Көпчүлүк адамдар «Улуу кайра баштоо» деген терминди укканда, алар Давостогу Дүйнөлүк экономикалык
форумду (WEF) жана анын негиздөөчүсү Клаус Швабды эстешет.
Төртүнчү өнөр жай революциясы, келечектин фабрикасы же санариптештирүү сыяктуу тааныш бум-сөздөрдөн улам, көп учурда бул
биздин өндүрүш тармагын гана кайра түзүү жөнүндө деп эсептешет.
Бирок ал биздин коомдун бардык тармактарына, өзгөчө азык-түлүк өндүрүшүнө жана биздин тамактанууга таасир этет.
Бул тамак-аш ресети, толугу менен жалган негиздерде башталган, ден-соолукка пайдалуу жана табигый азыктардын жеткиликтүүлүгүнө
жана биздин жыргалчылыгыбызга өтө чоң таасир тийгизди.
Бир нече эл аралык корпорациялардын жана миллиардерлердин кирешеси менен таасири туруктуу түрдө өсүүдө.
Көп учурда болгондой эле, эсепти акыры жалпы эл менен керектөөчүлөр төлөйт.
Бул документалдык тасма куурчакчыларды жана пайда көргөндөрдү ачыктайт.
Бул күн тартиптин артында, ал буга чейин эле толук кандуу жүрүп жатат.
Эгерде өкмөт же лобби уюму бар эрежелерди жана мыйзамдарды өзгөрткүсү келсе, алар муну көп учурда климаттын өзгөрүүсү жана
CO₂ чыгарууну азайтуу зарылдыгы менен негиздешет – айрыкча эгерде болбосо калк арасында каршылык пайда болот деп болжолдонсо.
Биз буга чейин манипуляцияланган маалыматтар жана координацияланган билдирүүлөр менен
байланышкан алдамчылык тууралуу кеңири кабар бергенбиз.
Бириккен Улуттар Уюмунун адамзаттын климаттын өзгөрүүсү боюнча дооматтары да толук четке кагылды.
мисалы, Климаттык Интеллект Фонду (Clintel) тарабынан чыгарылган Дүйнөлүк Климат Декларациясы.
Климаттык өзгөчө кырдаал жок деген алардын негиздүү билдирүүсүнө 30дан ашык өлкөдөн 1500дөн ашык дүйнөнүн
алдыңкы климат илимпоздору жана адистери кол коюшту.
Экинчи жагынан, аба ырайын манипуляциялоонун ар кандай формалары чоң таасир тийгизет.
Бирок булар жалпы калктын эмес, бир нече өтө бай адамдардын жана өкмөттөрдүн айынан келип чыккан.
Узак убакыт бою заговор теориясы катары четке кагылып келген фактыларды эми четке кагууга болбойт.
Бул темага тиешелүү фондук маалымат, мисалы, доктор Филипп Зеллердин аба ырайын манипуляциялоо тууралуу
лекциясында жана «Жашыруун курал: аба ырайын манипуляциялоо» аттуу документалдык тасмада ачыкталган.
CO₂ боюнча өлтүрүүчү аргумент, өзгөчө тамак-аш жана айлана-чөйрө жаатында, абдан эле гротесктуу.
Бул маанилүү газ өсүмдүктөрдүн өсүшүнө жардам берет, ошондуктан көптөгөн дыйкандар аны
атайын жылыжайларын газдоо үчүн колдонушат.
CO₂ деңгээли болгону 0,03 пайыздык пунктка көтөрүлгөнүнө карабастан, өсүмдүктүн түрүнө
жараша түшүмдүүлүк 40%дан 80%га чейин өсөт.
Мындан тышкары, өсүмдүктөр зыянкечтерге туруктуураак болуп, азыраак суу талап кылат,
демек, аларды кургак аймактарда да өстүрсө болот.
Абадагы CO₂ деңгээли жогорулаганда, чөлдөр да артка чегинет.
Бул фактыларды эске алганда – кошумча азык-түлүк түшүмдөрү жана чөлдү жашылдандыруунун экологиялык пайдасы жагынан –
CO₂ чыгарындыларын азайтууга болгон талап абдан таң калыштуу.
Кызыгы, биздин жыргалчылыгыбызга кызыкдар экенин айтып, дүйнөлүк азык-түлүк көйгөйлөрүн чечүүнү
каалаган адамдар так ушулар CO₂ге жаман ат коюп жатышат.
Чындап эле бул бай жана күчтүү уюмдар менен миллиардерлер өсүмдүктөрдүн өсүшүндө CO₂нин маанилүүлүгүн жана алардын
расмий күн тартибиндеги карама-каршылыкты байкабай жатышабы?
Абдан ыктымал эмес!
Бул оюнчулардын айрымдарынын чыныгы ниеттерин жана кызыкчылыктарын ачыкка чыгаруунун убактысы келди.
1. Дүйнөлүк экономикалык форум (WEF)
Дүйнөлүк экономикалык форумдагы панелдик талкууда айыл чарба жана энергия өндүрүшү менен байланыштуу экоцид – башкача
айтканда, экологиялык кыргын – тууралуу ачык сүйлөшүү болду.
Джоджо Мехта, Stop Ecocide International уюмунун аткаруучу директору, бул уюм айыл чарба жана энергетика
тармактарынын ишмердүүлүгүн мыйзамдуу түрдө олуттуу кылмыш катары таанууну камсыз кылсын деп каалайт.
Геноцидге окшош, бул экологиялык кылмыш Эл аралык кылмыш сотунда соттолушу керек.
Дүйнөлүк экономикалык форумда табигый азык-түлүк камсыздоолорун жоюуну талап кылган мындай демилгелер жаңы эмес.
Жылдар бою Дүйнөлүк экономикалык форумдун өкүлдөрү планды илгерилетип келишет
Дүйнөлүк азык-түлүк жана айыл чарба тармагынын жана адамдын тамактануусунун трансформациясы.
Генетикалык жактан модификацияланган организмдер, лабораторияда өндүрүлгөн азыктар жана курт-кумурскалар азык-түлүк
ингредиенттери катары ачарчылыкты жана ооруларды азайтууга, ошондой эле климаттын өзгөрүүсүн чектөөгө багытталган.
Дүйнөлүк экономикалык форум (WEF) бул темага байланыштуу ниети тууралуу декларацияларды
жана макалаларды жылдар бою жарыялап келет.
2016-жылдын ноябрь айында 2030-жылдагы дүйнө боюнча сегиз болжол жарыяланган.
Булардын эң белгилүү билдирүүсү: Сен эч нерсеге ээ болбойсуң жана бактылуу болосуң.
Өзүнүн болжолдоолорунун биринде Дүйнөлүк экономикалык форум биз этти азыраак жей турганыбызды жана
айлана-чөйрөнү коргоо менен саламаттыгыбыз үчүн ал негизги азык болбошу керектигин да болжоду.
Бул күн тартибинин иштеши үчүн альтернативдүү протеин булактары керек.
Бул максат үчүн курт-кумурскалар тандалды, анткени алардын протеиндерін синтетикалык эт өндүрүүдө да колдонсо болот.
Натыйжада, курт-кумурскалар эми социалдык жактан кабыл алынуучу азык булагы катары үзгүлтүксүз илгерилетилет:
- 2021-жылдын январь айы: Европа ресторандарынын менюсунда жакын арада курт-кумурскалар пайда болушу мүмкүн
- 2021-жылдын июль айы: Эмне үчүн биз курт-кумурскаларга азык-түлүк тутумубузда татыктуу ролду беришибиз керек
- 2022-жылдын февралы:
5 себептер: курттарды жеген климаттын өзгөрүшүн чектөөгө кандайча жардам бере алат ... жана: айрым курттар жана курт
азыктары азыр ЕСте азык-түлүккө колдонууга уруксат алынган.
Биз бул тууралуу жана ага байланыштуу тобокелдиктерди «Тамактагы курт-кумурскалар» файлында билдиргенбиз.
Жылдык Дүйнөлүк экономикалык форумдун (WEF) жыйынынан башка, Дүйнөлүк экономикалык форум (WEF) коомчулук тарабынан
сейрек байкалат жана ошондуктан көбүнчө бааланбай калат.
Анын зор таасири маалыматтарды чогултуу, телекоммуникация, каржы, азык-түлүк өнөр жайы, фармацевтика жана биотехнология
тармактарындагы эң ири оюнчулар Дүйнөлүк экономикалык форумдун өнөктөш уюмдарынын катарына киргендигинен келип чыгат.
Дүйнө жүзүндөгү көптөгөн өкмөттөр жана ири корпорациялардын жогорку кызмат орундары да Дүйнөлүк
экономикалык форумдун (WEF) «Глобалдык жаш лидерлер» программасынын бүтүрүүчүлөрү тарабынан ээленип келет.
Германиянын айыл чарба министри Цем Өzdemir, тышкы иштер министри Анналена Баербок жана Франциянын президенти Эммануэль Макрон
сыяктуу саясатчылар; Meta/Facebook компаниясынын Марк Цукерберг, Alibaba компаниясынын Жэк Ма, Amazon компаниясынын Джефф Безос, X
(мурдагы Twitter), Tesla жана SpaceX компанияларынын Илон Маск, ошондой эле Microsoft компаниясынын жана Билл жана Мелинда
Гейтс фондунун Билл Гейтс сыяктуу корпоративдик лидерлер.
Пикир калыптандыруучу журналисттер, мисалы, Axel Springer компаниясынан Матиас Дёпфнер, Сандра
Майшбергер жана CNNдин медициналык талдоочусу Лиана Вен;
Актёр Леонардо ДиКаприо жана мурдагы АКШ президенти Дональд Трамптын кызы Иванка Трамп сыяктуу белгилүү
адамдар, ошондой эле башка көптөгөн таасирдүү инсандар.
Бул тармак медиа пропагандасы коштогон жогорку деңгээлдеги координацияны жана чараларды тез ишке ашырууну камсыздайт.
Бул глобалдашуунун үзгүлтүксүз өсүшүнө алып келип, керектөөчүлөрдү жана көптөгөн чакан
ишканаларды көп улуттуу корпорацияларга көз каранды кылат.
2. EAT форуму
Өзүнүн маалыматына ылайык, EAT Форуму азык-түлүк системасын өзгөртүүгө арналган илимий
негизделген глобалдык платформа болуп саналат.
Башка нерселерден тышкары, ал Бириккен Улуттар Уюмунун Балдар фондуна (ЮНИСЕФке) жаңы тамактануу боюнча нускамаларды иштеп
чыгууда жана туруктуу өнүгүү демилгелеринде колдоо көрсөтөт.
Бул кызматташтык көптөгөн компаниялар менен уюмдарды камтыйт.
Ошондуктан EAT көптөгөн өлкөлөргө жана компанияларга чоң таасир тийгизет.
2016-жылдын июнунда – Европа Биримдиги курттарды тамак-ашка колдонууга расмий макулдук бергенге чейин – Protix компаниясынын
негиздөөчүсү жана башкы директору Кис Аартс EAT Стокгольм Тамак-аш Форумунда курттарды протеин булагы катары
колдонуунун пайдасы тууралуу сөз сүйлөөгө чакырылган.
Брюссель университетинин азык-түлүк илими жана биотехнология профессору Фредерик Леройдун айтымында, EAT тармагы эң ири эт
алмаштыруучулардын айрымдары менен тыгыз кызматташат, алардын максаты — ден-соолукка пайдалуу жана азыктуу
тамак-аштарды генетикалык жактан модификацияланган лабораториялык жаратуулар менен алмаштыруу.
Бул максатты көздөп, генетикалык модификацияланган азык-түлүктөрдү жөнгө салган эрежелер да тиешелүү түрдө
өзгөртүлүп, мисалы, гендик монтаждоо сунуштаган мүмкүнчүлүктөрдөн да натыйжалуу пайдаланууга шарт түзүлүшү керек.
EAT Форумунун таасири анын стратегиялык өнөктөштүктөрү менен да көрсөтүлөт, төмөндө алардын төртөөсүн кыскача баяндайбыз.
EAT форумунун стратегиялык өнөктөштөрү:
- Nestlé — дүйнөдөгү эң ири азык-түлүк компаниясы жана Швейцариянын эң ири өнөр жай ишканасы, дүйнө жүзү
боюнча 275 000 кызматкер, рыноктук капитализациясы 300 миллиард евро жана сатуу көлөмү 94 миллиард евро.
Өзүнүн кеңири ассортименттүү продукциясынан тышкары, Nestlé эң көп өзүнүн скандалдары менен белгилүү:
Балдар эмгеги, адам сатуу, мажбурлап эмгекке тартуу, бааларды мыйзамсыз бекитүү, тропикалык токойлорду аябай жок
кылуу жана ичүүчү суу ресурстарын чектөөсүз пайдалануу, андан соң аларды бөтөлкөдөгү суу катары сатуу.
Nestlé пайда табуу үчүн дээрлик эч нерсени калтырбайт.
- Danone, 100 000ден ашык кызматкери бар эң ири эл аралык азык-түлүк компанияларынын бири,
ошондой эле мээримсиз ыкмасы менен белгилүү.
Башка нерселерден тышкары, ал аналарды эмизип берүүдөн баш тарттырууга агрессивдүү ыкмаларды колдонуп,
ордуна сатылуучу продукциясын сатууга аракет кылат.
Danone жайындагы өтө суу тартыш мезгилдеринде да жергиликтүү тургундар менен дыйкандар суу кырсыгына байланыштуу
катуу сууну үнөмдөө чараларын сактоого милдеттүү болгон учурда өзүнүн Volvic бренди үчүн сууну алат.
Compass Group PLC, дүйнөдөгү эң ири тамак-аш тейлөө компаниясы, 550 000 кызматкери менен, 35 өлкөдө жеке
компанияларга, ооруканаларга, карылар үйлөрүнө жана мектептерге жылына 5,5 миллиард тамак-аш сатат.
Novo Nordisk A/S — дүйнө жүзү боюнча 59 000 кызматкер иштеген Даниялык фармацевтикалык компания, диабет жана кандын
уюусуна каршы дары-дармектерге, ошондой эле гормондук терапияларга адистешкен жана 23,7 миллиард евро киреше табат.
Тамак-ашка байланыштуу оорулар жана андан келип чыккан көйгөйлөр үчүн өзгөчө зарыл болгон товарлардын ассортименти,
өмүр бою үзгүлтүксүз кошумча сатууларды камсыз кылат.
Мындай стратегиялык өнөктөштөр менен EAT чакан фермерлердин жана аймактык азык-түлүк
компанияларынын кызыкчылыктарын маанилүү деңгээлде эске албайт.
Тескерисинче, мындан ары глобалдык концентрацияны ар кандай адеп-ахлак чектерин сактабастан жүргүзөрү болжолдонсо болот.
3. Туруктуу өнүгүү боюнча Дүйнөлүк бизнес кеңеши (WBCSD)
Туруктуу өнүгүү үчүн Дүйнөлүк бизнес кеңеши — эл аралык саясий аренада корпоративдик кызыкчылыктарын коргогон,
көп улуттуу компаниялардын жетекчилери жетектеген уюм.
2003-жылы эле Дүйнөлүк банк WBCSDди бизнес үчүн эң таасирдүү форумдардын бири деп эсептеген.
Кошумча сурамжылоолор дагы көрсөткөндөй, WBCSD Европа Биримдигинен кийинки эң маанилүү уюм болуп саналат жана
туруктуу өнүгүү саясатын киргизүүдө негизги ролду ойнойт.
«Vision 2050: Өзгөрүү убактысы» докладында Дүйнөлүк бизнес кеңешинин туруктуу өнүгүү
боюнча (WBCSD) келечекке ачкычын белгилейт:
Бизнес инновациялары жаңы, пайдалуу жана туруктуу протеин булактарынын ар түрдүүлүгүн
өнүктүрүүгө жана кеңейтүүгө жардам берет.
өсүмдүктөргө, курт-кумурскага, козу карындарларга, суунун организмдерине жана
лабораторияларда өстүрүлгөн эттен алынган азыктарды камтыйт.
4. FreSH
FReSH – бул 2017-жылы EAT Forum жана WBCSD тарабынан ишке киргизилген демилге болуп, «Туруктуулук жана
саламаттык үчүн азык-түлүк реформасы» дегенди билдирет.
Туруктуулук жана саламаттык үчүн азык-түлүк реформасы.
FReSH азык-түлүк системасын өзгөртүүгө түрткү берип, тармакта өзгөрүүлөрдү жүзөгө ашыруу
үчүн ар түрдүү бизнес чечимдерди түзүүнү көздөйт.
Баштапкы чекиттердин бири — диетаны кардарларга, өндүрүүчүлөргө, фермерлерге жана ишкерлерге
туруктуу жана жагымдуу деп эсептелген протеинге багыттоо.
Бул долбоорго 30дон ашык компания катышып жатат, алардын бардыгы дүйнө жүзү боюнча өз тармактарындагы
эң ири жана алдыңкы компаниялардын катарына кирет.
Мисалы:
- Nestlé, Danone, Kellogg's, PepsiCo жана Unilever азык-түлүк компаниялары,
- фармацевтикалык компания BAYER, ошондой эле пестицид өндүрүүчү Monsanto компаниясына ээлик кылган,
- BASF химиялык компаниясы, анын өсүмдүктөрдү коргоо, биотехнология жана гендик терапия боюнча иш багыттары менен,
- айыл чарба технологиялары боюнча Syngenta тобу, уруктар жана эгиндерди коргоочу каражаттар боюнча адис,
- Cargill соода тобу, ал азык-түлүк жана мал азыгына багытталган
жана Bühler AG, эт жана балык алмаштыруучу өнүмдөрдөгү протеинди өндүрүү жана кайра иштетүү боюнча
технологиялык чечимдердин толук кызмат көрсөтүүчү провайдери, ошондой эле толук курт фермаларын курат.
FreSH демилгеси көп улуттуу корпорацияларды бириктирет, алардын көбү табигый өсүү шарттары начарлаган сайын
– мисалы, CO₂ деңгээлинин төмөндүгү же кургакчылык учурунда – көбүрөөк киреше табат.
Бул алардын товарлары менен кызматтарына суроо-талап жогору болгондуктан кымбат.
Бул ири корпорацияларды, алардын айрымдары экологиялык скандалдарга бир нече жолу аралашкан, өкүлдөгөн лоббисттик топтор
чакан масштабдуу аймактык фермердик түзүмдөрдү илгерилетүү үчүн эч кандай аракет кылбайт, CO₂
алдамчылыгын ачыкка чыгарууну айтпай эле коёюн.
Айтор, бул корпорациялардын жетекчилери акция ээлерине жооптуу – жана алар мүмкүн болушунча жогорку кирешени көргүсү келет.
Жарнамалык кампаниялары аркылуу бул корпорациялар негизги масс-медиага жана алардын кабарларына жергиликтүү фермерге
караганда кыйла көп таасир этет; ал фермер болсо эң көп дегенде бир нече жыл сайын эски
тракторун классификацияланган жарнама аркылуу сатат.
Жашыруун ыкма
Биздин тамактануу адаттарын өзгөртүүнү каалаган бир нече башка мекемелер жана демилгелер бар.
Мисалы, Рокфеллер фонду же Билл Гейтс, жасалма эне сүтүнөн жана синтетикалык эттен баштап ири айыл чарба жерлерине
чейин киреше алып келчү ар кандай нерселерге инвестиция салат.
Биз азырынча алардын ишмердүүлүгүнүн так сүрөттөмөсүн берүүдөн карманат, анткени принцип буга
чейин сүрөттөлгөн уюмдардын принцибине окшош.
Бир нерсе толугу менен табигый болуп, алсыз негиздер менен тыюу салынып, патенттелүүчү, жасалма жана генетикалык жактан
модификацияланган лабораториялык продуктылар менен алмаштырылат.
Натыйжада бир нече корпорациялар азык-түлүк камсыздоосуна күндөн-күнгө көбүрөөк таасир тийгизип жатышат.
Бул алардын бийлигин күчөтүп, аларды мындан да байытат, ал эми калк көбүрөөк көз каранды болуп, кедейип баратат.
Бул алдамчы оюн талап кылган этти жегенди азайтуу корпорациялар үчүн кирешелүү болгон курт
протеинине өтүүнүн алгачкы шарты болуп саналат.
Бирок бул ден соолук жагынан гана көйгөй жаратпайт.
Эт алмаштыргычтар да бизге сунушталгандай чечимден алыс.
Тескерисинче, «Франкенштейндин буфети» программасы – эт алмаштыргычтар жөнүндө улуу алдамчылык – муну ачык көрсөтөт.
Фабрикалык чарбачылыктан алынган эттин азайышы албетте каалануучу болчу, бирок көп улуттуу корпорациялар менен глобалдык
уюмдардын аракеттери негизинен чакан чарбаларга таасир этет.
Алар үчүн мал-ууларды азайтуу же толугу менен жок кылуу – бул көңдүн азайышын жана натыйжада жасалма жер
семирткич сатып алууга болгон муктаждыктын өсүшүн билдирет.
Бул экологиялык башкаруунун так тескериси.
Пайда көргөндөр кайрадан ири айыл чарба корпорациялары болуп жатат, ал эми чакан органикалык фермерлер каржылык себептерден
улам бара-бара ишмердүүлүгүн токтотууга аргасыз болууда.
Өз аймактык азык-түлүк камсыздоосу жок болгондо, баарыбыз көп улуттуу корпорацияларга көз каранды болобуз.
Жыйынтык Логикага карама-каршы, дүйнө жүзү боюнча CO₂ шайтан катары көрсөтүлөт, ал эми саламаттыкка олуттуу
коркунуч туудурган курт-кумурскалар чечим катары илгерилетилет.
CO₂ дүйнө жүзү боюнча бардык логикага каршы каралоого алынып, чоң саламаттык коркунучун жараткан курт-кумурскалар чечим катары
сунушталып жаткандыгына байланыштуу, бир нече бай жана таасирдүү адамдар менен көп улуттуу корпорациялардын
катышуусундагы глобалдык заговор бар деп эсептешибиз керек.
Бул, балким, башка пикирдеги ар бир адамды өзү конспирацияны жүргүзүп жаткандар
тарабынан «заговор теоретиги» деп каралоонун себеби.
Эгер адамдар CO₂ жалганы менен коркутуп-үркүтүүгө макул болбосо, бул глобалдык заговордун бүт карта үйү кулайт.
Бул тамак-аштагы курт-кумурскаларга гана эмес, энергия жана транспорт саясаты, пландалган 15 мүнөттүк шаарлар же
мунай жана газ жылытуу системаларын акырындык менен жоюу сыяктуу башка да көптөгөн тармактарда да тиешелүү.
Эгер биз, керектөөчүлөр, толугу менен көз каранды болгубуз келбесе, анда азыр эле Улуу кайра
баштоону баштап, чечкиндүү «ЖОК» деп айтышыбыз керек.
Жогорку деңгээлде кайра иштетилген же курт-кумурскага негизделген азыктарга – ЖОК, чыныгы
туруктуу жана аймактык айыл чарба азыктарына – ООБА.
Анда башынан эле көптөгөн көйгөйлөр жаралбайт эле, алардын чечимдерин корпоративдик
лоббисттик уюмдар бизге өтө кымбат баага сатышат.
Генри Киссинджер бир жолу мындай деген:
Ким мунайды көзөмөлдөсө, ошол мамлекеттерди көзөмөлдөйт.
Тамак-ашты ким көзөмөлдөсө, адамдарды да көзөмөлдөйт.
Келгиле, алардан башкарууну тартып алалы!
Бул ар бирибизге көз каранды!
Тобокелдиктерди билгендер гана алардан качып кутула алат.
Бул жерде ачыкталган айла-амалдарды жарыялоого жардам бериңиз.
Досторуңузду жана тааныштарыңызды соода кылуу адаттарын кайра карап чыгууга үндөңүз.
Жалгыз биз гана биргеликте глобалдык мындан ары каталарга жол бербей алабыз.
Салымыңызга ийгилик!