1
00:00:00,000 --> 00:00:05,960
Ha batho ba bangata ba utlwa polelwana "Great
Reset," ba nahana ka Foramo ya Moruo ya Lefatshe

2
00:00:05,960 --> 00:00:09,560
(WEF) e Davos le mothei wa yona, Klaus Schwab.

3
00:00:09,560 --> 00:00:15,899
Ka lebaka la mantsoe a tsebahalang a kang phetohelo ea bone ea
indasteri, fektheri ea kamoso, kapa dijithale,

4
00:00:15,899 --> 00:00:21,720
hangata ho nahanoa hore sena se mabapi feela le
ho hlophisa bocha indasteri ea rona ea tlhahiso.

5
00:00:21,720 --> 00:00:30,310
Leha ho le jwalo, e ama makala ohle a setjhaba sa rona,
haholoholo tlhahiso ya dijo le mekgwa ya rona ya ho ja.

6
00:00:30,310 --> 00:00:38,452
Phetolo ena ea lijo, e qalileng ka mabaka a fosahetseng ka ho
feletseng, e bile le tšusumetso e kholo haholo phepong ea lijo

7
00:00:38,452 --> 00:00:43,000
tse phetseng hantle le tsa tlhaho, hammoho le katlehong ea rona.

8
00:00:43,000 --> 00:00:50,500
Liphokotso le matla a lik'hamphani tse fokolang tsa
machaba le bo-bilionea li ntse li eketseha butle-butle.

9
00:00:50,500 --> 00:00:55,465
Jwaloka ha ho atisa ho etsahala, ke
setjhaba ka kakaretso le bareki ba lefellang.

10
00:00:55,465 --> 00:00:58,980
Tokomane ena e pepesa bafokoli le bahloki ba molemo.

11
00:00:58,980 --> 00:01:03,160
Ka morao ho lenaneo lena, le seng
le ntse le tsoela pele ka matla.

12
00:01:03,160 --> 00:01:11,126
Haeba mmuso kapa mokgatlo o susumetsang o batla ho fetola melao e
teng, hangata o buella sena ka phetoho ya tlelaemete le tlhoko e

13
00:01:11,126 --> 00:01:16,579
qoswang ya ho fokotsa mesi ya CO₂ –
haholoholo haeba ho ka nahannwa hore ho seng jwalo ho

14
00:01:16,579 --> 00:01:20,060
ne ho tla ba le kganyetso ho tswa ho setjhaba.

15
00:01:20,060 --> 00:01:25,880
Re se re tlalehile ka botlalo ka thetso e amanang
le datha e fetotsweng le dipolelo tse hokahaneng.

16
00:01:25,880 --> 00:01:32,720
Lipolelo tsa Machaba a Kopaneng mabapi le phetoho ea
tlelaemete e bakoang ke batho le tsona li hanetsoe ka botlalo.

17
00:01:32,720 --> 00:01:40,070
jwaloka Phatlalatso ya Lefatshe ya Tlelaemete e
entsweng ke Climate Intelligence Foundation (Clintel).

18
00:01:40,070 --> 00:01:46,901
Polelo ea bona e thehiloeng hantle ea hore ha ho na tšohanyetso
ea tlelaemete e saennoe ke bo-ramahlale ba

19
00:01:46,901 --> 00:01:52,820
1,500 ba ka sehloohong le litsebi tsa tlelaemete
lefatšeng ka bophara linaheng tse fetang 30.

20
00:01:52,820 --> 00:01:57,100
Ka lehlakoreng le leng, mefuta e fapaneng ea ho laola
maemo a leholimo e na le tšusumetso e kholo haholo.

21
00:01:57,100 --> 00:02:07,480
Leha ho le jwalo, tsena ha di bakwe ke setjhaba ka kakaretso,
empa di bakwa ke batho ba mmalwa ba ruileng haholo le mebuso.

22
00:02:07,480 --> 00:02:13,360
Le hoja e ne e nkuoa e le taba ea morero oa sephiri
ka nako e telele, nnete ha e sa ka ke ea latoloa.

23
00:02:13,360 --> 00:02:18,804
Tlhahisoleseding e mabapi le taba ena e senoloa, mohlala, thutong
ea Ngaka Philipp Zeller e buang ka taolo ea

24
00:02:18,804 --> 00:02:23,560
boemo ba leholimo le filiming ea bopaki e
bitsoang Secret Weapon: Weather Manipulation.

25
00:02:23,560 --> 00:02:31,211
Kgang e bolaeang ya CO₂ e boetse e fetella ho ba
nyonyehang, haholoholo ha ho tluwa tabeng ya phepo le tikoloho.

26
00:02:31,211 --> 00:02:36,143
Khase ena ea bohlokoa e thusa limela ho hola
hantle, ke ka lebaka leo lihoai tse ngata li e

27
00:02:36,143 --> 00:02:39,900
sebelisang ka boomo ho tšela matlo a tsona a limela khase.

28
00:02:39,900 --> 00:02:46,248
Le ka keketseho ea boemo ba CO₂ ka lintlha tse
0.03 feela tsa liperesente, chai e eketseha ka

29
00:02:46,248 --> 00:02:50,140
liperesente tse pakeng tsa 40% le 80%, ho latela semela.

30
00:02:50,140 --> 00:02:56,310
Ho feta moo, dimela di ba le boitshireletso bo boholo kgahlanong
le dikokonyana tse senyang mme di hloka metsi a fokolang,

31
00:02:56,310 --> 00:02:59,245
ho bolelang hore di ka lengwa le dibakeng tse omeletseng.

32
00:02:59,245 --> 00:03:03,740
Moo pheletso ea CO₂ moeeng e ntseng
e nyoloha, le lichaka li a honyela.

33
00:03:03,740 --> 00:03:12,092
Ha ho shejoa lintlha tsena – ka bobeli mabapi le kotulo e
eketsehileng ea lijo le melemo ea tikoloho e tsoang ho ntlafatseng

34
00:03:12,092 --> 00:03:17,000
lehoatata – tlhokahalo ea phokotso ea CO₂ ea makatsa haholo.

35
00:03:17,000 --> 00:03:22,632
Ka mokhoa o makatsang, ke bona hantle ba ipolelang hore ba
tsotella boiketlo ba rona le hore ba batla ho rarolla

36
00:03:22,632 --> 00:03:25,200
mathata a lijo lefatšeng, ba fanang ka lebitso le lebe ho CO₂.

37
00:03:25,200 --> 00:03:31,475
Na e ka ba nnete hore mekhatlo ena e ruileng le e matla le
bo-bilione ba lichelete ha ba elelloe bohlokoa ba

38
00:03:31,475 --> 00:03:38,040
CO₂ bakeng sa kholo ea limela, 'me ka hona, ha ba
bone kanyetsano e teng lenaneong la bona la semmuso?

39
00:03:38,040 --> 00:03:39,700
Ha ho bonolo ho etsahala!

40
00:03:39,700 --> 00:03:45,800
Ke nako ea ho senola merero ea 'nete le
lithahasello tsa ba bang ba libapali tsena.

41
00:03:45,800 --> 00:03:51,320
1. Foramo ea Moruo ea Lefatše (WEF)

42
00:03:51,320 --> 00:03:57,240
Nakong ea puisano ea sehlopha sa litsebi ho WEF, ho bile
le moqoqo o bulehileng ka polao ea tikoloho – ke hore,

43
00:03:57,240 --> 00:04:00,720
polao ea tikoloho – mabapi le temo le tlhahiso ea matla.

44
00:04:00,720 --> 00:04:07,377
Jojo Mehta, motsamaisi e moholo oa Stop Ecocide International, o
batla hore mokhatlo ona o netefatse hore

45
00:04:07,377 --> 00:04:13,660
mosebetsi oa liindasteri tsa temo le matla o
ananeloe ka molao e le tlōlo ea molao e tebileng.

46
00:04:13,660 --> 00:04:19,960
Jwaloka polao ya morabe, tlolo ena ya molao ya tikoloho e lokela
ho qoswa Lekgotleng la Matjhaba la Dinyewe tsa Botlokotsebe.

47
00:04:19,960 --> 00:04:25,620
Litlhoko tse joalo tsa ho felisa mehloli ea
lijo tsa tlhaho ha se ntho e ncha ho WEF.

48
00:04:25,620 --> 00:04:29,960
Ka lilemo tse ngata, baemeli ba WEF
ba ntse ba khothalletsa morero oa ho

49
00:04:29,960 --> 00:04:35,060
Phetolo ea indasteri ea lijo le temo ea
lefatše ka bophara le phepo ea batho.

50
00:04:35,060 --> 00:04:42,651
Diphedi tse fetotsweng ka lefutso, dihlahiswa tsa
laboratori le dikokonyana e le metswako ya dijo di reretswe ho

51
00:04:42,651 --> 00:04:46,500
fokotsa tlala le mafu le ho laola phetoho ya tlelaemete.

52
00:04:46,500 --> 00:04:53,280
WEF esale e phatlalatsa lipolelo tsa merero le
lingoloa tse amanang le taba ena ka lilemo tse ngata.

53
00:04:53,280 --> 00:04:59,960
Ka Pulungoana 2016, bolepu ba meno e robeli
bakeng sa lefatše ka 2030 bo ile ba phatlalatsoa.

54
00:04:59,960 --> 00:05:06,700
Polelo e tummeng ka ho fetisisa ho tsona ke
ena: U ke ke ua ba le letho, 'me u tla thaba.

55
00:05:06,700 --> 00:05:12,775
Ho e 'ngoe ea likhakanyo tsa eona, WEF e boetse e ile ea fana ka
maikutlo a hore re tla ja nama e fokolang

56
00:05:12,775 --> 00:05:19,040
haholo, le hore, molemong oa tikoloho le bophelo ba
rona, ha e sa lokela ho ba sejo se tloaelehileng.

57
00:05:19,040 --> 00:05:24,380
Hore lenaneo lena le atlehe, ho
hlokahala mehloli e meng ea protheine.

58
00:05:24,380 --> 00:05:29,960
Ho kgethilwe ditshenekegi bakeng sa morero ona, kaha diprotheine
tsa tsona le tsona di ka sebediswa ho etsa nama ya maiketsetso.

59
00:05:29,960 --> 00:05:34,610
Ka lebaka leo, ho tla tlohonahalohoa hore ho
be le khothatso e sa khaotseng ea likokoanyana

60
00:05:34,610 --> 00:05:38,460
e le mohloli oa lijo o amohelehang sechabeng:

61
00:05:40,100 --> 00:05:46,740
- Pherekhong 2021: Hoo e ka bang haufinyane, likokoanyana
li tla qala ho hlaha limenung tsa lireschorente tsa Europe.

62
00:05:46,740 --> 00:05:54,120
- Phupu 2021: Lebaka leo ka lona re tlamehang ho fa likokoanyana
karolo eo li e tšoanelang tsamaisong ea rona ea lijo

63
00:05:54,120 --> 00:05:56,720
- Hlakola 2022:

64
00:05:56,720 --> 00:06:05,457
Mabaka a 5 a hore na ke hobaneng ha ho ja likokoanyana ho ka thusa
ho fokotsa phetoho ea tlelaemete ... le: likokoanyana tse ling

65
00:06:05,457 --> 00:06:10,460
le lihlahisoa tsa tsona joale li lumelletsoe lijong ka har'a EU.

66
00:06:10,460 --> 00:06:17,780
Re tlalehile ka sena le dikotsi tse
amanang le sona faeleng ya 'Dikokonyana dijong'.

67
00:06:17,780 --> 00:06:23,458
Ntle le kopano ya selemo le selemo ya WEF, moo baetapele ba
dikgwebo, boradipolotiki le baemedi ba mecha ya

68
00:06:23,458 --> 00:06:29,960
phatlalatso ba bokellanang Davos, WEF ha e bonwe hangata ke
setjhaba mme ka hona hangata ha e natswe ka ho lekana.

69
00:06:29,960 --> 00:06:37,211
Tšusumetso ea eona e khōlōhali e bakoa ke hore libapali tse khōlō
ka ho fetisisa makaleng a pokello ea data, likhokahano

70
00:06:37,211 --> 00:06:45,520
tsa mehala, lichelete, indasteri ea lijo, meriana le
biotechnology ke tse ling tsa mekhatlo e sebelisanang le WEF.

71
00:06:45,520 --> 00:06:51,505
Mebuso e mengata lefatsheng ka bophara le maemo a phahameng
mekhatlong e meholo le tsona di tshwerwe ke baithuti ba

72
00:06:51,505 --> 00:06:55,100
alohileng lenaneong la WEF la Global Young Leader Programme.

73
00:06:55,100 --> 00:07:04,120
Boradipolotiki ba kang Letona la Temo la Jeremane Cem Özdemir,
Letona la Litaba tsa Kantle Annalena Baerbock le Mopresidente oa

74
00:07:04,120 --> 00:07:12,572
Fora Emmanuel Macron; baetapele ba likhoebo ba kang Marc
Zuckerberg oa Meta/Facebook, Jack Ma oa Alibaba, Jeff Bezos oa

75
00:07:12,572 --> 00:07:18,751
Amazon, Elon Musk oa X (eo pele e neng e le
Twitter), Tesla le SpaceX, le Bill Gates oa

76
00:07:18,751 --> 00:07:22,820
Microsoft le Motheo oa Bill le Melinda Gates.

77
00:07:22,820 --> 00:07:28,751
Boralitaba ba bopang maikutlo ba kang Mathias
Döpfner oa Axel Springer, Sandra Maischberger

78
00:07:28,751 --> 00:07:32,220
le mohlahlobi oa tsa bongaka oa CNN, Leana Wen;

79
00:07:32,220 --> 00:07:38,964
Batho ba tummeng ba kang sebapadi Leonardo DiCaprio le Ivanka
Trump, moradi wa Mopresidente wa mehleng wa US Donald Trump,

80
00:07:38,964 --> 00:07:44,120
hammoho le batho ba bang ba bangata ba nang le tshusumetso.

81
00:07:44,120 --> 00:07:49,596
Marangrang ana a nolofalletsa khokahanyo e
phahameng le phethahatso e potlakileng ea mehato, e

82
00:07:49,596 --> 00:07:52,976
tsamaeang le phatlalatso ea boikaketsi mecheng ea litaba.

83
00:07:52,976 --> 00:08:00,319
Sena se lebisa ho kgokahanong e ntseng e hola ya lefatshe
ka bophara mme se etsa hore bareki le dikgwebo tse ngata

84
00:08:00,319 --> 00:08:05,560
tse nyane ba itshetlehe haholo ho dikoporasi tsa matjhaba.

85
00:08:05,560 --> 00:08:09,380
2. Foramo ea EAT

86
00:08:09,380 --> 00:08:14,694
Ho latela tlhahisoleseding ea eona, Foramo ea
EAT ke sethala sa lefats'e se thehiloeng sa

87
00:08:14,694 --> 00:08:17,580
mahlale bakeng sa phetoho ea tsamaiso ea lijo.

88
00:08:17,580 --> 00:08:24,358
Hara tse ding, e tshehetsa Letlole la Matjhaba a
Kopaneng la Bana (UNICEF) ho rala ditataiso tse ntjha

89
00:08:24,358 --> 00:08:28,460
tsa phepo le maitekong a ntshetsopele e tsitsitseng.

90
00:08:28,460 --> 00:08:32,760
Tšebelisano-'moho e akarelletsa
lik'hamphani le mekhatlo e mengata.

91
00:08:32,760 --> 00:08:37,800
Ka hona, EAT e na le tšusumetso e kholo
linaheng tse ngata le lik'hamphaning.

92
00:08:37,800 --> 00:08:45,585
Ka Phuptjane 2016 – pele ho ha ditshenekegi di ananelwa ke EU –
Kees Aarts, mothei le CEO wa khamphani ya dihlahiswa tsa

93
00:08:45,585 --> 00:08:52,073
ditshenekegi ya Protix, o ile a memelwa ho bua
Foramong ya Dijo ya EAT Stockholm mabapi le melemo ya

94
00:08:52,073 --> 00:08:56,140
ho sebedisa ditshenekegi e le mohlodi wa protheine.

95
00:08:56,140 --> 00:09:02,307
Ho latela Frédéric Leroy, moprofesa oa saense ea lijo le
biotechnology Univesithing ea Brussels, marang-rang a EAT a

96
00:09:02,307 --> 00:09:08,794
sebetsa haufi-ufi le ba bang ba baetsi ba baholo ka ho fetisisa
ba nama ea maiketsetso, bao sepheo sa bona e leng ho nkela

97
00:09:08,794 --> 00:09:15,640
lijo tse phetseng hantle le tse matlafatsang sebaka ka lintho
tse entsoeng ka laboratori ka ho fetola liphatsa tsa lefutso.

98
00:09:15,640 --> 00:09:21,393
Ka lebaka lena, melaoana e laolang lijo tse fetotsoeng liphatsa
tsa lefutso le eona e tla lokisoa ho latela seo,

99
00:09:21,393 --> 00:09:26,940
mohlala, ho sebelisa menyetla e fanoang ke ho lokisoa
ha liphatsa tsa lefutso ka tsela e molemo le ho feta.

100
00:09:26,940 --> 00:09:32,928
Tšusumetso ea Foramo ea EAT e boetse e bontšoa ke
litšebelisano-'moho tsa eona tsa maano, tseo

101
00:09:32,928 --> 00:09:37,860
tse 'ne re li hlalosang ka bokhutšoanyane ka tlase.

102
00:09:37,860 --> 00:09:42,521
Balekane ba maano ba Foramo ea EAT:

103
00:09:42,521 --> 00:09:50,090
- Nestlé, k'hamphani e kholo ka ho fetisisa ea lijo lefatšeng le
khoebo e kholo ka ho fetisisa ea indasteri Switzerland,

104
00:09:50,090 --> 00:09:57,420
e nang le basebetsi ba 275,000 lefatšeng ka bophara,
boleng ba 'maraka ba €300 bilione le thekiso ea €94 bilione.

105
00:09:57,420 --> 00:10:03,100
Ntle le mefuta e mengata ya dihlahiswa tsa yona,
Nestlé e tsebahala haholo ka dihlong tsa yona:

106
00:10:03,100 --> 00:10:11,092
Mosebetsi oa bana, khoebo ea batho, mosebetsi o qobelloang, ho
beha litheko ka sekhukhu, timetso e sehlōhō ea meru ea

107
00:10:11,092 --> 00:10:18,520
lipula le tšebeliso e feteletseng ea mehloli ea
metsi a nooang e le hore a rekisoe e le metsi a libotlolo.

108
00:10:18,520 --> 00:10:22,360
Nestlé ha e tlohele letho hore e etse phaello.

109
00:10:22,360 --> 00:10:29,397
- Danone, e leng e 'ngoe ea lik'hamphani tse kholo tsa
lijo tsa machaba e nang le basebetsi ba fetang 100,000,

110
00:10:29,397 --> 00:10:33,300
e boetse e tsebahala ka mokhoa oa eona o se nang mohau.

111
00:10:33,300 --> 00:10:38,106
Hara tse ling, e leka ho nyahamisa bo-'mè ho
nyamatsa ka ho sebelisa mekhoa e bohale e le hore

112
00:10:38,106 --> 00:10:40,840
e ka rekisa lihlahisoa tsa eona tsa phetisetso.

113
00:10:40,840 --> 00:10:47,547
Danone e ntša metsi bakeng sa sehlahisoa sa eona sa Volvic esita
le nakong ea kgaello e matla ea metsi hlabula, ha baahi

114
00:10:47,547 --> 00:10:53,807
ba lehae le lihoai ba tlamehile ho latela mehato e
thata ea paballo ea metsi ka lebaka la tšohanyetso ea metsi.

115
00:10:53,807 --> 00:11:02,066
Compass Group PLC, k'hamphani e kholo ka ho fetisisa lefatšeng ea
phepelo ea lijo e nang le basebetsi ba 550,000, e rekisa lijo tse

116
00:11:02,066 --> 00:11:07,488
ka etsang libilione tse 5.5 selemo le selemo
ho lik'hamphani tsa poraefete, lipetlele,

117
00:11:07,488 --> 00:11:11,020
mahae a baphatlalatsi le likolo linaheng tse 35.

118
00:11:11,020 --> 00:11:19,540
Novo Nordisk A/S, k'hamphani ea meriana ea Denmark e nang le
basebetsi ba 59,000 lefatšeng ka bophara, e ikhetholla ka meriana

119
00:11:19,540 --> 00:11:28,060
ea lefu la tsoekere le ea ho thibela mali ho phalla, hammoho
le liphekolo tsa lihormone, 'me e etsa phaello ea €23.7 bilione.

120
00:11:28,060 --> 00:11:35,462
Mefuta ea lihlahisoa e hlokahalang haholo bakeng sa
mafu a amanang le phepo le mathata a hlahisoang ke ona,

121
00:11:35,462 --> 00:11:40,010
'me e tšepisa thekiso e tsoelang pele bophelo bohle.

122
00:11:40,010 --> 00:11:47,239
Ka balekane ba maano ba joalo, ha ho bonahale hore EAT e tla
nahanela lithahasello tsa balemi ba banyenyane le lik'hamphani

123
00:11:47,239 --> 00:11:50,960
tsa lijo tsa libaka ka tsela efe kapa efe e nang le moelelo.

124
00:11:50,960 --> 00:11:59,432
Ho e-na le hoo, ho ka nahanoa hore pokellano e
eketsehileng ea lefats'e ka bophara e tla pheheloa ka mano.

125
00:11:59,432 --> 00:12:05,655
3. Lekgotla la Lefatshe la Kgwebo
bakeng sa Ntshetsopele e Tsitsitseng (WBCSD)

126
00:12:05,655 --> 00:12:11,314
Lekgotla la Lefatshe la Kgwebo bakeng sa Ntshetsopele e
Tsheparellang ke mokgatlo o etelletsweng pele ke batsamaisi ba

127
00:12:11,314 --> 00:12:15,486
phahameng ba dikhamphani tsa matjhaba a
mangata, o emelang dithahasello tsa dikhamphani

128
00:12:15,486 --> 00:12:17,980
tsa bona sethaleng sa dipolotiki sa matjhaba.

129
00:12:17,980 --> 00:12:22,653
Ho tloha ka 2003, Banka ea Lefatše e ne e nka
WBCSD e le e 'ngoe ea liforamo tse nang le

130
00:12:22,653 --> 00:12:25,820
tšusumetso e kholo ka ho fetisisa bakeng sa likhoebo.

131
00:12:25,820 --> 00:12:33,350
Liphuputso tse ling hape li senotse hore WBCSD ke setsi sa
bohlokoahali kamorao ho EU mme e bapala karolo ea bohlokoa

132
00:12:33,350 --> 00:12:37,277
ho kenngoa tšebetsong ha maano a nts'etsopele e tsitsitseng.

133
00:12:37,277 --> 00:12:45,708
Ponoeng ea eona ea 2050: Nako ea ho Fetola,
WBCSD e hlalosa senotlolo sa eona sa bokamoso:

134
00:12:45,708 --> 00:12:51,046
Boqapi ba khoebo bo thusa ho ntshetsapele le ho
holisa mefuta e fapaneng ya mehlodi e metjha, e

135
00:12:51,046 --> 00:12:53,688
phetseng hantle le e tsitsitseng ya protheine.

136
00:12:53,688 --> 00:13:03,560
ho kenyeletsa le tse theilweng dimeleng, ditsenong, hlobo,
dipheding tsa metsing le nama e holisitsweng dilaboratoring.

137
00:13:03,560 --> 00:13:07,000
4. FreSH

138
00:13:07,000 --> 00:13:17,540
FReSH ke morero o qalileng ka 2017 ke EAT Forum le WBCSD, mme e
emetse Phetolo ea Lijo bakeng sa Ts'itsiso le Bophelo bo Botle.

139
00:13:17,540 --> 00:13:21,540
Ntlafatso ea lijo bakeng sa botsitso le bophelo bo botle.

140
00:13:21,540 --> 00:13:26,445
FReSH e ikemiselitse ho kgannela phetoho ya
tsamaiso ya dijo le ho theha mefuta e fapaneng ya

141
00:13:26,445 --> 00:13:29,640
ditharollo tsa kgwebo bakeng sa phetoho indastering.

142
00:13:29,640 --> 00:13:37,034
E 'ngoe ea lintlha tsa qalo ke phetoho lijong e
lebisang ho protheine eo ho nahanoang hore e ka tšoarelloa

143
00:13:37,034 --> 00:13:40,180
ebile e khahla bareki, bahlahisi, lihoai le likhoebo.

144
00:13:40,180 --> 00:13:45,669
Lik'hamphani tse fetang 30 li kenetse morero ona, 'me
kaofela ha tsona ke tse ling tsa tse kholo ka ho fetisisa le tse

145
00:13:45,669 --> 00:13:48,680
etelletseng pele liindastering tsa tsona lefatšeng ka bophara.

146
00:13:48,680 --> 00:13:50,080
Mohlala:

147
00:13:50,080 --> 00:13:55,380
- lik'hamphani tsa lijo Nestlé,
Danone, Kellogg's, PepsiCo, le Unilever

148
00:13:55,380 --> 00:14:00,380
- khamphani ea meriana BAYER, e bileng e leng
mong'a moetsi oa chefo ea likokoanyana Monsanto,

149
00:14:00,380 --> 00:14:04,445
- k'hamphani ea lik'hemik'hale BASF ka makala
a eona a khoebo a tšireletso ea lijalo,

150
00:14:04,445 --> 00:14:07,140
baelokhemik'hale le phekolo ea liphatsa tsa lefutso,

151
00:14:07,140 --> 00:14:14,740
- sehlopha sa theknoloji ea temo sa Syngenta,
setsebi sa peo le lihlahisoa tsa tšireletso ea lijalo,

152
00:14:14,740 --> 00:14:19,120
- sehlopha sa kgwebo sa Cargill, se
shebaneng le dijo le phepo ya diphoofolo

153
00:14:19,120 --> 00:14:25,161
le Bühler AG, mofani ea fanang ka litšebeletso tsohle tsa
litharollo tsa theknoloji bakeng sa tlhahiso le ts'ebetso

154
00:14:25,161 --> 00:14:32,200
ea liprotheine lihlahisoa tse nkang sebaka sa nama le
tlhapi, eona e boetse e haha meaho e feletseng ea likokoanyana.

155
00:14:32,200 --> 00:14:39,682
Morero oa FreSH o kopanya lik'hamphani tsa machaba, tseo boholo
ba tsona li etsang phaello e kholo ha maemo a

156
00:14:39,682 --> 00:14:46,020
tlhaho a khōlo a ntse a mpefala – mohlala,
ka lebaka la maemo a tlase a CO₂ kapa komello.

157
00:14:46,020 --> 00:14:51,300
Sena ke hobane dihlahiswa le ditshebeletso
tsa bona di batlwa haholo, ka hona di turu.

158
00:14:51,300 --> 00:14:57,999
Mekgatlo ya kgothatso e emetseng dikoporasi tsena tse kgolo, tseo
tse ding tsa tsona di ntseng di ameha kgafetsa dikgannyeng tsa

159
00:14:57,999 --> 00:15:03,180
tshenyo ya tikoloho, ka sebele ha di na ho nka kgato
ho kgothalletsa mekgwa ya temo e menyenyane ya

160
00:15:03,180 --> 00:15:06,500
dibaka, re se re sa bue ka ho pepesa boqhekanyetsi ba CO₂.

161
00:15:06,500 --> 00:15:11,137
Etsoe, batsamaisi ba lik'hamphani tsena ba
ikarabella ho beng ba diabo – 'me ba batla ho bona

162
00:15:11,137 --> 00:15:14,780
phaello e phahameng ka ho fetisisa e ka khonehang.

163
00:15:14,780 --> 00:15:20,729
Ka matšolo a bona a papatso, lik'hamphani tsena li boetse li na
le tšusumetso e kholo haholo holim'a mecha ea phatlalatso e ka

164
00:15:20,729 --> 00:15:26,206
sehloohong, 'me ka hona le holim'a tlaleho ea eona, ho feta
molemi oa lehae, eo ka ho fetisisa a rekisang traktara e

165
00:15:26,206 --> 00:15:30,900
sebelisoeng kamora lilemo tse 'maloa ka papatso e khuts'oane.

166
00:15:30,900 --> 00:15:35,474
Mokhoa o mano

167
00:15:35,474 --> 00:15:42,700
Ho na le mekhatlo e mengata le maiteko a mang
a batlang ho fetola mekhoa ea rona ea ho ja.

168
00:15:42,700 --> 00:15:48,730
Ka mohlala, Motheo oa Rockefeller kapa Bill Gates, ea tsetelang
ho eng kapa eng ho tloha lebeseng la mahe a

169
00:15:48,730 --> 00:15:54,780
maiketsetso le nama ea maiketsetso ho ea fihla masimong
a maholo, ntho efe kapa efe e tla hlahisa phaello.

170
00:15:54,780 --> 00:16:01,047
Re tla ithiba ho fana ka tlhaloso e qaqileng
ea mesebetsi ea bona hajoale, kaha molao-motheo

171
00:16:01,047 --> 00:16:04,200
o tšoana le oa mekhatlo e seng e hlalositsoe.

172
00:16:04,200 --> 00:16:10,005
Ntho e leng ea tlhaho ka ho feletseng e tla thibeloa ka mabaka a
sa tiisehang, 'me e nkeloe sebaka ke lihlahisoa tsa

173
00:16:10,005 --> 00:16:15,280
maiketsetso tsa laboratori tse ka ngolisetsoang
molaong oa thepa, tse fetotsoeng liphatsa tsa lefutso.

174
00:16:15,280 --> 00:16:21,820
Sephetho ke hore lik'hamphani tse fokolang li ntse li
fumana matla a mangata le ho feta holim'a phepelo ea lijo.

175
00:16:21,820 --> 00:16:25,942
Sena se eketsa matla a bona mme se etsa hore
ba ruele le ho feta, ha sechaba sona se ntse

176
00:16:25,942 --> 00:16:29,280
se itšetleha haholoanyane mme se futsaneha.

177
00:16:29,280 --> 00:16:35,393
Phokotso ea tšebeliso ea nama e batloang ke papali ena ea mano ke
tlhokahalo ea pele bakeng sa phetoho e eang ho

178
00:16:35,393 --> 00:16:40,840
protheine ea likokoanyana, e leng khoebo e
nang le phaello e kholo bakeng sa lik'hamphani.

179
00:16:40,840 --> 00:16:44,001
Leha ho le jwalo, sena ha se
bothata feela mabapi le bophelo bo botle.

180
00:16:44,001 --> 00:16:49,300
Ditshitshinyo tsa nama le tsona di hole haholo le
ho ba tharollo kamoo di re hlahisetswang kateng.

181
00:16:49,300 --> 00:16:58,080
Ho fapana le hoo, joalokaha lenaneo Frankenstein's Buffet – the
great deception about meat substitutes – le bontsha ka ho hlaka.

182
00:16:58,080 --> 00:17:05,330
Ho ba le nama e fokolang e tsoang temong ea lifeme ho ka mpa ha
eletsoa, empa matsapa a lik'hamphani tsa machaba le mekhatlo

183
00:17:05,330 --> 00:17:08,820
ea lefats'e ka bophara a ama haholo-holo mapolasi a manyenyane.

184
00:17:08,820 --> 00:17:13,929
Ho bona, ho fokotsa kapa hona ho felisa mehlape ho
bolela manyoro a fokolang, mme ka hona ho ba le

185
00:17:13,929 --> 00:17:16,780
tlhoko e kholo ea ho reka monontša oa k'hemik'hale.

186
00:17:16,780 --> 00:17:21,060
Hona ke se fapaneng hantle le tsamaiso ea tikoloho.

187
00:17:21,060 --> 00:17:27,382
Ba ruang molemo hape ke likoporasi tse kholo tsa
temo, ha balemi ba banyenyane ba temo ea tlhaho bona ba

188
00:17:27,382 --> 00:17:31,480
tla tlameha ho tela le ho feta ka lebaka la lichelete.

189
00:17:31,480 --> 00:17:39,900
Ntle le phepelo ea bona ea lijo ea sebaka,
bohle ba itšetlehile ka lik'hamphani tsa machaba.

190
00:17:39,900 --> 00:17:41,008
Qetello Ho fapana le kelello eohle, CO₂ e hlekefletsoa
lefatšeng ka bophara, ha likokoanyana, tse behang

191
00:17:41,008 --> 00:17:42,634
bophelo bo kotsing haholo, li khothaletsoa e le tharollo.

192
00:17:42,634 --> 00:17:48,044
Kaha CO₂ e ntse e nyatsua lefatšeng ka bophara khahlanong le
monahano o utloahalang, 'me likokoanyana, tse behang bophelo

193
00:17:48,044 --> 00:17:53,320
kotsing e kholo, li ntse li phahamisetsoa boemong ba tharollo, re
tlameha ho nahana hore ho na le morero oa sephiri oa

194
00:17:53,320 --> 00:17:59,020
lefatše lohle o kenyeletsang batho ba seng bakae ba ruileng le
ba matla ka tšebelisano 'moho le lik'hamphani tsa machaba.

195
00:17:59,020 --> 00:18:05,340
Mohlomong ke ka lebaka lena mang kapa mang ea nang
le maikutlo a fapaneng a senoloang seriti e le motho

196
00:18:05,340 --> 00:18:09,440
ea qapang maqiti – ke baetsi ba maqiti ka bo bona!

197
00:18:09,440 --> 00:18:14,824
Haeba batho ba hana ho pheliswa tshabong le letswalo
ke leshano la CO₂, ntlo yohle ya dikarete ya morero

198
00:18:14,824 --> 00:18:18,000
ona wa lefatshe ka bophara wa sekhukhu e tla putlama.

199
00:18:18,000 --> 00:18:25,075
E seng feela mabapi le likokoanyana lijong, empa hape le makaleng
a mang a mangata a kang leano la matla le lipalangoang, litoropo

200
00:18:25,075 --> 00:18:29,810
tse reretsoeng tsa metsotso e 15 kapa ho
fedisoa ha tsamaiso ea ho futhumatsa ka oli le

201
00:18:29,810 --> 00:18:33,140
khase ka mekhahlelo, ho bolela tse seng kae feela.

202
00:18:33,140 --> 00:18:38,822
Haeba rona bareki re sa batle ho itšetleha ka
ho feletseng, re tlameha ho qala Tsosoloso ea

203
00:18:38,822 --> 00:18:41,695
rona e Kholo hona joale le ho re CHE ka tieo.

204
00:18:41,695 --> 00:18:47,198
Che ho dijo tse sebetsoeng haholo kapa tse
entsoeng ka likokoanyana, le E ho dihlahiswa tsa

205
00:18:47,198 --> 00:18:50,680
temo tsa sebakeng seo, tse tsitsitseng kannete.

206
00:18:50,680 --> 00:18:55,718
Ka nako eo mathata a mangata a ne a ke ke a hlaha ho
tloha qalong, ao litharollo tsa 'ona li rekisoang ho rona ka

207
00:18:55,718 --> 00:18:58,860
litjeho tse kholo ke mekhatlo ea likhoebo e susumetsang.

208
00:18:58,860 --> 00:19:01,096
Jwalokaha Henry Kissinger a kile a bua:

209
00:19:01,096 --> 00:19:03,760
Mang kapa mang ya laolang oli, o laola ditjhaba.

210
00:19:03,760 --> 00:19:07,520
Mang kapa mang ea laolang lijo o laola batho.

211
00:19:07,520 --> 00:19:09,900
A re nke taolo matsohong a bona!

212
00:19:09,900 --> 00:19:12,725
Ho itshetlehile ka e mong le e mong wa rona!

213
00:19:12,725 --> 00:19:15,520
Ke ba tsebang dikotsi feela ba ka di qobang.

214
00:19:15,520 --> 00:19:19,880
Ka kopo thusa ho phatlalatsa maqheka a senotsoeng mona.

215
00:19:19,880 --> 00:19:23,500
Khothaletsa metswalle ya hao le batho bao o ba
tsebang hore ba hlahlobe mekgwa ya bona ya ho reka botjha.

216
00:19:23,500 --> 00:19:28,550
Ke ka kopanelo feela re ka
thibelang liphoso tse ling tsa lefats'e.

217
00:19:28,550 --> 00:19:30,160
Mahlohonolo ka monehelo oa hau!

