Odamlar birgalikda qo'rqitilganda eng oson manipulyatsiya qilinadi va nazorat ostiga olinadi.
Bugun jahon urushi yoki iqlim ofati tahdidini chaqirib, butun aholi ommaviy gipnoz holatiga, hattoki shok tufayli
falaj holatiga solinib, shu tariqa qudratdan mahrum etilmoqda.
Qo'rquv bilan travmalangan aholi keyinchalik eng jinoyatkor qonunlarni, jumladan huquqlardan mahrum etishni ham o'z ichiga
olgan qonunlarni qabul qilishga majbur qilinishi mumkin, xuddi sahnalashtirilgan koronavirus pandemiyasi davrida bo'lgani kabi.
Dunyoning oxiri haqidagi qo'rquvlar bilan falajlangan aholi keyin mantiqsiz ko'rsatmalarni – masalan, o'sha paytda doimiy ravishda
chang niqoblari taqishni – yoki bugungi kunda kvartirani arzon bo'lmaydigan mantiqsiz isitish qonunlarini yutadi.
Quyidagi "Mass Psychosis" hujjatli filmi, koronavirus pandemiyasini misol qilib keltirgan holda insoniyatga qarshi
qo'llaniladigan ushbu murakkab psixologik urush strategiyalarini tushuntiradi va
bugungi kunda hech qachon bo'lmagandek dolzarbdir!
"Psixoz" atamasi haqiqat bilan aloqani yo'qotadigan og'ir ruhiy buzilishlarni anglatadi.
Bu alomatlar butun bir guruh odamlarda paydo bo'lganda, bu "ommaviy psixoz" deb ataladi.
Asrlar davomida qudratli shaxslar totalitar tizimni joriy etmoqchi bo'lganda bu xavotir buzilishini yaratib,
undan foydalanganlar, chunki faqat vahm sehri ostida odamlar o'z huquqlaridan voz kechishga tayyor bo'ladilar.
Bugun bunga zarur bo'lgan qo'rquv asosan ommaviy axborot vositalari tomonidan yaratilmoqda.
Ammo bu kelajakdagi zolimlar inson ongini qanday qilib qayta shakllantiradiki, u o'z manfaatlariga qarshi harakat qiladi?
Javobni psixologiya beradi, u "miya yuvish", "ongni nazorat qilish" va eng oxirgi shakl sifatida
"menticide" – ongni o'ldirish atamalarini keltirgan.
Ivan Pavlovning usullari: muvaffaqiyatli indoktrinatsiya kaliti Ivan Petrovich Pavlov — itlar bilan o'tkazgan muvaffaqiyatli
mashq tajribalar orqali itlar va odamlarning fikrlash hamda xulq-atvor naqshlarini " qayta dasturlash"
mumkinligini isbotlagan rus shifokori va fiziologi edi.
Uning itlar ustida o'tkazgan tajribalari uchun unga faqat qo'ng'iroq, it yemagi, bir it va vaqt kerak edi.
Och it ovqatni ko'rganida og'zi har doim suv oqardi.
Pavlov itga ovqat berganida har safar qo'ng'iroq chalardi. Ko'p marta takrorlagach, it shunchalik shartlanib
qoldiki, faqat qo'ng'iroq tovushini eshitishi bilan og'zi suv oqib ketardi, hatto ovqat bo'lmasa ham.
Pavlov inson ongini ham shunga o'xshash tarzda shakllantirish mumkinligiga ishongan.
U insonlarni hayvonlar deb bilardi, garchi biroz rivojlanganroq bo'lsalar-da, asosan rag'batlantiruvchi omillar ta'sirida
shartlanishi mumkin bo'lgan hayvonlar sifatida – va bu insoniyat haqidagi qarashni o'sha
davrdagi sovet hukmdorlari ham baham ko'rishgan.
Shu sababli, sovetlar hokimiyatni qo'lga kiritgach, Pavlov katta rag'batga ega bo'ldi va insonlar
ustida tajribalarini davom ettirishga ruxsat berildi.
1919 yilda Vladimir Lenin Pavlov bilan suhbatda shunday degan: "Men Rossiya ommalari kommunistik fikrlash va
munosabat bildirish uslubiga ergashishini xohlayman."
Insonlarni to'g'rilash va ularni xohlaganimizdek shakllantirish mumkin.
Kommunistik tizimning oxirgi maqsadi inson tabiatini o'zgartirish edi.
Va Pavlovning tadqiqotlari bu maqsadga erishish uchun nazariy asosni yaratdi.
Pavlovning usullari marksistik mafkuraning mohiyati – insonlarni qayta tarbiyalash va
qayta shartlash uchun maxsus mo'ljallangan edi.
Odatda tiniq ong bunday ta'sirga qarshi himoya qalqoni hosil qiladi, lekin ataylab keltirilgan charchoq,
jismoniy zaiflik va psixologik stress orqali tajribalar ruhni sindirdi va mantiqiy fikrlashni o'chirib qo'ydi.
Aqlli odamlarga g'oyaviy tarbiya berish – yoki shunday ham aytish mumkin: o'qitish – oddiy fikrlaydigan
odamlarga qaraganda xuddi shuncha oson bo'lishi mumkin.
Miya yuvish, ruhiy qiynoq va soxta iqrorlar
Miya yuvish va uning natijasida yuzaga keladigan soxta iqrorlarni o'rta asrlar davridagi, masalan, sehrgarlarga qarshi ov
paytlaridagi kabi tasavvur qilmaslik kerak; o'sha yerda qiynoqqa solingan qurbon jismoniy
azob to'xtashini istab, har narsani iqror qilardi.
Aksincha, bu shaxsning asosiy qarashlari va haqiqatni idrok etishini yo'q qilib, ularni yangilari bilan
almashtirish maqsadida tizimli g'oyaviy singdirish va majburlashdan iborat murakkab marosimdir.
Gollandiyalik shifokor va psixolog Joost Meerloo "menticide" atamasini kiritgan, bu atama ongni o'ldirishni anglatadi.
Shuningdek shunday ham aytish mumkin: aniq fikrlashning qotilligi.
Biroq, bu asrlarga cho'zilgan aqlga qarshi jinoyat faqat XX asr davomida samarali tarzda
tizimlashtirildi va yanada takomillashtirildi.
Bunday psixologik terror qurbonlari oxir-oqibat o'zlari ham ishonadigan yolg'on iqrorlarni berib,
hech qachon sodir etmagan jinoyatlarni tan olishdi.
Quyidagi video bu psixologik terror qanchalik qamoq lagerlarida qo'llangan yoki sinovdan o'tkazilganligini tushuntiradi.
Bu psixologik terror qamoq lagerlarida qo'llangan yoki sinovdan o'tkazilgan:
Bosqich 1:
Birinchidan, jabrlanganlar charchab bitkazildi, asosan og'ir jismoniy zo'ravonlik emas, balki
ochlik, sovuq, yolg'izlik va qo'rqinch orqali.
Nafasni cheklovchi niqoblar ham qo'llanilgan, masalan, Guantanamo qamoqxona lagerida.
Doimiy so'roq qilish va uyqu yetishmasligi nihoyatda charchoq va mutlaq umidsizlikka olib keldi,
miya yuvuvchilar erishmoqchi bo'lgan darajagacha.
Jabrlanuvchining qulashishi odatda to'satdan bo'lardi.
Meerloo bu bosqich haqida yozgan va men iqtibos keltiraman: "Go'yo birdaniga bo'ysunish va tasdiqlashga aylanadi."
Shu nuqtadan boshlab psixoanalitik atamalar bilan aytganda, shaxsning vijdonida parazitik
superego yashaydi va u yangi egasining ovozini gapiradi.
Bu to'satdan taslim bo'lish ongsiz va to'liq hissiy jarayon bo'lib, hatto "Stockholm sindromi" deb ataladigan holatni
ham keltirib chiqarishi mumkin, unda jinoyat qurbonisi jinoyatchiga nisbatan ma'lum darajada hamdardlik his qiladi.
2-faza:
Suhbat buzilgach, soxta iqror takror-takror o'qib berildi va shu tariqa jabrlanuvchining ongiga singdirildi.
Hikoyani iloji boricha ishonchli ko'rsatish uchun qo'shimcha dalillar va asoslar ham
keltirildi, garchi hammasi yolg'on bo'lsa ham.
Faza 3:
Endi ayblanuvchi yolg'on iqror qilishi va boshqalarni ham ayblashi mumkin edi.
Ko'plab misollardan biri Frank H. Schwable bo'lib, u Koreya urushi paytida Xitoy kommunistlari qo'liga tushgan AQSh
dengiz piyodalari korpusining yuqori martabali a'zosi edi.
Ko'p oylik asirlikdan so'ng, u AQShning Koreyada biologik urush jinoyatlari sodir etayotganini – batafsil – tan oldi.
Qo'shma Shtatlarga qaytgach, u harbiy sud oldida o'zini himoya qilib dedi: "So'zlar meniki edi, lekin fikrlar ularniki edi."
U guvohligidan voz kechdi va unga nisbatan qo'llangan miya yuvish usullarini oshkor qildi.
Biroq, hamma ham Schwable kabi ruhiy chidamlilikka ega emas edi.
Xitoyliklar tomonidan asirga olingan AQSh askarlarining taxminan uchdan biri sadoqatli kommunistlarga aylandi.
Butun jamiyatni miya yuvish
Xuddi bir kishiga tizimli ravishda begona fikrlarni singdirish mumkin bo'lgani kabi,
buni katta guruhda ham amalga oshirish mumkin.
Jamiyat shaxslardan iborat bo'lib, ularga shubha, noaniqlik va qo'rqinchni singdirish orqali manipulyatsiya qilinishi mumkin.
1969 yilda Die Zeit gazetasida chop etilgan maqolada chex psixologi Ivo Planava (1934 yilda tug'ilgan) shaxslar va
jamoalarni tizimli ravishda depersonallashtirish uchun qo'llaniladigan turli usullarni quyidagicha tasvirlagan:
Planava ma'lumotlariga ko'ra, totalitar rejimlardagi umumiy aholi voqealarga befarqlik (bexabarlik) holatiga tushadi.
Bu befarq shaxslar endi ongli qarorlar qabul qilish va kundalik tirikchilikdan tashqari
maqsadlarga intilish qobiliyatidan mahrum.
Bu befarqlik, tasvirlanganidek, to'satdan yuzaga keladigan ruhiy inqiroz orqali yoki sekin-asta
o'zini tark etish jarayoni orqali yuzaga kelishi mumkin.
Aqlni asta-sekin, uzoq muddat davomida charchatish usuli aytilishicha, ayniqsa bir xil tarzda
manipulyatsiya qilingan odamlar bir xil muhitda yashaganda, yanada samarali va barqarorroqdir.
Ushbu variantda aybdorlik kompleksi – ya'ni o'zini ayblash – va umid bilan o'ynash ham xuddi shuncha muhimdir.
Takror-takror odamlarga nimadir umid beriladi – keyin esa u amalga oshmaydi – ularni befarq saqlash va isyon qilmasliklari uchun.
Bu yerda hozirgi "koronavirus" siyosati bilan taqqoslash juda hayratlanarli.
Bu yerda ham hukumat omma faqat shu yoki buni qilsa, najot va'dalarini tizimli ravishda beradi.
Shaxsiy "qayta tarbiyalash" tashqi dunyo bilan aloqani oldini olsa-da, kattaroq odamlar guruhlarida muloqot nazorat qilinadi.
– bugun biz buni sinxronlashtirilgan ommaviy axborot vositalari orqali boshdan kechirmoqdamiz.
Doimiy propaganda ikkita qarama-qarshi ta'sirga olib keladi:
Bir guruh apatiyaga tushib, befarq bo'lib qoladi, ikkinchi – kichikroq – guruh esa qarshilik reaksiyasini rivojlantiradi va
propagandaning ortidagi haqiqatni topish istagini uyg'otadi.
Avval tinch yashagan jamiyatni chuqur bo'lib tashlash uchun ideal sharoit, bu hozir yana sodir bo'lmoqda!
Bidermanning "Majburlash diagrammasi" va "Corona" choralari
Albert D. Biderman, AQSh Havo kuchlari ijtimoiy olimi, o'zining "majburlash diagrammasi" deb atalgan asarda amerikalik
urush mahbuslarini tizimli ravishda qayta tarbiyalash uchun qo'llangan xitoy va koreys qiynoq usullarini tasvirlab bergan.
Biderman fikricha, buning uchta asosiy elementi: qaramlik, zaiflik va qo'rquv.
Yaqindan bog'liq bo'lgan sakkiz xil "yumshoq qiynoq usullari" ruhiy jihatdan mustaqil shaxslarni totalitar
rejimga kerak bo'lgan itoatkor sub'ektlarga aylantiradi.
Keling, ushbu sakkiz tamoyilga yaqindan nazar solib, ularni hozirgi koronavirus choralari bilan solishtiramiz!
Albert Biderman bo'yicha majburiy miya yuvish usullari 1-usul: Izolyatsiya / majburiy monotoniya / sezgi mahrumiyati
To'liq yoki guruhli izolyatsiya orqali mahbuslar barcha ijtimoiy yordamni yo'qotib, o'zlarini himoya qila olishmadi.
Doimiy ravishda o'zingni band qilishing kerak edi, yetarli jismoniy mashq qilmading va
har kuni bir xil zerikarli tartib bo'lardi.
Koronavirus bo'yicha karantin va ijtimoiy masofalanish qoidalari bir xil ta'sirga ega.
Madaniyat, sport va oilaviy an'analar bekor qilinadi, va izolyatsiya qancha uzoq davom etsa, ta'sirlanganlarning
jismoniy va ruhiy salomatligiga oqibatlar shuncha og'ir bo'ladi.
Carona cheklovlari davrida ruhiy salomatlik muammolari, xususan bolalar orasida, sezilarli darajada oshdi.
Usul 2: Idrokni monopolizatsiya qilish
Diqqat faqat bevosita favqulodda vaziyatga qaratilishi mumkin.
Boshqa diqqatni chalg'ituvchi stimullar bloklangan.
Mahbuslar qorong'ulikka yoki yorqin nurga duchor etilgan, ammo doimiy ma'ruzalar va boshlariga singdirilishi
lozim bo'lgan yolg'onlar va dogmalarning tez-tez takrorlanishi ham xuddi shuncha samarali bo'lgan.
Bu bizni ommaviy axborot vositalarida koronavirus "holatlari" bo'yicha cheksiz raqamlarning uzluksiz hujumini eslatmaydimi?
Va, albatta, barcha qarshi fikr bildiruvchi ovozlarni senzura qilish va ularni jamoatchilikdan yashirish bo'yicha
kuchayib borayotgan sa'y-harakatlar, mutaxassislar qanchalik yuqori martabali va hurmatga sazovor bo'lmasin.
Usul 3: Induktsiyalangan charchoq, zaiflashuv Albatta, ma'lum bir nuqtada odamlar charchaydi.
Qiynoqchi navbatma-navbat qiynoq qo'lladi, lekin mahbus bunga qodir emas edi.
Ochlik, sun'iy kasalliklar, uyqu yetishmasligi va uzoq so'roqlar – bu ataylab charchoq keltirib
chiqarish uchun qo'llangan usullardan ba'zilari edi.
Koronavirus bilan parallellar:
Bir yarim yil davom etgan tinimsiz propagandadan so'ng, ko'pchilik allaqachon taslim bo'lib,
hukumatning narrativiga ongiga kirib borishiga yo'l qo'ydi.
Ular shunchaki bundan charchagan... va qandaydir qilib buni ham tushunish mumkin!
Siz allaqachon Ivo Planava tasvirlagan befarqlik holatiga erishgansiz.
Usul 4: Xavf-tahlikalar
Qiynoqchi­lar qurbonlarning oilalariga qarshi tahdidlar, cheksiz izolyatsiya va qamoq, shuningdek o'lim bilan tahdidlar
orqali qo'rquv va umidsizlikni uyg'otishga harakat qilishdi.
Faqat sun'iy ravishda yaratilgan koronavirus yuqtirilishi haqidagi vahima siyosatchilar tomonidan
ko'rilgan choralarga bo'ysunishimizga sabab bo'ldi.
Bolalarga agar ular bobosi va buvisini ziyorat qilib, hattoki quchoqlasa, ularni xavf ostiga qo'yishlari aytilgan.
Aslida, 2020 yil bahorida koronavirusning o'lim darajasi oddiy mavsumiy grippniki bilan teng ekanligi allaqachon aniq bo'lgan.
Shunga qaramay, urushona ommaviy axborot vositalari yoritilishi to'xtovsiz davom etdi.
Germaniyaning Ichki ishlar vazirligining ichki strategiya hujjati shuni ko'rsatadiki, bu
qo'rquvlar ataylab yaratilgan va manipulyatsiya qilingan.
Uslub 5: Vaqti-vaqti bilan yumshoqlik
Endi jinoyatchilar vaqti-vaqti bilan mehribon bo'lib qolishadi. Kutilmagan mehribonlik va mukofotlar hissiy bog'lanishni
yaratadi va mahbusning qoidalarga rioya qilishini ta'minlaydi.
Ular uning ahvoli yaxshilanishiga umid uyg'otadi – odatda ro'yobga chiqmaydigan, ammo uni
chalg'itib, ruhiy tushkunlikka soladigan umidlar.
Bu ham tanish eshitilmayaptimi?
Karantin ha – karantin yo'q, bu qoida – o'sha qoida, va yengillik ko'zga tashlanmoqda.
Faqat yana bir necha hafta qoldi, keyin tugatamiz...
Takror-takror umidlar tez orada normal hayotga qaytishimiz mumkinligiga bog'lanadi.
Bu psixologik strategiyaning bir qismi!
6-usul: "qudratlilik" va "bilimli bo'lish"ni namoyish etish Mahbusga har qanday qarshilik befoyda ekani, u past
ekani va har doim shunday bo'lib qolishi tushuntiriladi.
Koronavirusga parallel: namoyishchilarga qarshi qo'llangan politsiya kuchi davlat
hokimiyatining jismoniy ustunligini namoyish etadi.
Hatto BMTning qiynoqlar bo'yicha maxsus ma'ruzachisi Nils Melzer ham ogohlantirdi, va men iqtibos keltiraman: "Politsiya
shafqatsizligi butun dunyo bo'ylab kuchayib bormoqda va jamoatchilik ishonchini, ijtimoiy
tinchlik, birlik va demokratiyani yo'q qilmoqda."
Hukumatlar o'z xalqini dushman deb ko'rishni to'xtatishlari kerak!
7-usul: Degradatsiya To'liq kimdirning rahm-shafqatiga tayanib qolish qarshilik ko'rsatishning hech
qanday natija berishiga bo'lgan umidni yo'q qiladi.
Bu mahbusni bola yoki hayvon darajasiga tushiradi.
Qiynoqchi bu maqsadga kamsituvchi jazolar, iflos muhit, haqorat va masxara qilish yoki mahbusga
shaxsiy hayotdan mahrum etish orqali erishadi.
Faqat niqoblar o'zi alohida kamsitishdir, va keyin esa ko'pchilik uchun nihoyatda yoqimsiz bo'lgan testlar ham bor.
Xitoy hatto mamlakatga kirayotgan yapon fuqarolaridan anal tamponlar olishga ham borgan.
Emlanmagan odamlarga haqorat qilish yoki ularni masxara qilish keng tarqalgan.
Va bratwurst yoki burger bilan odamlarni emlanishga jalb qilish urinishlari qanchalik samarali?
Bu sizga Pavlovning itlarini eslatmaydimi, ularga ovqat berish vaqtini bildiruvchi qo'ng'iroq chalinsa, og'izlari suv to'lardi?
Usul 8: oddiy da'volarni ijro etish
Mahbuslar zerikarli, foydasiz protokol qoidalariga rioya qilishlari kerak edi.
Bu ularni, qanchalik mantiqsiz bo'lmasin, hukmdorlarining buyruqlarini bajarishga odatlantirdi.
Mavhum chora-tadbirlar shunday deb ataladigan pandemiya boshidan beri kun tartibiga aylangan.
Masalan, aeroportda ro'yxatdan o'tishda minimal masofalarni saqlash talab etiladi, ammo bir necha daqiqadan so'ng
shu yo'lovchilar samolyotda bir-biriga yaqin o'tiradilar.
Aziz tomoshabinlar, men ishonamanki, siz boshdan-oyoq yana ko'plab misollarni o'ylab topishingiz mumkin!
Buning ortidagi strateglarning niyati oddiy: biz o'ylamasligimiz, hech narsani savol ostiga
olmasligimiz, balki itoatkorlikni o'rganishimiz kerak.
Diktaturaning tipik xususiyati!
Hozirgacha xulosa: Ko'rinib turibdiki, koronavirus holatida bu "bosim diagrammasi"ning sakkizta bandi ham bajarilgan.
Totalitar davlat hokimiyatini qanday o'rnatish mumkin?
Savol shuki: erkinlik va demokratiyaga odatlangan xalqni yana o'z asosiy huquqlaridan voz kechishga qanday ishontirish mumkin?
Erkin odamlar totalitar tizimda qanday qilib fuqarolarga aylantirilishi mumkin?
Afsuski, tarix davomida bu ko'p marta amalga oshirilgan va hozirda bu sa'y-harakat butun
dunyo bo'ylab yana bir bor olib borilmoqda.
Yuqorida tasvirlangan ataylab keltirilgan ommaviy psixoz aynan shu narsaning kalitidir.
Diniy olim Arthur Versluisga ko'ra, totalitarizm — bu individual inson huquqlarini yo'q qilish bilan birga bo'lgan
zamonaviy to'liq markazlashgan davlat hokimiyati fenomenidir.
Jamiyat ikki guruhga bo'linadi: deyarli ilohiy maqomga ko'tarilgan hukmdorlar va shu deb
ataladigan "elita"ga qaram bo'lib qolgan omma.
Ikkalasi ham inson tabiatiga zid, chunki hukmdorlar ham xato qiladigan insonlardir, va aholini
bo'ysunuvchilarga aylantirish faqat shizofreniya alomatlariga o'xshash aldanishlar orqali amalga oshirilishi mumkin.
Birinchi qadam har doim qo'rqinchni ekishdir, bu esa psixologik terror to'lqinlarida ayniqsa samarali bo'ladi.
Meerloo yozadi, va men iqtibos keltiraman: "Har bir terror to'lqini tanaffusdan so'ng avvalgisidan ham
kuchliroq ta'sir ko'rsatadi, chunki odamlar avvalgi tajriba tufayli hanuzgacha bezovta bo'lib qoladi."
Ruhiy holat barqaror ravishda pasaymoqda va har bir yangi propaganda kampaniyasining psixologik ta'siri tobora kuchaymoqda;
u allaqachon yumshatilgan jamoatchilikka yetib bormoqda.
Shu bilan birga, propaganda omma ongini chalg'itishga hissa qo'shadi.
"Xavf" manbai va "inqiroz" mohiyati haqidagi noto'g'ri ma'lumotlar tizimli ravishda tarqatilmoqda.
Internet asrida ma'lumotlar algoritmlar yordamida maqsadli ravishda yo'naltiriladi yoki
hattoki to'liq bloklanadi, ya'ni senzuralanadi.
Foydalanuvchi ilgari Internetda nimalarni ko'rganiga qarab, unga shunga o'xshash ma'lumot yana taqdim etiladi.
Shunday qilib, turli maqsadli guruhlar haqiqatni mutlaqo turlicha idrok etishlari mumkin.
Texnologiya – qaramlik omili, izolyatsiya – katalizator . Zamonaviy propaganda jozibali texnologiya – smartfonlar,
internet, televideniye va hokazo – ko'rinishida bo'lgani uchun, u keng va ishtiyoq bilan iste'mol
qilinadi va ko'plab odamlar unga qaram bo'lib qoladi.
Va bu odamlar ijtimoiy aloqalari cheklanganda eng samarali bo'ladi.
Har kim propagandadan ko'z yumavermaydi, shuning uchun "ijtimoiy masofalanish" doimiy yolg'on axborot
to'lqinidan ta'sirlanmaganlarning tuzatish kuchini neytrallashtirish uchun qo'llaniladi.
Joost Meerloo yozadi, va men iqtibos keltiraman: "Yovvoyi hayvonlarni bo'ysundirish uchun
izolyatsiya va stimullarni sabr bilan takrorlash zarur."
Totalitarlar bu qoidaga rioya qilishdi.
Ular siyosiy qurbonlarini izolyatsiyada saqlash orqali ularni eng tez shartga solishlari mumkinligini bilishadi.
Aholini psixologik terror to'lqinlari yetarlicha uzoq vaqt davomida silkitganda, u umidsiz va zaif
bo'lib qoladi. Odamlar tartibli dunyoni sog'inadi.
Hozirgi paytda totalitarlar bunday dunyoni taklif qilishadi – lekin bu erkinlik narxi,
o'z hayotingiz ustidan nazorat narxi evaziga.
Bir paytlar erkin va mustaqil bo'lgan odamlar itoatkor va bo'ysunuvchi mavjudotlarga aylanib qoldi!
Yolg'on va adashish foydali vositalar sifatida Totalitar rejimlar qurbonlari ataylab yolg'on gapirishga o'rgatiladi.
Doimiy ravishda yo'nalishini qasddan takror-takror o'zgartiradigan yolg'on xabarlarni eshitish mantiqiy
fikrlashni shunchalik chalg'itadiki, ba'zi odamlar yolg'onlarga qarshi o'zlarini himoya qilishni to'xtatadilar.
Odamlar passiv bo'lib qoladi va hikoyani butunlay ichiga singdiradi.
Erkin fikrlash ikkinchi o'ringa suriladi va uning o'rnini indoktrinatsiya egallaydi.
Til bunday propagandaning muhim tarkibiy qismidir.
So'zlar o'zining asl ma'nosini yo'qotadi, va bu ham ongga bevosita hujumdir.
Insonlar odatga bo'ysunadigan mavjudotlardir.
Sezilarli darajada, asta-sekin, ammo baribir fuqarolar nuqsonli tizimga odatlanib bormoqda.
Uzoqdagi mamlakatlarda yoki tarixiy retrospektivada totalitar tuzilmalarni tanib olish oson.
Masalan, Shimoliy Koreyaga qaraganda, G'arbda hamma ehtimol: "Qanday aqlga sig'mas kult!" deydi. Afsuski, agar siz
o'zingiz shu holatga mahkam yopishib qolsangiz, boshlanishini ko'rish unchalik oson emas, xuddi hozir bizdagidek!
Biz ham buyruqlarga itoat qilishga va hokimiyatga hurmat qilishga odatlanmoqdamiz!
Bu sizga mamlakatimizdagi qorong'u davrlarni eslatmaydimi?
"Sabab"dan boshlab, keyin aqldan ozishga oqib ketish Ko'pgina mafkuralar o'z tarafdorlarini mantiqiy – yoki hech bo'lmaganda
mantiqiydek eshitiladigan – g'oyalar bilan jalb qiladi.
Masalan, koronavirusni olaylik: globalizatsiyalashgan dunyoda yuqumli kasallik tarqalishi
g'oyasi aholining hukmron qarashlariga mos keladi.
Shu sababli ko'pchilik odamlar dastlab sog'liqni muhofaza qilish choralari tarafdor bo'lishgan.
Ammo miya yuvish jarayonining ma'lum bir bosqichida mantiq endi hech qanday rol o'ynamaydi.
Aksincha, buning teskarisi to'g'ri.
Ziddiyatlar fundamentalist dinlar misolida ko'rsatganidek, mafkuraning qudratini yanada mustahkamlaydi. Shuningdek,
"sunk costs" deb ataladigan fenomen ham muhim rol o'ynaydi.
Yo'qotilgan xarajatlar – boshqacha qilib aytganda, yo'qotilgan yoki qaytarib bo'lmaydigan xarajatlar – bu siz allaqachon
loyihaga juda ko'p vaqt va energiya, ehtimol pul ham sarflaganingizni anglatadi, shuning uchun bu
loyihani xato deb tan olish qiyin yoki imkonsiz bo'ladi.
Buzilgan va'dalar tizimli Siyosatchilar saylangach, "Kecha nima degandim, menga nima?" deb
xatti-harakat qilganda, biz hanuz hayron bo'lishimiz kerakmi?
Buzilgan va'dalar nafaqat siyosatda, balki koronavirusga oid masalalarda ham tizimli ravishda uchraydi.
Chora-tadbirlarga chek qo'yilmaydi, emlash orqali immunitet yo'q, niqob taqish va emlangan
shaxslar uchun shunga o'xshash majburiyatlar tugamaydi.
Shunga qaramay, aholining aksariyati hukumatlariga va hatto ommaviy axborot vositalariga ishonishda davom etmoqda.
Bu yuqorida tilga olingan "Stockholm sindromi" misolidir va aholining global miqyosda
mafkuraga cho'kib borayotganini anglatadi.
Koronavirus choralari tugashidan qo'rqish Propagandaning qanchalik muvaffaqiyatli bo'lganini shundan
ko'rishimiz mumkinki, ba'zi odamlar endi koronavirus choralarsiz dunyoga qaytishni xohlamaydilar.
Ular ideologiyani shunchalik ichkilashtirib yuborishdiki, 'g'or sindromi' – normal holatdan qo'rqish – paydo bo'ldi.
Bunday odamlar keyin boshqacha fikrlaydiganlarga, yolg'onlarga aldanmaganlarga va normal hayotga
qaytishni intiqlik bilan kutayotganlarga bosim o'tkazadilar.
Mana aynan totalitar rejimga kerak bo'lgan narsa: bosim nafaqat "yuqoridan" – ya'ni hukumat va ommaviy axborot
vositalaridan – balki "yonidan" – ya'ni fuqarolardan ham.
Hozirda biz so'zni hamkasbimizga uzatmoqchimiz.
Aziz tomoshabinlar, ExpressZeitung gazetasi tomonidan olib borilgan ushbu tahlilga nazar tashlasangiz, qarama-qarshi va
ko'pincha mutlaqo mantiqsiz qoidalar hamda taqiqlar ortida nihoyatda puxta o'ylangan va
hiylakorona strategiya yotganiga shubha qila olmaysiz.
Aniqki, bu yerda insoniyatga qarshi murakkab psixologik urush olib borilmoqda.
Bu nuqtai nazardan qaraganda, bu barcha chora-tadbirlar mantiqqa to'g'ri keladi – iplarni
tortayotganlar nuqtai nazaridan! Bu tahlil qo'rqinchli.
Ammo faqatgina bu yoqimsiz va noqulay masalaga yuzma-yuz kelish orqali biz munosib qarshi choralarni ko'ra olamiz.
Muhim ma'lumot – bu ma'lumotning o'zidir. Iltimos, bu dasturni tarqating! Shunda tobora ko'proq odamlar sodir bo'layotgan
miya yuvish dasturini tushunib, uni to'xtatishlari mumkin.
Quyidagi manbalarda Express gazetasi havolasini ham topasiz, u yerda asl nashrni buyurtma qilib o'qishingiz mumkin.