1-nji martda köp adamlar howanyň ýagdaýy barada alada edip, ýene-de köçelere çykdylar.
Gurakçylyklaryň köpelmeginiň, uzak dowam edýän ýylylygyň, suw basmalarynyň, agaçlaryň solmagynyň sebäbi,
Köp adamlar görnüşleriň ýok bolmagyny we ş.m. artykmaç CO2 zyňyndylary sebäpli dörän global
ýylylyk ýokarlanmagynyň netijesi hökmünde görýärler.
Beýleki sebäpler esasan ylmy däl hasaplanýandygy üçin aýrylýar.
Ylym adamlary CO₂ sebäpli dörän howa üýtgemesi barada 97% ylalaşýarlar.
Emma bu san nireden gelýär?
Aşakda 97% Ylalaşyk programmasynyň gysgaldylan wersiýasyny görüp bilersiňiz.
adam tarapyndan döredilen howa üýtgemesi barada alymlar arasynda – hakykatmy ýa-da çaklamamy?
1. John Cook we başgalaryň antropogen klimat üýtgemesi baradaky ylmy makalalaryň seljermesine has ýakyndan syn
Sorag astyndaky iş Antropojenik baradaky ylalaşygy ölçemekdir
Ylmy we daşky gurşaw öwrenişlerinde global ýylylyk
2013-nji ýyldan kognitiw psiholog Jon Kuk tarapyndan.
Şeýle atlandyrylýan meta-analiz.
Cook we onuň kärdeşleri 1991-nji ýyldan başlap klimat we daşky gurşaw baradaky 11 944 barlagy seljerip çykdylar.
2011-nji ýyla çenli ol awtorlaryň klimat üýtgemesine adamlary günäkärleýändiklerini ýa-da günäkärlemeýändiklerini barlady.
Şeýlelik bilen Cook 97% barlaglaryň we makalalaryň adamlaryň ähli zat üçin günäli diýip ylalaşýandygyny görkezdi.
Hakykat bolsa-da, eserleriň diňe 0,54%-i şol pikirde.
Adamzat iň azyndan 50% derejede howanyň üýtgemegine günäkärdir.
John Cook takmynan 97% ylalaşyk netijesine nähili gelip biler?
Elbetde, ol özüniň seljermesiniň jemlemesi, ýagny "abstract" diýlip atlandyrylýan gysgaça mazmunynda şeýle ýazdy:
Barlanan ähli barlaglaryň 66,4%-inde adam tarapyndan döredilen howa üýtgemesi nazaryýeti barada hiç hili beýanat ýokdy.
Onuň barlagynyň jikme-jik seljermesi munuň şeýledigini görkezýär.
Cookyň klassifikasiýasy manipulyatiwdi.
Olnda beýanatlaryň bardygy ýa ýokdugy soragyna esaslanyp
Adam tarapyndan döredilen howa şertleriniň üýtgemegi baradaky tezis tabşyryldy.
Cook we onuň kärdeşleri takmynan 12 000 ýazgyny ýedi kategoriýa bölüp tertipleşdirdiler.
1-nji kategoriýa adamlaryň howanyň üýtgemegine 50%-den gowrak jogapkärdigini aýtdy.
2-nji kategoriýa adamlary jogapkär hasaplasa-da, ony anyk kesgitlemedi.
Emma adamlaryň howa şertlerine nähili güýçli täsir edýändigi barada däl.
Üçünji kategoriýa adamlary azyndan belli bir derejede jogapkär etdi.
4-nji kategoriýa klimatyň adam täsiri barada teswir bermedi.
5-nji kategoriýa adam täsirine garşy çykmaga meylli boldy.
6-njy kategoriýa adam täsirine garşy biraz has aýdyňdy.
7-nji kategoriýa adam täsirine garşy çykyp, adam täsiriniň
50%-den az. Şonuň üçin hakykatdanam diňe üç kategoriýanyň bolmalydygyny görüp bilersiňiz.
A kategoriýasy: adamlar 50%-den gowrak jogapkärdirler.
B kategoriýasy, adam täsiri barada hiç hili maglumat ýok.
C kategoriýasy: şahsyň jogapkärçiligi 50%-den az.
D kategoriýasy: şahsyň jogapkärçiligi 50%-den az.
Eger bir işden çykaryp bolmasa,
Adam täsiriniň 50%-den ýokary ýa aşak bolup-bolmandygy
Ýalan bolsa, onda bu barlag anyk beýanat bermeýär.
we hakykatda "maglumat berilmän" kategoriýasyna degişlidir.
Galan dört kategoriýada anyk göterimler ýok bolany üçin, ähli eserler şu ýere girizilip bilner.
Belirsiz beýanatlary bilen zatlary öz isleglerine görä tertipleşdirýärler, bu bolsa manipýasiýa üçin gapyny açýar.
Emma indi netijelere we matematiki hiylalara geçeliň.
Bu 0,54%-e barabar bolup, ahyrynda 97%-e ýetdi.
Ine, KUK barlagynyň çig maglumatlary, bu bolsa, aýdylyşy ýaly, KUK-nyň meta-analizine girizilmeýär.
Ilki bilen olary üns bilen jemläp almalysyň.
1-nji kategoriýa, 64 eser, ýagny 0,54%.
2-nji kategoriýa, 922 eser, ýagny 7,72%.
3-nji kategoriýa, 2 910 eser, ýagny 24,36 %.
4-nji kategoriýa, 7,970 iş ýerleri, ýa-da 66.73%.
5-nji kategoriýa, 54 eser, ýagny 0,45%. 6-njy kategoriýa,
15 eser, ýagny 0,13%. 7-nji kategoriýa, 9 eser, ýagny 0,08%.
KUK Diňe ony okaň, beýanat içermeýän ähli barlaglary nazara almaň.
Bu bolsa jemi 11,944-den 7,970-i, ýagny ähli eserleriň üçden iki bölegini düzdi.
Şonuň üçin Cook hakykatda ähli maglumatlaryň diňe üçden birini işledi.
Emma şonda-da, 3,974 galan derňewiň diňe 64-si galýar.
Adamlar howa üýtgemesine 50 göterimden hem köp jogapkär diýip hasaplaýar.
Cook soňra 1-nji, 2-nji we 3-nji kategoriýalary birleşdirip, ony … diýip atlandyrdy.
Bu ylalaşyk, dürli derejeli ylalaşyklardan ybarat bolupdy.
50 göterimden artyk paýy bolan "hawa"-dan, kesgitlenen mukdary bolmadyk "hawa"-ya we çak edilýän, sessiz "hawa"-ya çenli.
Bu adamlary günäleýän jemi 3,896 eser bolar.
5-den 7-e çenli kategoriýalara bölünip tertiplenen 78 eser munuň tersine gelýär.
Emma, bu umumylykda diňe nazary derejede az bir göterime barabar bolýar.
Bu, tassyklama bilen 3,896 işleriň bolmagyna getirýär.
Galan jemi 3,974 eserden.
Bu bolsa 97 göterime barabar bolýar.
Ilkibaşda diňe 64 barlagda bardy
Adam tarapyndan döredilen howa şertleriniň üýtgemegi nazaryýetine aç-açan razylyk bildirmek.
We bu 0,54 göterim boldy.
2. Gaharlylyk tolkuny
Ylmy jemgyýetde
Şeýle aç-açan sanlar bilen manipýasiýa edilmegi nazara alyp, bir gygyryşyk boldy
Ylmy jemgyýetde gaharlylyk tolkuny.
climatesite.com web sahypasy
Cookyň seljermesine kesgin tankyt bildiren jemi 97 makala, media habarlary we blog ýazgylary ýygnaldy.
Aşakda sanawy taparsyňyz
97 ýaman oýlanylan makalalar, Cooks tarapyndan
Erbet dizaýn edilen we erbet ýerine ýetirilen, 97 göterim ylalaşyklyk baradaky barlag inkär edilýär.
Kimdir biriniň şeýle düýbünden inkarlanan manysyz zatlary henizem ýaýratmagy dowam etdirýändigi
Cookyň barlagy görkezýän ýaly, bu ylym üçin utançlyk.
Ylmy jemgyýetde bu ara alyp maslahatlaşmaga goşulan islendik adam
Eger has köp maglumat almak isleseňiz, programmasynyň ahyrynda baglanyşygy taparsyňyz.
Şol bir zat agzalýan beýleki ähli çeşmelere hem degişlidir.
Aşakda diňe birnäçe tankyt makalalarynyň mysallary berilýär.
Neşir edileninden sekiz gün soň, 2013-nji ýylyň 21-nji maýynda
Cookyň seljermesi populartechnology.net web sahypasynda peýda boldy.
birnäçe alymyň beýanatlaryny öz içine alýan makala,
Kimleriň barlaglary Cookyň analizinde ulanyldy.
Olar işleriniň nädogry kategoriýalara girizilendigini öňe sürýärler.
Ine iki mysal:
Geograf Dr Kreyg D. Eizo, Karbon dioksid we global üýtgeşmeleri öwreniş merkeziniň başlygy,
ýazýar: makalamyz CO2 sebäpli global ýylylyk ýokarlanmagyny goldaýar diýmek nädogry bolar.
Dr Nils Axel Morner, paleogeofizika we geodinamika boýunça pensiýa çykan professor
Stockholm Uniwersiteti soraga jogap hökmünde: bu siziň işiňiziň takyk görkezilişimi?
Elbetde däl we elbetde aldatýar.
Ylym blogçysy Anthony Warts habar berdi
Dr Li tarapyndan ýokarda agzalan barlag barada
Gates, Cookyň işine aşakdakyça teswir berdi,
Haýsydyr bir žurnalyň çap etjekdigine geň galýar.
birinde bir gözleg çap edildi
97 göterim ylalaşyk bar diýlip aýdylýar,
Awtoryň öz analizine görä, hakyky konsensus bir prosentden az boldy.
Niderlandyň klimat ykdysadyýeti boýunça professory Richard Toll, öňki
IPCC-de (Häkimiýetara Iklim Üýtgemegi Paneli) ilki işgär, soňra tankytçy bolan adam Cooksy tankyt edýär.
Iş hem gaty intensivdir we hatda saýlawyň hem
Gözleg terminleri hökmünde möhüm ylmy eserler goşulmandy.
Mundan başga-da, Toll özüniň 122 goşandynyň nädigine düşünip bilmeýändigini tapýar.
Cook tarapyndan gol çekilen döwürde neşir edilen eserleriň diňe on sanysy saýlandy.
Saýlanan on eseriň bäşisi hem nädogry klassifikasiýa edildi.
Elbetde, adamzadyň döreden howa şertleriniň üýtgemegini goldaýan goşantlar hökmünde, däl-de
ony soraga tutýanlar, hakykatda Tolluň goşantlary hem şonuň ýaly edýär.
Bir tarapdan ol agressiw marketing bilen meşgullanýar we gözleg motorlaryny optimizasiýa etmek babatynda bilimli.
Prezident Barack Obamanyň köp sanly ylmy makalalarda agzalýandygy, hemme zatlaryň üstüne,
Cookyň barlagy, neşir edilenden bir gün soň tweetde sitirläninde, özü gürrüň berýär.
Obama 2013-nji ýylyň 16-njy maýynda Twitterde ylmy barlagçylaryň 97 göterimi howanyň üýtgemeginiň hakykydygyna, adam tarapyndan
döredilendigine we howplydygyna ylalaşýandygyny tweet etdi.
Şeýlelikde, ol, aýdalyň, "Hytaý pıgıldaşygy" oýny oýnap, möhüm maglumaty ýönekeýçe aýyrdy.
Pikir beýan eden 97 göterim alymlaryň
Obamanyň aýtmagyna görä, ähli alymlaryň 97%-i munuň tarapdary boldy.
Biz hakykatda Cook tarapyndan soragnama geçirilenleriň diňe 33,6%-iniň soraga jogap berenini ýatladýarys.
Gözlegler adam döredýän howa üýtgemesi barada hiç haçan beýanat bermändir.
Indi galan 66,4%-i nazara almaýan bolsak we bu 33,6%-i alanymyzda
eger beýanat tabşyranlaryň 100%-ine goýsaňyz, onda
Bularyň 97%-i howanyň üýtgemeginiň ähtimal az ýa-da köp adam işidir diýen pikir bilen ylalaşdy.
Ýa-da adam tarapyndan döredilen bolup biler.
Käbir derejede adam eli bilen ýasalany doly adam eli bilen ýasalýar.
Bu 100% adam tarapyndan döredilen ýaly eşidilýär.
Cookyň barlagynda hiç hili howp barada hiç zat agzalmaýardy.
Obama muny oýlap tapdy.
Görnüşinden, Cook we onuň kärdeşleri elinden gelen ähli zady edýärler ýaly
belli bir öňünden kesgitlenen netijä ýetmek üçin belli çäreleri ulanmak synanyşygy boldy.
Hakykatdanam, 2012-nji ýylyň martynda, ýagny çap edilmezden ozal
Cookyň meta-analizinden, giň gerimli marketing meýilnamalary
metbugat beýanatlary, esasy media serişdeleri, klimat habar berijileri, bloggerler, klimat
guramalary, Google, YouTube wideolary we başga-da köp
Iş henizem dowam edýän mahaly marketingi nähili meýilleşdirip bilersiňiz?
Hakykat näme?
Cookyň 2007-nji ýyldan bäri klimat aktiwisti blogyny alyp barýandygy köp zat aýdýar.
Onuň barlagynyň netijesi öňünden kesgitlenen eken.
Ol forumynda aç-açan ýazdy: biz köplenç we yzygiderli umumy ylalaşyk baradaky gürleýäris.
Indi sorag ýüze çykýar: kim yzygiderli we köplenç ylalaşyk baradaky gürleýşiň barabanlaryny urmaga gyzyklanýar?
Bu belki-de aýdyň ekologiýa meseleleriniň beýleki sebäplerinden ünsü sowdurmak üçin niýetlenendirmi?
Eger CO2 mesele däl bolsa,
Şonda näme?
Eger siz hakykatdan-da daşky gurşawymyzy dikeltmäge ygrarly bolsaňyz,
Eger bu ýüregine ýakyn bolsa, hiç bir nazariýany çykarmakdan gaça dur, olary aç-açan seljer we
Hesypsiz, şeýle hem köp sanly beýleki alymlaryň pikirleri,
Iklim üýtgemeginiň esasy sebäbi hökmünde CO2-e garşy bolýanlar.
Bu programmanyň uzyn wersiýasynda bu tema barada möhüm maglumatlary taparsyňyz.
Petisiýalar, ýagny müňlerçe klimat alymlarynyň bilelikdäki beýannamalary.
Kla TV-nyň geljekki dokumental filmlerinde siz alarsyňyz
Daşky gurşawyň ýok edilmeginiň we betbagtçylykly howa şertleriniň beýleki mümkin bolan sebäpleri barada düşünje.
Meselem, harby güýçler howany täsir etmäge niýetlenen, giňden mälim edilmedik tehnologiýalara uzak wagtdan bäri elýeterlidir.
2005-nji ýyldan 2008-nji ýyla çenli bu mesele boýunça tankytçy hasabatlar Germaniýanyň
döwlet telewideniýesinde eýýäm efire berilýärdi.
Bulary häzirki döwürde hakykatdanam göz öňüne getirmek kyn.
Aşakdaky programmany tomaşa ediň.
Näme üçin dymaly?
Syýasat we metbugat
Aşakdaky faktlar?
1. Uçarlarymyzdaky NATO ýangyjy klimata zyýanlydyr.
Onda alýumin, barium, berillium, kurşun bardy.
Kadmiý, xrom, kobal, demir, mis, molibden
Sodium, nikel, strontium, titan, manidium, sink we kalay hem-de olaryň oksidleri anyklanyldy.
Ikinjiden.
Howa şertleriniň manipýasiýasy ýok.
1978-nji ýylda BMG ulanylyşyny gadagan edýän BMG şertnamasyny kabul etdi.
Howany dolandyrmak we daşky gurşawy üýtgedýän tehnologiýa barada.
Üçünji
Howa dolandyryş tehnologiýalary üçin takmynan müň patent bar.
Bularyň taryhy 1892-nji ýyla barýar.
Dördünjiden.
Kaliforniýadaky uly sekwoýalar 3000 ýyla çenli ýaşyp biler we häzir birden ölýär.
Bäşinji.
1947-nji ýyldan 1978-nji ýyla çenli Kaliforniýada sekwoýa agaçlary eýýäm ulanylýardy.
Ikinjiden.
110 sany howa manipýasiýasy programmalary ABŞ Kongresine hödürlenip tassyklanyldy.
Altynjy.
1996-njy ýylda ABŞ Howa güýçleriniň dokumentinde 2025-nji ýyla çenli howany dolandyrjakdygymyzy aýdýar.
Bu resminama howany täsir edip, duşmanyňyza zyýan ýetirmegi we dostlaryňyza kömek etmegi
nähili ýerine ýetirmeli boljakdygyny düşündirýär.
Ýedinji
ABŞ patenty 4686605 howany dolandyrmak usullarynyň nähili ulanylyp biljekdigini jikme-jik beýan edýär
HAARP ýaraglary hem ýylylyk we tokaý ýangynlaryny döredip biler.
Sekizinji
Harby HAARP
Dünýäniň dürli künjeklerindäki ösümlikler islendik wagtda ýer titremeler, gurakçylyklar, ýel
tolkunlary we suw basmalary sebäpli zeperlenip biler.
tetiklemek we, millionlarça tonna nano-kokteyller bilen bile, hatda tutuş tsunamileri hem.
Ony hiç eşitmändigiňizmi?
Harby sektordan gelýän möhüm daşky gurşawy ýok edijiler tarapyndan ünsüňizi sowdyrmaga ýol bermäň.
Hakyky kimdigini anyklamak üçin özüňiz gözleg ediň
Daşky gurşawy ýok edýänler we klimat krizisinden uly girdeji gazanýanlar.
Diňe adamlar uly suraty görende, daşky gurşawymyzy netijeli gorap bileris.