR.

38:52.892 --> 38:57.850
Ke seo WHO e se buang. E hlalosa mokhoa oa ho
lemoha likotsi le hore na ke likotsi life tse teng.

38:57.850 --> 39:03.460
Ba na le batho ba bona hohle, mme hona joale ba e kenya hohle.

39:03.460 --> 39:08.367
Mme haeba ho na le ntho e
bonoang, mme ba e hlalosa, ke monkeypox.

39:08.367 --> 39:16.729
Lithurusa marakong le tlhahlobo ea
PCR e e-bang e nepahetse: monkeypox.

39:18.896 --> 39:20.000
Ba 'nile ba etsa joalo kamehla.

39:20.000 --> 39:27.400
Ba se ba kile ba etsa joalo pele; ba
tsheheditswe ka ditjhelete ke indasteri ya meriana.

39:27.400 --> 39:34.945
Mme yaba ba theola ditekanyo tsa k'holeseterole, ba fokotsa moedi
ho tloha ho dimiligramme tse 240 ho ya ho tse 200 ka decilitre.

39:34.945 --> 39:39.341
Mme jwale ba na le bakudi ba
eketsehileng ka 86% ba hlokang phekolo.

39:39.341 --> 39:41.940
Ho bohlokoa ruri.

39:41.940 --> 39:50.270
E, mme esale ba etsa sena bakeng sa indasteri ea meriana ka ho
beha litekanyetso – hobane, ha re ka rialo, ba

39:50.270 --> 39:57.860
rometsoe ke rona. E tlameha ho tšoana, ho bolela
WHO – ba nkile mosebetsi oa ho beha litekanyetso.

39:57.860 --> 40:05.959
Ka ho beha litekanyetso, e ka re kula, e ka hlalosa mafu le
litlhoko tsa phekolo, hape e ka hlalosa mekhoa ea tlhahlobo.

40:05.959 --> 40:08.907
Ke matla a makatsang ao a seng a na le ona.

40:08.907 --> 40:10.512
E, o se a entse.

40:10.512 --> 40:12.660
Mme yaba o boetse a hlalosa bophelo bo botle.

40:12.660 --> 40:15.220
Nakong e fetileng, lekholong la bo19 la dilemo,
bophelo bo botle e ne e le taba ya motho ka mong.

40:15.220 --> 40:19.772
Ho ne ho se na tsamaiso ea tlhokomelo ea bophelo,
kahoo batho ba ne ba thusana moo ba neng ba ka khona.

40:19.772 --> 40:24.173
Ba neng ba na le chelete ba ile ba hira
setsebi sa mofuta o itseng, mme ba bang ba ile ba

40:24.173 --> 40:26.473
tlameha ho iphumanela mokgwa wa ho phedisana.

40:26.473 --> 40:31.260
Eaba, lekholong la bo20 la dilemo, bophelo bo botle bo ile
ba hlaloswa e le tokelo ya botho, jwalo ka ha ke boletse, ka

40:31.260 --> 40:33.739
Bismarck, ya ileng a re re na le tokelo ya bophelo bo botle.

40:33.739 --> 40:36.920
Mme dinaha tsohle di tlameha ho netefatsa
sena, mebuso yohle e tlameha ho netefatsa sena.

40:36.920 --> 40:39.899
Ke seo WHO e neng e se buile ka bo-1960.

40:39.899 --> 40:44.240
Linaha tsohle li tlameha ho netefatsa
hore baahi ba tsona ba phetse hantle.

40:44.240 --> 40:45.909
Ho na le tokelo ea bophelo bo botle.

40:45.909 --> 40:48.320
Eaba seo se fetoha, eaba e fetoha tokelo ea botho.

40:48.320 --> 40:55.901
Empa karolong ea pele ea boraro ea lekholo la rona la lilemo, ka
tšohanyetso Foramo ea Moruo ea Lefatše e ile ea memeloa ke

40:55.901 --> 41:03.359
Mofumahali Brundtland, Mongoli-Kakaretso, ho bua ka taba ea
bophelo bo botle, a re, "Lihahi tsa liindasteri tse ratehang,

41:03.359 --> 41:10.533
baetapele ba likhoebo ba ratehang, babanki ba ratehang,
re tlameha ho etsa ho hongata bakeng sa bophelo bo botle."

41:10.533 --> 41:17.408
Mme ha ba a ka ba hloka ho bolelloa habeli, ba ile
ba sebedisa WHO hang-hang bakeng sa merero ya bona.

41:17.408 --> 41:23.423
Ba ba sebedisitse hampe mme ba ba file tjhelete,
empa hape ke bona ba laolang hore na ho etswe eng.

41:23.423 --> 41:27.961
Mme bophelo bo botle bo ile ba hlaloswa
haufi-ufi e le mmaraka o ntseng o hola.

41:27.961 --> 41:34.737
Motho e mong le e mong Afrika o lokela ho fumana
meriana ena; ho seng jwalo, ha ho na toka. Na ha ho jwalo?

41:34.737 --> 41:39.317
Kaofela ha bona ba tlameha ho fumana liente
tsena, 'me o tlameha ho etsa ho hong ka taba ena.

41:39.317 --> 41:46.726
Seo se bolela hore ba nkile karolo
ya ho bula mmaraka bakeng sa moruo.

41:46.726 --> 41:54.207
Mme seo ba se etsang hona jwale ke ho kgothalletsa
taolo ya palo ya batho ka tshireletso ya bophelo bo botle.

41:54.207 --> 41:59.425
Ka tlas'a kgang ya hore re ke ke ra sireletsa bophelo ba hao
ka tsela e nngwe, re tlameha ho ba le datha ya hao ya lefutso.

41:59.425 --> 42:04.959
Akere? Re tlameha ho ba hlokolosi ka hore na ke mang
ea amohelang habonolo kapa ea utloang bohloko habonolo.

42:04.959 --> 42:07.200
Kahoo re hloka ho ba le tlhahisoleseding.

42:07.200 --> 42:12.554
Re hloka direkoto tsa bongaka tsa elektroniki e le
hore re ka bona moo batho ba kulang teng, e le

42:12.554 --> 42:15.500
hore re ka tseba meqoqo ea mafu ka nako e loketseng.

42:15.500 --> 42:21.410
Mme ke moo re tlamehang ho kena-kenana, re tlameha ho kgona
ho bolella mmuso, hobane ba na le tokelo ya bophelo bo botle.

42:21.410 --> 42:26.338
Le Afrika, bafumanehi le bona ba
lokela ho ba le bophelo bo botle.

42:26.338 --> 42:29.365
Mme re tlameha ho kgona ho ba bolella
hore ba tlameha ho fumana tjhelete.

42:29.365 --> 42:33.538
Mme haeba ba se na tsona, re tlameha ho ba fa tse ding. Akere?

42:33.538 --> 42:36.649
Bophelo bo le bong ke sona sa bohlokoa.

42:36.649 --> 42:46.480
Mme ke yena moo, Mofumahadi Brundtland a ena le Monghadi Schwab,
dumela, 1989, ha Bloc ya Botjhabela e ne e

42:46.480 --> 42:54.913
sa tswa putlama mme Mokgatlo wa Lefatshe wa
Bophelo bo Botle o ne o rekwa ke batsetedi.

42:54.913 --> 43:01.493
Mme Brundtland o entse jwalo ka nakwana, mme ka mora moo ha
dula ba babedi ba sa kang ba atleha hakaalo, empa yaba ho tla

43:01.493 --> 43:04.835
Mof. Chan ka sewa sa kolobe, mme jwale ke Mong. Ghebreyesus.

43:04.835 --> 43:13.584
Mof. Brundtland o ntse a le teng, o ntse a laola, o ntse a phetha
karolo ea bohlokoa ho tloha qalong ea seoa sa coronavirus, ho

43:13.584 --> 43:21.876
ka rialo, kaha o ne a le Lekhotleng la Tlhokomelo ea Boitokisetso
ba Lefatše, le leng setsi sa sephiri sa taolo ho WHO.

43:21.876 --> 43:28.775
Fauci o dutse moo, Jeremy Farrar o dutse moo, mopresidente wa
Mokgatlo wa Bongaka wa Amerika o dutse moo, hlooho ya

43:28.775 --> 43:35.280
CDC e dutse moo, le hlooho ya CDC ya China, ke hore,
bolaodi ba tsa bophelo bo botle ba China, e dutse moo.

43:35.280 --> 43:43.284
Kaofela ba teng moo, ba ngola litlaleho, kahoo o ka bona
litlaleho tse 'ne tse kaholimo, ebe hape o ka bona ho e 'ngoe ea

43:43.284 --> 43:49.767
litlaleho, ho na le 'mapa ona, moo o ka bonang mafu
a mangata a amehang, a ntseng a fetoha seoa sa

43:49.767 --> 43:56.139
lefats'e, hantle, seo re ka se fetolang seoa sa lefats'e.

43:56.139 --> 44:01.127
Re ntse re e lokisetsa.

44:01.127 --> 44:09.640
E, ke bona batho bao, ruri ho na le ba bang hape, ke bontšitse
ba seng bakae mona feela, ho sa na le ba bang ba robeli.

44:09.640 --> 44:14.923
Mme sena hape, ke taba e nngwe, ba kopane ka 2019.

44:14.923 --> 44:21.927
Ba ile ba dula mmoho BBC London mme ba dumellana ho lwantsha sewa
sa tlhahisoleseding. Batsamaisi bohle ba phahameng ba dikoporasi

44:21.927 --> 44:27.314
tse kgolo tsa phatlalatso ba ne ba le teng, mmoho le mekgatlo ya
baqolotsi ba ditaba, dikoporasi tsa

44:27.314 --> 44:32.780
phatlalatso le eng kapa eng eo di bitswang ka yona. Ba
ile ba dula fatshe mme ba fihlela tumellano.

44:32.780 --> 44:41.493
Ka 2019, ba ile ba itokisetsa nako e lekaneng e le hore seoa sena
se se ke sa sitisoa ka tsela efe kapa efe ke ho se lumellane.

44:41.493 --> 44:45.920
Hobane WHO e tla re hlokomela.

44:45.920 --> 44:49.787
Mme jwale o batla dibaktheria ka hara likhoerekhoere.

44:49.787 --> 44:54.653
Sena se fumaneha libakeng tse 170 naheng ea Jeremane, 'me
liteishene tsa phekolo ea likhoere-khoere li hlahlojoa khafetsa.

44:54.653 --> 44:59.856
Mme ke moo diteko tsa PCR di etswang
teng. Ha o tsebe hore na o ka fumana eng moo.

44:59.856 --> 45:04.799
Mme seo se tlalehilwe ka nepo, ho na le digerafo le tse ding,
batho jwale ba ntse ba ntsha dibaerese tse

45:04.799 --> 45:09.339
ngata ho feta pele jwalo-jwalo. Mme yaba ho a
bapiswa mme ho ntshwa ditshwetso ho tswa ho seo.

45:09.339 --> 45:13.380
Ha ke na le hanyenyane le ho nahana hore na
ba batla ho etsa qeto efe ho tsoa ho seo.

45:13.380 --> 45:20.808
Empa, e, ke indasteri e feletseng, ke mokhatlo o feletseng, ho na
le lik'hamphani tse ikhethileng ho eona, hape ke khoebo.

45:20.808 --> 45:27.957
Ba e ntlafalitse, ba bile ba e ntlafatsa hape. Tlhokomelo
ea setsi sa phekolo ea likhoere-khoere – re le thoholetsa!

45:27.957 --> 45:32.757
Hobaneng mebuso le balaodi ba sa re sireletsa ho sena?

45:32.757 --> 45:36.340
Hobane ba na le bobodu, jwalo ka ha re boletse pejana.

45:36.340 --> 45:38.607
Empa ke lona lebaka le ka sehloohong.

45:38.607 --> 45:44.873
Hobane ntwa ena yohle kgahlanong le dikokwanahloko
e fetiseditswe lekaleng la sesole naheng ya USA.

45:44.873 --> 45:50.118
Ka lilemo tse ngata joale, eseng feela lilemong
tse leshome tse fetileng, empa le pele ho moo.

45:50.118 --> 45:55.118
Mme hape ho na le ntwa ena kgahlanong le
dikokwanahloko, jwaloka ntwa kgahlanong le bokhukhuni.

45:55.118 --> 45:58.801
Ka tsela, ke motho eo, Rumsfeld,
ea neng a e-na le mehopolo e joalo.

45:58.801 --> 46:06.218
O ne a lwantsha bokhukhuni, eaba ha a le Gilead Sciences e le
hlooho ya khamphani ya meriana o ne a lwantsha dikokwanahloko, a

46:06.218 --> 46:11.340
lwantsha lefu la dinonyana mme a etsa hore
diabo tsa hae di nyolohe, tsohle tsena di ne

46:11.340 --> 46:13.118
di le ka hara Tamiflu, ya Gilead Sciences.

46:13.118 --> 46:23.313
Mme hape ho na le balaodi ba sesole le ditshebeletso tsa sephiri,
mme ba itokisetsa ntwa. Ho ka etsahala hore sera se ntse se

46:23.313 --> 46:28.062
hlahisa dibaktheria kapa dibaerase tse kotsi. Ho ka etsahala.

46:28.062 --> 46:30.846
Mme ho ka etsahala hore o sebetsa ka khase e chefo.

46:30.846 --> 46:35.522
Joale masole a rona a ne a tla hloka ho ba le
limaske tse loketseng. Mme ke kamoo ba etsang kateng ka

46:35.522 --> 46:38.140
libaktheria; ba hloka ho entoa ka liente tse loketseng.

46:38.140 --> 46:43.184
Ho etsa sena, re hloka ho tseba hore na sera se ka khona ho etsa
lintho life tse kotsi... 'me ke khoebo e kholo haholo

46:43.184 --> 46:47.080
eo! Hoa makatsa hore ebe batho ba ka nahana ka lintho
tseo re tlamehang ho itšireletsa khahlanong le tsona.

46:47.080 --> 46:52.614
Patlisiso e telele, likonteraka tse ngata tsa lipatlisiso, ho na
le chelete e ngata e ka etsoang. Litsi li hlaha hohle, kaofela

46:52.614 --> 46:56.362
li tšehelitsoe ka lichelete ke tekanyetso ea ts'ireletso.

46:56.362 --> 47:00.261
Kahoo seo se ntse se etsahala ka lilemo tse ngata.

47:00.261 --> 47:07.112
Mofets'e oa likhōhō Ke na le lipale tse
lekaneng mona tse ka nkang hora e 'ngoe le halofo

47:07.112 --> 47:11.140
mabapi le litemoso tse fapaneng tsa bohata tsa WHO.

47:11.140 --> 47:13.011
Mofets'e oa linonyana, ke tla o feta kapele-pele.

47:13.011 --> 47:14.785
Monghadi Stöhr o fane ka
ditshebeletso tse tswileng matsoho ntlheng ena.

47:14.785 --> 47:19.511
Ho se ho na le limilione tsa mafu, o
boletse Geneva, e le hlooho ea WHO.

47:19.511 --> 47:23.455
Eaba feberu ea likolobe ea fihla ka 2009, 'me
ke moo ke ileng ka kenella teng. Naheng ea

47:23.455 --> 47:26.930
Mexico, batho ba 200 ba ne ba loantša lefu ka matla.

47:26.930 --> 47:28.935
Batho ba lokela ho ba maoatla hakae haeba ba bala koranta?

47:28.935 --> 47:30.714
Batho ba 200 ba lwanela maphelo a bona.

47:30.714 --> 47:31.640
Hoo ha ho bolele letho.

47:31.640 --> 47:33.414
Ba lwela maphelo a bona kamehla.

47:33.414 --> 47:37.180
Ho se ho hlokahetse batho ba 68 Mexico.

47:37.180 --> 47:40.047
Na ua tseba hore batho ba limilione tse seng kae ba phela moo?

47:40.047 --> 47:41.260
Ke bothoto bo feteletseng.

47:41.260 --> 47:46.954
Mme enoa ke Monghadi Ferguson. O bile mafolofolo
haholo dilemong tsa moraorao. Tsena ke ditshwantsho tsa

47:46.954 --> 47:49.880
hae. Ha e le hantle, ho bile le diketsahalo tse kae?

47:49.880 --> 47:52.000
Ba bile le liketsahalo tse 300 ka mor'a moo.

47:52.000 --> 47:56.556
Le liketsahalo tse 600 li tlalehiloe lipetlele naheng ea Mexico.

47:56.556 --> 48:00.760
Ba ile ba etsa liteko tse ileng tsa bontša hore
ba na le tšoaetso ho batho ba neng ba khohlela.

48:00.760 --> 48:02.206
Mme yaba ba mo fumana.

48:02.206 --> 48:08.273
Mme diteko e ne e le tsa H1N1. Kahoo e ne e le feberu
ya kolobe. Mme di ne di bontsha hore ba na le yona.

48:08.273 --> 48:09.873
Hoo ha se letho.

48:09.873 --> 48:12.939
Batho ba limilione ba phela moo.

48:12.939 --> 48:15.189
Mme seo se ile sa etswa ke khamphani e bitswang Veratect.

48:15.189 --> 48:18.456
Ke ile ka sheba litokomane tseo ba mphileng tsona ka nako eo.

48:18.456 --> 48:20.790
Mme e se e laetswe. Tjheba.

48:20.790 --> 48:25.301
Mme ba ne ba tseba hore batho ba baholo ba ne
ba na le masole a mmele hobane ba ne ba se ba

48:25.301 --> 48:27.656
kile ba tshwarwa ke H1N1 dilemong tsa bo-1970.

48:27.656 --> 48:30.911
Mme yaba ba hlahloba maqheku mme ba
ntse ba kgona ho fumana di-antibody.

48:30.911 --> 48:33.861
Eaba ba ba fumana mme ba re, oho, e se e le diketsahalo tse 600.

48:33.861 --> 48:39.858
Eaba Ferguson o nka lifofane tsohle, e leng lethathamo le ka
morao, tse neng li tloha Mexico, a li atisa ka palo

48:39.858 --> 48:45.640
ea liketsahalo, eaba o fumana paterone ea phatlalatso.
Mme eo e bile seoa seo WHO e ileng ea se hlahiseloa.

48:45.640 --> 48:50.545
Eaba Mofumahadi Chan o re, oho, jwale ho na le sewa sa lefatshe.

48:50.545 --> 48:51.640
E, e ne e le feberu ea likolobe.

48:51.640 --> 48:54.898
Empa ho ne ho se na likonteraka ho hang.

48:54.898 --> 49:02.723
Monghadi Sarkozy o ne a le Mexico nako e telele pele sena se
qala, a tshehetsa lenaneo la ente la Sanofi ka ditjhelete.

49:02.723 --> 49:06.015
Kahoo tsohle li ne li lokisitsoe, joalo ka tloaelo.

49:06.015 --> 49:11.282
Eo ke tumellano ea Mafora, e reng haeba WHO
e phatlalatsa seoa sa mafu, mebuso e

49:11.282 --> 49:14.515
tlameha ho lefa, 'me tumellano e qala ho sebetsa.

49:14.515 --> 49:19.036
Ba ne ba sa tsotelle ho hang hore na ba
chesa kapa ba senya liente ka mora moo.

49:19.036 --> 49:21.929
Ba ne ba entse libilione tse 18.

49:21.929 --> 49:25.225
Mme ba fetola tlhaloso, ba tlosa feela bokulo bo tebileng.

49:25.225 --> 49:31.198
Tsena ke litaba tsohle tseo ke sa hlokeng ho li pheta ho uena...
Seo e ne e le Lekgotleng la Europe. Bana ke batho bohle ba nang

49:31.198 --> 49:35.350
le bobodu ba entseng qeto sehlopheng sa
litsebi, bao kaofela ba neng ba na le likamano le

49:35.350 --> 49:37.070
indasteri ea meriana. Re fumane sena sohle.

49:37.070 --> 49:40.029
Mofets'e oa Spain E ne e lula e bitsoa Mofets'e oa Spain.

49:40.029 --> 49:45.331
Na o ne o tseba hore mehleng eo, ka 2019,
ho ne ho sa tsejwe dikokwanahloko ho hang?

49:45.331 --> 49:48.940
Ba ne ba sa tsebe letho, ho ne ho se na
lingoliloeng mabapi le feberu ea Spain.

49:48.940 --> 49:51.998
Seo se qalile feela ka 1960.

49:51.998 --> 49:54.065
Ba ile ba re ke feberu ya vaerase.

49:54.065 --> 50:01.432
Mme ka 2000, nakoana pele sewa sa pele se qala, ho
ile ha epolwa batho ba neng ba hlokahetse ka

50:01.432 --> 50:05.383
lebaka la feberu ya Spain, kae-kae leqhoeng la Alaska.

50:05.383 --> 50:16.420
Mme yaba ba etsa tlhahlobo ya PCR, H1N1. Mme yaba ho ba le
feberu ya Spain, mme bohle bao e ne e le bahlaselwa ba H1N1 ena.

50:16.420 --> 50:18.056
Seo e ne e le lefats'eng ka bophara.

50:18.056 --> 50:20.490
Ba ile ba shwa ka nako e le nngwe.

50:20.490 --> 50:21.660
E ne e le nako e mpe haholo.

50:21.660 --> 50:24.985
Ba ile ba boela ba etsa liteko tsa liente tsa pele moo.

50:24.985 --> 50:28.580
Liente tsa meningitis, ke nahana. Eaba ba bolaea batho.

50:28.580 --> 50:29.460
Eaba batho ba lapile.

50:29.460 --> 50:30.425
Eaba ba ba le lefu la matheba.

50:30.425 --> 50:34.352
Eaba ba petetsanngwa ka phaphosing ya bona ya
pneumonia. Eaba ha ba sa na letho leo ba ka le jang.

50:34.352 --> 50:37.002
Batho ba bangata haholo ba hlokahetse ka mabaka a fapaneng.

50:37.002 --> 50:40.402
Ho bile le mafu a mangata haholo ho feta tekano, ntle ho pelaelo.

50:40.402 --> 50:47.723
Empa ho nka seo ebe re bolelloa hore ke
vaerase e kotsi e bakileng sena sohle mehleng eo,

50:47.723 --> 50:51.450
ke bothoto bo feteletseng. Ke bothoto feela.

50:51.450 --> 50:54.984
Ke phetho ea maikutlo a Ngaka Wolfgang Wodarg.

50:54.984 --> 51:02.817
Ho ya ka Ngaka Wodarg, kotsi ya nnete ha e tswe ho
dikokwanahloko, empa e tswa matleng a WHO a ho hlalosa.

51:02.817 --> 51:09.967
Mafu ana a hlalositsweng, mekgwa ya tlhahlobo,
sewa sa mafu a phatlaletseng le mekgwa ya phekolo.

51:09.967 --> 51:16.011
Ho ya ka pono ena, tumellano ya sewa sa
lefatshe ya WHO le diphetoho tsa Melao ya

51:16.011 --> 51:20.402
Matjhaba ya Bophelo bo Botle di bohlokwa haholo.

51:20.402 --> 51:27.752
Sena se tla hlahisetswa ho amohelwa Sebokeng sa bo 77 sa
Lekgotla la Lefatshe la Bophelo se tla tshwarelwa Geneva ho

51:27.752 --> 51:32.080
tloha ka la 27 Motsheanong ho fihlela ka la 1 Phuptjane 2024.

51:32.080 --> 51:42.093
Matla a WHO a ho hlalosa a lokela ho etswa tekanyetso, a laolwe
lefatsheng ka bophara, mme a etswe molao o tlamang dinaha tsohle.

51:42.093 --> 51:48.295
Mothating ona, ho bohlokoa ho hopola mantsoe a ho
qetela a 'muelli oa molao oa Switzerland, Philipp Kruse.

51:48.295 --> 51:55.528
Nakong ea puo ka la 7 Hlakola 2024
Lichtenstein, o ile a re se latelang:

51:55.528 --> 52:03.495
"Nka khetha ho se fane ka lithuto tse ling hape, empa ho e-na le
hoo tsebo ena e phatlalle har'a lona, hore le e

52:03.495 --> 52:10.990
fetisetse ho ba bang, le ho qala lipuisano har'a
lona, le metsoalle ea lona le batho bao le ba tsebang."

52:10.990 --> 52:16.705
Mme ha taba ena e qetella e fihlile moo e
lokelang ho ba teng, ke hore, paramenteng.

52:16.705 --> 52:35.786
– Seo ke se buileng mona se lokela ho ba
teng, mme ke moo ho etsoang liqeto teng.
