WEBVTT

00:00.512 --> 00:06.368
Кешеләрне бергә курку хисе белән тулыландырганда, аларны
иң җиңел манипуляцияләргә һәм контрольдә тотарга була.

00:06.368 --> 00:13.253
Бүген дөнья сугышы яки климат катастрофасы куркынычын уйдырып,
бөтен халыкны массаль гипноз хәленә, хәтта шоктан китерелгән

00:13.253 --> 00:17.440
паралич хәленә китерәләр һәм шуның белән аларны көчсез итәләр.

00:17.440 --> 00:23.752
Курку аркасында травмаланган халыкны соңыннан иң җинаятьчел
законнарны, шул исәптән аларның хокукларыннан мәхрүм

00:23.752 --> 00:30.940
итүне дә, кабул итәргә мәҗбүр итәргә мөмкин, бу инде
сәхнәләштерелгән коронавирус пандемиясе вакытында да булды.

00:30.940 --> 00:38.060
Дөнья ахыры куркулары белән паралич хәленә китерелгән халык
шуннан соң яисә ул чакта даими рәвештә тузан маскалары киеп

00:38.060 --> 00:46.180
йөрү кебек мәгънәсез күрсәтмәләрне, яисә бүген фатирны алырлык
булмаган хәлгә китерүче мәгънәсез җылыту кагыйдәләрен йота.

00:46.180 --> 00:52.402
Түбәндәге «Массаль психоз» документаль фильмы, ул коронавирус
пандемиясе мисалында кешелеккә каршы бу

00:52.402 --> 00:59.520
катлаулы психологик сугыш стратегияләрен аңлата,
бүгенге көндә элеккегә караганда дә әһәмиятлерәк!

00:59.520 --> 01:07.500
«Психоз» термины реальлек белән бәйләнешне
югалткан җитди психик бозылуларны аңлата.

01:07.500 --> 01:14.220
Бу симптомнар бөтен бер төркем кешеләрдә
күзәтелсә, аны «массаль психоз» дип атыйлар.

01:14.220 --> 01:22.700
Гасырлар буе көчле затлар тоталитар система кертү өчен бу борчылу
бозылуын тудырганнар һәм файдаланганнар, чөнки иллюзия сихере

01:22.700 --> 01:27.680
астында гына кешеләр үз хокукларыннан баш тартырга риза була.

01:27.680 --> 01:30.680
Бүген бу өчен кирәкле курку
нигездә масс-медиа тарафыннан тудырыла.

01:30.680 --> 01:36.960
Ләкин бу киләчәк тираниячеләр кеше акылын ничек үзгәртеп, ул
үз мәнфәгатьләренә каршы эш итәрлек итеп формалаштыра ала?

01:36.960 --> 01:43.185
Җавапны психология бирә: ул «мие юу», «акыл
контроле» һәм иң югары формасы буларак

01:43.185 --> 01:48.125
«менцид» – акылны үтерү терминнарын уйлап тапкан.

01:48.125 --> 01:58.015
Иван Павловның ысуллары: уңышлы идеологик сеңдерүнең ачкычы Иван
Петрович Павлов — этләр белән үткәрелгән уңышлы күнегү

01:58.015 --> 02:05.994
тәҗрибәләре аша этләрнең һәм кешеләрнең уйлау һәм
тәртип үрнәкләрен «яңадан программалаштырырга»

02:05.994 --> 02:10.780
мөмкин булуын күрсәткән рус табибы һәм физиологы иде.

02:10.780 --> 02:17.792
Этләр өстендә үткәргән тәҗрибәләре өчен аңа бары
тик кыңгырау, эт азыгы, эт һәм вакыт кына кирәк иде.

02:17.792 --> 02:22.496
Ач эт ризыкны күрүгә үк һәрвакыт авызы су килә иде.

02:22.496 --> 02:32.460
Аннары Павлов эткә ашату саен чылтырауны чылтырата иде.
Күп тапкыр кабатлагач, эт шулкадәр өйрәнде ки, хәтта чылтырау

02:32.460 --> 02:38.368
гына ишетелсә дә, авызы су китә иде, ризык булмаганда да.

02:38.368 --> 02:43.120
Павлов кеше акылын шундый ук рәвештә
формалаштырырга мөмкин дип ышанган.

02:43.120 --> 02:50.283
Ул кешеләрне хайваннар дип санады, бераз югарырак үскән булсалар
да, асылда стимуллар белән шартландырыла ала

02:50.283 --> 02:57.360
торган хайваннар гына – һәм кешелеккә карата бу
карашны шул вакыттагы Совет хакимияте дә уртаклашты.

02:57.360 --> 03:06.880
Шуңа күрә советлар хакимиятне кулга алганнан соң Павлов зур
дәртләнеп, кешеләр өстендә тәҗрибәләрен дәвам итәргә рөхсәт алды.

03:06.880 --> 03:13.146
1919 елда Владимир Ленин Павлов белән әңгәмәсендә
болай диде: «Мин Русия массаларының коммунистик

03:13.146 --> 03:16.460
фикерләү һәм реакция ясау үрнәгенә иярергә телим».

03:16.460 --> 03:21.260
Кешеләрне төзәтеп, без теләгәнчә формалаштырырга була.

03:21.260 --> 03:26.060
Коммунистик системаның төп максаты кеше табигатен үзгәртү иде.

03:26.060 --> 03:32.128
Һәм Павловның тикшеренүләре бу
максатка ирешү өчен теоретик нигез булдырды.

03:32.128 --> 03:36.580
Павловның ысуллары марксистик идеологиянең төп
асылы – кешеләрне яңадан тәрбияләү һәм яңадан

03:36.580 --> 03:39.712
программалаштыру өчен махсус яраклаштырылган иде.

03:39.712 --> 03:47.214
Гадәттә, ачык акыл мондый йогынтыга каршы саклаучы калкан булып
тора, ләкин махсус рәвештә тудырылган ару, физик

03:47.214 --> 03:54.752
көчсезлек һәм психологик стресс аша үткәрелгән
тәҗрибәләр рухны сындырды һәм логик фикерләүне бозды.

03:54.752 --> 03:58.222
Акыллы кешеләрне идеологик яктан эшкәртеп,
хәтта әйтергә була – өйрәткән кебек – гади

03:58.222 --> 04:01.480
акыллы кешеләр кебек үк җиңел генә итеп була.

04:01.480 --> 04:06.400
Мие юу, психик газаплау һәм ялган танылулар

04:06.400 --> 04:12.989
Мие юу һәм ул тудырган ялган танылуларны урта гасыр шартларында,
мәсәлән, сихерчеләрне эзәрлекләү чорында булган кебек күз

04:12.989 --> 04:19.400
алдына китерергә ярамый: анда газапланган корбан физик
газаплар туктасын өчен генә теләсә нинди гаепне дә таныган.

04:19.400 --> 04:28.533
Чынлыкта бу — кешенең төп карашларын һәм чынбарлыкны кабул итүен
юкка чыгарып, аларны яңадан формалаштыру максатыннан үткәрелүче

04:28.533 --> 04:34.400
системалы идеологик сеңдерү һәм мәҗбүр итүнең катлаулы ритуалы.

04:34.400 --> 04:42.380
Нидерланд табибы һәм психологы Йоост Меерлоо «менцид»
терминын уйлап тапкан, ул акылны үтерү дигәнне аңлата.

04:42.380 --> 04:46.368
Шулай ук әйтергә була: ачык фикерләүне үтерү.

04:46.368 --> 04:56.128
Ләкин бу акылга каршы борынгы җинаять XX гасыр дәвамында гына
нәтиҗәле рәвештә системалаштырылды һәм тагын да камилләштерелде.

04:56.128 --> 05:01.986
Мондый психологик террор корбаннары ахыр чиктә
үзләре дә ышанган ялган танылулар ясап,

05:01.986 --> 05:06.175
беркайчан да кылмаган җинаятьләрне үз өсләренә алдылар.

05:06.175 --> 05:14.340
Түбәндәге видео бу психологик террорның төрмә лагерьләрендә
ни дәрәҗәдә кулланылганын яки сынап каралганын аңлата.

05:14.340 --> 05:19.091
Бу психологик террор төрмә
лагерьләрендә кулланылган яки сынап каралган:

05:19.091 --> 05:21.504
Фаза 1:

05:21.504 --> 05:31.424
Беренчедән, корбаннарны нык какшаттылар, күбесенчә каты физик
көч кулланып түгел, ә ачлык, салкынлык, ялгызлык һәм курку аша.

05:31.424 --> 05:37.984
Сулышны чикләүче битлекләр дә
кулланылган, мәсәлән, Гуантанамо төрмә лагерендә.

05:37.984 --> 05:47.360
Туктаусыз сораулар һәм йокысызлык кискен аруга һәм тулы
өметсезлеккә китерде, мие юучылар теләгән дәрәҗәгә җиткерде.

05:47.360 --> 05:52.768
Зыян күрүченең егылып төшүе гадәттә кинәт була иде.

05:52.768 --> 06:00.720
Мерлоо бу этап турында язган, һәм мин цитата китерәм:
«Бу шундый: кинәт буйсынуга һәм раслауга әйләнә кебек».

06:00.720 --> 06:06.160
Бу ноктадан башлап, психоаналитик
терминнарда, шәхеснең аң-фикерендә паразит

06:06.160 --> 06:10.912
суперога яши, ул яңа хуҗасының тавышын сөйли.

06:10.912 --> 06:16.499
Бу кинәт бирелү аңсыз һәм тулысынча эмоциональ процесс булып тора
һәм хәтта «Стокгольм синдромы» дип аталган

06:16.499 --> 06:22.000
күренешне дә уята ала, анда җинаять корбаны гамәл
кылучыга карата билгеле бер шәфкать хисе кичерә.

06:25.820 --> 06:29.723
2-нче этап:

06:29.723 --> 06:37.400
Сынудан соң ялган таныуны берничә тапкыр укып
чыгардылар һәм шулай итеп корбанның мие сеңдерелде.

06:37.400 --> 06:47.200
Хикәяне мөмкин кадәр ышанычлы итеп күрсәтү өчен өстәмә дәлилләр
һәм нигезләмәләр дә китерелде, хәтта ул бөтенләй ялган булса да.

06:47.200 --> 06:49.120
Өченче этап:

06:49.120 --> 06:55.200
Хәзер гаепләнүче ялган таныу
ясап, башкаларны да гаепләргә мөмкин.

06:55.200 --> 07:02.979
Бер мисал (күпләр арасыннан) — АКШ диңгез пехотасы
корпусының югары дәрәҗәле әгъзасы Франк Һ. Швабл, ул

07:02.979 --> 07:09.060
Корея сугышы вакытында Кытай коммунистлары кулына эләкте.

07:09.060 --> 07:18.400
Озак айлар буе тоткынлыкта булгач, ул АКШның Кореяда
биологик сугыш җинаятьләре кылуын бик җентекләп таныды.

07:18.400 --> 07:28.320
АКШка кире кайткач, ул хәрби мәхкәмәдә үз-үзен
яклап: «Сүзләр минеке иде, ә уйлар аларныкы иде», диде.

07:28.320 --> 07:35.872
Ул шаһитлыгын кире алды һәм аңа карата
кулланылган мие юу ысулларын ачыклады.

07:35.872 --> 07:40.096
Ләкин һәркемнең дә Швабл кебек психик чыдамлыгы юк иде.

07:40.096 --> 07:47.712
Кытайлар тарафыннан әсиргә алынган АКШ
солдатларының якынча өчтән бере нык коммунистларга әйләнде.

07:47.712 --> 07:52.384
Бөтен җәмгыятьне мие юдыру

07:52.384 --> 07:58.880
Шул ук рәвешчә шәхескә чит фикерләрне системалы рәвештә урнаштыру
мөмкин булган кебек, зур төркемгә дә моны эшләргә мөмкин.

07:58.880 --> 08:07.200
Җәмгыять — ул шәхесләрдән тора, аларга шик-шөбһә,
билгесезлек һәм курку хисләре уятып манипуляцияләргә мөмкин.

08:07.200 --> 08:15.199
1969 елда Die Zeit газетасында басылган мәкаләдә чех психологы
Иво Планова (1934 елда туган) шәхесләрне һәм

08:15.199 --> 08:24.268
коллективларны системалы рәвештә деперсонализацияләү өчен
кулланылган төрле ысулларны түбәндәгечә тасвирлаган:

08:24.268 --> 08:33.620
Планавага караганда, тоталитар режимнарда
гомуми халык вакыйгаларга битарафлыкка бирелә.

08:33.620 --> 08:39.934
Бу битараф шәхесләр хәзер аңлы карарлар кабул
итәргә һәм көндәлек ризык табудан тыш максатлар

08:39.934 --> 08:43.900
куеп, аларга ирешү юлында тырышырга сәләтле түгелләр.

08:43.900 --> 08:50.517
Бу битарафлык, тасвирланганча, кинәт психик
җимерелү нәтиҗәсендә яки әкренләп үз-үзеңне

08:50.517 --> 08:54.820
ташлау процессы аша барлыкка килергә мөмкин.

08:54.820 --> 09:02.393
Акылны әкренләп, озак вакыт дәвамында какшату ысулы тагын да
нәтиҗәлерәк һәм тотрыклырак дип әйтелә, бигрәк тә шундый ук

09:02.393 --> 09:07.360
ысул белән йогынты ясалган кешеләр бер үк мохиттә яшәгәндә.

09:07.360 --> 09:14.290
Бу вариантта шулай ук гаеп комплексы – ягъни
үз-үзеңне гаепләү – һәм өмет белән уйнау бердәй әһәмиятле.

09:14.290 --> 09:21.022
Кат-кат кешеләргә ниндидер өмет бирелә, ул
соңыннан тормышка ашмый, аларны битараф

09:21.022 --> 09:25.700
тоту өчен, шуның белән алар баш күтәрмәсеннәр.

09:25.700 --> 09:29.880
Биредә хәзерге «коронавирус» сәясәте
белән чагыштыру чыннан да гаҗәпләндерә.

09:29.880 --> 09:38.208
Биредә дә хөкүмәт халык массалары гына моны яки шуны
эшләсә, коткару вәгъдәләре белән системалы рәвештә эшли.

09:38.208 --> 09:46.700
Шәхси «кайтадан тәрбияләү» тышкы дөнья белән элемтәне булдырмый,
ә зуррак кеше төркемнәрендә аралашу контрольдә тотыла.

09:46.700 --> 09:51.168
– бүген без моны
синхронлаштырылган матбугат чаралары аша кичерәбез.

09:51.168 --> 09:56.780
Даими пропаганда ике каршы нәтиҗәгә китерә:

09:56.780 --> 10:04.595
Бер төркем апатиягә бирелә, битараф була, ә
икенче, кечерәк төркем каршылык реакциясе күрсәтә

10:04.595 --> 10:10.100
һәм пропаганда артындагы хакыйкатьне табарга тели.

10:10.100 --> 10:19.173
Элек бергә тыныч яшәгән җәмгыятьне тирәннән бүлү
өчен идеаль шартлар, һәм бу хәзер янә кабатлана!

10:19.173 --> 10:23.624
Бидерманның «Мәҗбүр итү диаграммасы» һәм «Корона» чаралары

10:23.624 --> 10:30.391
Альберт Д. Бидерман, АКШ Һава Көчләрендә социаль галим, үз
«коercия диаграммасы» дип аталган схемасында американ

10:30.391 --> 10:37.660
сугыш әсирләрен системалы рәвештә яңадан тәрбияләү өчен
кулланылган кытай һәм корея газаплау ысулларын тасвирлаган.

10:37.660 --> 10:43.616
Бидерман сүзләренә караганда, моның өчен өч
төп элемент бар: бәйлелек, зәгыйфьлек һәм курку.

10:43.616 --> 10:50.521
Бер-берсенә тыгыз бәйләнгән «йомшак газаплау
ысуллары»ның сигез төрле алымнары рухи яктан бәйсез шәхесләрне

10:50.521 --> 10:54.560
тоталитар режимга кирәкле буйсынучан затларга әйләндерә.

10:54.560 --> 11:01.632
Әйдәгез, бу сигез принципка җентекләп күз салыйк һәм
аларны хәзерге коронавирус чаралары белән чагыштырыйк!

11:01.632 --> 11:06.440
Альберт Бидерман буенча мәҗбүри мине юу ысуллары 1-нче
ысул: изоляция / мәҗбүри монотонлык / сизүләрдән мәхрүм итү

11:06.440 --> 11:14.760
Тулы яки төркем изоляциясе аша тоткыннар бөтен социаль ярдәмнән
мәхрүм булдылар һәм үзләрен яклау мөмкинлеген югалттылар.

11:14.760 --> 11:23.520
Син өзлексез мәшгуль булырга мәҗбүр идең, җитәрлек физик күнегүләр
ясамадың һәм һәр көнне бер үк күңелсез тәртип белән яши идең.

11:23.520 --> 11:27.660
Коронавирус белән бәйле карантин һәм
араны саклау кагыйдәләре бер үк нәтиҗәгә ия.

11:27.660 --> 11:34.070
Мәдәни, спорт һәм гаилә традицияләре туктатыла, һәм
изоляция озаграк дәвам иткән саен, зыян күрүчеләрнең физик һәм

11:34.070 --> 11:38.528
психик сәламәтлегенә нәтиҗәләр дә шулкадәр үк драматик була.

11:38.528 --> 11:43.700
Караулыклар вакытында психик сәламәтлек
проблемалары, бигрәк тә балалар арасында, сизелерлек артты.

11:43.700 --> 11:45.200
Алым 2: Кабул итүне монополизацияләү

11:45.200 --> 11:49.728
Игътибар бары тик шунда ук булган
гадәттән тыш хәлгә генә юнәлә ала.

11:49.728 --> 11:52.940
Бу игътибарны читкә юнәлтә торган башка стимуллар тыелган.

11:52.940 --> 12:00.392
Тоткыннарны караңгылыкка яки көчле яктылыкка дучар иттеләр,
ләкин шул ук дәрәҗәдә нәтиҗәле булган – өзлексез лекцияләр һәм

12:00.392 --> 12:05.024
ялганнарны, догмаларны баш миеләренә сеңдерү өчен еш кабатлау.

12:05.024 --> 12:10.260
Бу безгә матбугатта коронавирус «очраклары»
турында өзлексез, чиксез саннар агымын хәтерләтмиме?

12:10.260 --> 12:16.447
Һәм, әлбәттә, барлык каршы фикерле тавышларны цензурага
алып, аларны халыктан яшерүгә юнәлгән тырышлыклар арта бара,

12:16.447 --> 12:20.448
экспертлар нинди югары дәрәҗәле һәм хөрмәтле булмасыннар.

12:20.448 --> 12:27.660
3-нче ысул: китерелгән талчыну,
зәгыйфьләнү Әлбәттә, бер мәлдә кешеләр талчына.

12:27.660 --> 12:32.320
Газаплаучылар чиратлашып газапладылар, ә тоткын моны эшли алмады.

12:32.320 --> 12:37.752
Ачлык, ясалма авырулар, йокысызлык һәм озак
сорау-җаваплар – алар махсус рәвештә арып бетүне китерү

12:37.752 --> 12:41.568
өчен кулланылган ысулларның кайберләре генә иде.

12:41.568 --> 12:43.460
Коронавирус белән параллельләр:

12:43.460 --> 12:51.560
Бер ярым ел буе өзлексез пропагандадан соң күпләр инде биреште һәм
хөкүмәтнең версиясен үз акылларыннан үткәрергә рөхсәт иттеләр.

12:51.560 --> 12:56.200
Алар моңа гади генә арып беткәннәр...
һәм ничектер моны хәтта аңлап була!

12:56.200 --> 13:02.112
Сез инде Иво Планава тасвирлаган битарафлык хәленә ирештегез.

13:02.112 --> 13:04.529
Алым 4: Куркынычлар

13:04.529 --> 13:11.556
Газапчылар курку һәм өметсезлек уяту өчен үлем
янаулары, чиге булмаган ялгызлык һәм төрмәгә ябылу,

13:11.556 --> 13:16.660
шулай ук корбаннарның гаиләләренә янаулар кулландылар.

13:16.660 --> 13:21.532
Коронавирус белән йоктыру турында ясалма
рәвештә тудырылган паника гына безне сәясәтчеләр

13:21.532 --> 13:24.864
кабул иткән чараларны кабул итәргә мәҗбүр итте.

13:24.864 --> 13:31.020
Балаларга әйтелде: әгәр алар бабайлары һәм әбиләре янына
килеп, хәтта кочакласалар, аларны куркыныч астына куячаклар.

13:31.020 --> 13:39.840
Чынлыкта, 2020 елның язында ук коронавирустан үлем
дәрәҗәсе гадәти сезонлы грипп белән бертигез булуы ачык иде.

13:39.840 --> 13:45.040
Шулай да, сугышчан масс-медиа яктыртуы өзлексез дәвам итте.

13:45.040 --> 13:52.923
Германия Эчке эшләр министрлыгының эчке
стратегия документыннан күренгәнчә, бу куркулар

13:52.923 --> 13:58.176
махсус рәвештә тудырылган һәм манипуляцияләнгән.

13:58.176 --> 14:01.984
5-нче ысул: Вакыт-вакыт йомшаклык

14:01.984 --> 14:08.636
Хәзер гамәл кылучылар вакыт-вакыт яхшы булып китәләр.
Көтмәгән мәрхәмәтлекләр һәм бүләкләр эмоциональ

14:08.636 --> 14:13.340
бәйләнеш тудыра һәм тоткынның кагыйдәләрне үтәвен тәэмин итә.

14:13.340 --> 14:23.060
Алар аның хәленең яхшыруына өметләр уята – гадәттә алар
тормышка ашмый, ләкин алар аны бутый һәм рухын төшерә.

14:23.060 --> 14:25.760
Бу да таныш яңгырый, шулай бит?

14:25.760 --> 14:31.700
Карабин – карабин юк, бу кагыйдә –
шул кагыйдә, һәм җиңеллек күренеп тора.

14:31.700 --> 14:35.136
Тагын берничә атна гына, аннары без тәмамларбыз...

14:35.136 --> 14:39.960
Кат-кат без тиздән гадәти тормышка
кайта алачакбыз дигән өметләр туа.

14:39.960 --> 14:43.424
Бу психологик стратегиянең бер өлеше генә!

14:43.424 --> 14:49.638
6-нчы ысул: «барысына да көчле булу» һәм «барысын да белү»не
күрсәтү Тоткынга теләсә нинди каршылыкның

14:49.638 --> 14:57.184
файдасыз булуы, ул түбәнрәк булуы һәм
һәрвакыт шулай булып калачагы турында ышандырыла.

14:57.184 --> 15:04.000
Коронавирус белән параллель: демонстрантларга каршы кулланылган
полиция көче дәүләт хакимиятенең физик өстенлеген күрсәтә.

15:04.000 --> 15:11.083
Хәтта БМОның газаплаулар буенча рәсми махсус докладчысы Нилс
Мелзер дә кисәтте, һәм мин цитата китерәм: «Полициянең

15:11.083 --> 15:18.272
кырыслыгы бөтен дөньяда көчәя һәм җәмәгать ышанычын,
социаль тынычлыкны, бердәмлекне һәм демокрацияне юк итә».

15:18.272 --> 15:23.648
Хөкүмәтләр үз халкын дошман итеп караудан туктасыннар!

15:23.648 --> 15:28.348
7-нче ысул: Деградация . Тулысынча
кемнеңдер мәрхәмәтендә булу каршылык күрсәтүнең

15:28.348 --> 15:31.200
бернинди нәтиҗәгә дә ирешәчәгенә өметне юк итә.

15:31.200 --> 15:34.880
Бу тоткынны бала яки хайван дәрәҗәсенә төшерә.

15:34.880 --> 15:41.035
Газапчылар моңа хурлыклы җәзалар, пычрак
мохит, мыскыл итү һәм көлү, яки тоткынга шәхси

15:41.035 --> 15:46.688
тормыш мөмкинлегеннән мәхрүм итү аша ирешәләр.

15:46.688 --> 15:54.995
Маскалар гына үзе үк чиста мыскыл, аннары
күпләр өчен бик күңелсез булган тестлар да бар.

15:54.995 --> 16:01.120
Кытай хәтта илгә керүче япон
гражданнарыннан аналь тампоннар алды.

16:01.120 --> 16:06.880
Вакцинацияләнмәгән кешеләрне мыскыллау
һәм аларга карата кимсетү киң таралган.

16:06.880 --> 16:15.360
Братвурст яки бургер белән кешеләрне
вакцинацияләргә җәлеп итү омтылышы ни дәрәҗәдә нәтиҗәле?

16:15.360 --> 16:23.104
Бу сиңа Павлов этләрен хәтерләтмиме, алар ашату вакытын
белдерүче чыңлаган чакта авызларынан су агып тора иде?

16:23.104 --> 16:27.556
ысулы 8: гади дәгъвәләрне гамәлгә ашыру

16:27.556 --> 16:31.380
Тоткыннар күңелсез, файдасыз протокол
кагыйдәләренә буйсынырга мәҗбүр булдылар.

16:31.380 --> 16:39.328
Бу аларны хакимнәренең, нинди мәгънәсез
булмасын, боерыкларын үтәргә күнектерде.

16:39.328 --> 16:43.280
Магънәсез чаралар шулай аталган пандемия
башланганнан бирле көндәлек тәртип булды.

16:43.280 --> 16:49.058
Мәсәлән, аэропортта теркәлгәндә минималь араларны
сакларга кирәк, ә берничә минуттан соң шул ук

16:49.058 --> 16:52.832
пассажирлар очкычта бер-берсенә бик якын утыралар.

16:52.832 --> 16:57.120
Кадерле тамашачылар, сез тагын күп
мисалларны шунда ук уйлап таба алырсыз дип ышанам!

16:57.120 --> 17:02.165
Бу эш артындагы стратегларның нияте гади: без
уйларга тиеш түгелбез, бернәрсәне дә сорарга

17:02.165 --> 17:04.520
тиеш түгелбез, ә буйсынырга өйрәнергә тиешбез.

17:04.520 --> 17:07.264
Диктатураның типик үзенчәлеге!

17:07.264 --> 17:15.220
Хәзерге вакытта нәтиҗә: Коронавирус очрагында бу «мәҗбүр
итү диаграммасының» барлык сигез пункты да үтәлгән кебек.

17:15.220 --> 17:20.080
Тоталитар дәүләт хакимиятен ничек урнаштырырга?

17:20.080 --> 17:27.160
Сорау: Ирек һәм демократиягә күнеккән халыкны төп
хокукларыннан яңадан баш тартырга ничек ышандырырга?

17:27.160 --> 17:31.456
Ирекле кешеләрне тоталитар системада
буйсындырылганнар итеп ничек әйләндерергә мөмкин?

17:31.456 --> 17:38.560
Кызганычка каршы, тарихта моны күп тапкырлар эшләгәннәр,
һәм хәзер бу омтылыш яңадан – бөтендөнья күләмендә – бара.

17:38.560 --> 17:43.980
Югарыда тасвирланган ниятләп
тудырылган массакүләм психоз – моның ачкычы.

17:43.980 --> 17:51.152
Дини галим Артур Верслуис фикеренчә, тоталитаризм —
ул шәхси кеше хокукларын юк итү белән бергә тулысынча

17:51.152 --> 17:55.420
үзәкләштерелгән дәүләт хакимиятенең заманча күренеше.

17:55.420 --> 18:02.668
Җәмгыять ике төркемгә бүленә: хакимнәр, аларны
диярлек илаһи дәрәҗәгә күтәрәләр, һәм халык, ул

18:02.668 --> 18:06.976
шушы аталган «элита»ның бәйле тезәләре булып кала.

18:06.976 --> 18:12.544
Икесе дә кеше табигатенә каршы килә, чөнки хакимнәр дә хаталы
кешеләр, һәм халыкны буйсындырылганнар итеп

18:12.544 --> 18:20.040
әйләндерүне бары тик шизофреник реакцияләргә охшаш
ялгыш ышанулар аша гына тормышка ашырырга мөмкин.

18:20.040 --> 18:27.968
Беренче адым һәрвакыт курку уятудан гыйбарәт, ул
психологик террор дулкыннарында аеруча нәтиҗәле.

18:27.968 --> 18:35.846
Мерлоу яза, һәм мин цитата китерәм: «Һәр террор
дулкыны паузадан соң элеккесеннән дә көчлерәк тәэсир ясый,

18:35.846 --> 18:39.860
чөнки кешеләр алдагы тәҗрибәдән әле дә тынычсызлана.»

18:39.860 --> 18:46.876
Мораль тотрыклы рәвештә кими бара, һәм һәр яңа
пропаганда кампаниясенең психологик йогынтысы көчәя;

18:46.876 --> 18:51.328
ул инде йомшартылган җәмәгатьчелеккә барып ирешә.

18:51.328 --> 18:56.420
Шул ук вакытта пропаганда халык
күпчелегенең акылларын бутарга ярдәм итә.

18:56.420 --> 19:02.740
«Куркыныч» чыганагы һәм «кризис» табигате
турында ялгыш мәгълүмат системалы рәвештә таратыла.

19:02.740 --> 19:10.800
Интернет чорында мәгълүмат алгоритмнар ярдәмендә махсус
юнәлтелә яки хәтта тулысынча блоклана, ягъни цензуралана.

19:10.800 --> 19:18.496
Кулланучы интернетта алдан нәрсә караганына
карап, аңа охшаш мәгълүмат яңадан тәкъдим ителә.

19:18.496 --> 19:29.664
Шулай итеп, төрле максатлы төркемнәр
чынбарлыкны бөтенләй төрлечә кабул итә алалар.

19:29.664 --> 19:37.963
Технология бәйлелек тудыручы фактор буларак, изоляция катализатор
буларак Чөнки заманча пропаганда җәлеп итәрлек технологияләр

19:37.963 --> 19:45.220
– смартфоннар, интернет, телевидение һ.б. – рәвешендә
килә, ул киң һәм дәртләнеп кулланыла, һәм күп кешеләр аңа бәйле.

19:45.220 --> 19:51.560
Һәм кешеләрнең социаль элемтәләре
чикләнгәндә ул иң нәтиҗәле була.

19:51.560 --> 19:57.925
Һәркем дә пропагандадан күзләре томаланган түгел, шуңа күрә
«социаль дистанция» терминны даими ялган

19:57.925 --> 20:04.416
мәгълүмат агымы тәэсиреннән азат калган кешеләрнең
төзәтү көчен нейтральләштерү өчен кулланалар.

20:04.416 --> 20:12.220
Йоост Меерлоу яза, һәм мин цитата китерәм: «Җәнлекләрне
йомшарту өчен изоляция һәм стимулларны сабыр кабатлау кирәк.»

20:12.220 --> 20:15.020
Тоталитарлар бу кагыйдәне үтәделәр.

20:15.020 --> 20:21.840
Алар беләләр, сәяси корбаннарын изоляциядә
тотсалар, аларны иң тиз шартларга өйрәтә алалар.

20:21.840 --> 20:27.341
Кешеләр күпмедер вакыт психологик террор
дулкыннары белән селкетелгәч, алар өметсез һәм якланмый

20:27.341 --> 20:30.500
торган хәлгә килә. Кешеләр тәртипле дөньяга омтыла.

20:30.500 --> 20:35.932
Хәзерге вакытта тоталитарлар шундый дөнья
тәкъдим итә – ләкин ул ирек бәрабәренә, үз

20:35.932 --> 20:39.180
тормышыңны үзең контрольдә тоту бәрабәренә төшә.

20:39.180 --> 20:46.304
Элек ирекле һәм бәйсез булган кешеләр хәзер
буйсынучан һәм әмергә колак салучы подданиклар булып калды!

20:46.304 --> 20:54.820
Ялган һәм буталчыклык – файдалы кораллар Тоталитар
режим корбаннары ялган сөйләргә махсус өйрәтелә.

20:54.820 --> 21:01.367
Даими рәвештә максатчан рәвештә юнәлешне кабат-кабат
үзгәртүче ялган хәбәрләрне ишетү логик фикерләүне шулкадәр бутый

21:01.367 --> 21:05.040
ки, кайбер кешеләр ялганга каршы үзләрен яклаудан туктыйлар.

21:05.040 --> 21:09.040
Кешеләр пассив хәлгә килә һәм хикәяне бөтенләй үзләштерәләр.

21:09.040 --> 21:15.584
Ирекле фикерләү арткы планда кала,
аның урынына идеологик сеңдерү килә.

21:15.584 --> 21:20.032
Тел мондый пропаганданың мөһим өлеше.

21:20.032 --> 21:26.944
Сүзләр үзләренең башлангыч мәгънәләрен
югалталар, һәм бу да акылга турыдан-туры һөҗүм.

21:26.944 --> 21:31.584
Кешеләр гадәт җанварлары.

21:31.584 --> 21:36.352
Әкренләп, акрынлап, ләкин ышанычлы рәвештә,
гражданнар камил булмаган системага күнегә баралар.

21:36.352 --> 21:41.460
Ерактагы илләрдә яки тарихи үткәнне
караганда тоталитар структураларны танырга җиңел.

21:41.460 --> 21:46.498
Мәсәлән, Төньяк Кореяга караганда, Көнбатыштагы һәркем, мөгаен,
болай ди: «Нинди акылдан язган культ!» Кызганычка каршы,

21:46.498 --> 21:51.640
әгәр син үзе шунда эләккән булсаң, башлангычларны аңлау
шулкадәр дә җиңел түгел, без хәзер нәкъ менә шул хәлдә!

21:51.640 --> 21:56.640
Без дә хакимияткә буйсынырга һәм хөрмәт итәргә күнегәбез!

21:56.640 --> 22:00.448
Бу сезгә безнең илдәге караңгы чорларны хәтерләтмиме?

22:00.448 --> 22:07.411
«Сәбәп»тән башлап, аннары акылдан язуга таба ага
Күпчелек идеологияләр үз тарафдарларын акыллы – яисә ким

22:07.411 --> 22:10.900
дигәндә акыллы яңгыраган – идеяләр белән җәлеп итә.

22:10.900 --> 22:21.152
Мәсәлән, коронавирусны алыйк: глобаллашкан дөньяда йогышлы авыру
таралу идеясе халыкның өстенлек иткән карашларына туры килә.

22:21.152 --> 22:26.920
Шуңа күрә күпчелек кешеләр башта
сәламәтлекне саклау чараларын хупладылар.

22:26.920 --> 22:32.096
Әмма мие юу процессында билгеле бер
мизгелдә логика инде роль уйнамый.

22:32.096 --> 22:35.080
Абсурд рәвештә, чынлыкта киресенчә дөрес.

22:35.080 --> 22:42.566
Каршылыклар идеологиянең көчен тагын да ныгыта,
моны фундаменталист диннәр мисалы күрсәтә. Шулай ук

22:42.566 --> 22:46.780
«sunk costs» дип аталган феномен да зур роль уйный.

22:46.780 --> 22:54.914
Чүмерелгән чыгымнар – башка сүз белән әйткәндә, чүмерелгән яки
кире кайтарылмый торган чыгымнар – сез инде проектка

22:54.914 --> 23:03.392
күп вакыт, көч һәм, мөгаен, акча салгансыз, шуңа
күрә бу проектны хата дип тану кыен яки мөмкин түгел.

23:03.392 --> 23:10.144
Сындырылган вәгъдәләр системалы рәвештә була
Сайланудан соң сәясәтчеләр «Кичә нәрсә дидем соң?» дип

23:10.144 --> 23:14.816
уйлаган кебек тотына башлагач, без әле дә гаҗәпләнәбезме?

23:14.816 --> 23:19.160
Сындырылган вәгъдәләр системалы рәвештә бара,
гомумән сәясәттә дә, коронавирус белән бәйле мәсьәләдә дә.

23:19.160 --> 23:23.644
Чараларның ахыры юк, вакцинация аша
иммунитет юк, битлек киюнең һәм вакцинацияләнгән

23:23.644 --> 23:26.880
кешеләргә карата шундый ук бурычларның ахыры юк.

23:26.880 --> 23:32.960
Шулай да халыкның күпчелеге үз
хөкүмәтләренә һәм хәтта матбугатка ышануын дәвам итә.

23:32.960 --> 23:40.640
Бу алда телгә алынган «Стокгольм синдромы» мисалы булып
тора һәм халыкның идеологиягә глобаль рәвештә шуышуын күрсәтә.

23:40.640 --> 23:48.466
Коронавирус чаралары тәмамлану куркуы Пропаганданың нинди
дәрәҗәдә уңышка ирешкәнен без кайбер кешеләрнең инде коронавирус

23:48.466 --> 23:52.860
чаралары булмаган дөньяга кире кайтырга теләмәвеннән күрә алабыз.

23:52.860 --> 24:02.336
Алар идеологияне шулкадәр үзләштергәннәр ки,
«пещера синдромы» – гадәтилек куркуы – барлыкка килгән.

24:02.336 --> 24:06.872
Андый кешеләр соңыннан үзгәчә фикер
йөртүчеләргә, ялганга ышанмаганнарга һәм гадәти

24:06.872 --> 24:10.176
тормышка кайтырга омтылучыларга басым ясыйлар.

24:10.176 --> 24:16.818
Менә нәкъ менә тоталитар режимгә нәрсә кирәк:
басымны тик «өстән» генә түгел — ягъни хөкүмәттән һәм

24:16.818 --> 24:21.484
матбугаттан — ә «яндан» да — ягъни ватандашлардан.

24:21.484 --> 24:25.975
Хәзерге вакытта без сүзне хезмәттәшебезгә тапшырырга телибез

24:25.975 --> 24:33.356
Хөрмәтле тамашачылар, ExpressZeitung газетасының бу анализына
карап, каршылыклы һәм еш кына бөтенләй абсурд

24:33.356 --> 24:40.480
кагыйдәләр һәм тыюлар артында бик нык уйланылган һәм
хәйләкәр стратегия ятканын шикләнмичә мөмкин түгел.

24:40.480 --> 24:45.940
Биредә кешелеккә каршы катлаулы
психологик сугыш алып барыла кебек.

24:45.940 --> 24:54.080
Шушы яктан караганда, барлык бу чаралар да аңлашыла –
җепләрне тартучылар күзлегеннән караганда! Бу анализ куркыныч.

24:54.080 --> 25:02.400
Ләкин бу күңелсез һәм уңайсыз мәсьәләгә туры карап
кына без тиешле каршы чараларны кабул итә алабыз.

25:02.400 --> 25:09.086
Бер мөһим мәгълүмат – ул мәгълүмат үзе. Зинһар, бу
программаны уртаклашыгыз! Шулай итеп, көннән-көн күбрәк кеше

25:09.086 --> 25:12.980
булып үтүче мие юу программасын аңлап, аны туктата алсыннар.

25:12.980 --> 25:22.460
Түбәндәге сылтамаларда сез шулай ук Express газетасына сылтама
таба аласыз, анда оригиналь басманы уку өчен заказ бирә аласыз.