Adamlar toparlaýyn gorky bilen doldurlanda iň aňsatlyk bilen manipýasiýa edilýär we gözegçilikde saklanýarlar.
Şu gün dünýä urşy ýa-da klimat betbagtçylygy howpyny döredip, ähli ilatlar köpçülikleýin gipnoz ýagdaýyna,
hatda şok netijesinde dörän felç ýagdaýyna salynýar we şonuň netijesinde güýçsüz ýagdaýda galýar.
Gorkudan ruh taýdan ejir çeken adamlar soňra, sahnelendirilen koronawirus pandemiyasynda bolşy ýaly,
hukuklarynyň elden alynmagy hem-de beýleki iň jenaýatçy kanunlary kabul etmäge mejbur edilip bilner.
Dünýäniň ahyryndan gorkup felç bolan ilat soňra ýa şol döwürde yzygiderli toz maskalary dakmak ýaly manysyz
görkezmeleri, ýa-da häzirki wagtda jaýy elýeterli däl edýän manysyz ýyladyş kanunlaryny kabul edýär.
Aşakdaky dokumental film "Mass Psychosis", koronawirus pandemiýasynyň mysaly bilen adamzada garşy ulanylýan
bu çylşyrymly psihologik uruş strategiýalaryny düşündirýär we häzirki döwürde öňküsinden hem has degişli!
"Psixoz" atlandyrylýan umumy düşünje täsirlenen adamlaryň hakykat bilen baglanyşygyny ýitirýän agyr akyl kesellerini aňladýar.
Bu alamatlar adamlaryň ähli toparynda ýüze çykan wagty, oňa "toplumy psixoz" diýilýär.
Asyrlar boýy güýçli şahsyýetler totalitar ulgamy girizmek isleýänlerinde bu aladaly bozulmagy döredip, ondan
peýdalanypdyrlar, sebäbi adamlar diňe bir aldanma täsirinde bolanda hukuklarynyň hemmesinden ýüz öwürmäge taýyn bolýarlar.
Şu gün bu üçin zerur gorky esasan metbugat tarapyndan döredilýär.
Emma bu geljekki diktatorlar adam aňyny nähili edip täzeden şekillendirip bilerler,
şonda ol öz bähbitlerine garşy hereket eder?
Jogap psihologiýa tarapyndan berilýär; ol "beyni ýuwmak", "akyl dolandyryş" we iň soňky görnüşi hökmünde
"menticide" – aňy öldürmek ýaly terminleri döretdi.
Iwan Pawlowyň usullary: üstünlikli ideologik siňdirişiň açary Iwan Petrowiç Pawlow rus lukmany we fiziologi bolup, itler bilen
geçiren üstünlikli tälim tejribeleri arkaly itleriň we adamlaryň pikir we hereket endikleriniň
täzeden programmalanyp bilinjekdigini subut etdi.
It tejribeleri üçin oňa diňe bir çan, it iýmiti, bir it we wagt gerekdi.
Aç it nahar görende hemişe agzy sulandy.
Pavlov soň ite iýmit berýän her gezek çan çaldy. Köp gezek gaýtalanandan soň, it şonça şertlendi ki, diňe çanyň sesi
eşidilende-de agzy suw akdy, hatda hiç hili iýmit ýok bolanda-da.
Pavlov adam aňynyň hem şonuň ýaly şekillendirilip bilinjekdigine ynanýardy.
Ol adamlary haýwanlar hökmünde görýärdi, ýöne belli bir derejede has ösen, emma esasan stimullaryň täsiri bilen
şertlendirip boljak haýwanlardyr – we bu garaýyş şol döwürde Sovet häkimiýetçileri tarapyndan hem paýlaşyldy.
Şu sebäpli, sowetler häkimiýeti ele geçirenden soň Pavlov uly ruhlandy we adamlarda
tejribelerini dowam etdirmäge rugsat berildi.
1919-njy ýylda Wladimir Lenin Pavlov bilen söhbetdeşlikde şeýle diýdi, men sitata alýaryn: "Men Russiýanyň
köpçüliginiň pikir etmek we reaksiýa bildirmek babatynda kommunistik nusgany yzarlamagyny isleýärin."
Adamlar düzedilip, isleýän ýaly görnüşde şekillendirip bolýar.
Komunistik ulgamyň iň soňky maksady adam tebigatynyň üýtgedilmegi boldy.
Pavlovyň gözlegleri bu maksada ýetmek üçin nazariý taýdan binýady döretdi.
Pavlovyň usullary Marksist ideologiýasynyň esasy – adamlary täzeden terbiýelemek we
täzeden şertlendirmek üçin ýörite niýetlenipdi.
Adatça arassa akyl şeýle täsirlerden goraglyk kalkan bolup durýar, ýöne maksatlaýyn ýadawlyk, fiziki
gowşaklyk we psihologiki stres arkaly synaglar ruhy sindirdi we logiki pikirlenmegi öçürdiler.
Akylly adamlar aňsatlyk bilen, ýönekeý pikirli adamlarda bolşy ýaly, ideologik taýdan öwredilip bilner – hatda olar
üçin bu türgenleşdirilmek diýip hem atlandyrylyp bilner.
Beýnini ýuwmak, akyl-ruh ejirleri we ýalan boýun alyşlar
Beýnini ýuwmak we onuň döredýän ýalan boýun almalaryny orta asyr şertlerinde, meselem jadygärlik gözleglerinde bolşy ýaly,
fiziki ejirleri bes etmek üçin näme diýilse şony boýun alýan ejir çeken pidanyň ýagdaýy bilen deňeşdirmeli däldir.
Aslynda, bu adamyň esasy garaýyşlaryny we hakykat baradaky düşünjelerini ýok edip, olary täzeleri bilen
çalyşmak maksady bilen, yzygiderli ideologik ýöriteleşdiriş we basyşdan ybarat çylşyrymly bir ritualdyr.
Niderlandly lukman we psiholog Joost Meerloo "menticide" termini döretdi, bu söz aňy öldürmek diýmekdir.
Şeýle hem aýdyp bolýar: düşnükli pikir etmegiň öldürilmegi.
Emma bu akyla garşy gadymy jenaýat diňe 20-nji asyryň dowamynda netijeli tertipleşdirilip we has-da kämilleşdirildi.
Şeýle psihologik terroruň pidalary ahyrynda özleri hem ynanan ýalan boýun alyşlaryny edip,
hiç wagt etmeýän jenaýatlaryny boýun aldylar.
Aşakdaky wideo bu psihologiki terroruň türme lagerlerinde nähili derejede ulanylandygyny ýa-da synag edilendigini düşündirýär.
Bu psihologiki terror türme lagerlerinde ulanyldy ýa-da synagdan geçirildi:
1-nji tapgyry:
Ilki bilen pidalar ejir çekdirildi, esasan agyr fiziki zorluk bilen däl-de, açlyk, sowuk, ýalňyzlyk we gorky arkaly.
Dem alşy çäklendirýän maskalar hem ulanyldy, mysal üçin Guantanamo türme lagerinde.
Durnuksyz soraglar we ukydan mahrum etmek aşa ýadawlyga we doly ümitsizlige getirip, beýni
ýuwujylaryň ýetmek isleýän derejesine ýetdi.
Zarbanyň çökmegi adatça birden bolýardy.
Meerloo bu tapgyry barada ýazdy we men ony sitirläp berýärin: "Göräýmäge birden bire boýun egmäge we tassyk etmäge öwrülýär."
Bu pursatdan başlap psixoanaliz terminlerinde parasitar superego şahsyň akyl-paýhasında ýaşaýar we täze eýesiniň sesini aýdýar.
Bu çalt boýun egmek aňsyz we diňe emosional bir proses bolup, hatda "Stockholm sindromy" diýlip atlandyrylýan
ýagdaýy hem döredip biler; bu ýagdaýda jenaýat pidasy jenaýatçy üçin belli bir duýgudaşlyk duýýar.
2-nji tapgyry:
Söwüşenden soň, ýalan boýun alyş gaýtalanyp okaldy we şonuň bilen pidanyň beýnine siňdirildi.
Goşmaça deliller we düşündirişler hem gürrüňi mümkin boldugyça ynandyryjy görkezmek üçin berildi, emma hemmesi ýalandy.
Üçünji tapgyry:
Indi aýyplanýan adam ýalan boýun alyşyny edip, beýlekileri hem aýyplap bilerdi.
Bir mysal (köpleriň arasynda) Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Deňiz Piyadalary Korpusynyň ýokary derejeli
agzasy Frank H. Schwable boldy; ol Koreýa urşy döwründe Hytaý kommunistleriniň eline düşdi.
Uzak aýlar boýy esirlikde saklanylandan soň, ol ABŞ-nyň Koreýada biologiki uruş jenaýatlaryny amala
aşyrýandygyny uly jikme-jiklik bilen boýun aldy.
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda ol harby kazyýetde özüni gorap, şeýle diýdi: "Sözler meniňdi, ýöne pikirler olaryňdy."
Ol şaýatlygyny yzyna aldy we oňa ýüz tutulan beýni ýuwmak usullaryny açyp görkezdi.
Emma hemmeler Schwable ýaly akyl taýdan çydamlylyga eýe däldiler.
Hytaýlylar tarapyndan esir alnan ABŞ esgerleriniň takmynan üçden biri berk kommunistlere öwrüldi.
Bir jemgyýetiň doly beýni ýuwmak
Bir adama daşary pikirleri yzygiderli ornaşdyrmak mümkin bolşy ýaly, uly bir topar bilen hem şeýle etmek mümkin.
Çünki jemgyýet şübhe, näbellilik we gorky döretmek arkaly dolandyrylyp bilinýän şahslardan ybaratdyr.
1969-njy ýylda Die Zeit žurnalynda çap edilen makalada çeh psihologi Ivo Planava (1934-nji ýylda doglan) şahslary
we jemgyýetleri sistematik usullar bilen şahsyýetsizleşdirmek üçin ulanylýan dürli usullary aşakdakyça beýan etdi:
Planava görä, totalitar režimlerde umumy ilat wakalara bolan ünsüzlige (bitaraplyga) düşýär.
Bu ünsiz adamlar indi aňly kararlary kabul etmekden we gündelik çörek gazanmakdan başga maksatlara ýetmek ukybyndan mahrum.
Bu beparlyk, beýan edilşi ýaly, birden psihiki çökgünlik arkaly ýa-da özüni haýal-haýal
terk etmegiň prosesi arkaly ýüze çykyp biler.
Akyly haýal-haýal, uzak möhletli gowşadýan bu usul has-da täsirli we durnukly diýlip aýdylýar, esasan-da şol bir
guramaçylyk astynda şol bir guramaçylyk usuly bilen täsir edilen adamlar bir ýerde ýaşaýan halatynda.
Bu wariantda deň derejede möhüm bolan zatlar günä kompleksidir – ýagny özüni aýyplamak – we umyt bilen oýnamak.
Gaýtalanyp-gaýtalanyp adamlara bir zat üçin umyt berilýär, emma soňra ol umyt hakykata öwrülmeýär; munuň maksady adamlary
ünsiz we reaksiýasyz saklamak, olar garşy çykmazlyk üçin.
Bu ýerde häzirki "koronawirus" syýasaty bilen deňeşdirmek hakykatdanam üns çekýär.
Bu ýerde hem hökümet köpçülikleýin halkyň diňe şony ýa-da muny etse halas boljakdyklary
baradaky wadalary bilen yzygiderli işleýär.
Şahsy "täzeden terbiýeleş" daşarky dünýä bilen aragatnaşygy öňüni alýan mahaly, uly adam
toparlarynda aragatnaşyk gözegçilikde saklanýar.
– şu gün biz muny sazlaşykly metbugat arkaly başdan geçirýäris.
Durnuksyz propaganda iki ters täsire getirýär:
Bir topar apatiýa döredýär, ünsiz bolýar, beýlekisi – has kiçi – topar garşylykly reaksiýa döredýär we
propagandanyň arkasyndaky hakykaty tapmak islegini döredýär.
Öň parahatlyk içinde bile ýaşap gelýän jemgyýeti çuňňur bölmek üçin iň amatly şertler, bu ýagdaý häzir hem gaýtadan ýüze çykýar!
Bidermanyň "Mäcburlyk diagrammasy" we "Corona" ölçegleri
Albert D. Biderman, ABŞ Howa güýçlerinde sosial ylmy işgär, öz "basyş diagrammasy" diýlip atlandyrylýan eserinde amerikan
uruş tussaglaryny sistematik tertipde täzeden terbiýelemek üçin ulanylýan hytaý we koreý işgänje usullaryny beýan etdi.
Bidermanyň pikiriçe, munuň üç sany esasy elementi bar: garaşlylyk, gowşaklyk we gorky.
Ýakyn baglanyşykly sekiz dürli "ýumşak işgänje usullary" tehniki garaşsyz pikirli adamlary totalitar
režimiň zerur bolan boýun eýeriji raýatlaryna öwürýär.
Geliň, bu sekiz ýörelge bilen has ýakyndan tanyşalyň we olary häzirki koronawirus çäreleri bilen deňeşdirip göreliň!
Albert Bidermanyň pikirine görä mejbury beýni ýuwmak usullary 1-nji usul: izolýasiýa / mejbury tekrarlilik / duýgy mahrumlygy
Doly ýa-da topar izolýasiýasy arkaly türmeler ähli sosial goldawyny ýitirdiler we özüni gorap bilmediler.
Siz hemişe meşgul bolmaly bolduňyz, ýeterlik bedenterbiýe etmändiňiz we her gün şol
bir gyzyksyz gündelik tertipde ýaşaýardyňyz.
Koronawirusa garşy girizilen karantin we aralyk düzgünleriniň täsiri birmeňzeşdir.
Medeniýet, sport we maşgalanyň däp-dessurlary ýatyrylýar, we izolýasiýa näçe uzak dowam ederse, täsirlenenleriň
fiziki we ruhy saglygyna netijeleri şonça-da agyr bolýar.
Karantin döwründe akyl saglygy bilen baglanyşykly meseleler, esasan çagalar arasynda, ep-esli artdy.
Üsul 2: Monopolizirlenen idrok
Üns diňe derrew ýagdaýa gönükdirilip bilner.
Bu zatdan ünsüni sowup biljek beýleki täsirlenmeler gadagan edildi.
Tussaglar garaňkylyga ýa-da ýiti ýagtylyga sezewar edildi, ýöne yzygiderli gürrüňler we ýalanlaryň hem-de dogmalaryň ýadyna
siňdirilmegi üçin gaýtalanmagy deň derejede täsirli boldy.
Bu bize metbugatda koronawirus "halatlary" baradaky ahyrsyz sanlaryň yzygiderli hüjümine ýatlatmaýarmy?
Elbetde, ekspertleriň nähili ýokary derejeli we hormatlanýan bolmagyna garamazdan, ähli garşy pikir
bildirýän sesleri senzura astyna almak we olary jemgyýetden gizlemek ugrunda artýan tagallalar.
Üçünji usul: döredilen ýadawlyk, gowşaklyk Elbetde, belli bir pursatda adamlar ýadawlyga uçraýarlar.
Azap berijiler nobat aldylar, emma tussag alyp bilmedi.
Açlyk, döredilen keseller, ukydan mahrum etmek we uzyn sorag-soraglar maksatlaýyn ýadawlyk
döretmek üçin ulanylýan usullaryň diňe käbiri boldy.
Koronawirus bilen meňzeşlikler:
Bir ýyl ýarym dowam eden dynçsyz propagandadan soň, köp adam eýýäm ýüz öwürdi we
hökümetiň gürrüňiniň aňlaryna siňmegine ýol berdi.
Olar ondan ýalpyraýarlar... we nädipdir, muny hem düşünip bilersiň!
Siz eýýäm Ivo Planava tarapyndan beýan edilen apatiýa ýagdaýyna ýetdiňiz.
Usul 4: Howplar
Azap berijiler ölüm howpy, ahyrsyz izolýasiýa we türmä basylmak howplaryny, şeýle hem pidalaryň maşgalalaryna
edilen howplary ulanyp, gorky we umytsyzlyk döretdiler.
Diňe koronawirus bilen ýokuşmak baradaky süni döredilen panika syýasatçylaryň kabul eden çärelerini kabul etmegimize getiripdir.
Çagalara, eger olar bibilerini we dadylaryny ziyarat edip, hatda olary qujaklasalar, olaryň howp astyna saljakdyklary aýdylýardy.
Hakykatdanam, 2020-nji ýylyň baharynda koronawirusdan ölýänleriň derejesiniň adaty
möwsümleýin grippiňkiden deň bolandygy eýýäm belli boldy.
Şeýle-de bolsa, uruş häsiýetli media habar berişi togtamady.
Alman Içeri işler ministrliginiň içerki strategiýa dokumenti bu gorkularyň maksatlaýyn
döredilip, manipýasiýa edilendigini görkezýär.
5-nji usul: Wagtal-wagtal ýumşaklyk
Indi jenaýatçylar wagtal-wagtal mähirli bolýarlar. Garaşylmadyk mähir we sylaglar emosional baglanyşyk
döredýär we tussagyň düzgünlere eýermegini üpjün edýär.
Olar onuň ýagdaýynyň gowulaşjakdygyna umyt döredýärler – adatça ýerine ýetirilmeýän
umytlar, ýöne olar ony çaşdyrýar we ruhdan salýar.
Bu hem tanş eşidilýär, dälmi?
Karantin bar – karantin ýok, bu düzgün – şol düzgün, we ýeňillik gözüniň öňünde.
Diňe birnäçe hepde galanda, biz gutararys...
Gaýtalanyp-gaýtalanyp, ýakyn wagtda kadaly ýagdaýa gaýdyp biljekdigimize umytlar artýar.
Bu psihologiki strategiýanyň bir bölegidir!
6-njy usul: "her zada güýçli bolmak" we "her zady bilmek" görkezmesi Tussag islendik garşylygyň netijesizdigine,
özüniň pesdigine we hemişe şeýle galjakdygyna ynandyrylýar.
Koronawirus bilen paralel: Demonstrantlara garşy ulanylýan polisiýa güýji döwlet güýjüniň fiziki üstünligini görkezýär.
Hatda BMG-niň işgänçlik boýunça resmi ýörite raportçysy Nils Melzer hem duýduryş berdi, men onuň sözlerini sitirläp aýdýaryn:
"Polisiýanyň zalymlygy dünýäde artýar we jemgyýetçilik ynamyny, sosial parahatçylygy, biteweligi we demokratiýany ýok edýär."
Hökümetler öz halkyny duşman hökmünde görmegi bes etmeli!
7-nji usul: Degradasiýa Biriniň doly merhemetinde bolmak garşylygyň hiç zat gazanmagyna bolan umydy ýok edýär.
Bu tussagy çaga ýa-da haýwan derejesine düşürýär.
Ezazçylar muny alçaldyryjy jezalar, hapaly gurşaw, hakaret we gülki ýa-da tussagyň hiç hili
gizlinlik hukukyny inkär etmek arkaly amala aşyrýarlar.
Diňe maskalar özü bir utançdyr, üstesine köp adam üçin örän ýaramaz bolan synaglar hem bar.
Hytaý hatda ýurda girýän ýapon raýatlarynyň anusyndan sürtünme aldy.
Sanjym etdirmeýän adamlara garşy hakaret we gülki köplenç duş gelýär.
We adamlary bratwurst ýa-da burger bilen sanjym etdirmäge çekmegiň synanyşygy nähili netijeli?
Bu size iýmit beriljek wagty belliniň çalynmagy bilen agyzlary suw akdyrýan Pavlovyň itlerini ýatlatmaýarmy?
Usul 8: Aňsat talaplaryň berjaý edilmegi
Tutulanlar gyzyksyz, peýdasyz protokol düzgünlerine boýun egmeli boldular.
Bu olaryň hökümdarlarynyň buýruklaryny, nä derejede manysyz bolmasyn, ýerine ýetirmäge endik boldy.
Mäni ýok çäreler şol atlandyrylýan pandemiýanyň başyndan bäri gündelik tertip boldy.
Mysal üçin, aeroportda hasaba alynanda iň az aralyk saklanmaly, ýöne birnäçe minut soň şol bir
ýolagçylar uçarda biri-birine gaty ýakyn oturýarlar.
Görýänsiz, eziz tomaşaçylar, başyňyzdan derrew başga-da köp mysallary getirip bilersiňiz!
Munyň arkasyndaky strategiýaçylaryň niýeti ýönekeý: biz pikir etmeli däldiris, hiç zat
soramaly däldiris, eýsem itaýatçylygy öwrenmelidiris.
Diktaturanyň tipik aýratynlygy!
Şu wagta çenli netije: Koronawirus ýagdaýynda bu "basyş diagrammasynyň" sekiz
nokadynyň hemmesi ýerine ýetirilýändigi görünýär.
Totalitar döwlet häkimýetini nähili gurnamak bolýar?
Sorag şeýledir: Azatlyga we demokratiýa öwrenen bir halky esasy hukuklaryny täzeden terk etmäge nähili ynandyrarsyňyz?
Erkin adamlar totalitar ulgamyň pederlerine nähili öwürilip bilner?
Gynansak-da, taryh boýy bu iş birnäçe gezek amala aşyryldy, we häzir bu tagalla täzeden – dünýä derejesinde – alnyp barylýar.
Yzygiderli döredilen köpçülikleýin psixoz ýokarda beýan edileniň açarydyr.
Dini alym Arthur Versluis-e görä, totalitarizm — bu häzirki zaman döwlet häkimiýetiniň doly merkezileşdirilen häkimiýeti
bilen şahsy adam hukuklarynyň ýok edilmeginiň birleşmesidir.
Jemgyýet iki topara bölünýär: dolandyryjylar, olar takmynan hudaý derejesine göterilýär, we köpçülik, olar şol atlandyrylýan
"elita"nyň garaşlylyk astyndaky obýektlerine öwrülýär.
Ikisi hem adam tebigatyna garşy gelýär, sebäbi hökümdarlar hem ýalňyşlyga ýol berýän adamlardyr, we ilaty tabynçylara öwürmek
diňe şizofreniň reaksiýalaryna meňzeş aldanmalar arkaly mümkin.
Ilkinji ädim hemişe gorku döretmekdir, bu bolsa psihologiki terror tolkunlarynda aýratyn täsirli bolýar.
Meerloo şeýle ýazýar, men sitata alýaryn: "Her terror tolkuny arakesmeden soň öňküsinden has güýçli täsirini görkezýär,
sebäbi adamlar öňki tejribe bilen henizem durnuksyz galýarlar."
Ruhy ýagdaý yzygiderli pese gaçýar we her täze propagandanyň kampaniýasynyň psihologik täsiri
has-da güýçlenýär; ol öňünden gowşadylan ilata ýetýär.
Şol bir wagtyň özünde propaganda köpçüligiň aňyny garyşdyrmaga goşant goşýar.
"Howpyň" çeşmesi we "kriziň" häsiýeti barada nädogry maglumatlar yzygiderli ýaýradylýar.
Internet döwründe maglumatlar algoritmler arkaly anyk gönükdirilýär ýa-da hatda
doly gadagan edilýär, ýagny senzura edilýär.
Ulanyjynyň öň internetde näme görendigine baglylykda, oňa meňzeş maglumatlar täzeden görkezilýär.
Şonuň üçin dürli maksatly toparlar hakykaty düýbünden tapawutly kabul edip bilerler.
Tehnologiýa garaşlylyk döredýän faktor hökmünde, izolýasiýa katalizator hökmünde Häzirki zaman propagandasy özüne çekiji
tehnologiýa – akylly telefonlar, internet, telewideniýe we ş.m. – görnüşinde bolandygy üçin ol giňden we höwes
bilen ulanylýar we köp adam munuň garaşlylygyna öwrüldi.
Adamlar jemgyýetçilik aragatnaşyklarynda çäklendirilende, bu iň täsirli bolýar.
Her kim propagandanyň gözüni baglamady, şonuň üçin yzygiderli ýalan maglumat akymyndan täsirlenmedik adamlaryň düzetme
güýjüni neutralizasiýa etmek üçin "sosial aralyk" ulanylýar.
Joost Meerloo şeýle ýazýar, men sitata alýaryn: "Ýabanjy haýwanlary ehlileşdirmek üçin
izolýasiýa we stimularyň sabyrly gaýtalanmasy zerurdyr."
Totalitaristler bu düzgüni berjaý etdiler.
Olar syýasy pidelerini izolýasiýada saklasalar, olary iň çalt şertlendirip biljekdiklerini bilýärler.
Bir ilat belli bir wagtlap psihologik terror tolkunlary bilen silkinende, ol umytsyz we gowşak
bolýar. Adamlar tertipli bir dünýäni arzuw edýärler.
Şu pursatda totalitaristler şeýle bir dünýäni teklip edýärler – ýöne bu azatlyk bahasyna,
öz durmuşyňy dolandyrmak hukugyňyň bahasyna.
Bir wagtlar azat we garaşsyz bolan adamlar indi boýun eýýän we buýruga boýun egýän tabşyryklar öwrüldiler!
Ýalan we çaşdyryş peýdaly gurallar hökmünde Totalitar režimleriniň pidalary maksatlaýyn ýalan aýtmagy öwredilýär.
Yzygiderli eşidilen we maksatlaýyn ýagdaýda gaýtalanyp ugruny üýtgedýän ýalan habarlar logiki pikirlenmegi şonça garyşdyrýar
welin, käbir adamlar ýalanlara garşy özüni goramagy bes edýärler.
Adamlar passiwleşýärler we gürrüňi bütinleýin öz içine siňdirýärler.
Erkin pikirlenme ikinji orna geçýär we ideologik bejergi onuň ornuny eýeleýär.
Dil şeýle propagandanyň möhüm bölegidir.
Sözler öz ilkinji manylaryny ýitirýärler, we bu hem aňa gönüden-göni hüjümdir.
Adamlar endik jandarlarydyr.
Haýal-haýal, ädimme-ädim, ýöne anyk, raýatlar kemçilikli ulgama endik bolýarlar.
Daşyndaky ýurtlarda ýa-da taryhy geride totalitar gurluşlary tanamak aňsat.
Mysal üçin Demirgazyk Koreýany göz öňüne getirseň, Günbatarda hemmeler ähtimal şeýle diýýär: "Näme akylsyz kult!" Gynansak-da,
başynda özüň şol ýagdaýda galyp galan wagtyňyz, onuň başyny anyklamak şonça-da aňsat däl, biz häzir şol ýagdaýda!
Biz hem buýruga boýun egermäge we ygtyýara hormat goýmaga öwrenýäris!
Bu siziň ýurdumyzda bolan garaňky döwürleri ýadyňyza salmaýarmy?
"Sebäp" bilen başlap, soňra akylsyzlyga süýşýär Köp ideologiýalar öz yzarlaýjylaryny akylly – ýa-da
azyndan akylly eşidilýän – pikirler bilen özüne çekýär.
Meselem, koronawirusy alalyň: globalizasiýa edilen dünýäde ýokuşly keseliň ýaýramagy baradaky pikir
ilatyň giňden ýaýran garaýyşlaryna gabat gelýär.
Şonuň üçin köp adamlar ilkinji nobatda saglygy goraýyş çärelerini goldadylar.
Meniň ýuwmak prosesiniň belli bir tapgyrynda bolsa-da, logika indi rol oýnaýanok.
Absurd ýagdaýda tersine hakykatdanam dogry.
Garşylyklar ideologiýanyň güýjüni has-da berkitýär, bu fundamentalist dinleriň mysaly bilen görkezilýär. Şeýle hem
"sunk costs" diýlip atlandyrylýan hadysa hem uly rol oýnaýar.
Ýitirilip giden çykdajylar – başgaça aýdylanda, gaýtarylyp bolmajak ýa-da gaýtarylyp bolmajak çykdajylar – bu siziň bir
taslama şonça köp wagt we energiýa, belki-de pul goýandygyňyzy aňladýar, şonuň üçin bu taslamany
ýalňyşlyk hökmünde ykrar etmek kyn ýa-da mümkin däl.
Bozulan wadalaryň sistematik häsiýeti bar Syýasatçylar saýlandan soň "Men düýn näme diýendigime näme üçin alada
etmeli?" diýip hereket edende, biz henizem geň galmalymy?
Söwlenilen wadalaryň berilmegi, umumy syýasatda hem-de koronawirus bilen baglanyşykly ýagdaýda, sistematik häsiýete eýedir.
Çäräleriň ahyry ýok, sanjym arkaly immunitet ýok, maskany dakmak we sanjym edilen
adamlar üçin şonça meňzeş borçnamalaryň ahyry ýok.
Şeýle-de bolsa, ilatyň köpüsi hökümetlerine we hatda metbugata hem ynanmagy dowam etdirýär.
Bu öňde agzalan "Stockholm sindromy"nyň mysaly bolup, ilatyň ideologiýa tarap dünýä derejesinde süýşmegini aňladýar.
Koronawirus çäreleriniň bes edilmeginden gorkmak Propagandanyň eýýäm nähili üstünlik gazandygyny käbir adamlaryň koronawirus
çäresiz dünýä gaýdyp gitmek islemeýändiginden görýäris.
Olar ideologiýany şonça içlerine siňdiripdirlerkä, 'mağara sindromy' – adatylykdan gorkmak – döretdiler.
Şeýle adamlar soňra başgaça pikir edýänlere, ýalanlara aldanmadyk we adaty durmuşa gaýdyp gelmegi arzuw edýänlere basyş edýärler.
Bu takyk totalitar režime gerek bolan zat: diňe "ýokardan" – ýagny hökümetden we metbugatdan – däl,
eýsem "ýandan" – ýagny raýatlaryň özara basyşyndan hem.
Bu pursatda biz sözüni kärdeşimize geçirmek isleýäris.
Hormatly tomaşaçylar, ExpressZeitung gazetiniň bu seljermesine seredeniňde, garşy gelýän we köplenç düýbünden gülkünç bolan
düzgünleriň we gadaganlyklaryň arkasynda örän oýlanyşykly we aldamçy strategiýanyň durandygyna şübhelenmezden durup bolmaýar.
Bu ýerde adamzada garşy çylşyrymly psihologik uruş alnyp barylýan ýaly görünýär.
Bu nukdaýnazardan seredeniňde, bu çäreleriň ählisi manyly bolýar – ipleri çekýänleriň nukdaýnazaryndan! Bu seljerme gorkunç.
Emma diňe bu ýaramaz we rahat däl meselä ýüzbe-ýüz bolmak arkaly degişli garşy çäreleri görmek mümkin.
Bir möhüm maglumat – maglumatyň özi. Bu programmany paýlaşyň! Şeýlelik bilen has-da köp adam bolup geçýän
beýni ýuwma programmasyny düşünip, ony togtadyp bilerler.
Aşakdaky salgylarda Express gazetiniň baglanyşygyny hem taparsyňyz; şol ýerde
okaýmak üçin asyl neşiri sargyt edip bilersiňiz.