Likambo oyo babengi "Taurus leak", oyo bapanzi sango ya minene babengaki na lolenge ya kokosa "Affaire ya
koyoka na nkuku ya Taurus", etondisaki mitó ya makambo.
Nini esalemaki mpe nani azwi litomba na likambo mobimba oyo ya koyoka masolo na nkuku?
Banda na ebandeli:
Taurus ezali missile de croisière ya Allemagne na Suède, oyo epumbwaka na mopɛpɛ mpo na kobɛta biloko
na mabele, mpe ezali na bosikisiki ya likolo koleka.
Ekoki kopumbwa na nse ya radar ya banguna mpe kobebisa ba bunkers mpe bisika mosusu ya
kobatelama malamu lokola ba depo ya masasi.
Na distance ya koleka kilomɛtrɛ 500, ba missiles de croisière ekokaki mpe kokoma na mabele ya Russie.
Yango mpenza nde esalaka ete système d'arme yango ezala na motuya mingi mpo na Ukraine.
Na eleko ya molunge ya mobu 2023, guvɛnɛmá ya Ukraine esɛngaki na Allemagne ete epesa bango ba misiles de croisière Taurus.
Mampinga ya Allemagne bazali na 600 ya yango. Moko na moko ezali na ntalo ya pene na milio moko ya ba euros.
Ntembe ya Taurus
Banda na eleko ya molunge ya mobu 2023, ntembe ya makasi ezali na ntina na botindami ya ba misiles ya cruise Taurus na Ukraine.
Guvɛrnema, parlemá, biteni ya SPD, ya AfD mpe ya Parti ya Mwasi balobaki kotɛmɛla yango.
Na ebandeli ya sanza ya misato 2024, 61% ya ba Allemands oyo batunaki mituna baboyaki bokabeli ya ba missiles Taurus.
Chancelier Olaf Scholz atɛmɛli makasi bopesi ya bibundeli.
Na mokolo ya 13 sanza ya misato, alobaki na Bundestag ete mpo na bokabeli ya bibundeli, esengelaki
"basoda ya Allemagne bákota na likambo yango te".
Scholz alobaki: "Lokola Chancelier, nazali na mokumba ya kopekisa Allemagne ekota na etumba oyo."
Na ngambo mosusu, bato ya politiki ya lingomba ya Verts, ya FDP mpe ya lingomba ya Union, bakisa mpe biteni mosusu ya SPD, bazali
kosenga ete bákabela bango ba missiles de croisière Taurus.
Likambo ya koyoka masolo ya Taurus
Na mokolo ya 19 sanza ya mibale 2024, na ntango ya likita na nzela ya internet, inspecteur mpe bakonzi misato ya likolo ya
Mampinga ya Likolo ya Allemagne basololaki likolo ya likoki ya kopesa ba missiles de croisière Taurus ya Allemagne na Ukraine.
Makambo ya ntina ezalaki ya koyeba soki yango ekokaki kopesa nzela na bitumba na Pont ya Crimée mpe na ba
depo ya masasi ya Russie, mpe soki yango ekokaki kosalema kozanga ete Allemagne ekota na kati.
Masolo yango ezalaki na mayele mpe bakangaki yango na nkuku.
Biro ya Procureur ya Leta ya Federal emoni ete ezalaki service ya renseignement ya Russie.
Na mokolo ya 1 Marsi 2024, ebimaki na ba chaines mpe ba media ya Russie.
Na mokolo ya mibale ya sanza ya misato, guvɛnɛmá ya Allemagne endimisaki bosolo ya enregistrement yango.
Moto ya mayele ya mampinga ya Suisse, Ralph Bosshard, amonisaki ete esengeli kokeba
ntango nyonso na masolo ya telefone oyo bakangi.
Bosshard atángákí istware ya basoda, na kati ya mateya mosusu, asalákí lokola ofisié ya mosala na
boumeli ya mibu 25 mpe alekisákí mibu motoba na OSCE.
Bosshard amitunaka ndenge nini moto akoki kozala na bozangi-mikebi boye mpo na kolobela makambo ya boye na telefone.
Ministre ya Défense ya Allemagne, Boris Pistorius, alobaki ete ezalaki "libunga ya moto ye moko na kosɛnga".
Moko na bato oyo bazalaki kosolola abengaki uta na Singapour na nzela ya "ligne ya ba données oyo
ebatelami malamu te," engebene na maloba ya ministre.
Eza solo mpenza ete ba officiers ya likolo bazali kondima komitia na likama ya kobenga na telefone
uta na poto na nzela ya ba compagnies ya mombongo?
Bosshard akomi yango na mokuse boye:
Esengeli kozala na ntembe awa, mpo masolo ya boye bakoki mpe kobongisa yango.
Hermann Ploppa, moto ya siansi ya politiki mpe mokomi-sango ya Allemagne, alobaki ete atako lisolo yango ezalaki ya solo, bato
mosusu ya makasi na Mpoto bakokaki kutu kondima ete bábimisa yango na libándá mpo na kosala makambo ya solo, ndenge balobaka.
Avoka ya Allemagne Peter Schindler andimi likanisi oyo.
Yango etuni motuna nani to nini likambo oyo balobi esalemaki ezali kosalela.
Na kati ya mémoire oyo ebimaki na mokolo ya 4 Marsi 2024, Schindler alobeli "kotika mayi
ebima na ndenge ya kokanisa mpo na kobundisa".
Talá mwa biteni:
Bobimi ya sango ya sekele ya Taurus ya Bundeswehr ezali mpo na komeka soki bato ya Allemagne bakoyoka mabe mpo na yango.
Na tango moko, esengeli kobongisa lisusu makanisi ya bato mpo na likambo oyo balobi ete
ekoki kopekisama te – etumba ya polele na Russie.
Esali sikoyo mibu mibale, likambo yango mobimba ezali kolanda lolenge moko, lokola lisano ya teatre na biteni oyo ebongisami:
Chancelier Scholz oyo azali na ntembe, opposition ya "mayele" na kati ya lingomba na ye moko (Roth ya SPD, Baerbock ya Verts,
Strack-Zimmermann ya FDP) mpe opposition ya solo (Röttgen, Kiesewetter), oyo ezali kolendisama na bapanzi sango ya tabloïde.
Ndenge emonanaka na miso ya batalani:
Ba partis politiques opposants nyonso mpe bikolo ya OTAN balingi bápesa bango ba missiles Taurus mpe, na
sima, basoda ya mabele bákende komema etumba na Russie.
Kaka Scholz nde azali naino kokita-kita, lokola ntango nyonso. Na suka, Scholz andimaka kaka mpe asalisaka.
Soki missile ya Taurus ya liboso ebɛti Russie to OTAN etie basoda ya bitumba ya solo ebele na Ukraine, na nsima ya
likambo wana, Allemagne ekomikuta na etumba ya polele na Russie.
Na suka ya makambo, "komema etumba na Russie", ndenge Roderich Kiesewetter (député ya Bundestag, CDU) asengaki na
interview moko na ebandeli ya sanza ya mibale 2024, elingi mpe koloba komema etumba na bingumba ya Allemagne.
To balukaka ntina ya kokɔta na etumba: lokola na 1964, na ndakisa, na likambo ya botuti oyo balobaki ete
masuwa ya mbangu ya Vietnam ya Nɔrdi esalaki na masuwa mibale ya bitumba ya Amerika na Golfe ya Tonkin.
Yango esalemaki te, kasi ememaki na bokoti ya Etats-Unis na Etumba ya Vietnam.
Ezalaki likambo ya kokosa.
Ba opérations ya drapeau faux oyo endimami ekoki komonana na programme "Ba opérations ya drapeau faux oyo endimami!"
Wana ezali likanisi ya avoka ya Allemagne, Peter Schindler.
Kolanda likambo oyo, esengeli kokosa bato ya Allemagne kino bakondima ete mboka na
bango ekota na etumba ya Russie na Ukraine.
Schindler mpe amonisi ete likambo ya boye ezali na ntina mpenza na kotalela makambo ya politiki ya mokili mobimba.
Na boye, Etats-Unis ekoki kobomba makasi na yango mpo na bitumba na Israel to na Gaza, na Iran, mpe na Chine.
Na sanza ya yambo 2023, Jenerale Michael Minihan ya Mampinga ya likolo ya Amerika, alobaki na nsango moko ya mokuse ete
Amerika na Chine bakokutana na bitumba sima ya kaka mibu mibale.
Yango ezali mpo ete Chine ekoki komeka kobundisa Taiwan.
Minihan maloba na maloba: "Nalikeli ete nazali na libunga. Motema na ngai ezali koyebisa ngai ete tokobunda na 2025."
Engebene na Schindler, yango wana ezali na matomba ya ba géostratèges ya Amerika ete bákɔtisa mpe bákómisa Russie
makasi te na etumba moko ya molayi mpe ya makasi na Eropa.
Lisusu, Schindler akanisi ete na suka suka, Eropa ekolongolama lokola momekani ya nkita mpo na Etats-Unis.
Ete bato ya Amerika oyo bazali kobenda singa bazali na kati, emonani mpe na lisolo oyo bakangaki
kati na bakonzi ya mampinga ya likolo ya Allemagne:
Na miniti ya liboso moke, Général de Brigade Frank Gräfe alobi ete azali na molulu moko na
Singapour mpe akutanaki kuna na Général Schneider.
Oyo azali mokitani ya Wilsbach.
Bato oyo bazali koyokana lokola ba généraux ya Allemagne, kasi bazali ba généraux ya Allemagne te.
Bango mibale bazali ba généraux ya Amerika.
Ba plans yango, oyo ezali mpe likambo ya masolo ya mozindo, elakisamaki na Général Wilsbach na sanza ya zomi ya mobu 2023.
Eténi ya masolo oyo etikali elobeli ndenge ya kondimisa Ministre ya Défense Boris Pistorius
ete andima kotinda ba missiles Taurus na Ukraine.
Ndenge nini ekoki kosalema ete ba généraux ya likolo ya Allemagne bapesaki ba plans oyo na général moko ya Amerika liboso?
Ezali mpasi mpenza ya kowangana ete politiki ya bokengi ya Allemagne etindami, soki te ekambami, na mampinga ya Amerika.
Prof. David Vine ya American University na Washington D.C. alobi ete mampinga ya Amerika ezali na ba bases 119 (!) na Allemagne.
Banda na diskur ya Stratfor ya 2015 ya stratégiste géopolitique ya Amerika, George Friedman, eyebani mpe ete
Amerika emonaka likama na yango ya monene koleka na boyokani oyo ekoki kosalema kati na Allemagne na Russie.
Na lolenge oyo ya kotalela, boyokani ya bokabwani kati na Allemagne na Russie, ata kino na etumba, esalisaka
mpo na kokokisa mikano ya politiki ya bokonzi ya Amerika.
Ezali naino noki mpo na koloba soki bakondimisa Scholz na kopesa ba missiles Taurus na Ukraine.
Bakoki mpe te koloba soki etumba ya ekopalanganela na Eropa.
Kasi, oyo ekoki kolobama ezali ete bato bazali se kobangisama mingi koleka mpe bazali kokutana na likama ya etumba.
Likambo ya Taurus ya koyoka masolo na nkuku mpe maloba oyo Président ya France, Emmanuel Macron,
alobaki ezali kaka bandakisa mibale kati na ebele.
Macron aboyi te kotinda basoda ya mampinga ya mombongo na Ukraine.
Likambo ya kobosana te ezali ete maloba nyonso ya bitumba mpe ya kobangisa bato ezali
te likambo ya mbalakaka to mabe oyo esengeli.
Kla.TV emonisi na ba programmes ebele ete ezali na mayele ya mozindo mpe ya kokanga ntina oyo ezali sima
ya milende ya kotia nsomo mpe bobangi na kati ya bato.
Zulunalo ya Grande-Bretagne, The Observer, esalelaki liloba "Stratégie ya tension" banda na mobu 1969.
Misala ya kobombana etungisaka bato mpe ekotisaka bango nsɔmɔ.
Kolanda likanisi ete "Ekoki kokomela moto nyonso."
Ndenge oyo nde basalelaka mpo na kondimisa bato bákanga maboko na bikateli ya politiki oyo, soki
ezalaki bongo te, balingaki kondima ata mokolo moko te.
Kla.TV emonisaki mpe ndenge nini boyangeli ya botɛmɔli oyo etali bato na nkombo epesaka na baguvernema biloko mpe
bokonzi oyo elingaki kozala ata moke te soki yango ezalaki te.
Ata soki bobangi euti na makama ya etumba oyo ekoki kosalema to oyo ezali solo, ba pandémies oyo bakanisi, bitumba ya
batɛrɔriste oyo balobi, to mpe ba skandale ya koyoka masolo ya bato na nkuku, na suka suka, likambo ezalaka kaka moko:
Makoki ya bana mboka ezali kokoma na bandelo mingi koleka, mpe bokonzi ya baguvernema na ya
bibongiseli ya mokili mobimba ezali se kokola.
Na suka, mpo na kokokisa mikano mosusu oyo ekokaki kokokisama na lolenge mosusu te.
Mingimingi, ezali likambo ya bokeli ya boyangeli ya mokili mobimba oyo ekoyangelama na katikati – to, na maloba mosusu, bokonzi
mpe bokangoli ya mobimba likolo ya mo-citoyen nyonso ya Mabele.
Na kati ya milende oyo ya kotia guvɛnɛmá moko ya mokili mobimba, ezali na etape mosusu
ya kolanda oyo ezali na ntina mingi mpenza:
elingi koloba Boyokani ya Pandemi ya OMS mpe mabongisi na Mibeko ya Bokolongono ya Mokili Mobimba.
Oyo esengeli kondimama na likita ya 77 ya Lisanga ya Mokili mobimba ya Bokolongono na Genève,
kobanda mokolo ya 27 Mai kino mokolo ya 1 Yuni 2024.
Bokonzi ya bokambi mpe ndimbola ya OMS esengeli ekomisama ndenge moko na mokili mobimba, etambwisama na mibeko mpe epesama
na bikolo nyonso na lolenge oyo mibeko esengeli kotosama.
Esengeli boponi ya biteni mibale kati na misato (2/3) mpo boyokani ya pandemi ekoma na nguya ya mobeko mpo na bikolo nyonso
ya OMS, nzokande mpo na mbongwana na mibeko ya bokolongono, esengeli kaka boponi ya ebele
koleka (majorité simple) ya Likita linene ya OMS.
Na kosigná boyokani ya pandemi, OMS ekoki kotinda makasi lolenge ya kosalisa bato,
bokɛngɛli to mpe bokangisi sango na mokili mobimba.
Komite oyo babengi "Komite ya Botiyi na Mosala" ekosengela kotala soki na solo ba etats bazali kotiya na mosala mbongwana oyo.
OMS ekozala na bokonzi mpe na makoki ya kobengana, kopesa etumbu to kopesa etumbu ya makasi na mo-citoyen
nyonso oyo, na ndakisa, alingi te kozwa mangwele, mpe kolongola ye na bomoi ya bato nyonso.
Lokola likambo oyo ezali ya kopanzana mbangu, ekoki kozala ete bazali kosalela makelele ya bitumba, ba skandale ya koyoka
masolo ya bato na nkuku mpe biloko mosusu ya kobenda makanisi mpo na kobuka botɛmɛli nyonso na boyokani ya pandemi ya OMS ?
Na suka, tala maloba oyo euti na Ivo Sasek, mobandisi ya Kla.TV, oyo alobaki na maloba na ye ya
ebandeli na AZK ya 19, na mokolo ya 4 Novɛ́mbɛ 2023:
"Kasi liboso ya nyonso, nasengeli kosenga na bino nyonso bókelema miso."
Na ntango oyo, eloko moko te eleki ntina mpo na ngai koleka kosala ete tótika te ete mitungisi ya sika nyonso oyo ebimi na
mokili ebenda biso libanda, kasi tósilisa liboso likambo ya lokuta monene ya Covid na mokili mobimba oyo toleki na kati na yango.
Yango nde motó ya likambo ya lelo.
Na kosala bongo, bakonzi ya lokuta oyo balingi kokamba mokili (nalingi kobenga bango bato mabe mpenza) bapesaki biso libaku moko
oyo ezangi ndakisa mpo na komonisa bango ndenge bazali mpenza.
Oyoki?
Yango wana emonani ngai ete makambo mosusu oyo ezali koleka na mokili sikoyo ezali kaka lolenge moko ya monene ya kobenda
makanisi na biso mosika, mpo na kopekisa biso tólanda makasi (elingi koloba) kosambisa etuluku oyo ya
babomi ya bato ebele na nkombo ya Covid na mokili mobimba.
Nalobi, na yango, tóndima te ete eloko to moto moko abungisa biso na mokumba na biso ya koluka koyeba solo ya likambo oyo ya Covid,
oyo ezali lokola libomi ya bato ebele, na nzela ya sambiselo na tribinale ya mokili mobimba; mpe soki
esengeli, na tribinale moko oyo ezali na bonsomi mpenza.
Bitumba ya sika oyo ezali kobima ezali ata kobenda makanisi na biso te, lokola ezali sikoyo.
Ata mpe te uta na bitumba ya ba bactéries to bitumba ya bibundeli ya bioloji.
Iyo, ata moke te, nakoki koloba, ezali te mpo na makama ya mabele to, na ndelo ya likolo, bikelamu ya likolo oyo ebimi na mbalakaka
to ata mpe makambo ya sika ya kokamwa oyo bamonaki, kasi ezali nde mposa ya komitiela na makambo nyonso mpe biloko mosusu ebele.
Tozongelaka ntango nyonso na ntango oyo ya ntina mingi ya kotala makambo lisusu.