1
00:00:00,000 --> 00:00:00,512


2
00:00:00,512 --> 00:00:06,368
Кешеләрне бергә курку хисе белән тулыландырганда, аларны
иң җиңел манипуляцияләргә һәм контрольдә тотарга була.

3
00:00:06,368 --> 00:00:13,253
Бүген дөнья сугышы яки климат катастрофасы куркынычын уйдырып,
бөтен халыкны массаль гипноз хәленә, хәтта шоктан китерелгән

4
00:00:13,253 --> 00:00:17,440
паралич хәленә китерәләр һәм шуның белән аларны көчсез итәләр.

5
00:00:17,440 --> 00:00:23,752
Курку аркасында травмаланган халыкны соңыннан иң җинаятьчел
законнарны, шул исәптән аларның хокукларыннан мәхрүм

6
00:00:23,752 --> 00:00:30,940
итүне дә, кабул итәргә мәҗбүр итәргә мөмкин, бу инде
сәхнәләштерелгән коронавирус пандемиясе вакытында да булды.

7
00:00:30,940 --> 00:00:38,060
Дөнья ахыры куркулары белән паралич хәленә китерелгән халык
шуннан соң яисә ул чакта даими рәвештә тузан маскалары киеп

8
00:00:38,060 --> 00:00:46,180
йөрү кебек мәгънәсез күрсәтмәләрне, яисә бүген фатирны алырлык
булмаган хәлгә китерүче мәгънәсез җылыту кагыйдәләрен йота.

9
00:00:46,180 --> 00:00:52,402
Түбәндәге «Массаль психоз» документаль фильмы, ул коронавирус
пандемиясе мисалында кешелеккә каршы бу

10
00:00:52,402 --> 00:00:59,520
катлаулы психологик сугыш стратегияләрен аңлата,
бүгенге көндә элеккегә караганда дә әһәмиятлерәк!

11
00:00:59,520 --> 00:01:07,500
«Психоз» термины реальлек белән бәйләнешне
югалткан җитди психик бозылуларны аңлата.

12
00:01:07,500 --> 00:01:14,220
Бу симптомнар бөтен бер төркем кешеләрдә
күзәтелсә, аны «массаль психоз» дип атыйлар.

13
00:01:14,220 --> 00:01:22,700
Гасырлар буе көчле затлар тоталитар система кертү өчен бу борчылу
бозылуын тудырганнар һәм файдаланганнар, чөнки иллюзия сихере

14
00:01:22,700 --> 00:01:27,680
астында гына кешеләр үз хокукларыннан баш тартырга риза була.

15
00:01:27,680 --> 00:01:30,680
Бүген бу өчен кирәкле курку
нигездә масс-медиа тарафыннан тудырыла.

16
00:01:30,680 --> 00:01:36,960
Ләкин бу киләчәк тираниячеләр кеше акылын ничек үзгәртеп, ул
үз мәнфәгатьләренә каршы эш итәрлек итеп формалаштыра ала?

17
00:01:36,960 --> 00:01:43,185
Җавапны психология бирә: ул «мие юу», «акыл
контроле» һәм иң югары формасы буларак

18
00:01:43,185 --> 00:01:48,125
«менцид» – акылны үтерү терминнарын уйлап тапкан.

19
00:01:48,125 --> 00:01:58,015
Иван Павловның ысуллары: уңышлы идеологик сеңдерүнең ачкычы Иван
Петрович Павлов — этләр белән үткәрелгән уңышлы күнегү

20
00:01:58,015 --> 00:02:05,994
тәҗрибәләре аша этләрнең һәм кешеләрнең уйлау һәм
тәртип үрнәкләрен «яңадан программалаштырырга»

21
00:02:05,994 --> 00:02:10,780
мөмкин булуын күрсәткән рус табибы һәм физиологы иде.

22
00:02:10,780 --> 00:02:17,792
Этләр өстендә үткәргән тәҗрибәләре өчен аңа бары
тик кыңгырау, эт азыгы, эт һәм вакыт кына кирәк иде.

23
00:02:17,792 --> 00:02:22,496
Ач эт ризыкны күрүгә үк һәрвакыт авызы су килә иде.

24
00:02:22,496 --> 00:02:32,460
Аннары Павлов эткә ашату саен чылтырауны чылтырата иде.
Күп тапкыр кабатлагач, эт шулкадәр өйрәнде ки, хәтта чылтырау

25
00:02:32,460 --> 00:02:38,368
гына ишетелсә дә, авызы су китә иде, ризык булмаганда да.

26
00:02:38,368 --> 00:02:43,120
Павлов кеше акылын шундый ук рәвештә
формалаштырырга мөмкин дип ышанган.

27
00:02:43,120 --> 00:02:50,283
Ул кешеләрне хайваннар дип санады, бераз югарырак үскән булсалар
да, асылда стимуллар белән шартландырыла ала

28
00:02:50,283 --> 00:02:57,360
торган хайваннар гына – һәм кешелеккә карата бу
карашны шул вакыттагы Совет хакимияте дә уртаклашты.

29
00:02:57,360 --> 00:03:06,880
Шуңа күрә советлар хакимиятне кулга алганнан соң Павлов зур
дәртләнеп, кешеләр өстендә тәҗрибәләрен дәвам итәргә рөхсәт алды.

30
00:03:06,880 --> 00:03:13,146
1919 елда Владимир Ленин Павлов белән әңгәмәсендә
болай диде: «Мин Русия массаларының коммунистик

31
00:03:13,146 --> 00:03:16,460
фикерләү һәм реакция ясау үрнәгенә иярергә телим».

32
00:03:16,460 --> 00:03:21,260
Кешеләрне төзәтеп, без теләгәнчә формалаштырырга була.

33
00:03:21,260 --> 00:03:26,060
Коммунистик системаның төп максаты кеше табигатен үзгәртү иде.

34
00:03:26,060 --> 00:03:32,128
Һәм Павловның тикшеренүләре бу
максатка ирешү өчен теоретик нигез булдырды.

35
00:03:32,128 --> 00:03:36,580
Павловның ысуллары марксистик идеологиянең төп
асылы – кешеләрне яңадан тәрбияләү һәм яңадан

36
00:03:36,580 --> 00:03:39,712
программалаштыру өчен махсус яраклаштырылган иде.

37
00:03:39,712 --> 00:03:47,214
Гадәттә, ачык акыл мондый йогынтыга каршы саклаучы калкан булып
тора, ләкин махсус рәвештә тудырылган ару, физик

38
00:03:47,214 --> 00:03:54,752
көчсезлек һәм психологик стресс аша үткәрелгән
тәҗрибәләр рухны сындырды һәм логик фикерләүне бозды.

39
00:03:54,752 --> 00:03:58,222
Акыллы кешеләрне идеологик яктан эшкәртеп,
хәтта әйтергә була – өйрәткән кебек – гади

40
00:03:58,222 --> 00:04:01,480
акыллы кешеләр кебек үк җиңел генә итеп була.

41
00:04:01,480 --> 00:04:06,400
Мие юу, психик газаплау һәм ялган танылулар

42
00:04:06,400 --> 00:04:12,989
Мие юу һәм ул тудырган ялган танылуларны урта гасыр шартларында,
мәсәлән, сихерчеләрне эзәрлекләү чорында булган кебек күз

43
00:04:12,989 --> 00:04:19,400
алдына китерергә ярамый: анда газапланган корбан физик
газаплар туктасын өчен генә теләсә нинди гаепне дә таныган.

44
00:04:19,400 --> 00:04:28,533
Чынлыкта бу — кешенең төп карашларын һәм чынбарлыкны кабул итүен
юкка чыгарып, аларны яңадан формалаштыру максатыннан үткәрелүче

45
00:04:28,533 --> 00:04:34,400
системалы идеологик сеңдерү һәм мәҗбүр итүнең катлаулы ритуалы.

46
00:04:34,400 --> 00:04:42,380
Нидерланд табибы һәм психологы Йоост Меерлоо «менцид»
терминын уйлап тапкан, ул акылны үтерү дигәнне аңлата.

47
00:04:42,380 --> 00:04:46,368
Шулай ук әйтергә була: ачык фикерләүне үтерү.

48
00:04:46,368 --> 00:04:56,128
Ләкин бу акылга каршы борынгы җинаять XX гасыр дәвамында гына
нәтиҗәле рәвештә системалаштырылды һәм тагын да камилләштерелде.

49
00:04:56,128 --> 00:05:01,986
Мондый психологик террор корбаннары ахыр чиктә
үзләре дә ышанган ялган танылулар ясап,

50
00:05:01,986 --> 00:05:06,175
беркайчан да кылмаган җинаятьләрне үз өсләренә алдылар.

51
00:05:06,175 --> 00:05:14,340
Түбәндәге видео бу психологик террорның төрмә лагерьләрендә
ни дәрәҗәдә кулланылганын яки сынап каралганын аңлата.

52
00:05:14,340 --> 00:05:19,091
Бу психологик террор төрмә
лагерьләрендә кулланылган яки сынап каралган:

53
00:05:19,091 --> 00:05:21,504
Фаза 1:

54
00:05:21,504 --> 00:05:31,424
Беренчедән, корбаннарны нык какшаттылар, күбесенчә каты физик
көч кулланып түгел, ә ачлык, салкынлык, ялгызлык һәм курку аша.

55
00:05:31,424 --> 00:05:37,984
Сулышны чикләүче битлекләр дә
кулланылган, мәсәлән, Гуантанамо төрмә лагерендә.

56
00:05:37,984 --> 00:05:47,360
Туктаусыз сораулар һәм йокысызлык кискен аруга һәм тулы
өметсезлеккә китерде, мие юучылар теләгән дәрәҗәгә җиткерде.

57
00:05:47,360 --> 00:05:52,768
Зыян күрүченең егылып төшүе гадәттә кинәт була иде.

58
00:05:52,768 --> 00:06:00,720
Мерлоо бу этап турында язган, һәм мин цитата китерәм:
«Бу шундый: кинәт буйсынуга һәм раслауга әйләнә кебек».

59
00:06:00,720 --> 00:06:06,160
Бу ноктадан башлап, психоаналитик
терминнарда, шәхеснең аң-фикерендә паразит

60
00:06:06,160 --> 00:06:10,912
суперога яши, ул яңа хуҗасының тавышын сөйли.

61
00:06:10,912 --> 00:06:16,499
Бу кинәт бирелү аңсыз һәм тулысынча эмоциональ процесс булып тора
һәм хәтта «Стокгольм синдромы» дип аталган

62
00:06:16,499 --> 00:06:22,000
күренешне дә уята ала, анда җинаять корбаны гамәл
кылучыга карата билгеле бер шәфкать хисе кичерә.

63
00:06:22,000 --> 00:06:25,820


64
00:06:25,820 --> 00:06:29,723
2-нче этап:

65
00:06:29,723 --> 00:06:37,400
Сынудан соң ялган таныуны берничә тапкыр укып
чыгардылар һәм шулай итеп корбанның мие сеңдерелде.

66
00:06:37,400 --> 00:06:47,200
Хикәяне мөмкин кадәр ышанычлы итеп күрсәтү өчен өстәмә дәлилләр
һәм нигезләмәләр дә китерелде, хәтта ул бөтенләй ялган булса да.

67
00:06:47,200 --> 00:06:49,120
Өченче этап:

68
00:06:49,120 --> 00:06:55,200
Хәзер гаепләнүче ялган таныу
ясап, башкаларны да гаепләргә мөмкин.

69
00:06:55,200 --> 00:07:02,979
Бер мисал (күпләр арасыннан) — АКШ диңгез пехотасы
корпусының югары дәрәҗәле әгъзасы Франк Һ. Швабл, ул

70
00:07:02,979 --> 00:07:09,060
Корея сугышы вакытында Кытай коммунистлары кулына эләкте.

71
00:07:09,060 --> 00:07:18,400
Озак айлар буе тоткынлыкта булгач, ул АКШның Кореяда
биологик сугыш җинаятьләре кылуын бик җентекләп таныды.

72
00:07:18,400 --> 00:07:28,320
АКШка кире кайткач, ул хәрби мәхкәмәдә үз-үзен
яклап: «Сүзләр минеке иде, ә уйлар аларныкы иде», диде.

73
00:07:28,320 --> 00:07:35,872
Ул шаһитлыгын кире алды һәм аңа карата
кулланылган мие юу ысулларын ачыклады.

74
00:07:35,872 --> 00:07:40,096
Ләкин һәркемнең дә Швабл кебек психик чыдамлыгы юк иде.

75
00:07:40,096 --> 00:07:47,712
Кытайлар тарафыннан әсиргә алынган АКШ
солдатларының якынча өчтән бере нык коммунистларга әйләнде.

76
00:07:47,712 --> 00:07:52,384
Бөтен җәмгыятьне мие юдыру

77
00:07:52,384 --> 00:07:58,880
Шул ук рәвешчә шәхескә чит фикерләрне системалы рәвештә урнаштыру
мөмкин булган кебек, зур төркемгә дә моны эшләргә мөмкин.

78
00:07:58,880 --> 00:08:07,200
Җәмгыять — ул шәхесләрдән тора, аларга шик-шөбһә,
билгесезлек һәм курку хисләре уятып манипуляцияләргә мөмкин.

79
00:08:07,200 --> 00:08:15,199
1969 елда Die Zeit газетасында басылган мәкаләдә чех психологы
Иво Планова (1934 елда туган) шәхесләрне һәм

80
00:08:15,199 --> 00:08:24,268
коллективларны системалы рәвештә деперсонализацияләү өчен
кулланылган төрле ысулларны түбәндәгечә тасвирлаган:

81
00:08:24,268 --> 00:08:33,620
Планавага караганда, тоталитар режимнарда
гомуми халык вакыйгаларга битарафлыкка бирелә.

82
00:08:33,620 --> 00:08:39,934
Бу битараф шәхесләр хәзер аңлы карарлар кабул
итәргә һәм көндәлек ризык табудан тыш максатлар

83
00:08:39,934 --> 00:08:43,900
куеп, аларга ирешү юлында тырышырга сәләтле түгелләр.

84
00:08:43,900 --> 00:08:50,517
Бу битарафлык, тасвирланганча, кинәт психик
җимерелү нәтиҗәсендә яки әкренләп үз-үзеңне

85
00:08:50,517 --> 00:08:54,820
ташлау процессы аша барлыкка килергә мөмкин.

86
00:08:54,820 --> 00:09:02,393
Акылны әкренләп, озак вакыт дәвамында какшату ысулы тагын да
нәтиҗәлерәк һәм тотрыклырак дип әйтелә, бигрәк тә шундый ук

87
00:09:02,393 --> 00:09:07,360
ысул белән йогынты ясалган кешеләр бер үк мохиттә яшәгәндә.

88
00:09:07,360 --> 00:09:14,290
Бу вариантта шулай ук гаеп комплексы – ягъни
үз-үзеңне гаепләү – һәм өмет белән уйнау бердәй әһәмиятле.

89
00:09:14,290 --> 00:09:21,022
Кат-кат кешеләргә ниндидер өмет бирелә, ул
соңыннан тормышка ашмый, аларны битараф

90
00:09:21,022 --> 00:09:25,700
тоту өчен, шуның белән алар баш күтәрмәсеннәр.

91
00:09:25,700 --> 00:09:29,880
Биредә хәзерге «коронавирус» сәясәте
белән чагыштыру чыннан да гаҗәпләндерә.

92
00:09:29,880 --> 00:09:38,208
Биредә дә хөкүмәт халык массалары гына моны яки шуны
эшләсә, коткару вәгъдәләре белән системалы рәвештә эшли.

93
00:09:38,208 --> 00:09:46,700
Шәхси «кайтадан тәрбияләү» тышкы дөнья белән элемтәне булдырмый,
ә зуррак кеше төркемнәрендә аралашу контрольдә тотыла.

94
00:09:46,700 --> 00:09:51,168
– бүген без моны
синхронлаштырылган матбугат чаралары аша кичерәбез.

95
00:09:51,168 --> 00:09:56,780
Даими пропаганда ике каршы нәтиҗәгә китерә:

96
00:09:56,780 --> 00:10:04,595
Бер төркем апатиягә бирелә, битараф була, ә
икенче, кечерәк төркем каршылык реакциясе күрсәтә

97
00:10:04,595 --> 00:10:10,100
һәм пропаганда артындагы хакыйкатьне табарга тели.

98
00:10:10,100 --> 00:10:19,173
Элек бергә тыныч яшәгән җәмгыятьне тирәннән бүлү
өчен идеаль шартлар, һәм бу хәзер янә кабатлана!

99
00:10:19,173 --> 00:10:23,624
Бидерманның «Мәҗбүр итү диаграммасы» һәм «Корона» чаралары

100
00:10:23,624 --> 00:10:30,391
Альберт Д. Бидерман, АКШ Һава Көчләрендә социаль галим, үз
«коercия диаграммасы» дип аталган схемасында американ

101
00:10:30,391 --> 00:10:37,660
сугыш әсирләрен системалы рәвештә яңадан тәрбияләү өчен
кулланылган кытай һәм корея газаплау ысулларын тасвирлаган.

102
00:10:37,660 --> 00:10:43,616
Бидерман сүзләренә караганда, моның өчен өч
төп элемент бар: бәйлелек, зәгыйфьлек һәм курку.

103
00:10:43,616 --> 00:10:50,521
Бер-берсенә тыгыз бәйләнгән «йомшак газаплау
ысуллары»ның сигез төрле алымнары рухи яктан бәйсез шәхесләрне

104
00:10:50,521 --> 00:10:54,560
тоталитар режимга кирәкле буйсынучан затларга әйләндерә.

105
00:10:54,560 --> 00:11:01,632
Әйдәгез, бу сигез принципка җентекләп күз салыйк һәм
аларны хәзерге коронавирус чаралары белән чагыштырыйк!

106
00:11:01,632 --> 00:11:06,440
Альберт Бидерман буенча мәҗбүри мине юу ысуллары 1-нче
ысул: изоляция / мәҗбүри монотонлык / сизүләрдән мәхрүм итү

107
00:11:06,440 --> 00:11:14,760
Тулы яки төркем изоляциясе аша тоткыннар бөтен социаль ярдәмнән
мәхрүм булдылар һәм үзләрен яклау мөмкинлеген югалттылар.

108
00:11:14,760 --> 00:11:23,520
Син өзлексез мәшгуль булырга мәҗбүр идең, җитәрлек физик күнегүләр
ясамадың һәм һәр көнне бер үк күңелсез тәртип белән яши идең.

109
00:11:23,520 --> 00:11:27,660
Коронавирус белән бәйле карантин һәм
араны саклау кагыйдәләре бер үк нәтиҗәгә ия.

110
00:11:27,660 --> 00:11:34,070
Мәдәни, спорт һәм гаилә традицияләре туктатыла, һәм
изоляция озаграк дәвам иткән саен, зыян күрүчеләрнең физик һәм

111
00:11:34,070 --> 00:11:38,528
психик сәламәтлегенә нәтиҗәләр дә шулкадәр үк драматик була.

112
00:11:38,528 --> 00:11:43,700
Караулыклар вакытында психик сәламәтлек
проблемалары, бигрәк тә балалар арасында, сизелерлек артты.

113
00:11:43,700 --> 00:11:45,200
Алым 2: Кабул итүне монополизацияләү

114
00:11:45,200 --> 00:11:49,728
Игътибар бары тик шунда ук булган
гадәттән тыш хәлгә генә юнәлә ала.

115
00:11:49,728 --> 00:11:52,940
Бу игътибарны читкә юнәлтә торган башка стимуллар тыелган.

116
00:11:52,940 --> 00:12:00,392
Тоткыннарны караңгылыкка яки көчле яктылыкка дучар иттеләр,
ләкин шул ук дәрәҗәдә нәтиҗәле булган – өзлексез лекцияләр һәм

117
00:12:00,392 --> 00:12:05,024
ялганнарны, догмаларны баш миеләренә сеңдерү өчен еш кабатлау.

118
00:12:05,024 --> 00:12:10,260
Бу безгә матбугатта коронавирус «очраклары»
турында өзлексез, чиксез саннар агымын хәтерләтмиме?

119
00:12:10,260 --> 00:12:16,447
Һәм, әлбәттә, барлык каршы фикерле тавышларны цензурага
алып, аларны халыктан яшерүгә юнәлгән тырышлыклар арта бара,

120
00:12:16,447 --> 00:12:20,448
экспертлар нинди югары дәрәҗәле һәм хөрмәтле булмасыннар.

121
00:12:20,448 --> 00:12:27,660
3-нче ысул: китерелгән талчыну,
зәгыйфьләнү Әлбәттә, бер мәлдә кешеләр талчына.

122
00:12:27,660 --> 00:12:32,320
Газаплаучылар чиратлашып газапладылар, ә тоткын моны эшли алмады.

123
00:12:32,320 --> 00:12:37,752
Ачлык, ясалма авырулар, йокысызлык һәм озак
сорау-җаваплар – алар махсус рәвештә арып бетүне китерү

124
00:12:37,752 --> 00:12:41,568
өчен кулланылган ысулларның кайберләре генә иде.

125
00:12:41,568 --> 00:12:43,460
Коронавирус белән параллельләр:

126
00:12:43,460 --> 00:12:51,560
Бер ярым ел буе өзлексез пропагандадан соң күпләр инде биреште һәм
хөкүмәтнең версиясен үз акылларыннан үткәрергә рөхсәт иттеләр.

127
00:12:51,560 --> 00:12:56,200
Алар моңа гади генә арып беткәннәр...
һәм ничектер моны хәтта аңлап була!

128
00:12:56,200 --> 00:13:02,112
Сез инде Иво Планава тасвирлаган битарафлык хәленә ирештегез.

129
00:13:02,112 --> 00:13:04,529
Алым 4: Куркынычлар

130
00:13:04,529 --> 00:13:11,556
Газапчылар курку һәм өметсезлек уяту өчен үлем
янаулары, чиге булмаган ялгызлык һәм төрмәгә ябылу,

131
00:13:11,556 --> 00:13:16,660
шулай ук корбаннарның гаиләләренә янаулар кулландылар.

132
00:13:16,660 --> 00:13:21,532
Коронавирус белән йоктыру турында ясалма
рәвештә тудырылган паника гына безне сәясәтчеләр

133
00:13:21,532 --> 00:13:24,864
кабул иткән чараларны кабул итәргә мәҗбүр итте.

134
00:13:24,864 --> 00:13:31,020
Балаларга әйтелде: әгәр алар бабайлары һәм әбиләре янына
килеп, хәтта кочакласалар, аларны куркыныч астына куячаклар.

135
00:13:31,020 --> 00:13:39,840
Чынлыкта, 2020 елның язында ук коронавирустан үлем
дәрәҗәсе гадәти сезонлы грипп белән бертигез булуы ачык иде.

136
00:13:39,840 --> 00:13:45,040
Шулай да, сугышчан масс-медиа яктыртуы өзлексез дәвам итте.

137
00:13:45,040 --> 00:13:52,923
Германия Эчке эшләр министрлыгының эчке
стратегия документыннан күренгәнчә, бу куркулар

138
00:13:52,923 --> 00:13:58,176
махсус рәвештә тудырылган һәм манипуляцияләнгән.

139
00:13:58,176 --> 00:14:01,984
5-нче ысул: Вакыт-вакыт йомшаклык

140
00:14:01,984 --> 00:14:08,636
Хәзер гамәл кылучылар вакыт-вакыт яхшы булып китәләр.
Көтмәгән мәрхәмәтлекләр һәм бүләкләр эмоциональ

141
00:14:08,636 --> 00:14:13,340
бәйләнеш тудыра һәм тоткынның кагыйдәләрне үтәвен тәэмин итә.

142
00:14:13,340 --> 00:14:23,060
Алар аның хәленең яхшыруына өметләр уята – гадәттә алар
тормышка ашмый, ләкин алар аны бутый һәм рухын төшерә.

143
00:14:23,060 --> 00:14:25,760
Бу да таныш яңгырый, шулай бит?

144
00:14:25,760 --> 00:14:31,700
Карабин – карабин юк, бу кагыйдә –
шул кагыйдә, һәм җиңеллек күренеп тора.

145
00:14:31,700 --> 00:14:35,136
Тагын берничә атна гына, аннары без тәмамларбыз...

146
00:14:35,136 --> 00:14:39,960
Кат-кат без тиздән гадәти тормышка
кайта алачакбыз дигән өметләр туа.

147
00:14:39,960 --> 00:14:43,424
Бу психологик стратегиянең бер өлеше генә!

148
00:14:43,424 --> 00:14:49,638
6-нчы ысул: «барысына да көчле булу» һәм «барысын да белү»не
күрсәтү Тоткынга теләсә нинди каршылыкның

149
00:14:49,638 --> 00:14:57,184
файдасыз булуы, ул түбәнрәк булуы һәм
һәрвакыт шулай булып калачагы турында ышандырыла.

150
00:14:57,184 --> 00:15:04,000
Коронавирус белән параллель: демонстрантларга каршы кулланылган
полиция көче дәүләт хакимиятенең физик өстенлеген күрсәтә.

151
00:15:04,000 --> 00:15:11,083
Хәтта БМОның газаплаулар буенча рәсми махсус докладчысы Нилс
Мелзер дә кисәтте, һәм мин цитата китерәм: «Полициянең

152
00:15:11,083 --> 00:15:18,272
кырыслыгы бөтен дөньяда көчәя һәм җәмәгать ышанычын,
социаль тынычлыкны, бердәмлекне һәм демокрацияне юк итә».

153
00:15:18,272 --> 00:15:23,648
Хөкүмәтләр үз халкын дошман итеп караудан туктасыннар!

154
00:15:23,648 --> 00:15:28,348
7-нче ысул: Деградация . Тулысынча
кемнеңдер мәрхәмәтендә булу каршылык күрсәтүнең

155
00:15:28,348 --> 00:15:31,200
бернинди нәтиҗәгә дә ирешәчәгенә өметне юк итә.

156
00:15:31,200 --> 00:15:34,880
Бу тоткынны бала яки хайван дәрәҗәсенә төшерә.

157
00:15:34,880 --> 00:15:41,035
Газапчылар моңа хурлыклы җәзалар, пычрак
мохит, мыскыл итү һәм көлү, яки тоткынга шәхси

158
00:15:41,035 --> 00:15:46,688
тормыш мөмкинлегеннән мәхрүм итү аша ирешәләр.

159
00:15:46,688 --> 00:15:54,995
Маскалар гына үзе үк чиста мыскыл, аннары
күпләр өчен бик күңелсез булган тестлар да бар.

160
00:15:54,995 --> 00:16:01,120
Кытай хәтта илгә керүче япон
гражданнарыннан аналь тампоннар алды.

161
00:16:01,120 --> 00:16:06,880
Вакцинацияләнмәгән кешеләрне мыскыллау
һәм аларга карата кимсетү киң таралган.

162
00:16:06,880 --> 00:16:15,360
Братвурст яки бургер белән кешеләрне
вакцинацияләргә җәлеп итү омтылышы ни дәрәҗәдә нәтиҗәле?

163
00:16:15,360 --> 00:16:23,104
Бу сиңа Павлов этләрен хәтерләтмиме, алар ашату вакытын
белдерүче чыңлаган чакта авызларынан су агып тора иде?

164
00:16:23,104 --> 00:16:27,556
ысулы 8: гади дәгъвәләрне гамәлгә ашыру

165
00:16:27,556 --> 00:16:31,380
Тоткыннар күңелсез, файдасыз протокол
кагыйдәләренә буйсынырга мәҗбүр булдылар.

166
00:16:31,380 --> 00:16:39,328
Бу аларны хакимнәренең, нинди мәгънәсез
булмасын, боерыкларын үтәргә күнектерде.

167
00:16:39,328 --> 00:16:43,280
Магънәсез чаралар шулай аталган пандемия
башланганнан бирле көндәлек тәртип булды.

168
00:16:43,280 --> 00:16:49,058
Мәсәлән, аэропортта теркәлгәндә минималь араларны
сакларга кирәк, ә берничә минуттан соң шул ук

169
00:16:49,058 --> 00:16:52,832
пассажирлар очкычта бер-берсенә бик якын утыралар.

170
00:16:52,832 --> 00:16:57,120
Кадерле тамашачылар, сез тагын күп
мисалларны шунда ук уйлап таба алырсыз дип ышанам!

171
00:16:57,120 --> 00:17:02,165
Бу эш артындагы стратегларның нияте гади: без
уйларга тиеш түгелбез, бернәрсәне дә сорарга

172
00:17:02,165 --> 00:17:04,520
тиеш түгелбез, ә буйсынырга өйрәнергә тиешбез.

173
00:17:04,520 --> 00:17:07,264
Диктатураның типик үзенчәлеге!

174
00:17:07,264 --> 00:17:15,220
Хәзерге вакытта нәтиҗә: Коронавирус очрагында бу «мәҗбүр
итү диаграммасының» барлык сигез пункты да үтәлгән кебек.

175
00:17:15,220 --> 00:17:20,080
Тоталитар дәүләт хакимиятен ничек урнаштырырга?

176
00:17:20,080 --> 00:17:27,160
Сорау: Ирек һәм демократиягә күнеккән халыкны төп
хокукларыннан яңадан баш тартырга ничек ышандырырга?

177
00:17:27,160 --> 00:17:31,456
Ирекле кешеләрне тоталитар системада
буйсындырылганнар итеп ничек әйләндерергә мөмкин?

178
00:17:31,456 --> 00:17:38,560
Кызганычка каршы, тарихта моны күп тапкырлар эшләгәннәр,
һәм хәзер бу омтылыш яңадан – бөтендөнья күләмендә – бара.

179
00:17:38,560 --> 00:17:43,980
Югарыда тасвирланган ниятләп
тудырылган массакүләм психоз – моның ачкычы.

180
00:17:43,980 --> 00:17:51,152
Дини галим Артур Верслуис фикеренчә, тоталитаризм —
ул шәхси кеше хокукларын юк итү белән бергә тулысынча

181
00:17:51,152 --> 00:17:55,420
үзәкләштерелгән дәүләт хакимиятенең заманча күренеше.

182
00:17:55,420 --> 00:18:02,668
Җәмгыять ике төркемгә бүленә: хакимнәр, аларны
диярлек илаһи дәрәҗәгә күтәрәләр, һәм халык, ул

183
00:18:02,668 --> 00:18:06,976
шушы аталган «элита»ның бәйле тезәләре булып кала.

184
00:18:06,976 --> 00:18:12,544
Икесе дә кеше табигатенә каршы килә, чөнки хакимнәр дә хаталы
кешеләр, һәм халыкны буйсындырылганнар итеп

185
00:18:12,544 --> 00:18:20,040
әйләндерүне бары тик шизофреник реакцияләргә охшаш
ялгыш ышанулар аша гына тормышка ашырырга мөмкин.

186
00:18:20,040 --> 00:18:27,968
Беренче адым һәрвакыт курку уятудан гыйбарәт, ул
психологик террор дулкыннарында аеруча нәтиҗәле.

187
00:18:27,968 --> 00:18:35,846
Мерлоу яза, һәм мин цитата китерәм: «Һәр террор
дулкыны паузадан соң элеккесеннән дә көчлерәк тәэсир ясый,

188
00:18:35,846 --> 00:18:39,860
чөнки кешеләр алдагы тәҗрибәдән әле дә тынычсызлана.»

189
00:18:39,860 --> 00:18:46,876
Мораль тотрыклы рәвештә кими бара, һәм һәр яңа
пропаганда кампаниясенең психологик йогынтысы көчәя;

190
00:18:46,876 --> 00:18:51,328
ул инде йомшартылган җәмәгатьчелеккә барып ирешә.

191
00:18:51,328 --> 00:18:56,420
Шул ук вакытта пропаганда халык
күпчелегенең акылларын бутарга ярдәм итә.

192
00:18:56,420 --> 00:19:02,740
«Куркыныч» чыганагы һәм «кризис» табигате
турында ялгыш мәгълүмат системалы рәвештә таратыла.

193
00:19:02,740 --> 00:19:10,800
Интернет чорында мәгълүмат алгоритмнар ярдәмендә махсус
юнәлтелә яки хәтта тулысынча блоклана, ягъни цензуралана.

194
00:19:10,800 --> 00:19:18,496
Кулланучы интернетта алдан нәрсә караганына
карап, аңа охшаш мәгълүмат яңадан тәкъдим ителә.

195
00:19:18,496 --> 00:19:29,664
Шулай итеп, төрле максатлы төркемнәр
чынбарлыкны бөтенләй төрлечә кабул итә алалар.

196
00:19:29,664 --> 00:19:37,963
Технология бәйлелек тудыручы фактор буларак, изоляция катализатор
буларак Чөнки заманча пропаганда җәлеп итәрлек технологияләр

197
00:19:37,963 --> 00:19:45,220
– смартфоннар, интернет, телевидение һ.б. – рәвешендә
килә, ул киң һәм дәртләнеп кулланыла, һәм күп кешеләр аңа бәйле.

198
00:19:45,220 --> 00:19:51,560
Һәм кешеләрнең социаль элемтәләре
чикләнгәндә ул иң нәтиҗәле була.

199
00:19:51,560 --> 00:19:57,925
Һәркем дә пропагандадан күзләре томаланган түгел, шуңа күрә
«социаль дистанция» терминны даими ялган

200
00:19:57,925 --> 00:20:04,416
мәгълүмат агымы тәэсиреннән азат калган кешеләрнең
төзәтү көчен нейтральләштерү өчен кулланалар.

201
00:20:04,416 --> 00:20:12,220
Йоост Меерлоу яза, һәм мин цитата китерәм: «Җәнлекләрне
йомшарту өчен изоляция һәм стимулларны сабыр кабатлау кирәк.»

202
00:20:12,220 --> 00:20:15,020
Тоталитарлар бу кагыйдәне үтәделәр.

203
00:20:15,020 --> 00:20:21,840
Алар беләләр, сәяси корбаннарын изоляциядә
тотсалар, аларны иң тиз шартларга өйрәтә алалар.

204
00:20:21,840 --> 00:20:27,341
Кешеләр күпмедер вакыт психологик террор
дулкыннары белән селкетелгәч, алар өметсез һәм якланмый

205
00:20:27,341 --> 00:20:30,500
торган хәлгә килә. Кешеләр тәртипле дөньяга омтыла.

206
00:20:30,500 --> 00:20:35,932
Хәзерге вакытта тоталитарлар шундый дөнья
тәкъдим итә – ләкин ул ирек бәрабәренә, үз

207
00:20:35,932 --> 00:20:39,180
тормышыңны үзең контрольдә тоту бәрабәренә төшә.

208
00:20:39,180 --> 00:20:46,304
Элек ирекле һәм бәйсез булган кешеләр хәзер
буйсынучан һәм әмергә колак салучы подданиклар булып калды!

209
00:20:46,304 --> 00:20:54,820
Ялган һәм буталчыклык – файдалы кораллар Тоталитар
режим корбаннары ялган сөйләргә махсус өйрәтелә.

210
00:20:54,820 --> 00:21:01,367
Даими рәвештә максатчан рәвештә юнәлешне кабат-кабат
үзгәртүче ялган хәбәрләрне ишетү логик фикерләүне шулкадәр бутый

211
00:21:01,367 --> 00:21:05,040
ки, кайбер кешеләр ялганга каршы үзләрен яклаудан туктыйлар.

212
00:21:05,040 --> 00:21:09,040
Кешеләр пассив хәлгә килә һәм хикәяне бөтенләй үзләштерәләр.

213
00:21:09,040 --> 00:21:15,584
Ирекле фикерләү арткы планда кала,
аның урынына идеологик сеңдерү килә.

214
00:21:15,584 --> 00:21:20,032
Тел мондый пропаганданың мөһим өлеше.

215
00:21:20,032 --> 00:21:26,944
Сүзләр үзләренең башлангыч мәгънәләрен
югалталар, һәм бу да акылга турыдан-туры һөҗүм.

216
00:21:26,944 --> 00:21:31,584
Кешеләр гадәт җанварлары.

217
00:21:31,584 --> 00:21:36,352
Әкренләп, акрынлап, ләкин ышанычлы рәвештә,
гражданнар камил булмаган системага күнегә баралар.

218
00:21:36,352 --> 00:21:41,460
Ерактагы илләрдә яки тарихи үткәнне
караганда тоталитар структураларны танырга җиңел.

219
00:21:41,460 --> 00:21:46,498
Мәсәлән, Төньяк Кореяга караганда, Көнбатыштагы һәркем, мөгаен,
болай ди: «Нинди акылдан язган культ!» Кызганычка каршы,

220
00:21:46,498 --> 00:21:51,640
әгәр син үзе шунда эләккән булсаң, башлангычларны аңлау
шулкадәр дә җиңел түгел, без хәзер нәкъ менә шул хәлдә!

221
00:21:51,640 --> 00:21:56,640
Без дә хакимияткә буйсынырга һәм хөрмәт итәргә күнегәбез!

222
00:21:56,640 --> 00:22:00,448
Бу сезгә безнең илдәге караңгы чорларны хәтерләтмиме?

223
00:22:00,448 --> 00:22:07,411
«Сәбәп»тән башлап, аннары акылдан язуга таба ага
Күпчелек идеологияләр үз тарафдарларын акыллы – яисә ким

224
00:22:07,411 --> 00:22:10,900
дигәндә акыллы яңгыраган – идеяләр белән җәлеп итә.

225
00:22:10,900 --> 00:22:21,152
Мәсәлән, коронавирусны алыйк: глобаллашкан дөньяда йогышлы авыру
таралу идеясе халыкның өстенлек иткән карашларына туры килә.

226
00:22:21,152 --> 00:22:26,920
Шуңа күрә күпчелек кешеләр башта
сәламәтлекне саклау чараларын хупладылар.

227
00:22:26,920 --> 00:22:32,096
Әмма мие юу процессында билгеле бер
мизгелдә логика инде роль уйнамый.

228
00:22:32,096 --> 00:22:35,080
Абсурд рәвештә, чынлыкта киресенчә дөрес.

229
00:22:35,080 --> 00:22:42,566
Каршылыклар идеологиянең көчен тагын да ныгыта,
моны фундаменталист диннәр мисалы күрсәтә. Шулай ук

230
00:22:42,566 --> 00:22:46,780
«sunk costs» дип аталган феномен да зур роль уйный.

231
00:22:46,780 --> 00:22:54,914
Чүмерелгән чыгымнар – башка сүз белән әйткәндә, чүмерелгән яки
кире кайтарылмый торган чыгымнар – сез инде проектка

232
00:22:54,914 --> 00:23:03,392
күп вакыт, көч һәм, мөгаен, акча салгансыз, шуңа
күрә бу проектны хата дип тану кыен яки мөмкин түгел.

233
00:23:03,392 --> 00:23:10,144
Сындырылган вәгъдәләр системалы рәвештә була
Сайланудан соң сәясәтчеләр «Кичә нәрсә дидем соң?» дип

234
00:23:10,144 --> 00:23:14,816
уйлаган кебек тотына башлагач, без әле дә гаҗәпләнәбезме?

235
00:23:14,816 --> 00:23:19,160
Сындырылган вәгъдәләр системалы рәвештә бара,
гомумән сәясәттә дә, коронавирус белән бәйле мәсьәләдә дә.

236
00:23:19,160 --> 00:23:23,644
Чараларның ахыры юк, вакцинация аша
иммунитет юк, битлек киюнең һәм вакцинацияләнгән

237
00:23:23,644 --> 00:23:26,880
кешеләргә карата шундый ук бурычларның ахыры юк.

238
00:23:26,880 --> 00:23:32,960
Шулай да халыкның күпчелеге үз
хөкүмәтләренә һәм хәтта матбугатка ышануын дәвам итә.

239
00:23:32,960 --> 00:23:40,640
Бу алда телгә алынган «Стокгольм синдромы» мисалы булып
тора һәм халыкның идеологиягә глобаль рәвештә шуышуын күрсәтә.

240
00:23:40,640 --> 00:23:48,466
Коронавирус чаралары тәмамлану куркуы Пропаганданың нинди
дәрәҗәдә уңышка ирешкәнен без кайбер кешеләрнең инде коронавирус

241
00:23:48,466 --> 00:23:52,860
чаралары булмаган дөньяга кире кайтырга теләмәвеннән күрә алабыз.

242
00:23:52,860 --> 00:24:02,336
Алар идеологияне шулкадәр үзләштергәннәр ки,
«пещера синдромы» – гадәтилек куркуы – барлыкка килгән.

243
00:24:02,336 --> 00:24:06,872
Андый кешеләр соңыннан үзгәчә фикер
йөртүчеләргә, ялганга ышанмаганнарга һәм гадәти

244
00:24:06,872 --> 00:24:10,176
тормышка кайтырга омтылучыларга басым ясыйлар.

245
00:24:10,176 --> 00:24:16,818
Менә нәкъ менә тоталитар режимгә нәрсә кирәк:
басымны тик «өстән» генә түгел — ягъни хөкүмәттән һәм

246
00:24:16,818 --> 00:24:21,484
матбугаттан — ә «яндан» да — ягъни ватандашлардан.

247
00:24:21,484 --> 00:24:25,975
Хәзерге вакытта без сүзне хезмәттәшебезгә тапшырырга телибез

248
00:24:25,975 --> 00:24:33,356
Хөрмәтле тамашачылар, ExpressZeitung газетасының бу анализына
карап, каршылыклы һәм еш кына бөтенләй абсурд

249
00:24:33,356 --> 00:24:40,480
кагыйдәләр һәм тыюлар артында бик нык уйланылган һәм
хәйләкәр стратегия ятканын шикләнмичә мөмкин түгел.

250
00:24:40,480 --> 00:24:45,940
Биредә кешелеккә каршы катлаулы
психологик сугыш алып барыла кебек.

251
00:24:45,940 --> 00:24:54,080
Шушы яктан караганда, барлык бу чаралар да аңлашыла –
җепләрне тартучылар күзлегеннән караганда! Бу анализ куркыныч.

252
00:24:54,080 --> 00:25:02,400
Ләкин бу күңелсез һәм уңайсыз мәсьәләгә туры карап
кына без тиешле каршы чараларны кабул итә алабыз.

253
00:25:02,400 --> 00:25:09,086
Бер мөһим мәгълүмат – ул мәгълүмат үзе. Зинһар, бу
программаны уртаклашыгыз! Шулай итеп, көннән-көн күбрәк кеше

254
00:25:09,086 --> 00:25:12,980
булып үтүче мие юу программасын аңлап, аны туктата алсыннар.

255
00:25:12,980 --> 00:25:22,460
Түбәндәге сылтамаларда сез шулай ук Express газетасына сылтама
таба аласыз, анда оригиналь басманы уку өчен заказ бирә аласыз.

256
00:25:34,540 --> 00:25:35,940