WEBVTT

00:00.000 --> 00:05.440
1 мартта күп кешеләр климат өчен
борчылып, янә урамнарга чыктылар.

00:05.440 --> 00:11.477
Корылыкның, озакка сузылган эсселекнең, су
басуларның, агачларның коруының арту сәбәбе,

00:11.477 --> 00:17.400
Күп кеше төрләрнең юкка чыгуын һәм башка проблемаларны артык күп
CO2 чыгару нәтиҗәсендә барлыкка килгән глобаль җылынуга бәйли.

00:17.400 --> 00:22.820
Башка сәбәпләр күбесенчә фәнни түгел дигән нигездә кире кагыла.

00:22.820 --> 00:28.740
Гыйлем ияләре арасында климат үзгәреше CO2
аркасында килеп чыга дигән фикергә 97% килешү бар.

00:28.740 --> 00:31.990
Ләкин бу сан кайдан килә?

00:31.990 --> 00:36.537
Түбәндә сез «97% килешү»
программасының кыскартылган вариантын күрә аласыз.

00:36.537 --> 00:42.200
кеше ясаган климат үзгәреше турында
галимнәр арасында – фактмы, әллә ялганмы?

00:42.200 --> 00:51.820
1. Джон Кук һәм башкаларның антропоген климат
үзгәреше турында фәнни мәкаләләр анализына якыннан караш.

00:51.820 --> 00:55.543
Сүз ителгән эш – «Антропогенга карата консенсусны санлау»

00:55.543 --> 00:58.740
Фәнни һәм әйләнә-тирә мохит өйрәнүләрендә глобаль җылыну.

00:58.740 --> 01:04.020
когнитив психолог Джон Кук тарафыннан 2013 елда

01:04.020 --> 01:06.120
Шулай аталган мета-анализ.

01:06.120 --> 01:13.252
Кук һәм аның хезмәттәшләре 1991 елдан башлап климат һәм
әйләнә-тирә мохиткә кагылышлы 11 944 тикшеренүне анализладылар.

01:13.252 --> 01:20.940
2011 елга кадәр ул авторларның климат үзгәреше өчен
кешеләрне гаепләгәннәренме, юкмы икәнен тикшерде.

01:20.940 --> 01:28.740
Нәтиҗәдә, Кук тәкъдим итте, тикшеренүләрнең һәм мәкаләләрнең 97%ы
кешеләрне барлык нәрсә өчен дә гаепләргә кирәк дип килешкән.

01:28.740 --> 01:33.462
Ләкин чынбарлык шунда ки, эшләрнең нибары 0,54%ы гына фикердә

01:33.462 --> 01:38.440
Климат үзгәрешендә кешеләрнең ким дигәндә 50% гаебе бар.

01:38.440 --> 01:45.520
Джон Кук ничек якынча 97% килешү нәтиҗәсенә ирешә ала?

01:45.520 --> 01:53.125
Ниһаять, ул үзе үзенең анализының йомгагы, ягъни
абстракт дип аталган кыскача эчтәлегендә болай дип язган:

01:53.125 --> 02:02.180
Тикшерелгән барлык тикшеренүләрнең 66,4%ында кеше ясаган
климат үзгәреше теориясе турында бернинди дә белдерү юк иде.

02:02.180 --> 02:05.442
Аның тикшеренүен җентекләп анализлаганда ачыклана ки

02:05.442 --> 02:09.240
Кукның классификациясе манипулятив иде.

02:09.240 --> 02:12.129
Ул белдерүләрне үз эченә аламы-юкмы дигән сорауга нигезләнеп

02:12.129 --> 02:15.345
Кеше ясаган климат үзгәреше турында диплом эше тапшырылды

02:15.345 --> 02:22.960
Кук һәм аның хезмәттәшләре якынча 12
000 әсәрне җиде категориягә бүлделәр.

02:22.960 --> 02:29.940
1-нче категориядә кешеләрнең климат
үзгәрешендә 50%-тан артык җаваплы булулары әйтелә.

02:29.940 --> 02:33.341
2-нче категория кешеләрне җаваплы
дип санаса да, аны төгәл билгеләмәде.

02:33.341 --> 02:37.900
ләкин кешеләрнең климатка ни
дәрәҗәдә көчле йогынты ясавы турында түгел.

02:37.900 --> 02:42.580
3-нче категория кешеләрне ким дигәндә бераз җаваплы итте.

02:42.580 --> 02:47.360
4-нче категория климатка кеше йогынтысы турында фикер белдермәде.

02:47.360 --> 02:52.360
5-нче категория кешенең йогынтысына
каршы аргументлар китерүгә омтылды.

02:52.360 --> 02:58.220
6-нчы категория кеше йогынтысына бераз ачыграк каршы торды.

02:58.220 --> 03:04.512
7-нче категория кеше йогынтысына
каршы чыкты, кеше йогынтысы дип белдерде.

03:04.512 --> 03:11.040
50%-тан ким. Шуңа күрә сез күрә аласыз,
чынлап та бары тик өч категория генә булырга тиеш.

03:11.040 --> 03:16.020
A категориясе: кешеләр 50%-тан артык җаваплы.

03:16.020 --> 03:20.300
B категория, кеше йогынтысы турында мәгълүмат юк.

03:20.300 --> 03:25.940
C категориясе: кешенең җаваплылыгы 50% тан ким.

03:25.940 --> 03:28.200
D категориясе: шәхеснең җаваплылыгы 50%-тан ким.

03:28.200 --> 03:30.577
Әгәр ул эш кисәгеннән аңлашылмаса,

03:30.577 --> 03:33.205
кеше йогынтысы 50%тан югарымы яки түбәнрәкме

03:33.205 --> 03:35.885
ялган булса, бу тикшеренү ачык белдерү ясамый.

03:35.885 --> 03:39.200
һәм чынлыкта «мәгълүмат бирелмәгән» категориясенә карый.

03:39.200 --> 03:45.142
Калган дүрт категориядә ачык процентлар
булмаганга, барлык эшләрне монда кертеп була.

03:45.142 --> 03:51.580
Алар үзләренә уңайлы итеп, төгәл булмаган белдерүләр белән
әйберләрне теләгәнчә җайлыйлар, бу манипуляциягә ишек ача.

03:51.580 --> 03:56.395
Ә хәзер нәтиҗәләргә һәм математик хәйләләргә күчик.

03:56.395 --> 04:01.900
бу 0,54% тәшкил итте, ахыр чиктә 97%ка җитте.

04:01.900 --> 04:08.840
Менә KUK тикшеренүеннән чимал мәгълүматлар,
алар, әйткәндәй, KUKның мета-анализына кертелмәгән.

04:08.840 --> 04:11.360
Сезгә аларны башта бик җентекләп җыеп бетерергә кирәк.

04:11.360 --> 04:17.797
1-нче категория, 64 эш, ягъни 0,54%.

04:17.797 --> 04:24.233
2-нче категория, 922 эш, ягъни 7,72%.

04:24.233 --> 04:30.532
3-нче категория, 2 910 эш, ягъни 24,36%.

04:30.532 --> 04:36.830
4-нче категория, 7 970 эш урыны, яки 66,73%.

04:36.830 --> 04:43.129
5-нче категория, 54 эш, ягъни 0,45%. 6-нчы категория,

04:43.129 --> 04:49.427
15 эш, ягъни 0,13%. 7-нче категория, 9 эш, ягъни 0,08%.

04:49.427 --> 05:02.060
KUK: Тек кенә укыгыз, белдерүне үз эченә
алмаган барлык тикшеренүләрне игътибарга алмагыз.

05:02.060 --> 05:09.600
Һәм бу гомуми 11 944тән 7 970 иде,
ягъни барлык әсәрләрнең өчтән ике өлеше.

05:09.600 --> 05:13.680
Шулай итеп, Кук чынлыкта барлык
мәгълүматның бары тик өчтән бер өлешен генә эшкәрткән.

05:13.680 --> 05:19.382
Ләкин шул очракта да 3 974 тикшерүдән бары тик 64-е генә калды.

05:19.382 --> 05:25.060
Климат үзгәрешендә кешеләрнең
җаваплылыгы 50 проценттан да артыграк дип саный.

05:25.060 --> 05:29.812
Аннары Кук 1-нче, 2-нче һәм 3-нче категорияләрне берләштереп, аны

05:29.812 --> 05:35.080
бу килешү, төрле дәрәҗәдәге килешүдән гыйбарәт булса да.

05:35.080 --> 05:43.060
50 проценттан артык өлешле «әйе»дән, билгеле күләме
күрсәтелмәгән «әйе»гә, аннары аңлашылган, тын «әйе»гә.

05:43.060 --> 05:48.760
Бу кешеләрне гаепләүче барлыгы 3 896 әсәр булачак.

05:48.760 --> 05:55.060
Һәм 5-нчедән 7-нче категорияләргә бүленгән 78 эш моңа каршы килә.

05:55.060 --> 05:58.720
Ләкин бу гомуми алганда бик аз процентка гына туры килә.

05:58.720 --> 06:03.580
Бу раслау белән 3 896 эш барлыкка килә.

06:03.580 --> 06:07.560
Барлыгы 3 974 калган әсәр арасыннан.

06:07.560 --> 06:10.180
Һәм бу 97 процентка туры килә.

06:10.180 --> 06:13.708
Башта гына 64 тикшеренүдә a булган

06:13.708 --> 06:18.440
Кеше ясаган климат үзгәреше теориясенә ачык килешү.

06:18.440 --> 06:21.940
Һәм ул 0,54 процент иде.

06:21.940 --> 06:25.060
2. Ачу давылы.

06:25.060 --> 06:27.520
Фәнни җәмәгатьчелектә

06:27.520 --> 06:30.732
Шундый ачык саннар белән
манипуляцияләүне исәпкә алып, протест күтәрелде

06:30.732 --> 06:34.200
фәнни җәмәгатьчелектә рәнҗү давылы

06:34.200 --> 06:36.540
climatesite.com веб-сайты

06:36.540 --> 06:45.280
Кукның анализына каты тәнкыйть белдергән барлыгы 97
мәкалә, матбугат хәбәрләре һәм блог язмалары җыелган.

06:45.280 --> 06:48.476
Түбәндә сез исемлекне табачаксыз

06:48.476 --> 06:51.671
97 начар уйланылган рецептлар

06:51.671 --> 06:57.820
начар проектланган һәм начар башкарылган,
97 процент консенсуслы тикшеренүне кире кагу

06:57.820 --> 07:02.802
Кемдер мондый инде тулысынча кире кагылган
мәгънәсезлекне һаман да таратуын дәвам итүе

07:02.802 --> 07:08.980
Кукның тикшеренүе күрсәткәнчә, бу фән өчен оят.

07:08.980 --> 07:11.578
Фәнни җәмәгатьчелектә бу фикер алышуга кушылган һәркем

07:11.578 --> 07:14.800
Әгәр дә сез күбрәк белергә теләсәгез,
программа ахырында сылтаманы таба аласыз.

07:14.800 --> 07:17.460
Шул ук кагыйдә башка телгә алынган барлык чыганакларга да кагыла.

07:17.460 --> 07:21.620
Түбәндә тәнкыйть мәкаләләренең берничә генә мисалы китерелгән.

07:21.620 --> 07:26.692
2013 елның 21 маенда, басылып чыгуыннан сигез көн үткәч үк

07:26.692 --> 07:31.740
Кукның анализы populartechnology.net сайтында чыкты.

07:31.740 --> 07:35.432
берничә галимнең белдерүләре кергән мәкалә

07:35.432 --> 07:38.960
Күкнең анализында аның тикшеренүләре кулланылды.

07:38.960 --> 07:43.800
Алар үз эшләренең дөрес булмаган
категорияләргә кертелгәнен дәгъва итәләр.

07:43.800 --> 07:45.220
Менә ике мисал:

07:45.220 --> 07:52.191
Географ, Карбон диоксиды һәм глобаль
үзгәрешләрне өйрәнү үзәгенең рәисе доктор Крейг Д. Эйзо,

07:52.191 --> 08:00.400
Ул яза: безнең мәкалә CO₂ аркасында барлыкка килгән
глобаль җылынуны хуплый дип әйтү ялгыш булыр иде.

08:00.400 --> 08:06.319
Д-р Нильс Аксель Морнер, палеогеофизика һәм
геодинамика профессоры вазифасыннан киткән

08:06.319 --> 08:13.780
Стокгольм университеты сорауга җавап
итеп: бу сезнең эшегезнең төгәл чагылышымы?

08:13.780 --> 08:18.220
Әлбәттә дөрес түгел һәм әлбәттә адаштыра.

08:18.220 --> 08:21.335
Фән блогеры Энтони Уортс хәбәр итте

08:21.335 --> 08:24.062
Доктор Ли үткәргән югарыда телгә алынган тикшеренү турында

08:24.062 --> 08:27.177
Гейтс, Кукның эше турында түбәндәгечә фикер белдергән,

08:27.177 --> 08:30.292
Теләсә нинди журналның моны бастыруы гаҗәп.

08:30.292 --> 08:32.932
бер тикшеренү бастырды, анда бер

08:32.932 --> 08:36.098
97 процент консенсус булганы әйтелә,

08:36.098 --> 08:42.340
Авторның үз анализына караганда, чын
консенсус бер проценттан да кимрәк булган.

08:42.340 --> 08:47.182
Голландия климат икътисады профессоры Ричард Толл, элекке

08:47.182 --> 08:52.023
IPCC (Климат үзгәреше буенча Хөкүмәтләр-ара экспертлар
төркеме) хезмәткәре, аннары тәнкыйтьчесе Cooksны тәнкыйтьли.

08:52.023 --> 08:56.895
Эш тә киеренке, һәм хәтта сайлап алу процессы да басым ясый.

08:56.895 --> 09:02.240
Эзләү терминнары итеп мөһим фәнни эшләр кертелмәгән иде.

09:02.240 --> 09:07.736
Моннан тыш, Толл үзе 122 өлештән аңлашылмас дип саный.

09:07.736 --> 09:13.940
Кук имзалаган чорда басылып чыкканнар
арасыннан бары тик унысы гына сайланды.

09:13.940 --> 09:19.200
Бу ун сайлап алынган эшнең бише дә
дөрес классификацияләнмәгән иде.

09:19.200 --> 09:23.909
Әлбәттә, кеше ясаган климат
үзгәрешен хуплаучы өлешләр буларак, түгел

09:23.909 --> 09:29.380
аны сораучылар, чынлыкта Толлның өлешләре нәкъ менә шуны эшли.

09:29.380 --> 09:35.860
Ярар, бер яктан ул агрессив маркетинг белән шөгыльләнә
һәм эзләү системаларын оптимальләштерү буенча белемле.

09:35.860 --> 09:41.619
Президент Барак Обаманың, уйламаганда,
күпсанлы фәнни мәкаләләрдә телгә алынуы

09:41.619 --> 09:47.620
Кукның тикшеренүе, басылып чыкканнан соң бер
көн үткәч кенә бер твитта китерелгән, үзе сөйли.

09:47.620 --> 09:59.540
Обама 2013 елның 16 маенда Твиттерда язды: галимнәрнең 97 проценты
климат үзгәреше чын, кеше ясаган һәм куркыныч булуын таный.

09:59.540 --> 10:05.780
Шулай итеп, ул, әйтерсең лә, «кытай пышылдавы»
уенын уйнады һәм мөһим мәгълүматны гади генә калдырды.

10:05.780 --> 10:11.472
Фикер белдергән галимнәрнең 97 проценты

10:11.472 --> 10:16.760
Обама әйтүенчә, барлык галимнәрнең 97%ы моны хуплаган.

10:16.760 --> 10:22.326
Без искә төшерәбез, чынлыкта Cook
тарафыннан сораштырылганнарның бары тик 33,6% гына.

10:22.326 --> 10:29.470
Тикшеренүләр кеше ясаган климат
үзгәреше турында һәрвакыт белдерү ясаган.

10:29.470 --> 10:34.173
Әгәр без хәзер калган 66,4%-ны исәпкә алмыйча, бу 33,6%-ны алсак

10:34.173 --> 10:39.397
Шулай итеп, фикерләр җибәргәннәрнең 100%-ыннан да артык

10:39.397 --> 10:49.910
Шуларның 97%ы климат үзгәреше, мөгаен, күбрәк яки
азрак кеше эшчәнлеге нәтиҗәсе булуына килешкән.

10:49.910 --> 10:52.860
Яки кеше ясаган булырга мөмкин.

10:52.860 --> 10:57.020
Өлешчә кеше ясаган бөтенләй кеше ясаганга әйләнә.

10:57.020 --> 11:00.060
Бу 100% кеше ясаган кебек яңгырый.

11:00.060 --> 11:03.740
Һәм Кукның тикшеренүендә бернинди
куркыныч турында да сүз булмады.

11:03.740 --> 11:05.780
Обама моны уйлап тапты.

11:05.780 --> 11:09.225
Күренә ки, Кук һәм аның хезмәттәшләре бар көчләрен куеп эшлиләр.

11:09.225 --> 11:13.500
Билгеле чаралар ярдәмендә алдан
билгеләнгән конкрет нәтиҗәгә ирешергә тырыштылар.

11:13.500 --> 11:18.628
Һәм чыннан да, инде 2012 елның
мартында, ягъни басылып чыгуына кадәр үк

11:18.628 --> 11:23.162
Кукның мета-анализыннан, киңкүләмле маркетинг планнары

11:23.162 --> 11:29.436
матбугат хәбәрләре, төп массакүләм мәгълүмат
чаралары, климат коммуникаторлары, блогерлар, климат

11:29.436 --> 11:33.040
оешмалары, Google, YouTube видеолары һәм башка аша.

11:33.040 --> 11:36.760
Эш әле дәвам иткәндә маркетингны ничек планлаштырырга мөмкин?

11:36.760 --> 11:38.260
Һәм чынбарлык?

11:38.260 --> 11:42.328
Кукның 2007 елдан бирле климат
активисты блогын алып баруы күпне сөйли.

11:42.328 --> 11:46.640
Аның тикшеренүенең нәтиҗәсе алдан ук билгеләнгән иде.

11:46.640 --> 11:53.220
Ул үз форумында бик турыдан-туры язып куйды: без
еш һәм даими рәвештә консенсус барабанын сугабыз.

11:53.220 --> 12:00.960
Хәзер сорау туа: кемгә еш-еш һәм даими
рәвештә консенсус барабанын сугу кызык?

12:00.960 --> 12:05.944
Бәлки бу ачык әйләнә-тирә мохит проблемаларының башка
сәбәпләреннән игътибарны читкә юнәлтү өчен уйланылгандыр?

12:05.944 --> 12:11.000
Әгәр CO2 проблема түгел икән,

12:10.920 --> 12:14.393
Әгәр сез чын күңелдән безнең
тирә-юньне торгызуга бирелгән булсагыз,

12:11.000 --> 12:14.393
Аннары ни?

12:14.393 --> 12:18.343
Әгәр ул йөрәгеңә якын булса, бернинди теорияне
дә читкә калдырма, барысын да ачыкча тикшер һәм

12:18.343 --> 12:22.444
каршылык белдермичә, шулай ук күп
кенә башка галимнәрнең фикерләрен дә

12:22.444 --> 12:26.940
Климат үзгәрешенең төп сәбәбе итеп CO2-не санауга каршы торучылар

12:26.940 --> 12:30.323
Бу тапшыруның тулырак версиясендә сез бу
тема буенча мөһим мәгълүмат таба аласыз.

12:30.323 --> 12:34.420
Петицияләр, ягъни меңләгән климат галимнәренең уртак белдерүләре.

12:34.420 --> 12:38.750
Киләсе Kla TV документаль фильмнарында сез алачаксыз

12:38.750 --> 12:44.000
Экологик җимерелүнең һәм фаҗигале һава
торышының башка мөмкин сәбәпләре турында аңлау.

12:44.000 --> 12:48.144
Мәсәлән, хәрбиләр һава торышына йогынты ясау
өчен киң җәмәгатьчелеккә ачык булмаган

12:48.144 --> 12:50.780
технологияләргә күптәннән керү мөмкинлегенә ия.

12:50.780 --> 12:54.756
2005 елдан 2008 елга кадәр бу мәсьәләгә
кагылышлы тәнкыйди репортажлар инде

12:54.756 --> 12:57.820
Германиянең дәүләт телевидениесендә күрсәтелә иде.

12:57.820 --> 13:00.800
Бу безнең заманда күз алдына да китереп булмый.

13:00.800 --> 13:04.480
Зинһар, түбәндәге тапшыруны карагыз.

13:08.220 --> 13:11.000
Нигә тын калырга?

13:11.000 --> 13:12.500
Сәясәт һәм матбугат.

13:12.500 --> 13:13.500
Түбәндәге фактлар?

13:13.500 --> 13:17.600
1. Безнең очкычларда НАТО ягулыгы климатка зыянлы.

13:17.600 --> 13:20.600
Анда алюминий, барий, бериллий, свинец бар иде,

13:20.600 --> 13:24.157
Кадмий, хром, кобальт, тимер, бакыр, молибден

13:24.157 --> 13:31.140
Натрий, никель, стронций, титан, мандий,
цинк һәм калай һәм аларның оксидлары ачыкланды.

13:31.140 --> 13:31.820
Икенчедән.

13:31.820 --> 13:34.220
Һава торышын манипуляцияләү юк.

13:34.220 --> 13:38.772
1978 елда БМО куллануны тыючы килешүне кабул итте

13:38.772 --> 13:44.000
Һава торышын манипуляцияләү һәм
әйләнә-тирә мохитне үзгәртүче технологияләр турында.

13:44.000 --> 13:45.020
Өченчедән.

13:45.020 --> 13:50.340
Һава торышын үзгәртү технологияләре өчен якынча мең патент бар.

13:50.340 --> 13:55.700
Бу 1892 елга карый.

13:55.700 --> 13:56.900
Дүртенчедән.

13:56.900 --> 14:03.220
Калифорниядәге гигант секвойялар 3000
елга кадәр яши һәм хәзер кинәт үлә.

14:03.220 --> 14:04.100
Бишенчедән.

14:04.100 --> 14:07.660
1947 елдан 1978 елга кадәр
Калифорниядә секвойя агачлары инде кулланыла иде.

14:07.660 --> 14:07.660
Икенчедән.

14:07.660 --> 14:15.520
110 һава торышын манипуляцияләү программасы
АКШ Конгрессына тәкъдим ителде һәм расланды.

14:15.520 --> 14:16.680
Алтынчыдан.

14:16.680 --> 14:23.720
1996 елгы АКШ Һава көчләре документында без 2025
елга һава торышын контрольдә тотачакбыз дип әйтелә.

14:23.720 --> 14:31.480
Бу документ һава торышына йогынты ясап дошманга зыян
салырга һәм союздашларыңа ярдәм итәргә ничек икәнен аңлата.

14:31.480 --> 14:32.300
Җиденче

14:32.300 --> 14:37.086
АКШ патенты 4686605 һава торышын манипуляцияләүне
ничек кулланырга мөмкин икәнен җентекләп тасвирлый

14:37.086 --> 14:42.600
HAARP кораллары шулай ук җылылык һәм урман янгыннары тудыра ала.

14:42.600 --> 14:44.040
Сигезенчедән.

14:44.040 --> 14:45.080
Хәрби HAARP

14:45.080 --> 14:49.952
Дөнья буйлап үсемлекләр теләсә кайсы вакытта җир тетрәүләр,
корылык, давыллар һәм су басулар аркасында зыян күрә ала.

14:49.952 --> 14:55.280
триггер һәм миллионлаган тонна
нано-коктейльләр белән бергә хәтта бөтен tsunamiларны да.

14:55.280 --> 14:56.800
Аның турында беркайчан да ишетмәдеңме?

14:56.800 --> 15:02.620
Үзегезне хәрби сектордан чыккан зур әйләнә-тирә мохитне
пычратучылардан игътибарны читкә юнәлтергә юл куймагыз.

15:02.620 --> 15:05.142
Чын кем икәнен ачыклау өчен үз тикшеренүегезне үткәрегез

15:05.142 --> 15:07.660
Әйләнә-тирә мохитне җимерүчеләр һәм
климат кризисыннан зур табыш алучылар.

15:07.660 --> 15:15.640
Кешеләр бөтен картинаны күргәндә генә
безнең тирә-юньне нәтиҗәле саклап була.