WEBVTT

00:00.000 --> 00:05.887
Ngoko ke, yayingezizo iintsholongwane, ndingathanda
ukuthatha eli thuba ndiphinde ndigxininise, esazifumana.

00:05.887 --> 00:10.474
"Ngoko ke sihlala sisemphungeni
weentsholongwane ezininzi ezingaqhelekanga nezintsha."

00:10.474 --> 00:14.680
Singakwenza oko. Akukho mfuneko yokuxhala.

00:14.680 --> 00:26.113
Ngoko ke kufuneka uqiniseke kakhulu xa woyikisa abantu okanye
ubaxela ngesifo, ukuba ngenene uyazi ukuba sesiphi eso sifo.

00:26.113 --> 00:27.352
Ngamanye amaxesha ikwayityhefu.

00:27.352 --> 00:34.038
Khawufan' ucinge ulumkisa abantu ngentsholongwane ethile, kwaye
bo buthathaka kakhulu yi-glyphosate kangangokuba i-microbiome

00:34.038 --> 00:40.001
yabo yonakele, nto leyo ebabangela iimpawu zokutshicelwa
kwaye ibenze bangakwazi ukunyamezela izinto ezithile.

00:40.001 --> 00:44.026
Uze uthi, owu, kodwa kukho intsholongwane.

00:44.026 --> 00:47.848
Kodwa abantu baye bafuthunyiswa ngokucwangcisiweyo
luhlobo oluthile lwesiyobisi. Nokuba kunjalo ke.

00:47.848 --> 00:49.540
"Iphantsi kwengxaki nini impilo?"

00:49.540 --> 00:50.944
Ungayazi njani?

00:50.944 --> 00:54.588
Ukuqinisekisa ukuba usemngciphekweni na kunokwenzeka
kuphela ngovavanyo lwe-PCR. Yiloo nto ethethwa yi-WHO.

00:54.588 --> 00:58.612
Ichaza indlela yokuqaphela iingozi
nokuba zeziphi iingozi ezikhoyo.

00:58.612 --> 01:05.461
Banabantu babo kuyo yonke indawo kwaye ngoku bayanda
ukuyifaka kuyo yonke indawo le nto, kwaye ukuba kukho into

01:05.461 --> 01:09.066
ekufuneka ibonwe, bona bayichaza yona baze bathi yimonkeypoksi.

01:09.066 --> 01:18.378
La mazwi enziwe nguGqr. Wolfgang Wodarg ngexesha lentetho
yakhe ngomhla wama-23 kuFebruwari 2024 eReiden, eSwitzerland.

01:18.378 --> 01:23.617
Isihloko somboniso wakhe wokuqala
eSwitzerland sasisithi: "Iintlanga ezosulelayo

01:23.617 --> 01:26.088
endaweni yedemokhrasi – ukulawula ngoloyiko?"

01:26.088 --> 01:32.584
UGqr Wodarg yingcali kwezonyango lwangaphakathi, ingcali yezifo
zamaphaphu, ingcali kwezonyango loluntu, ugqirha

01:32.584 --> 01:37.906
wezococeko kunye nezonyawo-mpilo zokusingqongileyo,
kwaye wayeyintloko ekudala ikhona yesebe lezempilo.

01:37.906 --> 01:46.159
Ngo-1991, wafumana inkxaso-mali yokufunda
i-epidemiology kwiYunivesithi yaseJohns Hopkins, eMelika.

01:46.159 --> 01:53.306
Ukususela ngo-1994 ukuya ku-2009, wayelilungu
lePalamente le-SPD kwi-Bundestag yaseJamani.

01:53.306 --> 02:00.892
Ukusukela ngo-2011, usebenza njengomhlohli waseyunivesithi,
isazinzulu kwezempilo nombhali. Incwadi yakhe ethi Falsche

02:00.892 --> 02:06.678
Pandemien (Izifo zoBhubhane zoBuxoki),
eyapapashwa ngo-2021, yayikwinombolo yoku-1 kuluhlu

02:06.678 --> 02:09.660
lweencwadi ezithengiswe kakhulu lwe-SPIEGEL.

02:09.660 --> 02:15.440
Ngezantsi ungabukela ingqokelela yentetho yakhe
yezifundo ezimbini, ehlanganiswe yaba yeyure enye.

02:15.440 --> 02:21.809
U-Wodarg ucacisa isizathu sokuba kungengobhubhane
we-coronavirus ekwakucingelwa ukuba unetyala,

02:21.809 --> 02:26.862
kodwa endaweni yoko ngamandla e-WHO okuchaza izinto.

02:29.118 --> 02:31.162
Azizizo iintsholongwane Kulungile, ngoku masiye kweyilandelayo.

02:31.162 --> 02:37.200
Ngoko ke yayingezizo iintsholongwane, ndingathanda
ukuthatha eli thuba ukukuxelela kwakhona, ukuba siye safumana.

02:37.200 --> 02:44.660
Iivayirasi, ukuba uyabona oku, iinqwelo-moya ezininzi ezibhabha
kwihlabathi jikelele kwiiyure ezingama-24, elo lixesha elithile.

02:44.660 --> 02:52.445
Kukho abantu abamalunga nama-200 okanye ama-300 kwisikhululo-moya
ngasinye, kwaye bonke bazaliswe ziintsholongwane.

02:54.225 --> 02:58.565
Loo nto ithetha ukuba kukho abakhweli abazizigidi
ezili-10 yonke imihla abasasaza iintsholongwane zabo kwihlabathi

02:58.565 --> 03:00.770
jikelele, kwaye thina siyazitshintsha ezo ntsholongwane.

03:00.770 --> 03:06.170
Ngabe nikhe naya kuhlolo lwezokhuseleko kwisikhululo
seenqwelomoya naza nihlala ecaleni kwenye enqwelomoyeni?

03:06.170 --> 03:07.980
– Imaski ayincedi tu.

03:07.980 --> 03:10.275
Iintsholongwane zikhona kwaye ziyatshintshiselwana.

03:10.275 --> 03:14.519
Kudala kunjalo, kungekuphela nje kwiinqwelomoya.

03:14.519 --> 03:18.975
Kuyinto eqhelekileyo; iintsholongwane ezintsha zisoloko zivela,
kwaye zisoloko zitshintsha, ingakumbi

03:18.975 --> 03:23.780
iintsholongwane ze-RNA ezifana neecoronaviruses,
ezitshintsha ngokukhawuleza kakhulu nangokuqhubekayo.

03:23.780 --> 03:30.183
Kwaye into ekuxelelwa yona malunga
neenguqulelo ezininzi iyahlekisa.

03:30.183 --> 03:33.438
Le yibali elikhethwe ngumntu ngandlela ithile.

03:33.438 --> 03:35.727
Yinto ekhethiweyo.

03:35.727 --> 03:42.830
Indalo isendle kakhulu, kuba iintsholongwane
azisasasazekanga, kuthiwa zasuka eWuhan kuphela.

03:42.830 --> 03:44.580
Kodwa bekukho nabanye apha kananjalo.

03:44.580 --> 03:49.574
E-Switzerland, zininzi iindawo apho iintsholongwane
zifunyenwe khona, mhlawumbi kwanazo nezahlukeneyo.

03:49.574 --> 03:54.820
Kwaye zivela kuyo yonke indawo, zisasazeke ngalo lonke ixesha
zivela kuyo yonke indawo, zitshintshe kwaye ziziqhelanise.

03:54.820 --> 03:57.581
Kwaye ngenkqubo yabo yokhuselo lomzimba, siyabazi bonke.

03:57.581 --> 04:01.254
Kwaye sinamathuba okuqeqeshelwa angummangaliso,
umzekelo, ngokwezokhenketho noqoqosho oludityaniswe

04:01.254 --> 04:03.560
lihlabathi, avumela abantu ukuba bahambe kwihlabathi lonke.

04:03.560 --> 04:06.426
Bonke ngabantu ababhabha baya khona yonke imihla.

04:06.426 --> 04:12.123
Bafunda ngeentsholongwane, abazi ukuba
zivela phi, kwisiqithi esithile eMpuma Asia.

04:12.123 --> 04:16.456
Buyani, babekwimarike yeentlanzi.

04:16.456 --> 04:20.712
Kwaye ke eVietnam, babona iinambuzane ezityiwayo ngabantu apho.

04:20.712 --> 04:24.060
Kwaye kwakukho imibungu nezinye izinto ezinjalo.
Kwaye kwakukho abantu abaninzi kwaye kwakuxinene.

04:24.060 --> 04:29.140
Kwaye yayiyiholide emnandi, batsho.

04:29.140 --> 04:30.340
Akukho nto yayikho.

04:30.340 --> 04:35.080
Ngoko ke, sihlala sijongene
neentsholongwane ezininzi ezintsha nezingaziwayo.

04:35.080 --> 04:40.256
Singakwenza oko. Akukho mfuneko yokuxhala.

04:40.256 --> 04:42.112
Ishishini eliphambeneyo

04:42.112 --> 04:51.034
Ukuba ujonge idatha malunga nokuba abantu bagula phi kwixesha
elidlulileyo, njengoko kubonisiwe apha, umzekelo, nguPeter Doshi,

04:51.034 --> 04:55.820
onesishwankathelo esingacacanga seigrafiki yakhe kwiDer Spiegel.

04:55.820 --> 05:04.230
Wajonga ukusweleka ngenxa yomkhuhlane
e-USA ukusukela ngo-1930 ukuya ku-2004.

05:04.230 --> 05:07.719
Kwaye njengoko ubona, kwabakho ukuhla
okukhulu emva kweMfazwe yeHlabathi.

05:07.719 --> 05:11.440
Kusele kuncinci kakhulu ke. Akusafati mntu phantse.

05:11.440 --> 05:15.137
Abantu abadala bayafa, kaloku. Kufanele kwenzeke lonto, akunjalo?

05:15.137 --> 05:21.389
Ewe, bayasweleka, kwaye ngamanye amaxesha bayaba nomkhuhlane.

05:23.278 --> 05:27.805
Ewe, kwaye ngamanye amaxesha, ngequbuliso,
emva kwemfazwe, ngeminyaka yoo-1960, ukutsho

05:27.805 --> 05:30.380
njalo, yayingeyiphi na uhlobo lweentsholongwane?

05:30.380 --> 05:38.388
Ekuqaleni, waqala ukuzifuna, waza ke wazi abahlanu
okanye abathandathu kwaba-200 obaziyo ngoku. Kwaye

05:38.388 --> 05:42.456
kuphela abo ubabenovavanyo babo babengqinisekiswa.

05:42.456 --> 05:45.460
Kwaye ke umkhuhlane waboniswa.

05:45.460 --> 05:48.123
Kwakunjalo, kuba kwakunikwe ingqwalasela ekhethekileyo.

05:48.123 --> 05:52.460
Kwakukho nomntu othe kusenokwenzeka
ukuba kwenziwe isitofu sokugonya.

05:52.460 --> 05:58.812
Kwaye ke wazokujonga nje, kwakukho izikhululo
zokulumkisa ngomkhuhlane kuyo yonke indawo kwala mazwe.

05:58.812 --> 06:02.700
Zingaphi iintsholongwane
zomkhuhlane ezifunyenwe apho njalo njalo.

06:02.700 --> 06:10.717
Kwaye ke bathi yintlucuno A okanye B. Emva koko kwabakho
i-HN1, i-H5 nazo zonke ezinye iintlobo-ntlobo kwakhona.

06:10.717 --> 06:14.640
Kwaye yiyo loo nto kufuneka ufumane izitofu
ezitsha nyaka ngamnye, kuba ziyatshintsha.

06:14.640 --> 06:17.673
Emva koko kufuneka uphinde ugonywe.

06:17.673 --> 06:24.850
Lishishini eliphambeneyo, kuba, owu, nantsi siphinde
siqalise ngeentlobo ezitsha, kufuneka babe nesitofu

06:24.850 --> 06:28.740
esitsha esichasene ne-Omicron, kwaye sesisilungiselela.

06:28.740 --> 06:36.202
Kwaye ke . . . Kwaye ke isibakala sokuba kubekho ezimbini okanye
ezintathu ngexesha elinye, xa usefuna enye kuphela,

06:36.202 --> 06:44.725
kwaye isiphumo sivakala, sithi yiflu kuphela
okanye yikhorona kuphela, umzekelo, awukabheji nezinye.

06:44.725 --> 06:50.660
Kodwa inyani yeyokuba kwiimeko ezininzi, malunga nama-40%
osulelo, kukho iintsholongwane ezimbini ezinokukugulisa.

06:50.660 --> 06:55.480
Ngamanye amaxesha, ukuba uneentsholongwane
ezimbini, awuguli, kodwa kuphela xa unenye.

06:55.480 --> 06:58.200
Ngamanye amaxesha iintsholongwane ezimbini ziyomelezanisa.

06:58.200 --> 07:02.406
Kuxhomekeke ekubeni zeziphi
iintsholongwane ezivelayo nokuba nini.

07:02.406 --> 07:04.300
Oko kuthetha ukuba apha kuyinkimbinkimbi kakhulu-kakhulu.

07:04.300 --> 07:10.102
Ngokwenene ufuna uhlalutyo olwahlukileyo lwezifo
kunye novavanyo, nokuba lunembile kangakanani

07:10.102 --> 07:13.151
na, alukuxeleli nto, ingakumbi uvavanyo lwe-PCR.

07:13.151 --> 07:18.002
Kwaye ukuba ufuna ukuvavanya umngcipheko onjalo, kulungile
ukujonga ukuba abantu abaninzi bayagula na ngaphezu kwesiqhelo.

07:18.002 --> 07:24.068
Okanye ngaba kunokwenzeka ngokwenene
ukuxilonga isifo ngokuqinisekileyo? I-Coronavirus?

07:24.068 --> 07:27.635
Kwaye ungayichitha njani ithuba
lokuba ezi ziinye iintsholongwane?

07:27.635 --> 07:32.583
Umntu angazi njani ukuba ezi mpawu
zibangelwe ngenene yesi sifo, ukuba ebenovavanyo

07:32.583 --> 07:36.426
olunokufumanisa i-coronavirus ngokuthembekileyo?

07:36.426 --> 07:44.617
Ngoko ke xa woyikisa abantu okanye ubaxela ngesigulo
esithile, kufuneka uqiniseke ngokupheleleyo ukuba uyazi ngenene

07:44.617 --> 07:49.020
ukuba sesiphi eso sigulo. Maxa wambi isenokuba kukutshicelwa.

07:49.020 --> 07:55.151
Khawufan' ucinge ulumkisa abantu ngentsholongwane ethile, kwaye
bo buthathaka kakhulu yi-glyphosate kangangokuba i-microbiome

07:55.151 --> 08:02.026
yabo yonakele, nto leyo ibangela iimpawu zokutshicelwa
kwaye ibenze bangakwazi ukunyamezela izinto ezithile.

08:02.026 --> 08:04.620
Uze uthi, owu, kodwa kukho intsholongwane.

08:04.620 --> 08:09.600
Ngokwenza oko, abantu baye baba buthathaka ngokucwangcisiweyo
ngoluhlobo oluthile lwesiyobisi. Nokuba kunjalo ke.

08:09.600 --> 08:19.846
Ukuhlulahlula izifo akubalulekanga kuphela
kwizigulana nganye, kodwa kubalulekile nakubaphengululi bezifo.

08:19.846 --> 08:25.340
Ewe, kwaye ke ubunokubona ukuba iRobert Koch Institute ibisenza
ntoni; bahlala bejongile ukuba zingaphi iimeko zomkhuhlane.

08:25.340 --> 08:28.000
Baneekliniki zonyango ezingama-600 ezixela rhoqo ngeveki.

08:28.000 --> 08:33.578
Kum, yile nani. Kukho umgangatho othile, baze
bakwazi ukuyithelekisa ngokuhamba kwexesha, kule

08:33.578 --> 08:36.452
minyaka, ukubona ukuba iyanda okanye iyancipha.

08:36.452 --> 08:42.780
Kwaye kulapho ke ndaqala khona ukujonga; yinto
efanayo kanye leyo ndayenzayo nomfazi wam uThomsen.

08:42.780 --> 08:47.467
Le yinto eyenziwa yiRobert Koch Institute
kumaziko ezonyango angama-600 kulo lonke elaseJamani.

08:47.467 --> 08:56.159
Ndaza ndajonga ndabona – apha ungayibona le mva, eyayiyi-2020
– kwaye ngequbuliso ngoMatshi kwabakho i-lockdown, akukho

08:56.159 --> 09:02.406
mntu wayesagula, ubhubhane wawugquma kwaye akukho mntu wayesifa.

09:05.240 --> 09:08.560
Kwaye oko kwandimangalisa.

09:08.560 --> 09:12.174
Ndiyazi ukuba kutheni kwehlile,
kuba akusekho mntu usiya kugqirha.

09:12.174 --> 09:19.570
Kwakufuneka unxibe imaski kwaye uye kuvavanywa, kodwa abantu
bathi hayi, kuba ngoku bayandikholelwa, ngoko ke andidingi

09:19.570 --> 09:23.200
lixwebhu lokugula kwaye andinyanzelekanga ukuya kugqirha.

09:23.200 --> 09:26.240
Kwaye ke, xa bebesifo sengqele, ngaloo ndlela bebesiphilisa.

09:26.240 --> 09:28.080
Kwaye oko kwaqhubeka kunyaka olandelayo.

09:28.080 --> 09:31.897
Yiloo nto u-2021 – akukho nto, akukho
nto kwaphela, akukho nto unyaka wonke.

09:31.897 --> 09:36.490
Kwakungekho kwanexesha lomkhuhlane.

09:36.490 --> 09:42.630
Ewe, bendisoloko ndicinga ukuba into enje, ubhubhane, ingaba
yintlekele, izibhedlele zixakeke kakhulu. Kodwa akubanga

09:42.630 --> 09:48.586
njalo. Andinayo idatha esandleni, kodwa mhlawumbi uyazi
ukuba izibhedlele zanciphisa inani leebhedi ngeli xesha.

09:48.586 --> 09:53.736
Uvavanyo lwe-PCR lusisitshixo sobhubhane (waseTshayina)

09:53.736 --> 09:58.974
Kwaye oko kuvela eTshayina. Yiloo nto yandenza
ndaqiniseka xa ndakhangela kwi-CDC yaseTshayina

09:58.974 --> 10:01.960
ekuqaleni kukaMatshi. Yeyiphi idatha ekhoyo apho?

10:01.960 --> 10:06.560
Kwaye ezo yayiziimeko, ezo yayiziziphumo ezivakalayo ze-PCR.

10:06.560 --> 10:11.100
Uyabona ke, ekuqaleni bekukho
kuphela amakhulu ambalwa amatyala ngosuku.

10:11.100 --> 10:16.634
Kwaye ke ngequbuliso, ngomhla woku-1
kuMatshi, kwahliswa njengoko bekuyalelwe.

10:16.634 --> 10:22.220
Ubhubhane wawuphelile eTshayina. Baye bawucima nje.

10:22.220 --> 10:27.997
Cinga ngeenqwelomoya, cinga ngabantu
abaninzi, kuzele ngabantu kuyo yonke indawo.

10:27.997 --> 10:33.240
Babenazo iintsholongwane. Baye bayiphelisa nje
ubhubhane ngobusuku obunye nezinto ezinjalo.

10:33.240 --> 10:37.291
Bengasayivavanyi nje. Wayengasekho.

10:37.291 --> 10:40.720
Besinokuzisenzela loo nto.

10:40.720 --> 10:43.340
Kwaye esi sifo sichazwe.

10:43.340 --> 10:46.540
Kwaye yile nto i-WHO eyenzayo phambi kokuba iqale, ngowe-2019.

10:46.540 --> 10:49.900
Bayichaze isifo ngokwe-khowudi ye-ICD.

10:49.900 --> 10:51.820
Yiloo nto i-WHO enokuyenza.

10:51.820 --> 10:55.060
Unako ukuchaza iixilongo.

10:55.060 --> 11:00.060
Ukuchaza kuthetha ukubeka ucingo kwento
ethile; nantoni na engaphakathi iyayokwayo.

11:00.060 --> 11:02.760
Lelo inye intsingiselo.

11:02.760 --> 11:11.841
Kwaye bayichaza ngendlela yokuba bathi, kulungile, ikhona
i-Covid-19. Yintsholongwane entsha eyingozi evela eWuhan, batsho.

11:11.841 --> 11:14.408
Kwaye unako ukuyichonga loo nto ngovavanyo.

11:14.408 --> 11:16.320
Le yitesthi ye-PCR kaMnu. Drosten.

11:16.320 --> 11:20.386
Sikurekhode nako oko.

11:20.386 --> 11:29.960
Kwaye ukuba isiphumo si-positive, ke
yi-Covid-19. Kwaye kukho iimeko ezingenazimpawu.

11:29.960 --> 11:34.080
Oko kuthetha ukuba abantu baphilile, kodwa
isiphumo sovavanyo sibonisa ukuba banayo.

11:34.080 --> 11:37.480
Kwaye ke bafumana unyango lwesibini.

11:37.480 --> 11:42.712
Oko kukuthi, intsholongwane ye-Covid-19 ayifunyanwanga.

11:42.712 --> 11:45.600
Abakafunyanwa bene-PCR okwangoku.

11:45.600 --> 11:53.720
Aba yayingabantu ababechaphazelene nomntu
ofunyaniswe enentsholongwane ye-PCR – kwaye babenomkhuhlane.

11:53.720 --> 11:59.140
Ngoko ke, kumele ukuba bebezimpawu kwaye badibene
nomntu ofunyaniswe enentsholongwane kuvavanyo lwe-PCR.

11:59.140 --> 12:08.771
Loo nto yayikwa yi-Covid-19. Kuba yayinikwe inombolo
eyahlukileyo ye-ICD, eyahluke kancinci, i-7.2. Ewe, kwaye ezi

12:08.771 --> 12:13.109
zinto zimbini zazisoloko zinxulunyaniswa novavanyo lwe-PCR.

12:13.109 --> 12:16.342
Ukuba ikhona i-Covid, yeyona uvavanyo lwe-PCR.

12:16.342 --> 12:23.517
Kwaye xa sithetha nge-long Covid okanye
i-post-Covid, sibhekisa kubantu abagulayo emva kokuba

12:23.517 --> 12:29.593
bafunyaniswe benesinye sezi zifo zibini ngaxa lithile.

12:29.593 --> 12:33.223
Ezingento kwaphela. Azifanelekanga.

12:33.223 --> 12:35.800
Abantu ababekhe baba nesifo sokudinwa okungapheliyo.

12:35.800 --> 12:43.151
Kodwa ngelo xesha, ngubani owayenovavanyo lwe-PCR
oluvele isiphumo esivakalayo. Oko ngoku yi-Long Covid.

12:43.151 --> 12:48.860
Kwaye, ewe, ngaphandle kwento yokuba bayila i-Long Covid
ukuze bafihle iziphumo ebezingalindelekanga zezi jovo.

12:48.860 --> 12:52.033
Lelo elona jongo liphambili.

12:59.823 --> 13:05.980
Kukho le ndoda intle, uKary B.
Mullis. Ungumqambi wovavanyo lwe-PCR.

13:36.680 --> 13:44.080
Ngoko ke uthi ngovavanyo lwe-PCR, ungafumana nantoni na
kunoma ngubani ukuba kukho nayiphi na imolekyuli apho.

13:44.080 --> 13:46.960
Kwaye sinemolekyuli zeentlobo
ngeentlobo zezinto ngaphakathi kuthi.

13:46.960 --> 13:54.800
Ubusazi na ukuba ukhupha iibhaktheriya zetetanisi
kwizindlalifa zakho? Ngenxa yabantu abaninzi

13:54.800 --> 14:00.056
kangaka, awusakwazi nokuthemba ukuya kwindlu yangasese.

14:00.056 --> 14:06.007
Ewe, bendikade ndihlola izikhululo zokucoca amanzi amdaka.
Njengomgcini-zempilo woluntu, kufuneka kwakhona ujonge

14:06.007 --> 14:12.256
amanzi okusela kunye nezikhululo zokucoca amanzi amdaka
ukuqinisekisa ukuba zisebenza kakuhle kwaye azinavumba.

14:12.256 --> 14:15.589
Emva koko, ke umntu othile walinganisa ukuba
ingakanani i-salmonella ekukhutshweni kwamanzi

14:15.589 --> 14:17.580
amdaka avela kwisikhululo sokucoca amanzi amdaka.

14:17.580 --> 14:21.167
Bekuninzi kakhulu, ngoko ke ndicinge ukuba
akufuneki ube semanzini apho ngaphezu

14:21.167 --> 14:25.088
kwemizuzu elishumi. Kungenjalo, uza kufumana usulelo.

14:28.138 --> 14:40.188
Kwezi migaqo, uzama ukuzilungelelanisa kwaye ezi
zinto uzifunayo, ufumana kuphela ezo zinto uzifunayo.

14:40.188 --> 14:46.140
Kwaye ezinye izinto, njengetetanusi, akusekho
mntu uyijongayo loo nto, bangaphinda bayizisa.

14:46.140 --> 14:50.660
Basenokwenza into ngayo, kodwa akufuneki ubaxelele loo nto.

14:50.660 --> 14:56.113
Kodwa apha, apha ungabona inani lovavanyo. Kulapho kwaqala khona
ekuqaleni kuka-2020, xa kwakusenziwa iimvavanyo ezininzi

14:56.113 --> 15:01.360
ngakumbi nangakumbi. Umgca oluhlaza okwesibhakabhaka apha
umele iimvavanyo, kwaye ngequbuliso zininzi kakhulu apha.

15:01.360 --> 15:02.580
Kwakudala, babesenza ezininzi apha.

15:02.580 --> 15:09.163
Loo nto yayikwekwindla lowama-2020, xa bavavanya kumakhaya
alondolozo lwabadala nakweyiphi na enye indawo baza bathumela

15:09.163 --> 15:15.306
abasebenzi ekhaya, bashiya abantu abadala bengenankathalo.
Bagqibela esibhedlele, bafakwa imibhobho yokuphefumla

15:15.306 --> 15:22.621
beneminyaka engama-80, banyangwa ngeRemdesivir,
baza babulawa, ukuze sikwazi ukubona amaxhoba eCovid-19.

15:28.971 --> 15:35.631
Okubomvu kumgca ogobileyo, yiskali apha,
yipesenti yovavanyo oluvele luyimpumelelo.

15:35.631 --> 15:37.640
Ekuqaleni, bekuphezulu kakhulu.

15:37.640 --> 15:39.881
Bekungekho nto apha ehlotyeni.

15:39.881 --> 15:44.298
Bavavanywe kwisikhululo
seenqwelomoya, kodwa akukho nto ifunyenweyo. Apha.

15:44.298 --> 15:50.094
Kwaye ke kwaqala, ize ipesenti inyuke, yaya
phezulu kwi-10%, apha ngale ndawo, kwaye, ewe, ukuya

15:50.094 --> 15:53.440
kutsho kwi-10% yovavanyo ibiveza isiphumo esivakalayo.

15:53.440 --> 15:58.400
Loo nto, ewe kona, yininzi
kakhulu, kuxhomekeke kwinani lovavanyo.

15:58.400 --> 16:09.620
Jonga, sele kufuphi, uze ube sele kufuphi, ewe,
zizigidi ezili-1.5 zeetesti ngeveki ezenziwe eJamani.

16:09.620 --> 16:15.866
Zizo ezo zibalo, akunjalo? Zizo ezo, apha kwenziwa
iimvavanyo ezizizigidi ezi-2.5 emva koko,

16:15.866 --> 16:19.760
ngo-Epreli 2022, iimvavanyo ezizizigidi ezi-2.5 ngeveki.

16:19.760 --> 16:23.000
Kwaye jonga ukuba bangaphi ababe-positive.

16:23.000 --> 16:26.160
Kuye kwafikelela kwi-50% abaye bavakala iimpawu emva koko.

16:26.160 --> 16:30.420
Yinto ephambeneyo ngokupheleleyo, bububhanxa obupheleleyo.

16:30.420 --> 16:37.820
Asikokuphela kukuchitha izibonelelo,
kodwa kukwenza isizwe sonke sibe buthuntu.

16:37.820 --> 16:40.980
Kwaye sineeziko ezazi ngcono ngokwenene.

16:40.980 --> 16:45.976
Sinayo iPaul Ehrlich Institute, sinayo iRobert Koch
Institute, kunye nabantu abakrelekrele kwiiyunivesithi.

16:45.976 --> 16:50.743
Kutheni bathe cwaka ngesiriki esinjalo?

16:52.440 --> 16:57.075
Kodwa yayiyintoni le siyifumene?

16:57.075 --> 16:59.000
Ndiye ndakhangela enye into.

16:59.000 --> 17:05.345
Ndiye ndajonga ukuba ibixabisa malini, kwaza ke
kufika iinkonzo zikaxakeka, abo bantu bezibane

17:05.345 --> 17:09.150
eziluhlaza, ababesevele bekho ngaloo minyaka, ngo-2021.

17:09.150 --> 17:14.969
Ungabona la migaqo ahlukeneyo anamaqhakuva
okanye aqinileyo, umgaqo oqinileyo uqala

17:14.969 --> 17:18.500
ku-2021, lazinye zeeminyaka emibini engaphambili.

17:18.500 --> 17:24.722
Kwaye ezi zizathu zokuphefumla ezithetha
ukuba ingaba uthunyelwa kwicandelo likaxakeka

17:24.722 --> 17:28.816
njengemeko kaxakeka ngenxa yesifo sokuphefumla.

17:28.816 --> 17:30.640
Kwaye imibhejo iyabaliswa.

17:30.640 --> 17:33.940
La ngawemisebenzi, esasazeke kulo lonke elaseJamani.

17:33.940 --> 17:41.560
Ngelo xesha, kwakukho iindawo ezintandathu kuphela
ezinje apho ezi nkqubo zongxamiseko zazirekhodiwe khona.

17:41.560 --> 17:43.516
Kwaye ngoku baninzi nangakumbi.

17:43.516 --> 17:47.082
Ungabona ukuba akukho tshintsho lona liyabonakala.

17:47.082 --> 17:53.593
Izifo zokuphefumla azibalulekanga,
yayiyintoni ke leyo – yintoni ke le, i-coronavirus?

17:53.593 --> 17:56.360
Kufanele ibe yintsholongwane yokuphefumla.

17:56.360 --> 18:00.360
Kwakungekho nto ibonwayo, ngoko ke
bendizibuza. Kaloku, yintoni leyo?

18:00.360 --> 18:06.200
Emva koko ndaphinda ndajonga: kuthekani ngezinye iimishini?

18:06.200 --> 18:11.323
Ezi yayizizizathu eziphathelele kwintliziyo nemithambo
yegazi zokwamkelwa esibhedlele ngenxa yeemeko ezingxamisekileyo,

18:11.323 --> 18:13.587
oko kukuthi, iingxaki zentliziyo nemithambo yegazi.

18:13.587 --> 18:22.280
Kwaye ngequbuliso uyabona, ezi zinto zimbini zihamba
ngokunxuseneyo, ezifanayo ngokuchanekileyo ngexesha.

18:22.280 --> 18:25.780
Kwaye kulapho ke uqala ukubona lo mmgca mdaka.

18:26.920 --> 18:29.680
Jonga, kukho omnye.

18:29.680 --> 18:34.700
Aba ngabantu abafumene ugonyo lokuqala.

18:34.700 --> 18:37.287
Kwaye aba ngabo abafumene umjovo wesibini.

18:37.287 --> 18:45.147
Kwaye apha, ingakumbi ekuqaleni kwesitofu sesibini, kodwa ke sele
kusenzeka nangoku, lo mgca ujinga phezulu ngequbuliso ufikelele

18:45.147 --> 18:53.067
kwinqanaba elahlukileyo ngokupheleleyo, uphindaphindeke ngaphezu
kokuphindwe kabini, iisayireni ziphindeke kabini ngenxa yeengxaki

18:53.067 --> 19:00.952
zentliziyo nemithambo yegazi, kuhamba ngokuhambelanayo, ngexesha
elinye nokunikezelwa kwezi zinto ze-RNA, le nyangelo yezofuzo.

19:00.952 --> 19:07.260
Bebengaguli kwaphela. Awunakunyanga abantu abagulayo – olu buthi.

19:07.260 --> 19:10.640
Kwaye kwanjalo nakwiziphazamiso
zenkqubo yemithambo-luvo, ezikho nazo.

19:10.640 --> 19:18.815
Apha, kananjalo, ungabona indlela okwehla ngayo ngequbuliso,
kwaye ngokukhulu kakhulu, ngazo zonke iintlobo zokuwa kwengqondo

19:18.815 --> 19:22.829
nezifo zengqondo ezenzeke: abantu baba yimfama, njalo njalo.

19:22.829 --> 19:27.923
Loo nto yanyuka ngokuhambelana nokutofwa
kwezitofu. Kwaye loo nto yandothusa kakhulu ngelo xesha.

19:27.923 --> 19:31.960
Ndayibona kwangoko xa yaqala.

19:31.960 --> 19:35.465
Loo nto yayimalunga neminyaka engama-21
ubudala, xa idatha ekugqibeleni yafumaneka.

19:35.465 --> 19:41.829
Kwaye oko kwandenza ndaqiniseka
kakhulu ukuba iinaliti ziya kuba yityhefu.

19:41.829 --> 19:44.065
Ukufa okugqithisileyo

19:44.065 --> 19:48.298
Kwaye ngoku kukho uvavanyo olubonisa ukuba yintoni na isibalo
esigqithisileyo sabantu abaswelekileyo,

19:48.298 --> 19:52.223
ngaphandle kokuphelela kuko nakuphi na ukuhlolwa kwesifo.
Bajonge nje ukuba bangaphi abantu abaswelekileyo.

19:52.223 --> 19:55.223
Njengoko uluntu lukhula ngeminyaka,
abantu abaninzi baya kufa ngokwendalo.

19:55.223 --> 19:57.040
Xa uluntu luselutsha, abantu abambalwa bayasweleka.

19:57.040 --> 20:01.440
Kwaye abantu abasele beswelekile kanye abanakuphinda basweleke.

20:01.440 --> 20:03.480
Ezi zinto, uyazi ngokwenene.

20:03.480 --> 20:06.657
Kwaye loo nto kufuneka ibonakale kubalo.

20:06.657 --> 20:11.123
Ukuba ufuna ukuvavanya oku ngokwe-epidemiology,
kufuneka ukulungelelanise ngokweminyaka

20:11.123 --> 20:14.240
yobudala. Kwaye uCooper wakwenza oko kakuhle kakhulu.

20:14.240 --> 20:22.880
Kwaye ke waqaphela, apha ngokwamaqela eminyaka, ukuba
akwenzekanga nto kubantwana, apha, kwinkulungwane yama-21.

20:22.880 --> 20:28.044
Kodwa phakathi kwabantu abatsha abaneminyaka eli-15
nangaphezulu, ngequbuliso, akukho nto yenzekayo apha,

20:28.044 --> 20:31.448
bekukho izinga eliphantsi lokusweleka ngamaxesha obhubhane.

20:31.448 --> 20:35.620
Kodwa kanye xa ubhubhane wawusele
uthe saa, basweleka ngequbuliso.

20:35.620 --> 20:37.881
Kwaye abantu abatsha basweleka apha.

20:37.881 --> 20:42.926
Izinga lokusweleka eligqithisileyo le-8%
phakathi kwabantu abaneminyaka engama-40 ukuya kuma-49.

20:42.926 --> 20:46.973
Yininzi kakhulu. Ayinakwenzeka.

20:46.973 --> 20:49.600
Kwaza ke kwabakho iqela leminyaka
elaswelekayo, andazi ukuba kutheni.

20:49.600 --> 20:51.800
UMnu. Cooper akakwazi nokuyichaza loo nto, andazi.

20:51.800 --> 20:55.123
Abantu abaneminyaka engama-50 ukuya kuma-59 abazange bafe rhoqo.

20:55.123 --> 21:04.766
Ukuba leyo yayiliqela elikwazileyo
ngandlela ithile ukuphepha isitofu, andazi.

21:10.116 --> 21:15.814
Kwaye iyaqhubeka apha. Ngo-2022, imeko yaba mandundu, yaba
yingozi kakhulu phakathi kwabantu abaselula,

21:15.814 --> 21:21.482
kunye nezinga lokusweleka elingaphezulu nge-10%
phakathi kwabantu abaselula kuwo omathathu la maqela.

21:21.482 --> 21:25.249
Kwaye kamva, nakwabo abaneminyaka engama-70 nangaphezulu.

21:25.249 --> 21:28.020
Loo nto iyinto eyothusa ngokwenene.

21:28.020 --> 21:32.812
Yininzi leyo. Kwaye yidatha engathintwanga.

21:32.812 --> 21:36.187
Izinga lokusweleka lilonke; oku akubonisi unobangela wokufa.

21:36.187 --> 21:43.783
Kodwa nangona bengaswelekanga ngonyaka wobhubhane, xa
iinjeksi zazisithiwa ngokubanzi kubantu abangaphezu

21:43.783 --> 21:47.787
kwe-80%, kabini, kathathu, kulapho ke basweleka khona.

21:47.787 --> 21:52.230
Kwaye oko, ngokoluvo lwam, kwanele. Kungenxa
yoko le nto ezi jekhwe zifanele ukuba

21:52.230 --> 21:55.019
zisuswe kwimarike kwangoko. Kudala ngaphambi koku.

21:55.019 --> 22:02.429
Ndisithi sakuba kuvele iziphumo zokuqala ebezingalindelekanga
kwi-VAERS, ezazibonakala ngokucacileyo naseMelika,

22:02.429 --> 22:09.966
bekufanele bathe mayime ngoko nangoko, kwangoko, xa
sasisenokuthembela kweziphathiswa kancinci, ndiyathemba.

22:09.966 --> 22:11.952
Kwaye abazange benjenjalo.

22:11.952 --> 22:13.240
Kwenziwe ngabom.

22:13.240 --> 22:15.990
Akukho ndlela yimbi yokuyichaza.

22:15.990 --> 22:21.678
Kufuneka kukho umntu oqinisekisile ukuba abantu abakhuselwanga.

22:21.678 --> 22:27.467
Umntu othile wayenenjongo zimbi ngakubantu.

22:30.078 --> 22:36.680
Ewe ke, yiyo le nto besiyibiza ngokuba yintlupheko...

22:36.680 --> 22:41.209
Apha ungakubona konke kwakhona
ngokulandelelana kwazo. Apha ungabona abantu abatsha.

22:41.209 --> 22:45.364
Abantu abambalwa babhubhile kunesiqhelo.

22:45.364 --> 22:49.680
Nalapha, kwanokuya kutsho kwiminyaka engama-30, akwenzeki nto.

22:49.680 --> 22:57.340
Kwaye ke apha, xa kwaqala apha, kwaqala kananjalo naphakathi
kwabantu abatsha apho kukho ukusweleka okugqithisileyo.

22:57.340 --> 23:06.640
Kwaye apha, yayikukufa okugqithisileyo kuphela ngexesha
abantu babebulawa kumakhaya alondolozo nakwizibhedlele.

23:06.640 --> 23:10.739
Kwakukho abantu abadala kuphela. Oko akuyonto
iqhelekileyo kubhubhane, ngamanye amaxesha kuba ngabantu abatsha

23:10.739 --> 23:12.920
kuphela, ngamanye amaxesha kube ngabantu abadala kuphela.

23:12.920 --> 23:16.602
Kufuneka wenze izigqibo ezininzi, malunga nendlela
nomntu obufuna ukumbulala apha. Ayinakwenzeka loo nto.

23:16.602 --> 23:19.600
Ngoko ke ayizange ingene kwaphela.

23:19.600 --> 23:22.140
Andisayifuni loo nto. Yinto ehlekisayo kakhulu.

23:22.140 --> 23:29.221
Yiloo mfanekiso iingcali ze-virology
ezisizobeza: kukho iWuhan, into eyingozi.

23:29.221 --> 23:33.740
Kwaye ke isiqingatha soluntu kunye nesayensi
sithi: Loo nto ngokuqinisekileyo ivela elebhu.

23:33.740 --> 23:36.580
Kuthiwa uhlalutyo luvela kwimarike yeentlanzi.

23:36.580 --> 23:41.355
Akuzange kufike nto, akukho nto kwaphela. Kweza iimvavanyo.

23:41.355 --> 23:46.337
Kwakungekho zintsholongwane
eziyingozi ezisasazekayo, akukho nanye.

23:46.337 --> 23:55.115
Kwaye le ngxoxo nge-ivermectin okanye
i-hydroxychloroquine yingxoxo yobuxoki, yinto yokuphazamisa.

23:55.115 --> 23:59.404
Asizange siyidinge loo nto kulo naluphi na uhlobo lomkhuhlane.

23:59.404 --> 24:05.671
Kwaye abantu abayisebenzisileyo baza bathi,
"Kodwa thina sisindise abantu nge-ivermectin."

24:05.671 --> 24:09.382
Abazange bade benze ukuxilongwa
okwahlulayo kokuba yintoni enye enokuba ikhona.

24:09.382 --> 24:12.848
Hayi! Zazingenakho iintsholongwane ezintsha.

24:12.848 --> 24:17.604
Kwaye uJ.J. Couey, ongusosayensi wezinto
eziphilayo, uyibonise oku kakuhle kakhulu.

24:17.604 --> 24:20.380
Kwaye nalapha, kwakukho nabantu baseJapan
abambalwa abazinikele kakhulu emsebenzini.

24:20.380 --> 24:23.137
Baza bathi ke: Ewe, khawujonge, yayithini ke enye inketho?

24:23.137 --> 24:30.460
Kwaye ke bajonga – kuba banenkuthalo ngokwenene – bajonga yonke
into: apho bekukho iintsholongwane, luhlobo luni, njalo njalo.

24:30.460 --> 24:35.800
Baza bajongana: Babesahluke njani
ngokwemilandelo, iintlobo ezahlukeneyo ezazivela?

24:35.800 --> 24:38.649
Baza bajonga: Owu, ayimangalisa leyo.

24:38.649 --> 24:43.060
Akuzange kwenzeke ngolo hlobo kwindalo
ngaphambili, ukuba oku... kungenzeka njani? Kuyangena.

24:43.060 --> 24:52.440
Bafumanise ukuba ukubunjwa kwezinye zeentsholongwane
ze-Omicron akuzange kuvele ngenxa yenguquko yejenom.

24:52.440 --> 24:59.580
Bathi iindlela zokusebenza ezinjalo azenzeki kwinguquko yendalo.

24:59.580 --> 25:05.940
Kwaye ke bathi nee-variants ze-Omicron
bezisele zifumaneka kuyo yonke indawo ngo-2020.

25:05.940 --> 25:10.740
Loo nto ayihambelani nentsomi esiyityiswayo nathi.

25:10.740 --> 25:20.940
Kwaye ke isiphelo: iinguqulelo zavela ngendlela entsha
ngokupheleleyo engenakuchazwa lulwazi lwepatholoji lwangoku.

25:20.940 --> 25:24.680
Bathi into efana nale ayikabikho kwindalo.

25:24.680 --> 25:26.305
Kwaye bayazimisela ngokwenene.

25:26.305 --> 25:29.698
Lo ngumsebenzi omhle kakhulu onenqwaba yeenkcukacha.

25:29.698 --> 25:37.640
Kwaye zininzi kakhulu amaphepha enza umsebenzi
omhle kakhulu wokumisa oku, ngendlela ecokileyo.

25:37.640 --> 25:46.298
Kwaye ukuba ujonga, ndinabantu endinxibelelana nabo abaziingcali
ze-virology nabantu abakhutheleyo kwi-molecular biology.

25:46.298 --> 25:52.345
Kwaye bayazi ukuba i-RNA kunye
neentsholongwane ze-RNA azizinzi kwaphela.

25:52.345 --> 25:55.280
UCouey unomzekelo omhle wokucacisa oku.

25:55.280 --> 26:03.511
Uthi ukuba ufuna ukuphinda-phinda into, yenza
ikopi yayo, ke nge-RNA kufana nokuba nekhasethi

26:03.511 --> 26:08.580
yomculo uze wenze ikopi yayo kweyenye ikhasethi yomculo.

26:08.580 --> 26:11.080
Ke kuyaxokozela kancinci.

26:11.080 --> 26:15.220
Kwaye ukuba ufuna ukukopa ezi ngoma
kwakhona, kusiba ngxolo nangakumbi.

26:15.220 --> 26:18.160
Kwaye ukuba uyazikopa kwakhona, awusaziva kakuhle umculo.

26:18.160 --> 26:20.740
Kunjalo nakwii-virusi ze-RNA.

26:20.740 --> 26:27.020
Awunakuhambisa ezi zinto phambili
zingatshintshanga, kodwa kunokwenziwa ngokukhawuleza kakhulu.

26:27.020 --> 26:33.717
Cinga ngabakhweli abazizigidi ezili-10 kwiinqwelomoya yonke
imihla okanye into enjalo. Yinto engenangqondo, eli bali

26:33.717 --> 26:37.045
esilixelelweyo ngale ntsholongwane isasazekayo kwaye iguquka.

26:37.045 --> 26:39.731
Kwaye ke ufumana uhlobo olwahlukileyo. Oko akusayi kusebenza.

26:39.731 --> 26:43.380
Kodwa uqinisekisa njani ukuba ezi
ntshintshelo zifumaneka kwihlabathi lonke?

26:43.380 --> 26:51.659
Oku kwenziwa kusetyenziswa ubuchule obuthile
bokuhlanganisa la maqhekeza amancinci, le ntsholongwane

26:51.659 --> 26:56.734
ineenucleotides ezingama-30,000, aze emva koko zidityaniswe.

26:56.734 --> 27:00.600
Enyanisweni zazikho kuphela
kwikhompyutha eWuhan. Kulapho zazikho khona.

27:00.600 --> 27:04.312
Bekukho olu landelelwano kwikhompyutha.

27:04.312 --> 27:11.379
Kwakukho ezi zinto ziyingozi kuyo,
la maqephu ayingozi. Kwaye babenazo.

27:11.379 --> 27:19.240
Emva koko uqokelele into, uyiquke
kwindalo, wayilungelelanisa, waza wavelisa i-RNA.

27:19.240 --> 27:25.318
Kwaye ngenxa yokuba itshintsha ngokukhawuleza
kangaka, ukuba ufuna ukuyigcina ngoku, kufuneka

27:25.318 --> 27:28.540
ukhuphe i-DNA yayo. Kufuneka uyibhale ngokutsha.

27:28.540 --> 27:34.880
Kwakufuneka wenze i-RNA kusuka kumzobo
wesitampu, kwakufuneka wenze isitampu.

27:34.880 --> 27:36.660
Kwaye izincamathelisi zeposi ziyatshixa.

27:36.660 --> 27:41.920
Uyazi, ifunyenwe i-DNA yemammoth emkhenkceni.

27:41.920 --> 27:48.660
Kwaye ke bazama kwakhona ukusebenzisa iindlovu
okanye ... ukuzisebenzisa kwakhona ekuzaleni.

27:48.660 --> 27:52.211
Ngoko ke le DNA izinzile ngokumangalisayo.

27:52.211 --> 28:00.400
Waza uCouey wakucacisa ngelithi iDNA ifana nokukopa iiCDs.

28:00.400 --> 28:05.480
Ziyafana kanye. Iikopi zedijithali ziyafana kanye.

28:05.480 --> 28:07.440
Kwaye zihlala ixesha elithile.

28:07.440 --> 28:10.560
Kodwa xa ukopa ikhasethi, ingxolo iba yeyokuya isiba nkulu.

28:10.560 --> 28:11.520
Yileyo i-RNA.

28:11.520 --> 28:19.744
Kwaye yiyo loo nto ingenakwenzeka ukukhulula i-RNA, nkqu
neentsholongwane ze-RNA ezenziweyo eziveliswa elebhu,

28:19.744 --> 28:28.740
ngendlela yokuba zingaba nakuphi na ukusasazeka kwaye zihlale
ixesha elide ngaphandle kokuba zibe notshintsho olukhulu.

28:28.740 --> 28:36.065
Kwaye kwinguquko yendalo, inguquko
yeentsholongwane isiya ekuzinzeni ngcono kwiindwendwe zazo.

28:36.065 --> 28:42.265
Oku kuthetha ukuba intsholongwane ebulala
isingatha sayo iyisidenge kwaye ayinathuba lokusinda.

28:42.265 --> 28:51.035
Kuphela iintsholongwane ezisivumela ukuba siphile, kangangokuba
singaqapheli nokuba zikwiikhaya zethu, ezikwaziyo ukuzala

28:51.035 --> 28:56.978
ngokumangalisayo kuyo yonke indawo. Kwaye
kwiinqwelomoya nakoololiwe nakulapha ke,

28:56.978 --> 29:00.078
ungazisasaza iintsholongwane kuyo yonke indawo.

29:00.078 --> 29:04.440
Yinto enye eqinisekisa amathuba abo okuphila.

29:04.440 --> 29:11.957
Uyazi, umzimba wakho wenziwe zii-triliyoni ezingama-30
zeeseli. Ngokomlinganiselo zingama-30 eetriliyoni,

29:11.957 --> 29:16.278
ezinye zibe ninzi kancinci, kodwa ijenom yakho ikhona apho.

29:16.278 --> 29:20.323
Ezi ziiseli zakho, nguwe lo. Ngalendlela onokubonwa ngayo.

29:20.323 --> 29:26.401
Kwaye ke wena ukwaqulathe iintlobo ngeentlobo zezinye izinto
eziphilayo eziyi-39 yeetriliyoni ezihlala

29:26.401 --> 29:31.670
emathunjini akho, eluswini lwakho, nakuyo
yonke indawo kwiimembranes zakho ezinemvumba.

29:31.670 --> 29:36.937
Zinjalo kakhulu... uza kubona umhlaba apho indalo ikhululekile.

29:36.937 --> 29:41.860
Kwaye zonke ezi ziintsholongwane
ezibalulekileyo, ezibalulekileyo. Zinomsebenzi othile.

29:41.860 --> 29:43.640
Zizo izizathu zokuba ube ngulo umntu unguye.

29:43.640 --> 29:50.220
Kukho iintsholongwane kwi-genome yakho. Zifake ulandelelwano
lwazo lwemfuza kwi-genome yakho, oluvela

29:50.220 --> 29:57.020
kwiintsholongwane, nakwiiretvayirasi. Zifakwe. Kwaye
yindlela abantu abaphuhliseke ngayo kwasekuqaleni.

29:57.020 --> 30:03.923
Kwakukho iintsholongwane ezithile ezazithetha
ukuba asisafuneki siphinde siqheke iziqanda.

30:03.923 --> 30:13.236
Ngoko ke olu phuhliso, olu phuhliso lwendaleko, lwenzeka
ngokudluliselwa kolwazi lwemfuza ukusuka kwisidalwa esiphilayo

30:13.236 --> 30:21.219
esinye ukuya kwesinye. Kwaye into entle yeyokuba,
kukho le ngxoxo malunga nokuba iintsholongwane zikho

30:21.219 --> 30:25.548
na okanye azikho. Kum, loo nto iyaphazamisa kancinci.

30:25.548 --> 30:30.701
Kwakukho abantu abathi ngenye imini bafumana into abayibiza
ngokuba zibhaktheriya. Loo nto ikwaluhlobo lweyantlukwano.

30:30.701 --> 30:35.748
Emva koko baba namaqela amancinci. Kwaza kwabakho abantu
abathi kukho into engabonakaliyo phantsi kwemayikroskopu.

30:35.748 --> 30:43.474
Kodwa isakugulisa; ungayifumana nasemanzini. Kwaye ungafumana
izinto ezincinci ezinjalo kuyo yonke indalo. Kamva, zabonwa

30:43.474 --> 30:48.012
phantsi kwe-electron microscope zaza zabizwa ngokuba ziivayirasi.

30:48.012 --> 30:52.078
Emva koko, izinto ezifanayo, phantse
zifane ncam, zafunyanwa emzimbeni.

30:52.078 --> 30:56.222
Kwaye ke abantu bathi, ezo asizizo
iintsholongwane, zazikho, zisekhona. Zibizwa ngokuba

30:56.222 --> 30:58.456
zii-exosomes. Zikhangeleka phantse zifane kanye.

30:58.456 --> 31:03.840
Ikwaqulethe ulwazi lwemfuza kwaye ngamanye amaxesha iiprotheni.

31:03.840 --> 31:16.065
Oku kuthetha ukuba kwindalo ephilayo, enentlaninge
yezinto ezahlukeneyo enganakuncitshiswa, le yintetho

31:16.065 --> 31:22.856
ebaluleke kakhulu, intlaninge yendalo ayinakuncitshiswa.

31:22.856 --> 31:28.280
Kwaye isayensi isoloko inciphisa. Iisoloko
ichaza izinto. Ithi, oku koku, oko koku.

31:28.280 --> 31:34.740
Kwaye ke kwenziwa uthelekiso, kwaye le
nkcazelo itshintshile izihlandlo ezininzi kwisayensi.

31:34.740 --> 31:36.706
Ngexesha elithile azisayi kuphinda zisebenze.

31:36.706 --> 31:41.036
Kwaye ndikholelwa ngokuqinileyo ukuba
ingcaciso yeebhaktheriya neentsholongwane ayisayi

31:41.036 --> 31:43.793
kuphinda ibaluleke kwiminyaka engama-20 ezayo.

31:43.793 --> 31:44.800
Kuba siyazi kakhulu.

31:44.800 --> 31:48.975
Siyazi kwabancinci ukuba ulwazi lwethu luya
lufikelela kumanqanaba amancinci kakhulu.

31:48.975 --> 31:55.278
Sifunda okuninzi ngakumbi malunga
nee-molekyuli ezincinci kakhulu ezidlala indima apha.

31:55.278 --> 31:59.260
Kwaye oko kuthetha ukuba kufuneka
siphinde sivumelane ngendlela yokujongana nako.

31:59.260 --> 32:01.345
Indlela esithetha ngayo ngayo

32:01.345 --> 32:04.120
Kwaye kukho amagama ukuze sikwazi ukuthetha ngayo.

32:04.120 --> 32:09.983
Kwaye elinye lala magama athe akhula
ngokwembali ligama elithi 'virus'.

32:09.983 --> 32:16.877
Kwaye ukuba kukho umntu othi iintsholongwane azikho,
ngoko ke makaqinisekise ukuba sinamagama amatsha esinokuthi

32:16.877 --> 32:20.288
ngawona senze ingxoxo enengqiqo size sivumelane ngawo.

32:20.288 --> 32:23.744
Oku ngamanye amaxesha kunokuba yinkqubo ende.

32:23.744 --> 32:29.815
Ewe, kwaye ezo ziithiyori zaselebhu. Ubhubhane ovela
kwiilabhoratri. Iimeko ezingama-309 apho

32:29.815 --> 32:36.297
kwenzeke into kwilabhoratri kule minyaka
ingama-20 idlulileyo. Ngoko ke, akukho nto.

32:36.297 --> 32:41.400
Uninzi lwazo lwalungamarhola,
kananjalo, kwiilabhoratri zezilwanyana.

32:41.400 --> 32:46.593
Kwaye ke kwenzeka izihlandlo ezili-16 ukuba kwaphunyuka into
elebhu. Nentsapho nayo yafumana into. Okanye

32:46.593 --> 32:51.020
kwabakho ukuqhambuka okuncinci kuba kwakukho
into engcolileyo emanzini okanye enye into.

32:51.020 --> 32:54.231
Kodwa zonke ezi zizinto ezilinganiselwe kakhulu.

32:54.231 --> 32:55.480
Akukho monakalo wenziweyo.

32:55.480 --> 33:02.307
Olu luluhlu olusesikweni, olupapashwe kwi-The Lancet,
lwezi ntsholongwane zahlukeneyo kakhulu, ezathi

33:02.307 --> 33:06.252
ngandlel' ithile zaphuma ngenani elincinci ngaxa lithile.

33:06.252 --> 33:13.380
Ngoko yonke le ngxoxo ngeelebhu, esuka kwiilebhu, esuka
kwiimarike zeentlanzi, yenzelwe ukusiphambanisa nje. Yibali nje.

33:13.380 --> 33:14.313
Yilibale.

33:14.313 --> 33:18.266
Kwaye abantu abakuxelela ezi ntsomi bazama ukukukhohlisa.

33:18.266 --> 33:22.092
Ungabakholelwa.

33:22.092 --> 33:25.805
Yayiyi-Covid-19, Mnu Wodarg, ungayityeshela njani loo nto?

33:25.805 --> 33:28.870
Akuzange ubone okwenzekileyo emantla e-Itali?

33:28.870 --> 33:35.333
Kwaye neekofu eNew York awazikhukhumela apho... Yinto
enkulu ngokwenene leyo, abantu abaninzi baswelekile.

33:35.333 --> 33:39.746
Akunakuyityeshela nje. Iyingozi ngokwenene.

33:39.746 --> 33:45.855
Ewe, abantu baye bafa kumantla e-Itali. Kodwa
abaninzi ngakumbi baye bafa ngo-2017 nango-2018.

33:45.855 --> 33:47.855
Kwezi zibhedlele zikwaziyo

33:47.855 --> 33:52.033
Kwaye kwiphephandaba laseMilan, ndifumene
iingxelo malunga nokuba imeko imbi kangakanani,

33:52.033 --> 33:54.520
nendlela abasebenzi abatyhafisiwe ngokupheleleyo.

33:54.520 --> 33:56.790
Amabali afanayo kwakhona.

33:56.790 --> 34:01.756
Mhlawumbi imifanekiso yayiseyeyo ka-2017/2018,
kuba yayibangel' umdla nangakumbi kunangoku.

34:01.756 --> 34:07.703
Kodwa into yokuba abantu abakwimigangatho yokunyangwa abagula
kakhulu bafikelwa kukuxinezeleka ngokwendalo

34:07.703 --> 34:12.889
yinto endinokuyingqina ngokuqinisekileyo
njengommeli wabasebenzi kwisibhedlele saseHamburg.

34:12.889 --> 34:20.200
Njengabasebenzi basesezibhedlele, besisoloko
sikhalaza ukuba sidinga abasebenzi abaninzi. Sityhafile.

34:20.200 --> 34:22.080
Kwaye abantu balele nje kwiipaseji njalo njalo.

34:22.080 --> 34:24.586
Kwakukho isenator owayekhe wasityelela.

34:24.586 --> 34:27.170
Akenguye uSenator wezeMpilo waseHamburg, kodwa ngomnye umntu.

34:27.170 --> 34:29.237
Kwaye wayenento ethile, waza walala nathi.

34:29.237 --> 34:32.883
Saza sayishiya imile kwipaseji ixesha elide.

34:40.021 --> 34:46.332
Ewe, kwenzeka ntoni ngexesha
abasoyikisa kakhulu ngala mifanekiso?

34:46.332 --> 34:49.840
Loo nto yayiseNew York, yayibonakala isoyikisa.

34:49.840 --> 34:53.285
Ngokwenene la ngabantu abaswelekileyo ezibhedlele.

34:53.285 --> 34:58.033
Kwakusukela ngomhla we-16 kuMatshi ukuya
kowe-20 kuMeyi. Ngokufutshane kakhulu.

34:58.033 --> 35:02.024
Abantu abaninzi basweleke. Kakhulu.

35:02.024 --> 35:04.400
Kwaye kutheni kunjalo? Kwenzeke ntoni apho?

35:04.400 --> 35:05.900
Kwaye zikho izizathu zoko.

35:05.900 --> 35:09.966
Kufunyaniswe ukuba abantu
bebeselathelwe kakubi. Kakubi kakhulu, eneneni.

35:09.966 --> 35:13.000
Bekukho isicwangciso sonyango ekwakufuneka sililandele.

35:13.000 --> 35:15.640
Ngenxa ye-Covid-19, kufuneka wenze oku nokuya.

35:15.640 --> 35:18.700
Kwakukho namayeza awayengancedi, awayenetyhefu.

35:18.700 --> 35:22.325
Kwakukho nokusetyenziswa
kwe-hydroxychloroquine ngokugqithisileyo.

35:22.325 --> 35:24.826
Umntu ophilileyo akanakuyinyamezela loo nto.

35:24.826 --> 35:26.640
Bandinike umlinganiselo ongaphawu-mhlanu.

35:26.640 --> 35:28.940
Kwaye ke intliziyo imane iyeka ukubetha.

35:28.940 --> 35:35.123
Okanye ukuba i-hydroxychloroquine inikwa umntu
one-favism, ozalwe engenayo i-enzyme efunekayo,

35:35.123 --> 35:38.700
iiseli zegazi ziyagqabhuka uze ungakwazi ukuphefumla.

35:38.700 --> 35:43.439
Zonke ezi zinto zathengiswa njenge-Covid-19.

35:43.439 --> 35:46.940
Kwaye ke ngoko bakhawuleza babathomalalisa abantu
baza babafaka kwizixhobo zokuncedisa ukuphefumla.

35:46.940 --> 35:47.640
Kuba bekufuneka.

35:47.640 --> 35:49.360
Ukuphefumlelwa kwakufuneka kunikezelwe
ngokukhawuleza, ngokukhawuleza kangangoko kunokwenzeka.

35:49.360 --> 35:52.171
Bathi ke, zingasindiswa.

35:52.171 --> 35:57.226
Kwaza ke banikwa i-midazolam, bahlatywa ngeentsontelo
zezithambisi, ezikwabangela ukudodobala

35:57.226 --> 36:03.040
kokuphefumla, nto leyo ethetha ukuba abasenakwazi
ukuphefumla ngokwabo, baza bafakwa imibhobho yokuphefumla.

36:03.040 --> 36:07.685
Kwaye umntu ofakwe umbhobho
wokuphefumla sele esemngciphekweni omkhulu.

36:07.685 --> 36:11.276
Yimeko enzima xa bexhonyiwe ixesha elide.

36:11.276 --> 36:13.040
Loo nto ngokwayo yingozi.

36:13.040 --> 36:19.977
Into yokuba abantu basweleka ngenxa yamanyathelo
anjalo sisicaciso esihle, ingakumbi xa ucinga

36:19.977 --> 36:23.500
ukuba kwakungekunjalo eSan Francisco ngelo xesha.

36:23.500 --> 36:27.518
Kutheni kungabanga dabi lwezifo?

36:27.518 --> 36:30.837
Okanye eFlorida, khange kubekho
nto ikhethekileyo eqhelekileyo apho.

36:30.837 --> 36:36.894
Ke ngoko ekwindla, kubonakala ngathi baphinde
bacoca namakhaya abantu abalupheleyo aseFlorida.

36:36.894 --> 36:40.988
Emva koko, kulandela umgca wesibini, othi uqale iijekhwezi.

36:40.988 --> 36:45.520
Kwaye ungabona ukuba abantu baseNew York
ngequbuliso baba neentandabuzo ngakumbi.

36:45.520 --> 36:49.612
Okanye mhlawumbi bafumene ezinye iibhetshi, andazi.

36:49.612 --> 36:54.500
Kwaye abo baseSan Francisco, bafumene intlungu eninzi apho.

36:54.500 --> 36:58.483
Ngoko ke ungabona ukuba la
ngamanani-manani asemthethweni okusweleka kwaMelika, oko

36:58.483 --> 37:01.980
kukuthi izinga elipheleleyo lokusweleka.

37:01.980 --> 37:03.640
Ayinxulumene nokuxilongwa kwesifo.

37:03.640 --> 37:07.172
Nantsi into ethile
nge-hydroxychloroquine; ndifumene incwadi ngayo.

37:07.172 --> 37:09.918
Ukufa ngemigaqo yakho nge-hydroxychloroquine.

37:09.918 --> 37:16.013
Yiyo loo nto enokusetyenziselwa
ukuzibulala, kwinani elinikiweyo apho.

37:16.013 --> 37:18.252
Kwi-intanethi, ukufunyanwa ngamabona-ndenzile.

37:18.252 --> 37:24.240
Bendisele i-hydroxychloroquine.
Sisikhokelo kubantu abafuna ukuzibulala.

37:27.806 --> 37:32.561
Kwaye yile nto bayicebisileyo
ngokusesikweni, kwezi zifundo zingoku.

37:32.561 --> 37:33.880
UChris Whitty wenze lonto.

37:33.880 --> 37:40.369
UNational Health Assistant waseNgilani,
umcebisi karhulumente, uthe kufuneka benjenjalo.

37:40.369 --> 37:41.370
Umlinganiselo umiselwe.

37:41.370 --> 37:46.995
Wayephazama, ngaphandle kokuba wayenikwe enye
iyeza. Ngoko ke libali elingenangqondo,

37:46.995 --> 37:50.834
elingenangqondo. Babulala abantu ukuze basoyikise.

37:50.834 --> 37:52.823
Nguubani

37:52.823 --> 37:59.929
Ngoku, ngokukhawuleza, i-WHO. Njengoko nonke nisazi,
iyanyotywa kwaye ifumana inkxaso-mali kubaxhasi abazimeleyo.

37:59.929 --> 38:04.076
Kodwa i-WHO ibaluleke kakhulu kuba inamandla okuchaza amagama.

38:04.076 --> 38:08.396
Sinoko bendikuxelele ngako nge-ICDs,
okwihlabathi jikelele. Ii-ICDs ziikhowudi.

38:08.396 --> 38:12.916
Ukuba ufuna ukuthumela ityala njengogqirha okanye
isibhedlele, kufuneka ubhale phantsi inombolo ye-ICD.

38:12.916 --> 38:19.680
Oku kuthetha ukuba isifo kufuneka
silandelwe ngokwemigqaliselo ye-WHO.

38:19.680 --> 38:21.300
Kwaye ke achaza imeko kaxakeka.

38:21.300 --> 38:25.960
Yiloo nto ethethwa nguMnu Ghebreyesus, uthi yipheic.

38:25.960 --> 38:31.840
Loo nto ibizwa ngokuba yiMeko kaXakeka
yezeMpilo yoLuntu eXhalabisayo kuMazwe ngaMazwe.

38:31.840 --> 38:34.720
Kubizwa ngokuthi Pheic.

38:34.720 --> 38:42.474
Kwaye bayayichaza; babefuna ukuchaza ukhuseleko
lomzimba. Bathi kunokwenzeka kuphela ngokugonywa.

38:42.474 --> 38:44.180
Ukhuselo loluntu lunokufunyanwa kuphela ngokugonywa.

38:44.180 --> 38:46.720
Okanye bathi, ukuqhambuka kuxa nini?

38:46.720 --> 38:48.680
Impilo isengozini nini?

38:48.680 --> 38:50.241
Ungayazi njani?

38:50.241 --> 38:52.892
Ukuqinisekisa ukuba usemngciphekweni na
kunokwenzeka kuphela ngovavanyo lwe-PCR.

38:52.892 --> 38:57.850
Yiloo nto ethethwa yi-WHO. Ichaza indlela
yokuqaphela iingozi nokuba zeziphi iingozi ezikhoyo.

38:57.850 --> 39:03.460
Banabantu babo kuyo yonke indawo
kwaye bayifaka kuyo yonke indawo ngoku.

39:03.460 --> 39:08.367
Kwaye ukuba kukho into ekubonwayo,
baze bayichaze, ngoko ke yi-monkeypox.

39:08.367 --> 39:16.729
Amaphuphu esinqeni kunye nesiphumo
se-PCR esivakalayo: yimonkeypoksi.

39:18.896 --> 39:20.000
Bebesoloko besenza lonto.

39:20.000 --> 39:27.400
Bake bakwenza oku ngaphambili; baxhaswa lishishini lamachiza.

39:27.400 --> 39:34.945
Kwaye ke behlisa amanani e-cholesterol, behlisa umda ukusuka
kwi-240 milligrams ukuya kwi-200 milligrams kwidesilitha nganye.

39:34.945 --> 39:39.341
Kwaye ke banezigulana ezingama-86% ezininzi ezifuna unyango.

39:39.341 --> 39:41.940
Kuyafaneleka ngokwenene.

39:41.940 --> 39:50.398
Ewe, bebesoloko beyenza le nto kushishino lwamachiza ngokumisela
imigangatho – kuba, ukuba sithandabuzani, bathunywe

39:50.398 --> 39:57.860
sithi. Kufuneka ibe yimfuneko enye, itsho i-WHO –
baye bazithathela lo msebenzi wokuseka imigangatho.

39:57.860 --> 40:02.899
Ngokubeka imigangatho, kunokwenza singade
sibe zigulana, kunokuchaza izifo neemfuno

40:02.899 --> 40:05.959
zonyango, kwaye kunokuchaza iindlela zokuxilonga.

40:05.959 --> 40:08.907
Lelo amandla amangalisayo asele eno.

40:08.907 --> 40:10.512
Ewe, sele enjalo.

40:10.512 --> 40:12.660
Kwaye ke wakhuthola nempilo.

40:12.660 --> 40:15.220
Kwixesha elidlulileyo, kwinkulungwane
yeshumi elinesithoba, impilo yayiyinto yabucala.

40:15.220 --> 40:19.772
Kwakungekho nkqubo yezempilo, ngoko
abantu babancedisana apho babenokwazi khona.

40:19.772 --> 40:26.473
Abo babenemali baqesha ingcali ethile, baze abanye
banyanzeleka ukuba bazilungiselele indlela yokuphila kunye.

40:26.473 --> 40:31.118
Emva koko, kwinkulungwane yama-20, impilo yachazwa
njengamalungelo oluntu, njengoko benditshilo, kunye

40:31.118 --> 40:33.739
noBismarck, othe ke wathi sinelungelo lokufumana impilo.

40:33.739 --> 40:36.920
Kwaye onke amazwe kufuneka oku kuqinisekise,
onke oorhulumente kufuneka oku kuqinisekise.

40:36.920 --> 40:39.899
Yiloo nto eyayithethwa yi-WHO ngeminyaka yoo-1960.

40:39.899 --> 40:44.240
Onke amazwe kufuneka aqinisekise ukuba abemi bawo baphilile.

40:44.240 --> 40:45.909
Kukho ilungelo lokuphila.

40:45.909 --> 40:48.320
Kwathi ke, loo nto yatshintsha, yaba lilungelo lomntu.

40:48.320 --> 40:57.927
Kodwa kwikota yokuqala yenkulungwane yethu, ngequbuliso iWorld
Economic Forum yamenywa nguNksk. Brundtland, uNobhala-Jikelele,

40:57.927 --> 41:05.933
ukuba ithethe ngomba wezempilo, esithi, "Zithandwa
zabenzi-mizi-mveliso, zithandwa ziinkokeli zoshishino,

41:05.933 --> 41:10.533
zithandwa zabenki, kufuneka senze okungakumbi ngezempilo."

41:10.533 --> 41:17.408
Kwaye abazange badinge ukuxelelwa kabini,
ngokukhawuleza bayisebenzisela i-WHO iinjongo zabo.

41:17.408 --> 41:23.423
Bazixhatshazile baza bazipha imali, kodwa ke
bona baphinda bagqibe nokuba kwenziwa ntoni.

41:23.423 --> 41:27.961
Kwaye impilo yachazwa ngokwenene njengemarike ekhulayo.

41:27.961 --> 41:34.737
Wonke umntu e-Afrika kufuneka akwazi ukufumana
la mayeza; kungenjalo, akukho sikweni. Akunjalo?

41:34.737 --> 41:39.317
Kufuneka bonke bafumane ezi jovo,
kwaye kufuneka wenze into ngako.

41:39.317 --> 41:46.726
Oko kuthetha ukuba zithathe indima yokuvula imarike kuqoqosho.

41:46.726 --> 41:54.207
Kwaye into abayenzayo ngoku
kukukhuthaza ulawulo lwabemi ngokukhusela impilo.

41:54.207 --> 41:59.425
Ngaphantsi kwengxoxo yokuba asinakukhusela impilo
yakho ngenye indlela, kufuneka sibe nedatha yakho yemfuzo.

41:59.425 --> 42:04.959
Akunjalo? Kufuneka silumke malunga nokuba
ngubani na okwamkela lula okanye obuthathaka kakhulu.

42:04.959 --> 42:07.200
Ngoko ke kufuneka sibe nolwazi.

42:07.200 --> 42:12.610
Sidinga iirekhodi zezigulana ze-elektroniki ukuze
sikwazi ukubona apho abantu abagula khona, ukuze

42:12.610 --> 42:15.500
sikwazi ukuchonga iindawo ezixingileyo kwangethuba.

42:15.500 --> 42:18.623
Kwaye kulapho ke ekufuneka singene khona,
kulapho ekufuneka sikwazi ukuxelela urhulumente,

42:18.623 --> 42:21.410
kuba banelungelo lokufumana ukhathalelo lwempilo.

42:21.410 --> 42:26.338
Nase-Afrika, abahlwempuzekileyo nabo kufuneka babe sempilweni.

42:26.338 --> 42:29.365
Kwaye kufuneka sikwazi ukubaxelela ukuba kufuneka bafumane imali.

42:29.365 --> 42:33.538
Kwaye ukuba abanazo, kufuneka sibaphe ezinye. Akunjalo?

42:33.538 --> 42:36.649
Impilo Enye yeyona nto ibalulekileyo.

42:36.649 --> 42:48.452
Nantsi ke, uNksk. Brundtland ekunye noMnu. Schwab, molo,
ngo-1989, xa i-Eastern Bloc yayisandul' ukudilika kwaye

42:48.452 --> 42:54.913
uMbutho wezeMpilo weHlabathi wathathwa ngabatyali-zimali.

42:54.913 --> 42:59.837
Kwaye uNksk. Brundtland wakwenza oko okwethutyana, kwaza
kwalandela ababini abangazange baphumelele

42:59.837 --> 43:04.835
kangako, kodwa ke wafika uNksk. Chan nengxaki
yomkhuhlane weehagu, kwaye ngoku nguMnu. Ghebreyesus.

43:04.835 --> 43:12.406
UNksk. Brundtland usekhona, uselawula, edlala indima
ebalulekileyo ukusukela ekuqaleni kobhubhane

43:12.406 --> 43:21.876
we-coronavirus, masithi, njengoko wayekwiBhodi yokuJonga
uLungiselelo lweHlabathi, eliziko eliyimfihlo lolawulo kwi-WHO.

43:21.876 --> 43:28.414
UFauci uhleli apho, uJeremy Farrar uhleli apho, umongameli
woMbutho woNyango waseMelika uhleli apho, intloko

43:28.414 --> 43:35.280
ye-CDC ihleli apho, kunye nentloko ye-CDC yaseTshayina,
oko kukuthi, igunya lezempilo laseTshayina, ihleli apho.

43:35.280 --> 43:43.229
Bonke bakhona apho, babhala iingxelo, ngoko ke ungazibona
iingxelo ezine phezulu, kwaye ungabona nakwelinye leengxelo,

43:43.229 --> 43:50.100
kukho le mephu apho, apho unokubona izifo ezininzi
ezifanelekileyo, eziphuhla zibe yintlupheko yezifo,

43:50.100 --> 43:56.139
kulungile, esinokuphuhlisa zibe yintlupheko yezifo.

43:56.139 --> 44:01.127
Sisayinayo loo nto eselenziwayo.

44:01.127 --> 44:09.640
Ewe, ngabo abo bantu, ngokuqinisekileyo bakho nabanye,
ndibonise nje abambalwa apha, kusekho abanye abasibhozo.

44:09.640 --> 44:14.923
Kwaye le nto ke, yinto eyahlukileyo, badibana ngo-2019.

44:14.923 --> 44:21.638
Bahlala kunye e-BBC eLondon baza bavumelana ukulwa ubhubhane
weendaba ezingeyonyani. Bonke abaphathi abaphezulu abavela

44:21.638 --> 44:27.507
kwiinkampani ezinkulu zeendaba babekhona, kunye nemibutho
yababhali beendaba, iinkampani zeendaba, kunye

44:27.507 --> 44:32.780
nayo nayiphi na enye into abayibizwa ngayo.
Bahlala phantsi baza bafikelela kwisivumelwano.

44:32.780 --> 44:41.493
Ngo-2019, bazilungiselela kwangethuba ukuze lo
bhubhani ungaphazanyiswa nangayiphi na indlela kukuphikisana.

44:41.493 --> 44:45.920
Kuba i-WHO iza kusikhathalela.

44:45.920 --> 44:49.787
Kwaye ngoku ukhangela iibhaktheriya kumgundo.

44:49.787 --> 44:54.653
Oku kufumaneka kwiindawo ezili-170 eJamani, kwaye
izikhululo zokucoca amanzi amdaka zibekwa esweni rhoqo.

44:54.653 --> 44:59.856
Kwaye kulapho ke kwenziwa khona
iimvavanyo ze-PCR. Izinto onokuzifumana apho.

44:59.856 --> 45:04.060
Kwaye oko kurekhodwe ngokuchanekileyo, kukho iigrafu kwaye
kuninzi ngaphezulu, abantu ngoku bakhupha

45:04.060 --> 45:09.339
iintsholongwane ezininzi kunangaphambili njalo njalo. Emva koko
kuthelekiswa kwaye kususelwe kweso siseko kwenziwe izigqibo.

45:09.339 --> 45:13.380
Andazi kwaphela ukuba bafuna
ukufikelela kwisiphelo sini ngaloo nto.

45:13.380 --> 45:20.459
Kodwa, ewe, lishishini elipheleleyo, ngumbutho opheleleyo, kukho
iinkampani ezikhethekileyo kulo, lishishini

45:20.459 --> 45:27.957
kwakhona. Baye bayiphuhlisa, bayiphinde bayiphuhlisa. Ukubeka
iliso kwizikhululo zokucoca amanzi amdaka – halala!

45:27.957 --> 45:32.757
Kutheni oorhulumente namagunya olawulo bengasikhusele koku?

45:32.757 --> 45:36.340
Kuba bonyakele, njengoko besitshilo ngaphambili.

45:36.340 --> 45:38.607
Kodwa seso isizathu esiphambili.

45:38.607 --> 45:44.873
Kuba le mfazwe iphela yokulwa iintsholongwane
yinto esele idluliselwe kwicandelo lomkhosi e-USA.

45:44.873 --> 45:50.118
Kangangeminyaka emininzi ngoku, kungekhona nje kule
minyaka ilishumi idlulileyo, kodwa nakangaphambi koko.

45:50.118 --> 45:55.118
Kwaye ke kukho le mfazwe nxamnye
neentsholongwane, kanye njengemfazwe nxamnye nobunqolobi.

45:55.118 --> 45:58.801
Kanti ke, ngulowo mntu unye, uRumsfeld, owayenezo zimbono.

45:58.801 --> 46:05.870
Wayenamlo wokulwa ubunqolobi, waza eGilead Sciences njengentloko
yale nkampani yamachiza waba namlo wokulwa

46:05.870 --> 46:13.118
iintsholongwane, walwa i-bird flu waza wabangela ukuba izabelo
zakhe zinyuke, konke oku kwakuseTamiflu, eGilead Sciences.

46:13.118 --> 46:23.117
Kwaye ke kukho iijenerali neenkonzo zobuntlola, kwaye
zilungiselela imfazwe. Kusenokwenzeka ukuba utshaba luyaphuhlisa

46:23.117 --> 46:28.062
iintsholongwane eziyingozi okanye iivayirasi. Kusenokwenzeka.

46:28.062 --> 46:30.846
Kwaye kusenokwenzeka ukuba usebenza ngegesi eyityhefu.

46:30.846 --> 46:35.871
Ngoko ke amajoni ethu kuya kufuneka abe neemaski
ezifanelekileyo. Kwaye yile ndlela abenza ngayo ngebhaktheriya;

46:35.871 --> 46:38.140
kufuneka babe nentlawulo yokugonya efanelekileyo.

46:38.140 --> 46:43.018
Ukwenza oku, kufuneka sazi ukuba zeziphi izinto eziyingozi
itshaba elinokukwazi ukuzenza... kwaye oko

46:43.018 --> 46:47.080
kushishino olukhulu! Cinga nje ngazo zonke izinto
onokuthi ucinge ngazo ekufuneka uzikhusele kuzo.

46:47.080 --> 46:52.209
Uphando olude, iikhontrakthi zophando ezininzi, malidawo
amaninzi anokwenziwa. Amaziko ayavela kuyo yonke

46:52.209 --> 46:56.362
indawo, onke axhaswa ngemali yohlahlo-lwabiwo-mali lokhuselo.

46:56.362 --> 47:00.261
Ngoko ke, kudala kusenzeka.

47:00.261 --> 47:11.140
Umkhuhlane weehagu Ndineembali apha zeyure enesiqingatha
enye malunga nezilumkiso ezingamanga ezahlukeneyo ze-WHO.

47:11.140 --> 47:13.011
Igripha yezinyoni, ndiza kudlula kuyo ngokukhawuleza kakhulu.

47:13.011 --> 47:14.785
UMnu. Stöhr wenze iinkonzo ezibalaseleyo ngalo mba.

47:14.785 --> 47:19.511
Sekukho izigidi zabantu abaswelekileyo,
utshilo eGeneva, njengenkokeli ye-WHO.

47:19.511 --> 47:23.403
Kwaza ke kwafika iflu yehagu ngo-2009, yaye
kulapho ke ndaqalisa ukuthatha inxaxheba.

47:23.403 --> 47:26.930
EMexico, abantu abangama-200 babesilwela ubomi babo.

47:26.930 --> 47:28.935
Abantu mabengabudenge kangakanani na ukuba bafunda iphephandaba?

47:28.935 --> 47:30.714
Abantu abangama-200 bayalwela ubomi babo.

47:30.714 --> 47:31.640
Akuthethi nto.

47:31.640 --> 47:33.414
Bahlala besilwela ubomi babo.

47:33.414 --> 47:37.180
Sekukho abantu abangama-68 abaswelekileyo eMexico.

47:37.180 --> 47:40.047
Uyazi ukuba kuhlala abantu abazizigidi ezimbalwa apho?

47:40.047 --> 47:41.260
Akukholeleki kangaka.

47:41.260 --> 47:46.763
Kwaye lo nguMnu. Ferguson. Ebechulumancile
kakhulu kule minyaka yakutshanje. Ezi ziigrafu

47:46.763 --> 47:49.880
zakhe. Zaziphantse zibe ngamaphi iimeko, eneneni?

47:49.880 --> 47:52.000
Babeneemeko ezingama-300 emva koko.

47:52.000 --> 47:56.556
Kude kube ngama-600 amatyala abhaliswe ezibhedlele eMexico.

47:56.556 --> 48:00.760
Benze iimvavanyo eziye zaba neempawu
ezibonisa isifo kubantu abebekhohlela.

48:00.760 --> 48:02.206
Kwaye ke bayamfumana.

48:02.206 --> 48:08.273
Kwaye iimvavanyo bezingeyentsholongwane
i-H1N1. Ngoko yayiyiflu yehagu. Kwaye zibe pozitifi.

48:08.273 --> 48:09.873
Akukho nto.

48:09.873 --> 48:12.939
Izigidi zabantu zihlala apho.

48:12.939 --> 48:15.189
Kwaye loo nto yenziwe yinkampani ebizwa ngokuba yiVeratect.

48:15.189 --> 48:18.456
Ndajonga amaxwebhu abandinike wona ngelo xesha.

48:18.456 --> 48:20.790
Kwaye sele igunyazisiwe. Khangela.

48:20.790 --> 48:27.656
Kwaye babesazi ukuba abantu abadala babenamajoni omzimba
kuba babesele benovelwano lwe-H1N1 ngeminyaka yoo-1970.

48:27.656 --> 48:30.911
Kwaye ke bavavanya abantu abadala
baza basakwazi ukufumana izilwa-mzimba.

48:30.911 --> 48:33.861
Baze ke bazifumana baza bathi, owu, sele zingama-600 iimeko.

48:33.861 --> 48:39.114
Emva koko uFerguson wathatha zonke iinqwelomoya, elo litafile
ilingasemva kwayo, ezazisuka eMexico,

48:39.114 --> 48:45.640
waziphindaphinda ngenani lamatyala, waza wafumana ipateni
yokusasazeka. Yaye yaba yile ntlekele yezifo eyayiboniswa i-WHO.

48:45.640 --> 48:50.545
Kwaza ke uNksk. Chan wathi, owu, ngoku kukho ubhubhane.

48:50.545 --> 48:51.640
Ewe, yayiyiflu yehagu.

48:51.640 --> 48:54.898
Kodwa kwakungekho zikhontrakthi kwaphela.

48:54.898 --> 49:02.723
UMnu. Sarkozy wayeseMexico kudala phambi kokuba oku
kuqale, exhasa ngemali inkqubo yokugonya yeSanofi.

49:02.723 --> 49:06.015
Ngoko ke yonke into yalungiswa, njengesiqhelo.

49:06.015 --> 49:11.457
Lelo isivumelwano samaFrentshi, esithi xa
i-WHO ibhengeza ubhubhane, amazwe kufuneka

49:11.457 --> 49:14.515
ahlawule, kwaye isivumelwano siqala ukusebenza.

49:14.515 --> 49:19.036
Bengazikhathali kwaphela nokuba bezitshisa
okanye bezitshabalalisa izitofu zokugonya emva koko.

49:19.036 --> 49:21.929
Babezuzile iibhiliyoni ezili-18.

49:21.929 --> 49:25.225
Kwaye bayitshintsha ingcaciso, basusa nje isifo esinzima.

49:25.225 --> 49:30.916
Ezi zizinto zonke endingadingi ukuziphinda ndikuxelele... Loo nto
yayise kwiBhunga laseYurophu. Aba ngabantu

49:30.916 --> 49:37.070
abakhohlakeleyo bonke abenze isigqibo kwiphaneli yezazi, bonke
bebenobudlelwane neshishini lamachiza. Sifumanise konke oku.

49:37.070 --> 49:40.029
Iflu yaseSpain Ibisoloko ibizwa ngokuba yiflu yaseSpain.

49:40.029 --> 49:45.331
Ubusazi na ukuba ngelo xesha, ngo-2019,
kwakungaziwa naziphi na iintsholongwane?

49:45.331 --> 49:48.940
Bebengazi nto, kwakungekho
bhalo-mbhalo malunga nomkhuhlane waseSpain.

49:48.940 --> 49:51.998
Loo nto yaqala kuphela ngo-1960.

49:51.998 --> 49:54.065
Bathi yiflu esasazeka ngokukhawuleza.

49:54.065 --> 50:01.406
Kwaye ke ngo-2000, kamsinya phambi kokuba kuqale
ubhubhane wokuqala, kwakhululwa abantu ababebhubhe ngenxa

50:01.406 --> 50:05.383
yomkhuhlane waseSpain, kwindawo ethile kumkhenkce waseAlaska.

50:05.383 --> 50:12.438
Kwaye ke benza uvavanyo lwe-PCR, lwe-H1N1.
Kwaye ke kwabakho umkhuhlane waseSpain,

50:12.438 --> 50:16.420
kwaye zonke ezo zinto zaziziixhoba zale H1N1.

50:16.420 --> 50:18.056
Loo nto yayikwihlabathi jikelele.

50:18.056 --> 50:20.490
Bonke basweleka ngaxeshanye.

50:20.490 --> 50:21.660
Lalilixesha elibi kakhulu.

50:21.660 --> 50:24.985
Baphinde baqhuba iimvavanyo ngezitofu zokuqala zokugonya apho.

50:24.985 --> 50:28.580
Izijovo ze-meningitis, ndicinga. Kwaye ke babulala abantu.

50:28.580 --> 50:29.460
Kwaza kwalamba abantu.

50:29.460 --> 50:30.425
Emva koko baba nomhlaza.

50:30.425 --> 50:34.352
Emva koko bafakwe bexinanisene
benenyumoniya. Emva koko ababenanto yakutya.

50:34.352 --> 50:37.002
Abantu abaninzi kakhulu basweleke ngenxa yezizathu ezahlukeneyo.

50:37.002 --> 50:40.402
Bekukho ukufa okugqithisileyo okukhulu, ngokungathandabuzekiyo.

50:40.402 --> 50:47.472
Kodwa ke ukusebenzisa oko ukusixelela ukuba
intsholongwane eyingozi yabangela konke oku ngelo

50:47.472 --> 50:51.450
xesha yinto engenangqondo. Yinto nje engenangqondo.

50:51.450 --> 50:54.984
Okungokuquka izimvo zikaGqr. Wolfgang Wodarg.

50:54.984 --> 51:02.817
NgokukaGqr. Wodarg, ingozi yokwenene ayiveli
kwiintsholongwane, kodwa ivela kumandla e-WHO okuzichaza.

51:02.817 --> 51:09.967
Ezi zifo zichaziweyo, iindlela zokuxilonga,
iintlanga nezifo ezibhubhanayo kunye neendlela zonyango.

51:09.967 --> 51:20.402
Ngale mbono, isivumelwano sobhubhane se-WHO kunye nezilungiso
kuMgaqo-nkqubo wezeMpilo waMazwe ngaMazwe zibaluleke kakhulu.

51:20.402 --> 51:27.945
Oku kuza kuthethwa ukuze kwamkelwe kwiNdibano
yama-77 yeHlotyeni lezeMpilo leHlabathi eGeneva ukusukela

51:27.945 --> 51:32.080
ngomhla wama-27 kuMeyi ukuya kowoku-1 kuJuni 2024.

51:32.080 --> 51:38.577
Amandla e-WHO okuchaza izinto aza kumiselwa
umgangatho, alawulwe kwihlabathi jikelele, kwaye

51:38.577 --> 51:42.093
enziwe abophezele ngokomthetho kuzo zonke iindawo.

51:42.093 --> 51:48.295
Kweli nqanaba, kufanelekile ukukhumbula amazwi
okuvala ommeli waseSwitzerland uPhilipp Kruse.

51:48.295 --> 51:55.528
Ngethuba lentetho ngomhla we-7 kuFebruwari
2024 eLichtenstein, uthe oku kulandelayo:

51:55.528 --> 52:03.453
"Ndingakhetha ukungaphindi ndenze ezinye iintetho, kodwa endaweni
yoko ndifuna olu lwazi lusasazeke phakathi kwenu,

52:03.453 --> 52:10.990
nina niludlulisele kwabanye, kwaye niqalise iingxoxo
phakathi kwenu, nabahlobo benu kunye nabantu enibaziyo.

52:10.990 --> 52:16.705
Kwaye xa lo mcimbi ekugqibeleni ufika apho
kufanelekile ukuba ube khona, kanye kwiipalamente.

52:16.705 --> 52:35.786
– Into endiyithethileyo apha
yeyeyalapho, kwaye kulapho kwenziwa khona izigqibo.
