WEBVTT

00:00.000 --> 00:05.887
Ngakho-ke kwakungeyona imivayirasi, ngithanda ukuthatha leli thuba
ukuphinda ngigcizelele ukuthi yilokho esikuhlangenwe nakho.

00:05.887 --> 00:10.474
"Ngakho-ke sihlala sibhekene
namagciwane amaningi angajwayelekile, amasha."

00:10.474 --> 00:14.680
Singakwenza lokho. Akudingeki ukhathazeke.

00:14.680 --> 00:22.784
Ngakho-ke kufanele uqiniseke kahle uma usabisa
abantu noma ubaxwayisa ngesifo esithile ukuthi

00:22.784 --> 00:26.113
empeleni uyazi kahle ukuthi yiliphi leso sifo.

00:26.113 --> 00:27.352
Ngezinye izikhathi futhi kuyibulala ngobuthi.

00:27.352 --> 00:33.499
Zicabangele ukuthi uxwayisa abantu nge-virus ethile, futhi
sebephazamisekile kakhulu yi-glyphosate kangangokuthi

00:33.499 --> 00:40.001
i-microbiome yabo yonakele, okubabangela izimpawu zokutheleleka
futhi kubenze bangakwazi ukubekezelela ezinye izinto.

00:40.001 --> 00:44.026
Kanti-ke uthi, oh, kodwa kunegciwane.

00:44.026 --> 00:47.848
Kodwa abantu baye bahliselwa amandla ngokuhleleka
ngenxa yobuthi obuthile. Lokho nakho kungaba njalo.

00:47.848 --> 00:49.540
"Iziphi izikhathi lapho impilo isengozini?

00:49.540 --> 00:50.944
Ungasho kanjani?

00:50.944 --> 00:54.588
Ukuthi ingabe usesengozini kunganquma kuphela
ngokuhlolwa kwe-PCR. Yilokho i-WHO ekushoyo.

00:54.588 --> 00:58.612
Ichaza ukuthi ungazibona kanjani
izingozi nokuthi yiziphi izingozi ezikhona.

00:58.612 --> 01:05.483
Bane abantu babo yonke indawo, futhi manje sebefaka lokhu
yonke indawo ngokwengeziwe, futhi uma kukhona okuthile

01:05.483 --> 01:09.066
okubonwayo, bona bachaza ukuthi kuyini, bese kuba yi-monkeypox.

01:09.066 --> 01:14.862
Lezi zitatimende zenziwe nguDkt. Wolfgang
Wodarg ngesikhathi senkulumo yakhe

01:14.862 --> 01:18.378
ngomhlaka 23 Februwari 2024 eReiden, eSwitzerland.

01:18.378 --> 01:23.535
Isihloko sokwethulwa kwakhe kokuqala
eSwitzerland kwakungu: "Izinhlungu ezibhubhanayo

01:23.535 --> 01:26.088
esikhundleni sobuDemokhrasi – ukubusa ngokwesaba?"

01:26.088 --> 01:31.976
UDkt Wodarg unguchwepheshe kwezokwelapha kwangaphakathi,
udokotela wezifo zomoya, uchwepheshe kwezokwelapha

01:31.976 --> 01:37.906
komphakathi, udokotela wezempilo yokuhlanzeka nemvelo, futhi
wayeyinhloko esesikhundleni isikhathi eside segunya lezempilo.

01:37.906 --> 01:46.159
Ngo-1991, wathola isibonelelo semfundo sokufunda
i-epidemiology eNyuvesi yaseJohns Hopkins, e-United States.

01:46.159 --> 01:53.306
Kusukela ngo-1994 kuya ku-2009, wayenguLungu
lePhalamende le-SPD eBundestag yaseJalimane.

01:53.306 --> 02:01.505
Kusukela ngo-2011, usebenza njengomfundisi eyunivesithi, isazi
kwezempilo nombhali. Incwadi yakhe ethi Falsche Pandemien

02:01.505 --> 02:09.660
(Izifo Zokufakelwa), eyashicilelwa ngo-2021, yaba inombolo
yokuqala ohlwini lwezincwadi ezidayisa kakhulu lwe-SPIEGEL.

02:09.660 --> 02:15.440
Ngezansi ungabuka iqoqo lihora
elilodwa lenkulumo yakhe yamahora amabili.

02:15.440 --> 02:21.849
U-Wodarg uchaza ukuthi kungani kungeyona amagciwane
abebengabhekelwe icala ngokubhubhane lwe-coronavirus

02:21.849 --> 02:26.862
olucatshangwayo, kodwa kunalokho amandla e-WHO okuchaza.

02:29.118 --> 02:31.162
Bekungeyona amagciwane Kulungile, manje siya kwesilandelayo.

02:31.162 --> 02:37.200
Ngakho-ke kwakungeyona amagciwane, ngithanda ukuthatha
leli thuba ukukutshela futhi ukuthi sihlangabezane nakho.

02:37.200 --> 02:44.660
Amagciwane, uma ubona lokhu, izindiza eziningi
ezindizayo emhlabeni wonke emahoreni angama-24, leso yisikhathi.

02:44.660 --> 02:52.445
Kunezinkulungwane ezingaba ngu-200 kuya ku-300 zabantu
kuwo wonke umshini wendiza, futhi bonke bagcwele amagciwane.

02:54.225 --> 02:58.478
Lokho kusho abagibeli abayizigidi
eziyishumi nsuku zonke abasabalalisa amagciwane

02:58.478 --> 03:00.770
abo emhlabeni wonke, futhi siyawashintsha.

03:00.770 --> 03:06.170
Ngabe uke wadlula ekuhlolweni kwezokuphepha esikhumulweni
sezindiza futhi wahlala eduze komunye enye endizeni?

03:06.170 --> 03:07.980
– Imaski ayisizi nhlobo.

03:07.980 --> 03:10.275
Amagciwane lapha futhi ayashintshaniswa.

03:10.275 --> 03:14.519
Sekuyinjalo iminyaka eminingi, hhayi kuphela ezindizeni.

03:14.519 --> 03:20.110
Kuvamile; amagciwane amasha avele njalo, futhi ahlala
eshintsha, ikakhulukazi amagciwane e-RNA afana

03:20.110 --> 03:23.780
namakhoronavayirasi, ashintsha ngokushesha nangokuqhubekayo.

03:23.780 --> 03:30.183
Futhi lokho okutshelwa ngakho mayelana
nezinhlobonhlobo eziningi kuyahlekisa.

03:30.183 --> 03:33.438
Le yindaba umuntu ayikhethile ngandlela thile.

03:33.438 --> 03:35.727
Lokho kuyinto ekhethiwe.

03:35.727 --> 03:42.830
Umvelo usemvelweni kakhulu, ngoba amagciwane
awakazabalali; kuthiwa asabalale kuphela eWuhan.

03:42.830 --> 03:44.580
Kodwa kwakukhona nabanye lapha futhi.

03:44.580 --> 03:49.574
eSwitzerland, kunezindawo eziningi lapho amagciwane
atholakale khona, mhlawumbe ngisho nezinhlobo ezahlukene.

03:49.574 --> 03:54.820
Futhi zivela yonke indawo, zisabalala
ngokuqhubekayo zisuka yonke indawo, ziguquka futhi zivumelane.

03:54.820 --> 03:57.581
Futhi ngesistimu yabo yokuzivikela, siyazazi zonke.

03:57.581 --> 04:01.355
Futhi sinamathuba okuqeqeshwa amangalisayo,
isibonelo ngokuvakasha nangomnotho womhlaba

04:01.355 --> 04:03.560
wonke, okuvumela abantu bahambe emhlabeni wonke.

04:03.560 --> 04:06.426
Bonke bangabantu ababhabha lapho nsuku zonke.

04:06.426 --> 04:12.123
Bafunda ngamagciwane, abazi ukuthi avela kuphi,
kungenzeka esiqhingini esithile eMpumalanga Asia.

04:12.123 --> 04:16.456
Buyela emuva, babe emakethe yezinhlanzi.

04:16.456 --> 04:20.712
Kwathi-ke eVietnam babona izimbungulu abantu abazidla lapho.

04:20.712 --> 04:24.060
Futhi amagundane nezinto ezinjalo.
Kwakukhona abantu abaningi futhi kwakugcwele.

04:24.060 --> 04:29.140
Futhi kwakuyiholide enhle, bathi.

04:29.140 --> 04:30.340
Akukho okwakukhona.

04:30.340 --> 04:35.080
Ngakho-ke sihlala sithola izingcuphe
eziningi zamagciwane amasha angajwayelekile.

04:35.080 --> 04:40.256
Singakwenza lokho. Akudingeki ukhathazeke.

04:40.256 --> 04:42.112
Imboni eyinqaba

04:42.112 --> 04:50.895
Uma ubheka idatha yokuthi abantu bagula kuphi esikhathini
esedlule, njengoba kuboniswe lapha, isibonelo nguPeter

04:50.895 --> 04:55.820
Doshi, onesifinyezo esilula sezithombe zakhe kuDer Spiegel.

04:55.820 --> 05:04.230
Wabheka ukufa ngenxa yegciwane
lomkhuhlane e-USA kusukela ngo-1930 kuya ku-2004.

05:04.230 --> 05:07.719
Futhi njengoba ubona, kwaba
nokwehla okukhulu ngemva kweMpi Yezwe.

05:07.719 --> 05:11.440
Kusele kancane kakhulu-ke. Cishe akekho osefa manje.

05:11.440 --> 05:15.137
Abantu asebekhulile bayafa, ngakolunye uhlangothi.
Lokho bekulindelekile ukuthi kwenzeke, akunjalo?

05:15.137 --> 05:21.389
Yebo, bayafa, futhi kwesinye isikhathi baneflu.

05:23.278 --> 05:27.905
Yebo, futhi kwesinye isikhathi,
ngokuzumayo, ngemva kwempi, ngeminyaka yama-1960, uma

05:27.905 --> 05:30.380
kungathiwa kanjalo, kwakuyini lezo zintuthu?

05:30.380 --> 05:38.164
Okokuqala waqala ukubafuna, kwathi-ke wawusuyazi
abahlanu noma abayisithupha kwabangu-200 owaziyo manje.

05:38.164 --> 05:42.456
Futhi kwakungabavikwe kuphela labo owawunamavivinyo abo.

05:42.456 --> 05:45.460
Kwathi-ke umkhuhlane watholakala.

05:45.460 --> 05:48.123
Kwakunjalo, njengoba kwakunikwe ukunakwa okukhethekile.

05:48.123 --> 05:52.460
Kukhona umuntu owayesho ukuthi
kungenzeka ukukhiqiza umuthi wokugoma.

05:52.460 --> 05:58.812
Wabe usubheka nje, kwakukhona izithunywa
zokulandelela i-influenza kuyo yonke imiphakathi emazweni.

05:58.812 --> 06:02.700
Kwatholakala izifo ezingaki ze-influenza lapho nokunye okunjalo.

06:02.700 --> 06:10.717
Bese bathi i-influenza A noma i-influenza B. Kwabe sekuba
ne-HN1, i-H5 kanye nazo zonke izinhlobo ezincane futhi.

06:10.717 --> 06:14.640
Futhi yilokho okwenza kudingeke ukuthi uthole
imijovo emisha minyaka yonke, ngoba iyashintsha.

06:14.640 --> 06:17.673
Kanti-ke kufanele uphinde ugonywe.

06:17.673 --> 06:24.634
Iyimboni eyihlanya, ngoba, hawu, sesiphinde
saqala nezinguqulo, badinga umuthi wokugoma

06:24.634 --> 06:28.740
omusha we-Omicron, futhi sesivele siwulungiselela.

06:28.740 --> 06:35.720
Kanti-ke . . . Kanti-ke iqiniso lokuthi ezimbili noma ezintathu
zikhona ngasikhathi sinye, lapho ufuna oyedwa kuphela,

06:35.720 --> 06:44.725
futhi ukuhlolwa kubonisa ukuthi kungumkhuhlane kuphela noma
i-coronavirus kuphela, isibonelo, awukakayibheki nezinye.

06:44.725 --> 06:48.150
Kodwa iqiniso liwukuthi ezimweni eziningi,
cishe amaphesenti angama-40 wezinhlobo

06:48.150 --> 06:50.660
zokutheleleka, kunezintuthu ezimbili ezingakwenza ugule.

06:50.660 --> 06:55.480
Ngezinye izikhathi, uma unamavayirasi amabili,
awuguli, kodwa kuphela uma unevayirasi eyodwa.

06:55.480 --> 06:58.200
Ngezinye izikhathi amagciwane amabili aqinisa omunye nomunye.

06:58.200 --> 07:02.406
Kuncike ekutheni yiziphi izifo ze-virus eziza nokuthi nini.

07:02.406 --> 07:04.300
Lokho kusho ukuthi lapha kuyinkimbinkimbi kakhulu kakhulu.

07:04.300 --> 07:10.085
Empeleni udinga ukuhlonza umehluko phakathi
kwezifo nokuhlolwa, noma ngabe kulungile kangakanani,

07:10.085 --> 07:13.151
akukutsheli lutho, ikakhulukazi ukuhlolwa kwe-PCR.

07:13.151 --> 07:18.002
Futhi uma ufuna ukuhlola ingozi enjalo, kuhle
ukubheka ukuthi abantu abaningi bayagula kunokujwayelekile.

07:18.002 --> 07:24.068
Noma ngabe ngempela kungenzeka ukuhlonza
lesi sifo ngokuqinisekile? I-Coronavirus?

07:24.068 --> 07:27.635
Futhi ungakwenqaba kanjani ukuthi
lezi kungewona amanye amagciwane?

07:27.635 --> 07:32.469
Ungaqinisekisa kanjani ukuthi lezi zimpawu
zibangelwa ngempela yilesi sifo, uma umuntu

07:32.469 --> 07:36.426
enesivivinyo esithembekile esingathola i-coronavirus?

07:36.426 --> 07:44.582
Ngakho-ke uma usabisa abantu noma ubaxwayisa ngesifo esithile,
kufanele uqiniseke ngokuphelele ukuthi empeleni uyazi kahle

07:44.582 --> 07:49.020
ukuthi leso sifo siyini. Kwesinye isikhathi kungaba ukutheleleka.

07:49.020 --> 07:54.672
Zicabangele ukuthi uxwayisa abantu nge-virus ethile, futhi
sebephazamisekile kakhulu yi-glyphosate kangangokuthi

07:54.672 --> 08:02.026
i-microbiome yabo yonakele, okubangela izimpawu zokutheleleka
futhi kubenze bangakwazi ukubekezelela ezinye izinto.

08:02.026 --> 08:04.620
Kanti-ke uthi, oh, kodwa kunegciwane.

08:04.620 --> 08:09.600
Ngokwenza kanjalo, abantu baye bahliselwa amandla ngokuhleleka
ngenxa yohlobo oluthile lwesibulali. Lokho nakho kungaba njalo.

08:09.600 --> 08:14.756
Ukuxilongwa okuhlukanisayo akubalulekile
kuphela ezigulini ngabanye, kodwa

08:14.756 --> 08:19.846
kubalulekile futhi kochwepheshe bezifo zomphakathi.

08:19.846 --> 08:25.340
Yebo, bese ungabona ukuthi iRobert Koch Institute yayenza
ini; bahlale belandela ukuthi zingaki izimo zomkhuhlane.

08:25.340 --> 08:28.000
Banezikhungo zezokwelapha ezingama-600 ezibika njalo ngesonto.

08:28.000 --> 08:33.583
Kimina, kungakanani kanje. Kukhona izinga elithile,
bese bengakwazi ukulilinganisa ngokuhamba kwesikhathi,

08:33.583 --> 08:36.452
eminyakeni, ukuze babone ukuthi liyanda noma liyehla.

08:36.452 --> 08:42.780
Futhi yilapho engabheka khona kuqala;
cishe yilokho engakwenzayo nomkami uThomsen.

08:42.780 --> 08:47.467
Lokhu yilokho iRobert Koch Institute ekwenzayo
ngezindlu zokwelapha ezingama-600 kulo lonke elaseJalimane.

08:47.467 --> 08:54.458
Ngakho-ke ngabheka ngabona – lapha ungabona lo mugqa lapha,
owawungu-2020 – kwathi ngokuzumayo ngoMashi

08:54.458 --> 09:02.406
kwavinjwa konke, akekho owayesegula, isifo
somhlaba sasivuthazela kodwa akekho owayetheleleka.

09:05.240 --> 09:08.560
Futhi lokho kwangimangaza.

09:08.560 --> 09:12.174
Ngiyazi ukuthi kungani kwehle, ngoba
akekho owayesaya ehhovisi likadokotela.

09:12.174 --> 09:18.928
Kwakudingeka ugqoke imaski futhi uhlolwe, kodwa
abantu bathi cha, ngoba manje bangikholwa, ngakho

09:18.928 --> 09:23.200
angidingi incwadi yokugula futhi angidingi ukuya kudokotela.

09:23.200 --> 09:26.240
Kanti-ke, lapho bebeluflu, yilokho abakwelapha ngakho.

09:26.240 --> 09:28.080
Futhi lokho kwaqhubeka ngonyaka olandelayo.

09:28.080 --> 09:31.897
Yilokho u-2021 – akukho lutho,
lutho ngempela, lutho unyaka wonke.

09:31.897 --> 09:36.490
Bekungekho ngisho nesizini yokugula ngumkhuhlane.

09:36.490 --> 09:42.601
Yebo, bengihlale ngicabanga ukuthi into enjengale, i-pandemic,
izoba yinhlekelele, izibhedlela zigcwele. Kodwa kwakungekho

09:42.601 --> 09:48.586
kanjalo. Anginayo idatha esandleni, kodwa mhlawumbe uyazi
ukuthi izibhedlela zehlise inani lamabhedi ngalesi sikhathi.

09:48.586 --> 09:53.736
Ukuhlolwa kwe-PCR kuyisihluthulelo se-pandemic (eShayina)

09:53.736 --> 09:59.051
Futhi lokho kuvela eChina. Yilokho okwangenza ngaba
nesiqiniseko ngesikhathi ngihlola ne-CDC yaseChina

09:59.051 --> 10:01.960
ekuqaleni kukaMashi. Yiziphi idatha ezikhona lapho?

10:01.960 --> 10:06.560
Futhi lezo zaziyizimo, lezo zazizivivinyo ze-PCR ezinhle.

10:06.560 --> 10:11.100
Futhi uyabona, ekuqaleni kwakukhona
izigameko ezingamakhulu ambalwa kuphela nsuku zonke.

10:11.100 --> 10:16.634
Kwathi-ke ngokuzumayo, mhla ziyi-1
kuMashi, kwawa, njengoba bekuyalelwe.

10:16.634 --> 10:22.220
Ubhubhane seluphelile eShayina. Basanda ukulucisha nje.

10:22.220 --> 10:27.997
Cabanga ngezindiza, cabanga ngabantu
abaningi, kugcwele abantu yonke indawo.

10:27.997 --> 10:33.240
Babenamanye amagciwane. Basivale nje isifo esisabalele
emhlabeni bonke ngobusuku obubodwa nezinto ezinjalo.

10:33.240 --> 10:37.291
Bengasayihloli nje. Wayeseyaphela.

10:37.291 --> 10:40.720
Besingakwenza lokho thina uqobo.

10:40.720 --> 10:43.340
Futhi lesi sifo sichazwe.

10:43.340 --> 10:46.540
Futhi yilokho i-WHO eyakwenzayo
ngaphambi kokuba iqale, ngonyaka ka-2019.

10:46.540 --> 10:49.900
Bachaze lesi sifo ngokwe-khodi ye-ICD.

10:49.900 --> 10:51.820
Yilokho i-WHO engakwenza.

10:51.820 --> 10:55.060
Angachaza izixilongo.

10:55.060 --> 11:00.060
Ukuchaza kusho ukubeka udonga ukuze kuvikelwe
into ethile; noma yini engaphakathi kwayo iyayo.

11:00.060 --> 11:02.760
Lena incazelo eyodwa.

11:02.760 --> 11:11.841
Futhi bayichaza ngendlela yokuthi bathi, kahle, ikhona i-Covid-19.
Bathi yilona utheleleko olusha oluyingozi oluvela eWuhan.

11:11.841 --> 11:14.408
Futhi ungakwazi ukukuthola ngokuhlolwa.

11:14.408 --> 11:16.320
Lena ukuhlolwa kwe-PCR kukaMnu. Drosten.

11:16.320 --> 11:20.386
Siyirekhodile futhi lokho.

11:20.386 --> 11:29.960
Futhi uma ingu-positive, khona-ke kuwukuthi
i-Covid-19. Futhi kunezimo ezingenazo izimpawu.

11:29.960 --> 11:34.080
Lokho kusho ukuthi abantu baphilile, kodwa ukuhlolwa kuphumelele.

11:34.080 --> 11:37.480
Bese-ke bathola ukuxilongwa kwesibili.

11:37.480 --> 11:42.712
Okusho ukuthi, igciwane le-Covid-19 alikatholakali.

11:42.712 --> 11:45.600
Abakakayivivinywa i-PCR ukuze kutholakale ukuthi banayo.

11:45.600 --> 11:53.720
Laba kwakungabantu ababexhumene nomuntu ohlolwe
watholakala ene-PCR – futhi babe nomkhuhlane.

11:53.720 --> 11:59.140
Ngakho-ke kumele babe nezimpawu futhi babe
nokuxhumana nomuntu ohlolwe watholakala enegciwane nge-PCR.

11:59.140 --> 12:08.738
Lokho kwakuyi-Covid-19 futhi. Ngoba yanikezwa inombolo
ehlukile ye-ICD, ehlukile kancane, engu-7.2. Yebo, futhi

12:08.738 --> 12:13.109
lezi zinto ezimbili zazihlale zihambisana nohlolo lwe-PCR.

12:13.109 --> 12:16.342
Uma bekukhona i-Covid, khona-ke kuwukuhlolwa kwe-PCR.

12:16.342 --> 12:23.954
Futhi lapho sikhuluma nge-long Covid noma
i-post-Covid, sibhekisela kubantu abagulayo abake baxilongwa

12:23.954 --> 12:29.593
ngomunye walawa mabili izimo ngesikhathi esithile.

12:29.593 --> 12:33.223
Okungenangqondo nhlobo. Okungabalulekile.

12:33.223 --> 12:35.800
Abantu abake babe nesifo sokukhathala okuqhubekayo.

12:35.800 --> 12:43.151
Kodwa ngubani owathola umphumela we-PCR oqinisekisayo
phakathi naleso sikhathi. Lokho manje kubizwa nge-Long Covid.

12:43.151 --> 12:48.860
Futhi, vele, ngaphandle kweqiniso lokuthi bakhe i-Long
Covid ukuze bafihle imiphumela engemihle yalezi zifutho.

12:48.860 --> 12:52.033
Lena yimisebenzi eyinhloko.

12:59.823 --> 13:05.980
Kukhona lo muntu omuhle, uKary B.
Mullis. Ungumqambi wohlelo lokuhlola lwe-PCR.

13:36.680 --> 13:44.080
Ngakho-ke uthi ngokuhlolwa kwe-PCR ungathola noma yini
kunoma ubani uma kukhona noma iyiphi imolekyuli lapho.

13:44.080 --> 13:46.960
Futhi sinama-molekyuli ezivela kuzo
zonke izinhlobo zezinto ngaphakathi kwethu.

13:46.960 --> 13:55.088
Ingabe uyazi ukuthi ukhipha amabhaktheriya
e-tetanusi ekhaleni lakho? Ngenxa yabantu abaningi kangaka,

13:55.088 --> 14:00.056
awusakwazi ngisho nokwethemba ukuya endlini yangasese.

14:00.056 --> 14:06.007
Yebo, ngangihlola izitshalo zokuhlanza amanzi angcolile.
Njengomgcini wezempilo yomphakathi, kufanele futhi uhlole

14:06.007 --> 14:12.256
amanzi okuphuza nezitshalo zokuhlanza amanzi angcolile
ukuze uqinisekise ukuthi zisebenza kahle futhi azinukeli.

14:12.256 --> 14:15.614
Kwathi-ke thina, kwabe sekukhona umuntu owalinganisa
ukuthi ingakanani i-salmonella ekuthelelweni kwamanzi

14:15.614 --> 14:17.580
angcolile okuvela esitsheni sokuhlanza amanzi angcolile.

14:17.580 --> 14:21.237
Bekuningi kakhulu, ngakho ngacabanga ukuthi
akufanele ugeze lapho ngaphezu kwemizuzu

14:21.237 --> 14:25.088
eyishumi. Ngaphandle kwalokho, uzothola ukutheleleka.

14:28.138 --> 14:40.188
Lezi zindinganiso, uzama ukuzihlela futhi
ngezinto ozifunayo, uthola kuphela izinto ozifunayo.

14:40.188 --> 14:46.140
Futhi nezinye izinto, njengokugoma i-tetanus, akekho
osebenzisa lokho manje, bangase bayiphakamise futhi.

14:46.140 --> 14:50.660
Basengakwazi ukwenza okuthile
ngakho, kodwa akufanele ubatshele lokho.

14:50.660 --> 14:56.000
Kodwa lapha, lapha ungabona inani lezivivinyo. Yilapho kwaqala
khona ekuqaleni kuka-2020, lapho izivivinyo eziningi

14:56.000 --> 15:01.360
kakhulu zazenziwa. Amabha aluhlaza okwesibhakabhaka lapha
amele izivivinyo, futhi ngokuzumayo sekuneziningi lapha.

15:01.360 --> 15:02.580
Kwakukhona ngesikhathi lapho benza inqwaba yazo lapha.

15:02.580 --> 15:08.994
Lokho kwenzeka ekwindla ka-2020, lapho behlola ezindlini
zokunakekelwa kwabantu asebekhulile nakwezinye izindawo zonke,

15:08.994 --> 15:15.084
bathumela abasebenzi ekhaya, bashiya abantu asebekhulile
benganakekelwa. Bagcina sebezibhedlela, bafakwa imishini

15:15.084 --> 15:22.621
yokuphefumula eneminyaka engu-80, balashwa ngeRemdesivir,
babulawa, ukuze sikwazi ukubona izisulu ze-Covid-19.

15:28.971 --> 15:35.631
Okubomvu kumugqa, yilona izilinganiso
lapha, yipheshenti yokuhlolwa okuhle.

15:35.631 --> 15:37.640
Ekuqaleni, bekuphezulu kakhulu.

15:37.640 --> 15:39.881
Bekungekho lutho lapha ehlobo.

15:39.881 --> 15:44.298
Bahlolile e-airport, kodwa akuzange kutholakale lutho. Lapha.

15:44.298 --> 15:53.440
Kwabe sekuqala-ke, iphesenti lenyuka, lafika cishe ku-10%,
futhi kwakukhona, kahle, cishe u-10% wezivivinyo ezaziphumelele.

15:53.440 --> 15:58.400
Lokho, kunjalo, kuyiningi impela, kuye ngenani lezivivinyo.

15:58.400 --> 16:05.407
Bheka, sekuseduze lapha, bese uthi sekuseduze
lapha, yebo, lokho kungamakhulu ayizigidi

16:05.407 --> 16:09.620
eziyisi-1.5 ezivivinyo ngesonto ezenziwe eJalimane.

16:09.620 --> 16:15.771
Lezo yizibalo, akunjalo? Lezo yizona, lapha
kwenziwa izivivinyo ezingu-2.5 million kamuva,

16:15.771 --> 16:19.760
ngo-Ephreli 2022, izivivinyo ezingu-2.5 million ngesonto.

16:19.760 --> 16:23.000
Futhi bheka ukuthi bangaki ababe-positive.

16:23.000 --> 16:26.160
Kuze kufike ku-50% kwavela ukuthi kuyimpumelelo ngemva kwalokho.

16:26.160 --> 16:30.420
Akulutho ngokuphelele, ububhanxa obuphelele.

16:30.420 --> 16:37.820
Akugcini nje ngokuchitha izinsiza, kodwa futhi
kuyehla izinga lokuhlakanipha kwabantu bonke.

16:37.820 --> 16:40.980
Futhi sinezikhungo empeleni ezazi kangcono.

16:40.980 --> 16:45.976
Sine-Paul Ehrlich Institute, sine-Robert Koch
Institute, nabantu abahlakaniphile emanyuvesi.

16:45.976 --> 16:50.743
Kungani bagcine bethule ngalolu hlobo lwesekisi?

16:52.440 --> 16:57.075
Kodwa yini esayizizwela?

16:57.075 --> 16:59.000
Ngakho-ke ngabheka okunye.

16:59.000 --> 17:05.160
Ngabheka ukuthi bekubiza malini, kwabe sekuza
izinsiza eziphuthumayo, abantu bokukhanya

17:05.160 --> 17:09.150
okubhlowu, ababevele bekhona ngaleyo minyaka, ngo-2021.

17:09.150 --> 17:15.280
Ungabona le migqa ehlukene enamaqoqo noma
eqinile; umugqa oqinile uqala ngo-2021, kanti eminye

17:15.280 --> 17:18.500
imigqa ingeyeminyaka emibili ngaphambi kwalokho.

17:18.500 --> 17:24.902
Futhi lezi yizizathu zokuphefumula ezinquma ukuthi
ngabe uthunyelwa yini emnyangweni wezimo eziphuthumayo

17:24.902 --> 17:28.816
njengomcimbi ophuthumayo ngenxa yesifo sokuphefumula.

17:28.816 --> 17:30.640
Futhi ukubheja kubalwa.

17:30.640 --> 17:33.940
Lezi yizimishini ezisakazeke kulo lonke elaseJalimane.

17:33.940 --> 17:41.560
Ngaleso sikhathi, kwakukhona izindawo eziyisithupha kuphela
lapho le misebenzi yezimo eziphuthumayo yayirekhodiwe khona.

17:41.560 --> 17:43.516
Futhi manje sekukhona okuningi kakhulu.

17:43.516 --> 17:47.082
Ungabona ukuthi akukho okushintshile okubonakalayo.

17:47.082 --> 17:53.593
Izifo zokuphefumula azibalulekile, yini
futhi leyo – iyini futhi, i-coronavirus?

17:53.593 --> 17:56.360
Kulindeleke ukuthi kube yivayirasi yokuphefumula.

17:56.360 --> 18:00.360
Bekungekho lutho ongakubona, ngakho
ngangizibuza. Hhayi-ke, yini leyo?

18:00.360 --> 18:06.200
Bese ngiphinde ngabheka emva
kwalokho: kuthiwani ngezinye izithunywa?

18:06.200 --> 18:13.587
Lezi zizathu zokwamukelwa esibhedlela ngenxa yezimo
eziphuthumayo eziphathelene nenhliziyo nemithambo yegazi.

18:13.587 --> 18:19.435
Futhi ngokuzumayo uyabona, ngokuhambisana nalena
engaphansi – ngakwenza lokhu ngokwami, ngababeka ngokulandelana

18:19.435 --> 18:22.280
– lezi zinto ezimbili, ezihambisana ngqo ngesikhathi.

18:22.280 --> 18:25.780
Futhi yilapho okokuqala ubona lo mugqa ophuzi.

18:25.780 --> 18:26.920
Kumele ngikubonise lokhu.

18:26.920 --> 18:29.680
Bheka, kukhona oyedwa.

18:29.680 --> 18:34.700
Laba ngabantu abathola umjovo wokuqala wokugoma.

18:34.700 --> 18:37.287
Futhi laba yibo abathathe umjovo wesibili.

18:37.287 --> 18:45.551
Futhi lapha, ikakhulukazi ngokuqala kokugonywa kwesibili, kodwa
nasekuqaleni nje, lo mugqa ugxuma ngokuzumayo uye ezingeni

18:45.551 --> 18:53.205
elihlukile ngokuphelele, uphindeke kabili, kunezireyini
eziphindwe kabili ngenxa yezinkinga zenhliziyo nemithambo

18:53.205 --> 19:00.952
yegazi, ngokuhambisana nangesikhathi esifanayo nokuphathwa
kwalezi zinto ze-RNA, lo mkhuba wokwelashwa kwe-gene.

19:00.952 --> 19:07.260
Bebengaguli nhlobo. Awukwazi
ukwelapha abantu abagulayo – lo ubuthi.

19:07.260 --> 19:10.640
Futhi okufanayo kusebenza ezifweni zobuchopho, ezikhona futhi.

19:10.640 --> 19:16.873
Lapha futhi ungabona ukuthi kwakhuphuka ngokuzumayo futhi
ngokukhulu kakhulu, ngenxa yazo zonke izigaxa

19:16.873 --> 19:22.829
zegazi ebuchosheni kanye nezifo zebuchosheni
ezenzekile: abantu baba mpumputhe, nokunye okunjalo.

19:22.829 --> 19:27.923
Lokho kwakhuphuka ngokuhambisana nemijovo.
Futhi lokho kwangethusa kakhulu ngaleso sikhathi.

19:27.923 --> 19:31.960
Ngakubona ngokushesha lapho kwaqala.

19:31.960 --> 19:35.465
Lokho kwakungaba cishe ngo-21,
lapho idatha ekugcineni yatholakala.

19:35.465 --> 19:41.829
Futhi lokho kwangenza ngaba nesiqiniseko
esikhulu sokuthi imijovo izoba yingozi.

19:41.829 --> 19:44.065
Ukufa okweqile

19:44.065 --> 19:48.703
Manje sekukhona izilinganiso ezikhombisa ukuthi ukufa okwedlula
kuvamile kungakanani, ngokuphelele ngaphandle

19:48.703 --> 19:52.223
kokuxhomeka kunoma yiluphi uhlobo lokuxilongwa.
Babheke nje ukuthi bangaki abantu abashonile.

19:52.223 --> 19:55.223
Njengoba inani labantu selikhula
ngeminyaka, abantu abaningi bazofa ngokwemvelo.

19:55.223 --> 19:57.040
Uma inani labantu lisencane, abantu abambalwa bayafa.

19:57.040 --> 20:01.440
Futhi abantu asebefile kanye abakwazi ukufa futhi.

20:01.440 --> 20:03.480
Lezi zinto, uyazi ngempela.

20:03.480 --> 20:06.657
Futhi lokho kumele kubonakale ekubalweni.

20:06.657 --> 20:11.199
Uma ufuna ukuhlola lokhu ngokwezifundo zezifo
zomphakathi, kufanele ulinganise ngokwezigaba

20:11.199 --> 20:14.240
zobudala. Futhi uCooper wakwenza kahle kakhulu lokho.

20:14.240 --> 20:22.880
Wabe esebona, lapha ngokwezigaba zeminyaka, ukuthi
akwenzeki lutho ezinganeni, lapha, ngekhulu lama-21.

20:22.880 --> 20:28.238
Kodwa phakathi kwabantu abasha abaneminyaka engu-15
nangaphezulu, ngokuzumayo, kwakungekho lutho lapha,

20:28.238 --> 20:31.448
kwaba nokwehla kokufa phakathi neminyaka yobhubhane.

20:31.448 --> 20:35.620
Kodwa nje njengoba ubhubhane wawusinciphayo, bashona ngokuzumayo.

20:35.620 --> 20:37.881
Futhi abantu abasha bashona lapha.

20:37.881 --> 20:42.926
Izinga lokufa eledlula elijwayelekile elingu-8%
phakathi kwabantu abaneminyaka engu-40 kuya kwengu-49.

20:42.926 --> 20:46.973
Lokho kuningi kakhulu. Lokho kumangalisayo.

20:46.973 --> 20:49.600
Kwabe sekukhona iqembu lobudala elashona, angazi ukuthi kungani.

20:49.600 --> 20:51.800
UMnu. Cooper akanakuchaza lokho futhi, angazi.

20:51.800 --> 20:55.123
Abantu abaneminyaka engu-50 kuya kwengu-59 abazange bafe kaningi.

20:55.123 --> 21:04.766
Noma ngabe lelo qembu belikwazi ngandlela
thile ukugwema umjovo kangcono, angazi.

21:10.116 --> 21:17.515
Futhi iyaqhubeka lapha. Ngo-2022, isimo saba sibi
kakhulu phakathi kwentsha, saba nezinga lokufa eliphakeme

21:17.515 --> 21:21.482
ngo-10% phakathi kwentsha kuwo wonke amaqembu amathathu.

21:21.482 --> 21:25.249
Futhi kamuva, nalabo abaneminyaka engu-70 nangaphezulu.

21:25.249 --> 21:28.020
Lokho kuyinto ekhathazayo ngempela.

21:28.020 --> 21:32.812
Lokho kuningi. Futhi yidatha eqinile.

21:32.812 --> 21:36.187
Izinga lokufa jikelele; lokhu akukhombisi imbangela yokufa.

21:36.187 --> 21:43.855
Kodwa nakuba bengashonanga ngonyaka we-pandemic,
lapho imijovo yayinikezwa wonke umuntu, ngaphezu kuka-80%

21:43.855 --> 21:47.787
wabantu, kabili noma kathathu, yilapho bashona khona.

21:47.787 --> 21:55.019
Futhi lokho, ngokombono wami, sekwanele. Yingakho lezi zifutho
bekufanele zisuswe emakethe ngokushesha. Kusenesikhathi kakhulu.

21:55.019 --> 22:02.234
Njengokushesha nje lapho imiphumela yokuqala engemihle yavela
ku-VAERS, eyabonakala ngokusobala naseMelika,

22:02.234 --> 22:09.966
bekufanele bathi misa ngokushesha, kusenesikhathi, lapho
sasisaqiniseka eziphathimandla kancane, ngiyethemba.

22:09.966 --> 22:11.952
Futhi abazange benze lokho.

22:11.952 --> 22:13.240
Lokho kwenziwe ngenhloso.

22:13.240 --> 22:15.990
Ayikho enye indlela yokuchaza lokhu.

22:15.990 --> 22:21.678
Kumele ukuthi othile waqinisekisa ukuthi abantu abavikelwanga.

22:21.678 --> 22:27.467
Othile wayenomqondo omubi kubantu.

22:30.078 --> 22:36.680
Yebo, yilokho esasikubiza ngokuthi i-pandemic...

22:36.680 --> 22:41.209
Lapha ungabona konke futhi ngokulandelana
kwesikhathi. Lapha ungabona abantu abasha.

22:41.209 --> 22:45.364
Kwafa abantu abambalwa kunokuvamile.

22:45.364 --> 22:49.680
Lapha futhi, ngisho kuze kufike ku-30, akwenzeki lutho.

22:49.680 --> 22:57.340
Futhi lapha, lapho kwaqala khona lapha, kwaqala futhi phakathi
kwabantu abasha ababhekene nokufa okungaphezu kwesidingo.

22:57.340 --> 23:03.043
Futhi lapha, kwakuyingozi yokufa okungaphezu
kwesidingo kuphela ngesikhathi abantu bebulawe

23:03.043 --> 23:06.640
ezindlini zokunakekelwa kwabantu abadala nasezibhedlela.

23:06.640 --> 23:10.562
Kwakukhona abantu asebekhulile kuphela. Lokho
akujwayelekile ku-pandemic; kwesinye isikhathi kuba abasha

23:10.562 --> 23:12.920
kuphela, kwesinye isikhathi kuba abantu asebekhulile kuphela.

23:12.920 --> 23:16.602
Kufanele wenze izinqumo eziningi kakhulu: ukuthi
kanjani nokuthi ubulala bani lapha. Lokho akunakwenzeka.

23:16.602 --> 23:19.600
Ngakho-ke lokho akuzange kufanele nhlobo.

23:19.600 --> 23:22.140
Angisafuni lokho manje. Kuyihlanya kakhulu.

23:22.140 --> 23:29.221
Lena yisithombe abachwepheshe bezivayirasi
abasibeka phambi kwethu: kukhona iWuhan, into eyingozi.

23:29.221 --> 23:33.740
Kanti-ke ingxenye yomphakathi nesayensi
ithi: Lokho ngempela kwavela elabhorethri.

23:33.740 --> 23:36.580
Bathi ukuhlaziywa kuvela emakethe yezinhlanzi.

23:36.580 --> 23:41.355
Akuzange kufike lutho, lutho nhlobo. Kweza izivivinyo.

23:41.355 --> 23:46.337
Bekungekho amagciwane ayingozi ayasabalala, nhlobo.

23:46.337 --> 23:55.115
Futhi le ngxoxo nge-ivermectin noma
i-hydroxychloroquine ingxoxo yokukhohlisa, ukudida.

23:55.115 --> 23:59.404
Asikaze sidinge lokho kunoma yiluphi uhlobo lweflu.

23:59.404 --> 24:05.671
Futhi abantu abayisebenzisile bese bethi,
"Kodwa thina sisindise abantu nge-ivermectin."

24:05.671 --> 24:09.382
Abazange ngisho benze ukuhlukaniswa
kwezinye izifo ezingase zibe khona.

24:09.382 --> 24:12.848
Cha! Akuzange kube namagciwane amasha.

24:12.848 --> 24:17.604
Futhi uJ.J. Couey, onguchwepheshe kwezinto
eziphilayo, wakubonisa lokhu ngobuhle obukhulu kakhulu.

24:17.604 --> 24:20.380
Futhi lapha, kwakukhona nabantu
baseJapane abambalwa abasebenza kanzima kakhulu.

24:20.380 --> 24:23.137
Bese bathi: Yebo, bheka, bekuyiziphi izinketho?

24:23.137 --> 24:30.460
Bese bebheka – ngoba beqaphele kakhulu – babheka konke:
lapho kwakukhona amagciwane, izinhlobo zawo nokunye okunjalo.

24:30.460 --> 24:35.800
Babe sebebheka omunye nomunye: Babe bahluke
kanjani ngokulandelana kwezinhlobo ezahlukene ezavela?

24:35.800 --> 24:38.649
Bese babheka: Hawu, lokho kuyamangaza.

24:38.649 --> 24:43.060
Lokho akukaze kwenzeke emvelweni ngaphambili,
lokhu... kungenzeka kanjani? Lokho kuyahambisana.

24:43.060 --> 24:52.440
Bathole ukuthi ukwakheka kwezinye zezinhlaka
ze-Omicron kwakungeyona imiphumela yokuthuthuka kwe-genome.

24:52.440 --> 24:59.580
Bathi ukuthi imishini enjalo
ayenzeki ekuthuthukeni kwezinto eziphilayo.

24:59.580 --> 25:05.940
Bathi futhi ukuthi izinhlobo ze-Omicron
zazivele zingatholakala yonke indawo ngo-2020.

25:05.940 --> 25:10.740
Lokho nakho akuhambisani nendaba esiyinikezwayo.

25:10.740 --> 25:20.940
Futhi-ke isiphetho: izinhlobo ezintsha zavela ngenqubo entsha
ngokuphelele engachazwa ngolwazi lwamanje lwezinto eziphilayo.

25:20.940 --> 25:24.680
Bathi into efana nale ayikakabi khona emvelweni.

25:24.680 --> 25:26.305
Futhi bafaka umzamo omkhulu kakhulu kuyo.

25:26.305 --> 25:29.698
Lona umsebenzi omuhle kakhulu onezincazelo eziningi.

25:29.698 --> 25:37.640
Futhi kunezinkulungwane zamakhasi ezenza kahle
kakhulu ukusungula lokhu ngendlela ecophelela kakhulu.

25:37.640 --> 25:46.298
Futhi uma ubheka, nginokuxhumana nochwepheshe
bezivayirasi nabantu abasebenza kwezobhayoloji yemolekyuli.

25:46.298 --> 25:52.345
Futhi bayazi ukuthi i-RNA namagciwane e-RNA azinzile nhlobo.

25:52.345 --> 25:55.280
UCouey unomboniso omuhle wokuchaza lokhu.

25:55.280 --> 26:04.100
Uthi uma ufuna ukuphindaphinda into, yenza ikhophi
yayo; ngakho-ke nge-RNA kufana nokuba nekhasethi

26:04.100 --> 26:08.580
yomculo bese uyikopisha kwenye ikhasethi yomculo.

26:08.580 --> 26:11.080
Khona-ke kuyinhlungu kancane.

26:11.080 --> 26:15.220
Futhi uma ufuna ukukopisha lezingoma
futhi, kuzoba nomsindo omkhulu kakhulu.

26:15.220 --> 26:18.160
Futhi uma uwakopisha futhi, cishe awusakwazi ukuzwa umculo.

26:18.160 --> 26:20.740
Kuyafana nakuma-virusi e-RNA.

26:20.740 --> 26:27.020
Awukwazi ukuhambisa lezi zinto phambili
zingashintshiwe, kodwa kungafezeka ngokushesha kakhulu.

26:27.020 --> 26:33.885
Cabanga ngabagibeli abayizigidi eziyishumi ezindizeni nsuku
zonke noma okuthile okunjalo. Kuyihlanya, le ndaba esiyixoxwa

26:33.885 --> 26:37.045
ngayo yokuthi le ntsholongwane isabalala futhi iyashintsha.

26:37.045 --> 26:39.731
Kanti-ke uthola uhlobo oluhlukile. Lokho ngeke kusebenze.

26:39.731 --> 26:43.380
Kodwa ungqinisekisa kanjani ukuthi lezi
zinhlobo ezihlukene zingatholakala emhlabeni wonke?

26:43.380 --> 26:52.000
Lokhu kwenziwa kusetshenziswa ubuchwepheshe obuthile
ukuqoqwa kwalezi ziqephu ezincane, le gciwane liqukethe

26:52.000 --> 26:56.734
ama-nucleotide angama-30 000, bese zihlanganiswa ndawonye.

26:56.734 --> 27:00.600
Empeleni babe khona kuphela
kukhompyutha eWuhan. Lapho-ke ababe nazo.

27:00.600 --> 27:04.312
Kwakukhona lo mkhankaso kukhompyutha.

27:04.312 --> 27:11.379
Bekukhona izinto eziyingozi kuyo,
kulezi zinhlelo eziyingozi. Futhi babenazo.

27:11.379 --> 27:19.240
Kwabe-ke wawuqoqa into ethile, wayiqoqa
emvelweni, wayihlela, kwabe-ke wakhiqiza i-RNA.

27:19.240 --> 27:25.120
Futhi njengoba kushintsha ngokushesha
kangaka, uma ufuna ukukugcina manje, kufanele

27:25.120 --> 27:28.540
ukhishwe i-DNA yayo. Kufanele uyibhale kabusha.

27:28.540 --> 27:34.880
Kwakudingeka ukuthi wenze i-RNA kusuka
ekuphrinteni kwesitembu, kwakudingeka ukuthi wenze isitembu.

27:34.880 --> 27:36.660
Futhi isitampu siyabambelela.

27:36.660 --> 27:41.920
Uyazi, i-DNA yomammoth itholwe eqhweni.

27:41.920 --> 27:48.660
Bese bazama futhi ukusebenzisa izindlovu
noma ... ukuzisebenzisa futhi ekuzaleni.

27:48.660 --> 27:52.211
Ngakho-ke le DNA izinzile ngokumangalisayo.

27:52.211 --> 28:00.400
Futhi uCouey wachaza ukuthi i-DNA ifana nokukopisha ama-CD.

28:00.400 --> 28:05.480
Ziyafana ngokuphelele. Amakhophi edijithali ayafana ngokuphelele.

28:05.480 --> 28:07.440
Futhi zihlala isikhashana.

28:07.440 --> 28:10.560
Kodwa uma ukopisha ikhasethi, umsindo uyakhula kakhulu kakhulu.

28:10.560 --> 28:11.520
Yilokho i-RNA.

28:11.520 --> 28:20.615
Futhi yilokho okwenza kungabi nokwenzeka ukukhulula i-RNA, ngisho
nezintuthu ze-RNA ezenziwe ngokwenziwa elabhorethri, ngendlela

28:20.615 --> 28:28.740
yokuthi zibe nomkhawulo wokuhamba futhi zihlale isikhathi
eside ngaphandle kokuba zidlule ezinguqukweni ezinkulu.

28:28.740 --> 28:36.065
Futhi ekuthuthukeni kwezinto eziphilayo, ukuthuthuka kwamagciwane
kuya ekuzivumelaneni kangcono nezingxenye abahlala kuzo.

28:36.065 --> 28:42.265
Lokhu kusho ukuthi i-virus ebulala umphathi
wayo iyisilima futhi ayinathuba lokusinda.

28:42.265 --> 28:50.559
Kuphela amagciwane avumela ukuthi siphile, ukuze singaziboni
ukuthi asekhaya kwethu, angakhula

28:50.559 --> 29:00.078
ngokumangalisayo yonke indawo. Futhi ezindizeni, ezitimeleni,
nakulapha, ungasabalalisa amagciwane yonke indawo.

29:00.078 --> 29:04.440
Lokho kuyinto eyodwa eqinisekisa amathuba abo okuphila.

29:04.440 --> 29:12.233
Uyazi, umzimba wakho uqukethe amaseli ayizigidigidi ezingamashumi
amathathu. Cishe izigidigidi ezingamashumi amathathu, abanye

29:12.233 --> 29:16.278
banazo ezimbalwa okwengeziwe, kodwa i-genome yakho ikhona lapho.

29:16.278 --> 29:20.323
Lezi yizicubu zakho, yilokho wena.
Ngalendlela ungahlonishwa ngayo.

29:20.323 --> 29:27.026
Futhi wena uqukethe ama-microbes angu-39
trillion ahlala emathunjini akho,

29:27.026 --> 29:31.670
esikhumbeni sakho, nasememembranini yakho yamanzi.

29:31.670 --> 29:36.937
Zinjalo kakhulu... uzobona umbono
wendawo lapho imvelo igijima ngokukhululekile.

29:36.937 --> 29:41.860
Futhi zonke lezi zimiqrobhu
ezibalulekile, ezibalulekile. Zinemsebenzi ethile.

29:41.860 --> 29:43.640
Bona bangesizathu sokuba ube lowo onguye.

29:43.640 --> 29:50.349
Kukhona amagciwane ku-genome yakho. Bafake uchungechunge lwabo
lwemfihlo yemfuzo ku-genome yakho, okuvela

29:50.349 --> 29:57.020
kumavayirasi nakuma-retrovirusi. Sekufakiwe. Futhi
yilokho okwenzeke lapho abantu bethuthuka ekuqaleni.

29:57.020 --> 30:03.923
Kwakukhona amagciwane athile okusho
ukuthi asisekho isidingo sokubeka amaqanda.

30:03.923 --> 30:13.480
Ngakho-ke lolu thuthuko, lolu thuthuko lokuziphendukela kwemvelo,
lwenzeka ngokudluliswa kolwazi lwemfuzo kusuka kwisidalwa

30:13.480 --> 30:21.327
esiphilayo esisodwa kuya kwesinye. Futhi okuhle
wukuthi kunengxoxo mayelana nokuthi amagciwane akhona

30:21.327 --> 30:25.548
noma awekho. Kimina, lokho kuyangiphazamisa kancane.

30:25.548 --> 30:30.380
Kwakukhona abantu abathola into abayibiza ngokuthi
amabhaktheriya. Lokho nakho kuyindlela ehlukahlukene.

30:30.380 --> 30:35.748
Bese kwaba namaqembu amancane. Kwathi-ke kwaba nabantu
abathi bekukhona into engabonwa ngaphansi kwemayikroskophu.

30:35.748 --> 30:42.208
Kodwa kusakwenza ugule; ungakuthola nasemanzini. Futhi ungathola
izinto ezincane kanjalo yonke indawo emvelweni.

30:42.208 --> 30:48.012
Kamuva, zabonwa ngaphansi kwemayikroskopu
ye-elekthronikhi futhi zabizwa ngokuthi amavayirasi.

30:48.012 --> 30:52.078
Emva kwalokho, izinto ezifanayo, cishe
ezifana ngqo, zatholakala emzimbeni.

30:52.078 --> 30:56.167
Bese abantu bethi, "Lezo aziyona imivayirasi;
zazikhona, zisakhona." Zibizwa ngokuthi

30:56.167 --> 30:58.456
ama-exosomes. Zibukeka cishe zifana ngokuphelele.

30:58.456 --> 31:03.840
Iphinde iqukethe ulwazi lwemfashini
yemfuzo futhi kwesinye isikhathi ama-protein.

31:03.840 --> 31:15.423
Lokhu kusho ukuthi emvelweni ophilayo,
onobuningi obungenakuncishiswa, lesi simemezelo

31:15.423 --> 31:22.856
sibaluleke kakhulu: ubuningi bemvelo abunakuncishiswa.

31:22.856 --> 31:28.280
Futhi isayensi ihlala inciphisa. Ihlala ichaza
izinto. Ithi, lokhu kungalokho, lokho kungalokhu.

31:28.280 --> 31:34.740
Kanti-ke kwenziwa izilinganiso, futhi le
ncazelo isishintshile izikhathi eziningi kwisayensi.

31:34.740 --> 31:36.706
Ngesinye isikhathi ngeke zisazosebenza.

31:36.706 --> 31:40.959
Futhi ngikholelwa ngokuqinile ukuthi incazelo
yamagciwane namavayirasi ngeke isaba yinto

31:40.959 --> 31:43.793
ebalulekile eminyakeni engamashumi amabili ezayo.

31:43.793 --> 31:44.800
Ngoba siyazi okuningi kakhulu.

31:44.800 --> 31:48.975
Siyazi ezinganeni ezincane ukuthi ulwazi lwethu
luya lwaba ngeminye imininingwane encane kakhulu.

31:48.975 --> 31:55.278
Siyaqhubeka sifunda okwengeziwe
ngemolekyuli ezincane kakhulu ezidlala indima lapha.

31:55.278 --> 31:59.260
Futhi lokho kusho ukuthi kumele sivumelane
futhi ngokuthi sizobhekana nakho kanjani.

31:59.260 --> 32:01.345
Indlela esikhuluma ngayo ngakho.

32:01.345 --> 32:04.120
Futhi kuneamagama ukuze sikwazi ukukhuluma ngakho.

32:04.120 --> 32:09.983
Futhi elinye lamagama alo
elithuthukile emlandweni yigama elithi 'virus'.

32:09.983 --> 32:16.319
Futhi uma kukhona umuntu othi amagciwane awekho,
khona-ke makaqinisekise ukuthi sinezisho ezintsha

32:16.319 --> 32:20.288
esingaxoxa ngazo ngokuhlakanipha futhi esingavumelana ngazo.

32:20.288 --> 32:23.744
Lokhu kwesinye isikhathi kungaba inqubo ende.

32:23.744 --> 32:29.350
Yebo, lezo yizimfundiso zaselebhorethri. Izifo ezisabalalayo
eziqhamuka ezilabhorethri. Kunezimo

32:29.350 --> 32:36.297
ezingama-309 lapho kwenzeka okuthile ezilabhorethri
eminyakeni engu-20 edlule. Ngakho-ke akukho lutho.

32:36.297 --> 32:41.400
Iningi lazo kwakuyizibhaktheriya futhi, ezilabhorethri
zezilwane, okungukuthi ezilabhorethri zokwelapha izilwane.

32:41.400 --> 32:46.291
Kwathi-ke kwenzeka izikhathi eziyishumi nesithupha ukuthi
okuthile kwaphunyuka elabhorethri. Umndeni nawo

32:46.291 --> 32:51.020
wathola okuthile. Noma kwaba nokuqhuma okuncane
ngoba okuthile kwakungcolile emanzini noma okuthile.

32:51.020 --> 32:54.231
Kodwa zonke lezi zinto zilinganiselwe kakhulu.

32:54.231 --> 32:55.480
Akukho monakalo owenziwe.

32:55.480 --> 33:02.438
Lena yiluhlu olusemthethweni, olushicilelwe
kuThe Lancet, lwalezi zifo ezihlukene kakhulu,

33:02.438 --> 33:06.252
ezaphunyuka ngenani elincane ngesinye isikhathi.

33:06.252 --> 33:10.926
Ngakho-ke lonke lolu kuxoxwa ngamalabhorethri,
oluvela emalabhorethri, oluvela ezimakethe zezinhlanzi,

33:10.926 --> 33:13.380
konke lokhu kuwukusiphambanisa. Konke kuyindaba nje.

33:13.380 --> 33:14.313
Khohlwa

33:14.313 --> 33:18.266
Futhi abantu abakutshela lezi zindaba bazama ukukukhohlisa.

33:18.266 --> 33:22.092
Ungakholwa kubo.

33:22.092 --> 33:25.805
Lokho kwakungu-Covid-19, Mnu Wodarg, ungakunganaki kanjani lokho?

33:25.805 --> 33:28.870
Awubonanga yini okwenzekile enyakatho ye-Italy?

33:28.870 --> 33:35.333
Futhi amakhosombe eNew York awaphonse khona phansi...
Lokho kuyamangaza ngempela, abantu abaningi bashona.

33:35.333 --> 33:39.746
Awukwazi ukukunganaki nje. Kuyingozi kakhulu.

33:39.746 --> 33:45.855
Yebo, abantu bashonile enyakatho ye-Italy.
Kodwa abaningi bashonile ngo-2017 nango-2018.

33:45.855 --> 33:47.855
Kulezi zibhedlela ezifanayo.

33:47.855 --> 33:52.063
Futhi ephephandabeni laseMilan, ngithole
imibiko mayelana nokuthi izimo zimbi kangakanani

33:52.063 --> 33:54.520
nokuthi abasebenzi bacindezelekile ngokuphelele.

33:54.520 --> 33:56.790
Izindaba ezifanayo futhi futhi.

33:56.790 --> 34:01.756
Mhlawumbe izithombe zazivela ngisho
ngo-2017/2018, ngoba zazimangalisayo kakhulu kunamanje.

34:01.756 --> 34:09.206
Kodwa iqiniso lokuthi abantu abasemayunithi okunakekelwa
okukhulu bematasa ngokwemvelo yinto engingayiqinisekisa

34:09.206 --> 34:12.889
ngempela njengommeli wabasebenzi esibhedlela eHamburg.

34:12.889 --> 34:20.200
Njengabasebenzi besibhedlela, sihlale sikhalaza
ukuthi sidinga abasebenzi abaningi. Sicasulwe kakhulu.

34:20.200 --> 34:22.080
Futhi abantu balele emaphasishini nangendlela efanayo.

34:22.080 --> 34:24.586
Kwakukhona isikhathi lapho isenetha owavakashela kithi.

34:24.586 --> 34:27.170
Bekungeyena uSenatela Wezempilo
waseHamburg, kodwa kwakungomunye umuntu.

34:27.170 --> 34:29.237
Futhi wayenento ethile, wabe esehlala phansi nathi.

34:29.237 --> 34:32.883
Futhi sayishiya imi emgudwini isikhathi eside kakhulu.

34:40.021 --> 34:46.332
Yebo, kwenzekeni ngaleso sikhathi
besisaba kangaka ngalezi zithombe?

34:46.332 --> 34:49.840
Lokho kwakuseNew York, kwakubukeka kuyisongelo.

34:49.840 --> 34:53.285
Laba ngempela abafile ezibhedlela.

34:53.285 --> 34:58.033
Kwakusukela mhla ziyi-16 kuMashi kuya
mhla ziyi-20 kuMeyi. Ngokufingqa kakhulu.

34:58.033 --> 35:02.024
Abantu abaningi bashonile. Abaningi kakhulu.

35:02.024 --> 35:04.400
Futhi kungani kunjalo? Kwenzekeni lapho?

35:04.400 --> 35:05.900
Futhi kunezizathu zokho.

35:05.900 --> 35:09.966
Kwatholakala ukuthi abantu babephethwe
kabi. Empeleni, babephethwe kabi kakhulu.

35:09.966 --> 35:13.000
Bekukhona uhlelo lokwelashwa ababemele balulandele.

35:13.000 --> 35:15.640
Nge-Covid-19, kumele wenze lokhu nalokho.

35:15.640 --> 35:18.700
Kwabe sekuvela imithi engasizanga, eyayiyingozi.

35:18.700 --> 35:22.325
Kwaphinde kwaba nokudlula umthamo we-hydroxychloroquine.

35:22.325 --> 35:24.826
Umuntu ophilile akanakukwazi ukumelana nalokho.

35:24.826 --> 35:26.640
Banginike umthamo weziyobisi okungu-10 kanye.

35:26.640 --> 35:28.940
Kanti-ke inhliziyo imisa nje ukusebenza.

35:28.940 --> 35:34.969
Noma uma i-hydroxychloroquine inikezwa umuntu
one-favism, owazalwa engenayo i-enzyme edingekayo,

35:34.969 --> 35:38.700
khona-ke amaseli egazi aphuka futhi awukwazi ukuphefumula.

35:38.700 --> 35:43.439
Zonke lezi zinto zathengiswa njenge-Covid-19.

35:43.439 --> 35:46.940
Bese-ke ngokushesha benza abantu
baphungule futhi bababeka kumatshini wokuphefumula.

35:46.940 --> 35:47.640
Ngoba kwakumele wenze njalo.

35:47.640 --> 35:49.360
Ukuphefumula okusizwayo kwakufanele kunikezwe
ngokushesha okukhulu, ngokushesha okukhulu okungenzeka.

35:49.360 --> 35:52.171
Bese zingagcinwa, kusho bona.

35:52.171 --> 35:59.380
Kwathi-ke banikezwa i-midazolam, bashaywa imijovo
yokuthulisa, ebangela nokwehla kokuphefumula, okusho ukuthi

35:59.380 --> 36:03.040
abasakwazi ukuphefumula bodwa, futhi bafakwa intubation.

36:03.040 --> 36:07.685
Futhi umuntu ofakwe intubation usengozini enkulu.

36:07.685 --> 36:11.276
Kuyisimo esinzima uma befakwe intubation isikhathi eside.

36:11.276 --> 36:13.040
Lokho ngokwalo kuyingozi.

36:13.040 --> 36:19.777
Iqiniso lokuthi abantu bashona ngenxa yalezi
zinyathelo liyincazelo enhle, ikakhulukazi uma ucabanga

36:19.777 --> 36:23.500
ukuthi lokhu kwakungekho eSan Francisco ngaleso sikhathi.

36:23.500 --> 36:27.518
Kungani kwakungekho ubhubhane?

36:27.518 --> 36:30.837
Noma eFlorida, kwakungekho lutho olwalujwayelekile khona.

36:30.837 --> 36:36.894
Bese ekwindla, kubonakala sengathi nabo basuse zonke
izindlu zabantu asebethathe umhlalaphansi eFlorida.

36:36.894 --> 36:40.988
Kanti-ke ngemva kwalokho, umugqa
wesibili, yilapho kuqala khona ukugonywa.

36:40.988 --> 36:45.520
Futhi ungabona ukuthi abantu eNew
York bashesha ukuba nokungabaza.

36:45.520 --> 36:49.612
Noma mhlawumbe bathole ezinye iziqephu, angazi.

36:49.612 --> 36:54.500
Futhi labo abaseSan Francisco
sebebhekane nokuhlupheka okukhulu lapho.

36:54.500 --> 37:01.980
Ngakho-ke ungabona ukuthi lezi yizibalo ezisemthethweni
zokufa zaseMelika, okungukuthi izinga eliphelele lokufa.

37:01.980 --> 37:03.640
Akunxulumene nokuxilongwa.

37:03.640 --> 37:07.172
Futhi nansi into mayelana
ne-hydroxychloroquine; ngithole incwadi ngayo.

37:07.172 --> 37:09.918
Ukufa ngemigomo yakho ngokusebenzisa i-hydroxychloroquine.

37:09.918 --> 37:16.013
Lona yinto engasetshenziswa
ukuzibulala ngedosi eyayinikeziwe lapho.

37:16.013 --> 37:18.252
Ku-inthanethi, ukutholakala okungahleliwe.

37:18.252 --> 37:24.240
Bengithathe i-hydroxychloroquine.
Kuyisiholeli kubantu abafuna ukuzibulala.

37:27.806 --> 37:32.561
Futhi yilokho abakuphakamisile
ngokusemthethweni kulezi zifundo lapha.

37:32.561 --> 37:33.880
UChris Whitty wenze lokho.

37:33.880 --> 37:40.369
Umsekeli Wezempilo Kazwelonke eNgilandi,
umeluleki kahulumeni, wathi kufanele benze lokho.

37:40.369 --> 37:41.370
Sithole umthamo.

37:41.370 --> 37:46.745
Wayephutha, ngaphandle kokuthi empeleni
wayenikezwe omunye umuthi. Ngakho-ke kuyindaba

37:46.745 --> 37:50.834
ehlekisayo, ehlekisayo. Babulala abantu ukuze basisabise.

37:50.834 --> 37:52.823
I-WHO

37:52.823 --> 37:59.929
Manje, ngokushesha, i-WHO. Njengoba nonke nikwazi, igcwele
inkohlakalo futhi ithola uxhaso lwezimali kubaxhasi abazimele.

37:59.929 --> 38:04.076
Kodwa i-WHO ibaluleke kakhulu ngoba inamandla okuchaza imigomo.

38:04.076 --> 38:08.396
Sinakho engikutshele ngakho mayelana
nama-ICD, okusezwe lonke umhlaba. Ama-ICD amakhodi.

38:08.396 --> 38:12.916
Uma ufuna ukukhokhisa njengodokotela noma
isibhedlela, kufanele ubhale phansi inombolo ye-ICD.

38:12.916 --> 38:19.680
Lokhu kusho ukuthi lesi sifo kumele
sahlukaniswe ngokwezindinganiso ze-WHO.

38:19.680 --> 38:21.300
Futhi-ke uchaza isimo esiphuthumayo.

38:21.300 --> 38:25.960
Yilokho okushiwo nguMnu Ghebreyesus, uthi kuyiphheic.

38:25.960 --> 38:31.840
Lokho kubizwa ngokuthi Isimo Esiphuthumayo
Sezempilo Yomphakathi Esikhathazayo Emhlabeni Wonke.

38:31.840 --> 38:34.720
Pheic yindlela ekubizwa ngayo.

38:34.720 --> 38:42.474
Futhi bayachaza; babefuna ukuchaza ukumelana
nomzimba. Bathi kungenzeka kuphela ngokugoma.

38:42.474 --> 38:44.180
Ukumelana komphakathi kungafezeka kuphela ngokugonywa.

38:44.180 --> 38:46.720
Noma bathi, kuqala nini ukuqhuma kwesifo?

38:46.720 --> 38:48.680
Impilo isengozini nini?

38:48.680 --> 38:50.241
Ungasho kanjani?

38:50.241 --> 38:52.892
Ukuthi ingabe usesengozini
kunganqulwa kuphela ngokuhlolwa kwe-PCR.

38:52.892 --> 38:57.850
Yilokho i-WHO ekushoyo. Ichaza ukuthi ungawahlonza
kanjani ubungozi nokuthi yiziphi izingozi ezikhona.

38:57.850 --> 39:03.460
Bane abantu babo yonke indawo futhi manje bayifaka yonke indawo.

39:03.460 --> 39:08.367
Futhi uma kukhona okuthile okubonwayo,
futhi bakuchaza, khona-ke kungumpox wamakhala.

39:08.367 --> 39:16.729
Izindunduma esinqeni kanye
nokuhlolwa kwe-PCR okuhle: i-monkeypox.

39:18.896 --> 39:20.000
Bahlale benza kanjalo.

39:20.000 --> 39:27.400
Bake benza kanjalo ngaphambilini; baxhaswa yimboni yezidakamizwa.

39:27.400 --> 39:34.945
Bese behlisa amanani eklestrol, banciphisa umkhawulo kusuka
kumamiligramu angu-240 kuya kumamiligramu angu-200 ngedasilitha.

39:34.945 --> 39:39.341
Futhi-ke baneziguli ezingama-86%
ezingaphezulu ezidinga ukwelashwa.

39:39.341 --> 39:41.940
Kuyafaneleka ngempela.

39:41.940 --> 39:50.384
Yebo, bahlale bekwenza lokhu embonini yezemithi ngokumisela
izindinganiso – ngoba, ngokuthi, bathunywe

39:50.384 --> 39:57.860
thina. Kufanele kube kufana, kusho i-WHO –
bathathe lo msebenzi wokumisela izindinganiso.

39:57.860 --> 40:05.959
Ngokubeka izindinganiso, kungasenza sibe nesifo, kungachaza izifo
nezidingo zokwelashwa, futhi kungachaza nezindlela zokuxilonga.

40:05.959 --> 40:08.907
Lona amandla amangalisayo asewanamana.

40:08.907 --> 40:10.512
Yebo, usenzeni kakade.

40:10.512 --> 40:12.660
Kanti-ke waphinde wachaza impilo.

40:12.660 --> 40:15.220
Esikhathini esidlule, ngekhulu
le-19, impilo yayiyindaba yangasese.

40:15.220 --> 40:19.772
Bekungekho uhlelo lwezempilo,
ngakho-ke abantu basizana lapho bekwazi khona.

40:19.772 --> 40:26.473
Labo ababenemali baqasha uchwepheshe othile, kanti
abanye kwadingeka bazitholele indlela yokuphila ndawonye.

40:26.473 --> 40:31.207
Khona-ke, ngekhulu lama-20, impilo yachazwa
njengelungelo lomuntu, njengoba ngishilo,

40:31.207 --> 40:33.739
noBismarck, owathi-ke sinezimfanelo zempilo.

40:33.739 --> 40:36.920
Futhi wonke amazwe kumele baqinisekise
lokhu, zonke ohulumeni kumele baqinisekise lokhu.

40:36.920 --> 40:39.899
Yilokho i-WHO eyakusho ngeminyaka yama-1960.

40:39.899 --> 40:44.240
Zonke izizwe kumele ziqinisekise
ukuthi abantu bazo banempilo enhle.

40:44.240 --> 40:45.909
Kukhona ilungelo lezempilo.

40:45.909 --> 40:48.320
Kwabe sekushintsha lokho, kwaba ilungelo lomuntu.

40:48.320 --> 40:58.453
Kodwa engxenyeni yokuqala kwezintathu zekhulu lethu, ngokuzumayo
i-World Economic Forum yamenywa nguNksz Brundtland,

40:58.453 --> 41:06.053
uNobhala-Jikelele, ukuba yenze okwengeziwe
kwezempilo, bantu abasebenza embonini, bantu

41:06.053 --> 41:10.533
abahola amabhizinisi, bantu abasebenza emabhange.

41:10.533 --> 41:17.408
Futhi abazange badinge ukutshelwa kabili; ngokushesha
bashintsha indima ye-WHO ukuze ilingane nezinhloso zabo.

41:17.408 --> 41:23.423
Bazisebenzisile futhi babanikeze imali,
kodwa-ke nabo banquma ukuthi kwenziwa ini.

41:23.423 --> 41:27.961
Futhi impilo yachazwa cishe njengemakethe ekhulayo.

41:27.961 --> 41:34.737
Wonke umuntu e-Afrika kumele abe nokufinyelela kulezi
zimithi; ngaphandle kwalokho, akulungile. Akunjalo?

41:34.737 --> 41:39.317
Bonke kumele bathole lezi zitofu,
futhi kumele wenze okuthile ngalokho.

41:39.317 --> 41:46.726
Lokho kusho ukuthi sebethwele
umsebenzi wokuvula imakethe emnothweni.

41:46.726 --> 41:54.207
Futhi abakwenzayo manje ukukhuthaza
ukulawulwa kwenani labantu ngokuvikelwa kwezempilo.

41:54.207 --> 41:59.425
Ngaphansi kwesizathu sokuthi ngaphandle kwalokho asikwazi
ukuvikela impilo yakho, kumele sibe nedatha yakho yezakhi zofuzo.

41:59.425 --> 42:04.959
Akunjalo? Kufanele siqaphele ukuthi ubani
okwamukela kalula noma ubani ocashile kakhulu.

42:04.959 --> 42:07.200
Ngakho-ke sidinga ukuba nolwazi.

42:07.200 --> 42:12.582
Sidinga amarekhodi ezempilo zikagesi ukuze
sikwazi ukubona lapho abantu begula khona, ukuze

42:12.582 --> 42:15.500
sikwazi ukuhlonza amaqoqo ngesikhathi esifanele.

42:15.500 --> 42:21.410
Futhi yilapho okumele singene khona, kumele sikwazi
ukutshela uhulumeni, ngoba banelungelo lezempilo.

42:21.410 --> 42:26.338
Nase-Afrika, abampofu nabo kumele babe nempilo enhle.

42:26.338 --> 42:29.365
Futhi kumele sikwazi ukubatshela ukuthi kumele bathole imali.

42:29.365 --> 42:33.538
Futhi uma bengenaso, kumele sibanike okuthile. Akunjalo?

42:33.538 --> 42:36.649
One Health yigama lomdlalo.

42:36.649 --> 42:48.235
Nansi-ke uNkk Brundtland noMnu Schwab, sawubona,
ngonyaka ka-1989, lapho i-Eastern Bloc yayisanda kuwa futhi

42:48.235 --> 42:54.913
iNhlangano Yezempilo Yomhlaba Yathathwa ngabatshalizimali.

42:54.913 --> 43:01.494
Futhi uNksz Brundtland wenza lokho okwesikhashana, kwathi kamuva
kwaba nababili abangazange baphumelele kangako, kodwa-ke uNksz

43:01.494 --> 43:04.835
Chan wafika nensundu yezingulube, manje sekunguMnu Ghebreyesus.

43:04.835 --> 43:13.272
UNksz Brundtland usekhona lapho, usaqhubeka nokuthatha izinqumo,
futhi wadlala indima ebalulekile ekuqaleni kobhubhane

43:13.272 --> 43:21.876
lwe-coronavirus, ngokuthi wayekwiBhodi Yokuqapha Ukulungela
Komhlaba Wonke, okuyisikhungo esiyimfihlo sokulawula e-WHO.

43:21.876 --> 43:28.625
UFauci uhlezi lapho, uJeremy Farrar uhlezi lapho, umongameli
we-American Medical Association uhlezi lapho, inhloko

43:28.625 --> 43:35.280
ye-CDC uhlezi lapho, kanye nenhloko ye-CDC yaseShayina,
okungukuthi igunya lezempilo laseShayina, uhlezi lapho.

43:35.280 --> 43:43.273
Bonke bakhona lapho, babhala imibiko, ngakho ungabona imibiko
emine phezulu, futhi ungabona futhi kwenye yemibiko kunemephu

43:43.273 --> 43:49.966
lapho ungabona khona izifo eziningi ezifanele
ezisakhula zibe yisifo esisabalele emhlabeni wonke, yebo,

43:49.966 --> 43:56.139
esingaziguqula sibe yisifo esisabalele emhlabeni wonke.

43:56.139 --> 44:01.127
Sisenezinto ezisazokwenzeka.

44:01.127 --> 44:09.640
Yebo, labo ngabantu, ngempela kukhona nabanye futhi, ngibonise
abambalwa lapha kuphela, kukhona abanye abayisishiyagalombili.

44:09.640 --> 44:14.923
Futhi lokhu lapha, yinto ehlukile, bahlangana ngo-2019.

44:14.923 --> 44:22.510
Bahlala ndawonye e-BBC eLondon futhi bavumelana ukulwa
ne-infodemic. Bonke abaphathi abaphezulu bezinkampani ezinkulu

44:22.510 --> 44:29.318
zezindaba babekhona, kanye nezinhlangano zabalobi
bezindaba, izinkampani zezindaba kanye nanoma yini enye

44:29.318 --> 44:32.780
abayibiza kanjalo. Bahlala phansi futhi bavumelana.

44:32.780 --> 44:41.493
Ngo-2019, bazilungiselela kusenesikhathi ukuze le mbungu
ingaphazamiseki nganoma iyiphi indlela ngokungavumelani.

44:41.493 --> 44:45.920
Ngoba i-WHO izosinakekela.

44:45.920 --> 44:49.787
Futhi manje usesha amagciwane emchameni.

44:49.787 --> 44:54.653
Lokhu kuyatholakala ezindaweni eziyi-170 eJalimane,
futhi izitshalo zokuhlanza amanzi angcolile zihlolwa njalo.

44:54.653 --> 44:59.856
Futhi yilapho kwenziwa khona izivivinyo
ze-PCR. Awusoze wazi ukuthi ungathola ini lapho.

44:59.856 --> 45:04.536
Futhi lokho kubhalwe ngokunembile, kunezigrafu futhi kukhona
okwengeziwe, abantu manje bakhipha

45:04.536 --> 45:09.339
amagciwane amaningi kunangaphambili nokunye
okunjalo. Bese kuqhathaniswa, kutholakala iziphetho.

45:09.339 --> 45:13.380
Angazi nhlobo ukuthi bafuna ukufinyelela kuphi ngalokho.

45:13.380 --> 45:20.963
Kodwa yebo, kuyimboni yonke, kuyinhlangano yonke, kunezinkampani
ezikhethekile kuyo, futhi kuyibhizinisi futhi.

45:20.963 --> 45:27.957
Bayithuthukisile, bayiphinde bayithuthukisa.
Ukuqapha isitshalo sokuhlanza amanzi angcolile – halala!

45:27.957 --> 45:32.757
Kungani ohulumeni neziphathimandla
zokulawula bengasivikele kulokhu?

45:32.757 --> 45:36.340
Ngoba baphazamisekile, njengoba sesishilo ngaphambilini.

45:36.340 --> 45:38.607
Kodwa yilona sizathu esiyinhloko.

45:38.607 --> 45:44.873
Ngoba le mpi yonke yokulwa namagciwane
isithuthelwe emkhakheni wezempi e-USA.

45:44.873 --> 45:50.118
Sekuyiminyaka eminingi manje, hhayi kuphela
eminyakeni eyishumi edlule, kodwa ngisho nangaphambi kwalokho.

45:50.118 --> 45:55.118
Futhi-ke kunempi yokulwa namagciwane,
njengempi yokulwa nobugebengu bokwesabisa.

45:55.118 --> 45:58.801
Ngokungeqondile, lowo muntu
ofanayo, uRumsfeld, wayenemibono enjalo.

45:58.801 --> 46:06.271
Wayelwa impi yokulwa nobugebengu bokwesabisa, kwathi eseGilead
Sciences njengomphathi omkhulu wenkampani yezemithi waba

46:06.271 --> 46:13.118
nempi yokulwa namagciwane; walwa ne-bird flu waze wakhuphula
izabelo zakhe, konke lokhu kwakuseTamiflu, eGilead Sciences.

46:13.118 --> 46:23.315
Futhi-ke kukhona ama-jenali nezinsizakalo ezimfihlo, futhi
bayazilungiselela impi. Kungenzeka ukuthi isitha sikhiqiza

46:23.315 --> 46:28.062
amagciwane noma amavayirasi ayingozi. Kungenzeka kakhulu.

46:28.062 --> 46:30.846
Futhi kungenzeka ukuthi usebenza ngegesi ebulalayo.

46:30.846 --> 46:35.431
Khona-ke amasosha ethu kuzodingeka babe
nemaski efanele. Futhi yilokho abakwenzayo

46:35.431 --> 46:38.140
ngamabhaktheriya; kumele babe nemijovo efanele.

46:38.140 --> 46:44.528
Ukuze senze lokhu, sidinga ukwazi ukuthi izitha zingakwenza
yini izinto eziyingozi... futhi lokho kuyimboni enkulu! Cabanga

46:44.528 --> 46:47.080
nje ngazo zonke izinto ongazicabanga okufanele uzivikele kuzo.

46:47.080 --> 46:52.489
Ucwaningo olude, izinkontileka zocwaningo eziningi,
kunezimali eziningi ezingatholakala. Izikhungo ziyavela

46:52.489 --> 46:56.362
yonke indawo, zonke zixhaswa isabelomali sokuvikela.

46:56.362 --> 47:00.261
Ngakho-ke lokhu sekuyenzeka iminyaka eminingi.

47:00.261 --> 47:07.227
Umkhuhlane wezinkuku Ngine izindaba lapha
zekhulu lamahora elilodwa nengxenye mayelana

47:07.227 --> 47:11.140
nezixwayiso ezingamanga ezahlukahlukene ze-WHO.

47:11.140 --> 47:13.011
Iflu yezinyoni, ngizoyidlula ngokushesha kakhulu.

47:13.011 --> 47:14.785
UMnu Stöhr wenze izinsizakalo ezivelele kulo msebenzi.

47:14.785 --> 47:19.511
Sekukhona izigidi zokufa, kusho yena eGeneva, njengomholi we-WHO.

47:19.511 --> 47:23.692
Kwathi-ke umkhuhlane wezinkulu wafika
ngo-2009, kwathi lapho-ke ngangena khona. EMexico,

47:23.692 --> 47:26.930
abantu abangama-200 babelwela izimpilo zabo.

47:26.930 --> 47:28.935
Abantu kumele babe yizilima kangakanani uma befunda iphephandaba?

47:28.935 --> 47:30.714
Abantu abangama-200 bayalwela izimpilo zabo.

47:30.714 --> 47:31.640
Lokho akusho lutho.

47:31.640 --> 47:33.414
Bahlala belwa ukuze baphile.

47:33.414 --> 47:37.180
Sekuvele abantu abayi-68 abashonile eMexico.

47:37.180 --> 47:40.047
Uyazi ukuthi abantu abayizigidi ezimbalwa bahlala lapho?

47:40.047 --> 47:41.260
Kuyihlanya kangaka.

47:41.260 --> 47:49.880
Futhi lo ngumnu. Ferguson. Usebenzile kakhulu eminyakeni yamuva
nje. Lawa amagraphu akhe. Kwakukhona amacala angaki ngempela?

47:49.880 --> 47:52.000
Babe nezikhala ezingama-300 kamuva.

47:52.000 --> 47:56.556
Ngisho nezimo ezingu-600 sezirekhodiwe ezibhedlela eMexico.

47:56.556 --> 48:00.760
Benze izivivinyo ezakhombisa
umphumela omuhle kubantu ababekhohlela.

48:00.760 --> 48:02.206
Bese bayamthola.

48:02.206 --> 48:08.273
Futhi izivivinyo beziyi-H1N1. Ngakho
bekuyiflu yengulube. Futhi zaphumelela.

48:08.273 --> 48:09.873
Akuyona into.

48:09.873 --> 48:12.939
Abantu abayizigidi bayahlala lapho.

48:12.939 --> 48:15.189
Futhi lokho kwenziwa yinkampani ebizwa ngokuthi Veratect.

48:15.189 --> 48:18.456
Ngabheka imibhalo abangiphe abayiphe ngaleso sikhathi.

48:18.456 --> 48:20.790
Futhi sekuyalelwe. Bheka.

48:20.790 --> 48:27.656
Futhi bazi ukuthi abantu asebekhulile babe namasosayensi
omzimba ngoba babebehlaselwe yi-H1N1 ngeminyaka yama-1970.

48:27.656 --> 48:30.911
Bese behlola abantu asebekhulile,
basakwazi ukuthola ama-antibodi.

48:30.911 --> 48:33.861
Bese bethola zona bathi, hawu, sekukhona amacala angu-600.

48:33.861 --> 48:39.751
Kwathi-ke uFerguson wathatha zonke izindiza—leyo yitafula
elingemuva kwalokho—ezazisuka eMexico, waziphindaphinda

48:39.751 --> 48:45.640
nenani lamacala, kwabe sekuba nomklamo wokusakazeka.
Futhi yilowo mkhuhlane owawethulwa ku-WHO ngaleso sikhathi.

48:45.640 --> 48:50.545
Kwathi-ke uNkk Chan wathi, oh, manje sekukhona ubhubhane.

48:50.545 --> 48:51.640
Yebo, kwakuyiflu yengulube.

48:51.640 --> 48:54.898
Kodwa kwakungekho noma yiziphi izinkontileka nhlobo.

48:54.898 --> 49:02.723
UMnu Sarkozy wayeseMexico isikhathi eside ngaphambi
kokuba lokhu kuqale, exhasa iphrojekthi yokugoma yeSanofi.

49:02.723 --> 49:06.015
Ngakho-ke konke kwakulungisiwe, njengokujwayelekile.

49:06.015 --> 49:11.451
Lena yisivumelwano saseFrance esithi uma
i-WHO imemezela i-pandemic, izizwe kumele

49:11.451 --> 49:14.515
zikhokhe, bese isivumelwano siqala ukusebenza.

49:14.515 --> 49:19.036
Abazange banake nhlobo ukuthi bashise
noma babhubhise imijovo yokugoma kamuva.

49:19.036 --> 49:21.929
Babezuzile amabhiliyoni ayi-18.

49:21.929 --> 49:25.225
Futhi bashintsha incazelo, basusa nje isifo esinzima.

49:25.225 --> 49:30.975
Lezi zonke izindaba angidingi ukuziphinda kuwe... Lokho
kwakuseKhanselini yaseYurophu. Bonke laba bantu

49:30.975 --> 49:37.070
abangcolile abenze isinqumo ephanelini lochwepheshe, bonke
babenobudlelwano nomkhakha wemithi. Sithole konke lokhu.

49:37.070 --> 49:40.029
Umkhuhlane waseSpain Babehlala
bewubiza ngokuthi umkhuhlane waseSpain.

49:40.029 --> 49:45.331
Ingabe wawazi ukuthi ngaleso sikhathi,
ngo-2019, kwakungaziwa nhlobo amagciwane?

49:45.331 --> 49:48.940
Bebengazi lutho, kwakungekho
mibhalo mayelana nomkhuhlane waseSpain.

49:48.940 --> 49:51.998
Lokho kwaqala kuphela ngo-1960.

49:51.998 --> 49:54.065
Bathi bekuyiflu evuselwe amagciwane.

49:54.065 --> 50:01.286
Kwathi-ke ngo-2000, ngaphambi kokuba kuqale
i-pandemic yokuqala, endaweni ethile eqhweni

50:01.286 --> 50:05.383
e-Alaska, kwavulwa abantu ababebulewe yi-Spanish flu.

50:05.383 --> 50:16.420
Bese benza ukuhlolwa kwe-PCR kwe-H1N1. Kwabe sekuba nesifo
sofuba saseSpain, futhi bonke laba babeyizisulu ze-H1N1.

50:16.420 --> 50:18.056
Lokho kwakuyomhlaba wonke.

50:18.056 --> 50:20.490
Bonke bashona ngesikhathi esisodwa.

50:20.490 --> 50:21.660
Lwaluyisikhathi esibi kakhulu.

50:21.660 --> 50:24.985
Baphinde benza izivivinyo zokugoma kokuqala lapho.

50:24.985 --> 50:28.580
Imijovo yokugoma i-meningitis, ngicabanga. Bese babulala abantu.

50:28.580 --> 50:29.460
Kwabe sekulambile abantu.

50:29.460 --> 50:30.425
Bese babe netuberculosis.

50:30.425 --> 50:34.352
Bese bagcwaliswa ndawonye ngenxa
ye-pneumonia yabo. Bese babengenaso isidlo.

50:34.352 --> 50:37.002
Abantu abaningi bafe ngezizathu ezahlukene.

50:37.002 --> 50:40.402
Kwaba nokufa okungaphezu kwesidingo
okukhulu kakhulu, ngaphandle kokungabaza.

50:40.402 --> 50:51.450
Kodwa-ke ukusebenzisa lokho ukusitshela ukuthi i-virus eyingozi
yadala konke lokhu ngaleso sikhathi kuyihlanya. Kuyihlanya nje.

50:51.450 --> 50:54.984
Lokho kuqeda amazwi kaDkt. Wolfgang Wodarg.

50:54.984 --> 51:02.817
NgokukaDkt Wodarg, ingozi yangempela ayiveli
emagciwaneni, kodwa kumandla e-WHO okuwachaza.

51:02.817 --> 51:09.967
Lezi zifo ezichaziwe, izindlela zokuxilonga, izifo
ezisabalele emhlabeni wonke kanye nezindlela zokwelapha.

51:09.967 --> 51:15.925
Ngokubuka lokhu, isivumelwano se-pandemic
se-WHO kanye nezichibiyelo kuMthetho

51:15.925 --> 51:20.402
Wamazwe Ngamazwe Wezempilo kubalulekile kakhulu.

51:20.402 --> 51:27.852
Lokhu kufanele kufakwe ukuze kwamukelwe eMhlanganweni
wama-77 weMhlangano Wezempilo Yomhlaba eGeneva kusukela

51:27.852 --> 51:32.080
mhla zingama-27 kuMeyi kuya mhla zingama-1 kuJuni 2024.

51:32.080 --> 51:38.659
Amandla e-WHO okuchaza kufanele alinganiswe,
alawulwe emhlabeni wonke futhi adluliselwe kuzo

51:38.659 --> 51:42.093
zonke izizwe ngendlela esemthethweni ebophezela.

51:42.093 --> 51:48.295
Kulesi sigaba, kufanelekile ukukhumbula amazwi
wokuvala kameli waseSwitzerland uPhilipp Kruse.

51:48.295 --> 51:55.528
Ngesikhathi senkulumo ngomhlaka 7
Februwari 2024 eLichtenstein, wathi okulandelayo:

51:55.528 --> 52:03.247
"Ngithanda ukungaphindi ngenze izinkulumo, kodwa kunalokho lolu
lwazi lusabalale phakathi kwenu, nina

52:03.247 --> 52:10.990
niludlulisele kwabanye, futhi niqale izingxoxo
phakathi kwenu, nabangani benu nabantu enibajwayele."

52:10.990 --> 52:16.705
Futhi lapho le ndaba ekugcineni ifinyelela lapho
okufanele ibe khona, okungukuthi emaPalamenteni.

52:16.705 --> 52:35.786
– Engikushilo lapha kufanele kube lapho,
futhi yilapho kwenziwa khona izinqumo.
