1
00:00:00,000 --> 00:00:00,512


2
00:00:00,512 --> 00:00:06,368
Abantu kulula kakhulu ukubalawula
nokubaphatha xa bexutywe ngoloyiko.

3
00:00:06,368 --> 00:00:11,506
Namhlanje, ngokusebenzisa isoyikiso semfazwe yehlabathi okanye
intlekele yemozulu, abantu bonke bayafakwa kwimeko

4
00:00:11,506 --> 00:00:17,440
yokuthotywa kwengqondo ngobuninzi, kwanokukhubazeka
okubangelwa lukhukuliseko, baze ngaloo ndlela baphucwe amandla.

5
00:00:17,440 --> 00:00:25,850
Abantu abothuswe luloyiko banokunyanzelwa ukuba bamkele imithetho
yobugebenga, kuquka ukuthathwa kwamalungelo abo, njengoko sele

6
00:00:25,850 --> 00:00:30,940
kusenzekile ngexesha lobhubhane we-coronavirus obucwangcisiweyo.

7
00:00:30,940 --> 00:00:38,211
Baphelelwe ngamandla luloyiko lokuphela kwehlabathi, abantu ke
baginya imiyalelo engenangqondo efana nokunxiba rhoqo

8
00:00:38,211 --> 00:00:46,180
iimaski zothuli ngelo xesha – okanye imithetho engenangqondo
yokufudumeza eyenza iflethi ingafikeleleki namhlanje.

9
00:00:46,180 --> 00:00:52,631
Le filimu ilandelayo yobungqina, "Mass Psychosis", echaza la
maqhinga anzulu emfazwe yengqondo achasene noluntu

10
00:00:52,631 --> 00:00:59,520
isebenzisa umzekelo wobhubhane we-coronavirus,
ibaluleke ngakumbi namhlanje kunanini na ngaphambili!

11
00:00:59,520 --> 00:01:04,629
Igama elibanzi elithi "psychosis" libhekisa
kwizifo zengqondo ezinzima kakhulu apho abo

12
00:01:04,629 --> 00:01:07,500
bachaphazelekileyo baphulukana nokwazi okukwenzekayo.

13
00:01:07,500 --> 00:01:14,220
Xa ezi mpawu zenzeka kwiqela labantu
elipheleleyo, kubizwa ngokuba yi-"mass psychosis".

14
00:01:14,220 --> 00:01:20,392
Kangangeenkulungwane, abantu abanamandla baye bayidala baza
bayisebenzisa kakubi le ngxaki yokuxhalaba xa befuna

15
00:01:20,392 --> 00:01:27,680
ukwazisa ulawulo olungqongqo, kuba kuphela phantsi kwempembelelo
yobuxoki abantu bezimisele ukuncama amalungelo abo.

16
00:01:27,680 --> 00:01:30,680
Namhlanje, uloyiko olufunekayo koku
lwenziwa ikakhulu ngamajelo eendaba.

17
00:01:30,680 --> 00:01:36,960
Kodwa aba zidwangube zexesha elizayo bangayibumba njani ingqondo
yomntu ngendlela yokuba isebenze ngokuchasene neenzuzo zayo?

18
00:01:36,960 --> 00:01:43,995
Impendulo ifumaneka kwisayensi yengqondo, eyasungula amagama afana
'nokuhlantswa kwengqondo', 'ulawulo lwengqondo' kwaye, njengowona

19
00:01:43,995 --> 00:01:48,125
mgangatho uphezulu, 'menticide' – ukubulawa kwengqondo.

20
00:01:48,125 --> 00:01:57,203
Iindlela zika-Ivan Pavlov: Isitshixo sokufundiswa ngempumelelo
U-Ivan Petrovich Pavlov wayengugqirha nesazi ngemvelo somzimba

21
00:01:57,203 --> 00:02:05,845
waseRashiya othe, ngenxa yovavanyo lwakhe oluyimpumelelo
lokuqeqesha izinja, wakwazi ukubonisa ukuba iindlela zokucinga

22
00:02:05,845 --> 00:02:10,780
nokuziphatha kwezinja nabantu zinokuthi "zilungiswe ngokutsha".

23
00:02:10,780 --> 00:02:17,792
Kuvavanyo lwakhe lwazinja, into ayeyidinga ibe
yintsimbi, ukutya kwezinja, inja kunye nexesha.

24
00:02:17,792 --> 00:02:22,496
Inja elambileyo ibisoloko ityhafu xa ibona ukutya.

25
00:02:22,496 --> 00:02:29,712
UPavlov wabe esitshwentsha intsimbi ngalo lonke ixesha esitya
inja. Emva kokuphindaphinda oku kaninzi, inja

26
00:02:29,712 --> 00:02:38,368
yafundiseka kangangokuba ukusiva nje intsimbi itshwentsha
kwakwenza imlomo wayo utyebe, nokuba kwakungekho kutya.

27
00:02:38,368 --> 00:02:43,120
UPavlov wayeqinisekile ukuba ingqondo
yomntu ingabunjwa ngendlela efanayo.

28
00:02:43,120 --> 00:02:50,252
Wayebona abantu njengezilwanyana, nangona bephucuke kancinci
ngakumbi, kodwa ngokwenene zisekho izilwanyana ezinokufundiswa

29
00:02:50,252 --> 00:02:57,360
ukuba zisabele kwizinto ezizivuselelayo – kwaye lo
mbono ngobuntu wawwabelwana ngawolawuli baseSoviet ngelo xesha.

30
00:02:57,360 --> 00:03:02,447
Ngesi sizathu, uPavlov wakhuthazwa kakhulu
emva kokuba amaSoviet ethathe ulawulo waza

31
00:03:02,447 --> 00:03:06,880
wavunyelwa ukuqhubeka neemvavanyo zakhe ebantwini.

32
00:03:06,880 --> 00:03:12,847
Ngo-1919, uVladimir Lenin wathi kwincoko noPavlov,
ndicaphula: "Ndifuna izihlwele zaseRashiya

33
00:03:12,847 --> 00:03:16,460
zilandele indlela yokucinga neyokusabela yobukomanisi."

34
00:03:16,460 --> 00:03:21,260
Abantu banokulungiswa baze
babenziwe babe yile nto sifuna babe yiyo.

35
00:03:21,260 --> 00:03:26,060
Eyona njongo iphambili yenkqubo
yobukomanisi yayinguuguquko lobuntu bomntu.

36
00:03:26,060 --> 00:03:32,128
Kwaye uphando lukaPavlov lwabonelela
ngesiseko esingethiyori sokufezekisa le njongo.

37
00:03:32,128 --> 00:03:39,712
Iindlela zikaPavlov zazilungiselelwe ngqo umongo weengcinga
zobuMarx – ukufundiswa ngokutsha nokuqeqeshwa ngokutsha kwabantu.

38
00:03:39,712 --> 00:03:47,126
Ngokuqhelekileyo, ingqondo ecacileyo yenza isikhuseli esikhusela
kule nfushumalo, kodwa ngokudiniso okubangelwe ngabom,

39
00:03:47,126 --> 00:03:54,752
ubuthathaka bomzimba kunye noxinzelelo lwengqondo,
iimvavanyo "zaphula umoya" zaza zacima ingcinga enengqiqo.

40
00:03:54,752 --> 00:04:01,480
Abantu abakrelekrele banokufakwa iingcinga – umntu angade athi
baqeqeshelwe – ngokulula okufanayo njengabantu abangenangqondo.

41
00:04:01,480 --> 00:04:06,400
Ukuxutywa kwengqondo,
ukuthuthunjiswa kwengqondo kunye nokuvuma ubuxoki

42
00:04:06,400 --> 00:04:12,663
Ukuhlanjwa kwengqondo kunye nezivumo zobuxoki ezizivelisayo
akufanelanga zicingwe ngokwembono yamaxesha aphakathi,

43
00:04:12,663 --> 00:04:19,400
njengaxa kwakusukwa amagqwirha, apho ixhoba elityhafa
lalityhola nantoni na ukuze kupheliswe ukuthuthunjiswa komzimba.

44
00:04:19,400 --> 00:04:25,381
Endaweni yoko, sisithethe esikrelekrele sokufundiswa
ngokucwangcisiweyo nengcinezelo yokunyanzela umntu ukuba aguquke

45
00:04:25,381 --> 00:04:30,493
aze azityholo, ngenjongo yokutshabalalisa iindlela
ezisisiseko zokucinga zomntu nendlela abona ngayo

46
00:04:30,493 --> 00:04:34,400
inyani, ukuze zithathelwe indawo zezinye ezitsha.

47
00:04:34,400 --> 00:04:39,238
Ugqirha kunye nesazi ngengqondo saseDatshi
uJoost Meerloo wasungula igama elithi

48
00:04:39,238 --> 00:04:42,380
"menticide," elithetha ukubulawa kwengqondo.

49
00:04:42,380 --> 00:04:46,368
Umntu angathi kwakhona: ukubulawa kokucinga okucacileyo.

50
00:04:46,368 --> 00:04:52,365
Noko ke, olu lwaphulo-mthetho lwakudala oluchasene
nengqiqo lwacwangciswa ngokufanelekileyo lwaza

51
00:04:52,365 --> 00:04:56,128
luphuculwa ngakumbi ngexesha lenkulungwane yama-20.

52
00:04:56,128 --> 00:05:02,271
Ixhoba lohlobo lwoyikiso lwengqondo ekugqibeleni
ziye zavuma izinto ezingenzekanga, zikholelwa

53
00:05:02,271 --> 00:05:06,175
nazo, zavuma ulwaphulo-mthetho ezingazange zaluqhube.

54
00:05:06,175 --> 00:05:10,603
Le vidiyo ilandelayo icacisa ukuba le
ntuthumbo yengqondo yayisetyenziswa okanye

55
00:05:10,603 --> 00:05:14,340
yavavanywa kangakanani na kwiinkampu zamaxhoba.

56
00:05:14,340 --> 00:05:19,091
Olu loyiko lwengqondo lwasetyenziswa
okanye lwavavanywa kwiinkampu zamaxhoba:

57
00:05:19,091 --> 00:05:21,504
Isigaba 1:

58
00:05:21,504 --> 00:05:26,995
Okokuqala, amaxhoba adinwa, ubukhulu becala kungekhona
ngenxa yobundlobongela obugqithisileyo bomzimba,

59
00:05:26,995 --> 00:05:31,424
kodwa ngenxa yendlala, ingqele, ukwahlulwa kunye noloyiko.

60
00:05:31,424 --> 00:05:37,984
Kwakusetyenziswa nemimaski ethintela
ukuphefumla, umzekelo kwinkampu yamabanjwa yaseGuantanamo.

61
00:05:37,984 --> 00:05:42,734
Ukubuza imibuzo engapheliyo nokungafumani tyala kwakhokelela
ekudinweni okugqithisileyo nakwintloni

62
00:05:42,734 --> 00:05:47,360
yokuphelelwa lithemba, ukuya kwinqanaba
ababenqwenela ukufikelela kulo abahlami bengqondo.

63
00:05:47,360 --> 00:05:52,768
Ukuwa kwelixhoba kwakusoloko kusenzeka ngequbuliso.

64
00:05:52,768 --> 00:06:00,720
UMeerloo wabhala ngesi sigaba, kwaye ndicaphula:
"Kunjengokuba ngequbuliso ijika ibe kukuthobela nokuvuma."

65
00:06:00,720 --> 00:06:06,163
Ukususela ngoku, ngokwembono yohlalutyo
lwengqondo, i-superego engumhlali ngaphandle ihlala

66
00:06:06,163 --> 00:06:10,912
kwisazela somntu, ithetha ilizwi likanini wayo omtsha.

67
00:06:10,912 --> 00:06:16,581
Oku kunikezela ngesiquphe yinkqubo eyenzeka ngaphandle kwengqondo
nangemvakalelo kuphela, kwaye kunokude kubangele le

68
00:06:16,581 --> 00:06:22,000
nto kuthiwa yi-"Stockholm syndrome", apho ixhoba
lolwaphulo-mthetho liva uvelwano oluthile ngenjenjalo.

69
00:06:22,000 --> 00:06:25,820


70
00:06:25,820 --> 00:06:29,723
Isiqendu sesi-2:

71
00:06:29,723 --> 00:06:37,400
Emva kokuba ephuke, ingxelo yobuxoki yafundwa
ngokuphindaphindiweyo, yaza yatyhilizwa engqondweni yexhoba.

72
00:06:37,400 --> 00:06:42,435
Kwakhona kwenziwa iingxoxo ezongezelelweyo
nezizathu zokwenza ibali libonakale

73
00:06:42,435 --> 00:06:47,200
likholeleka kangangoko, nangona yayiyinkohliso yonke.

74
00:06:47,200 --> 00:06:49,120
Isigaba sesi-3:

75
00:06:49,120 --> 00:06:55,200
Ngoku ummangalelwa wayenokwenza ingqirwa
yakhe yobuxoki aze abeke abanye ityala kananjalo.

76
00:06:55,200 --> 00:07:03,265
Omnye umzekelo (phakathi kwabaninzi) yayinguFrank H. Schwable,
ilungu elikwizinga eliphezulu le-United States Marine Corps owawa

77
00:07:03,265 --> 00:07:09,060
ezandleni zamaKhomanisi aseTshayina ngexesha leMfazwe yaseKorea.

78
00:07:09,060 --> 00:07:14,685
Emva kweenyanga ezininzi ekubanjweni, wavuma –
ngokweenkcukacha ezipheleleyo – ukuba i-US yayenza

79
00:07:14,685 --> 00:07:18,400
ulwaphulo-mthetho lwemfazwe lwezinto eziphilayo eKorea.

80
00:07:18,400 --> 00:07:28,320
Ubuyela eUnited States, wazithethelela phambi kwenkundla
yomkhosi, esithi, "Amazwi ayengam, kodwa iingcinga zazizezabo."

81
00:07:28,320 --> 00:07:35,872
Uye wabuya ngobungqina bakhe waza watyhila iindlela
zokuhlantswa ingqondo awaye wabekwa phantsi kwazo.

82
00:07:35,872 --> 00:07:40,096
Noko ke, ayingabo bonke abantu
ababenomxhaso wengqondo ofanayo noSchwable.

83
00:07:40,096 --> 00:07:47,712
Malunga nesinye kwisithathu samajoni ase-US abathathwa
njengamabanjwa ngamaTshayina aba ngamakomanisi azingisileyo.

84
00:07:47,712 --> 00:07:52,384
Ukuxukuxa ingqondo yoluntu lonke

85
00:07:52,384 --> 00:07:56,106
Kanye njengokuba kunokwenzeka ukufaka
iingcinga zangaphandle ngokucwangcisiweyo kumntu

86
00:07:56,106 --> 00:07:58,880
ngamnye, kunokwenzeka nokwenza oko kwiqela elikhulu.

87
00:07:58,880 --> 00:08:07,200
Kuba uluntu lwenziwe ngabantu ngabanye abanokulawulwa
ngokufaka kubo ukuthandabuza, ukungaqiniseki kunye noloyiko.

88
00:08:07,200 --> 00:08:15,314
Kwinqaku lowama-1969 elikwi-Die Zeit, ingcali yezengqondo
yaseCzech u-Ivo Planava (ozalwe ngo-1934) wachaza iindlela

89
00:08:15,314 --> 00:08:24,268
ezahlukeneyo ezisetyenziswayo ukususa ubuntu ngokucwangcisiweyo
kubantu ngabanye nakumaqela ngolu hlobo lulandelayo:

90
00:08:24,268 --> 00:08:33,620
Ngokutsho kwePlanava, abemi beenkqubo zolawulo
olupheleleyo bayangena ekungakhathali kwiziganeko.

91
00:08:33,620 --> 00:08:39,773
Aba bantu abangenamdla abasakwazi ukwenza
izigqibo ngokuqonda nokulandela iinjongo

92
00:08:39,773 --> 00:08:43,900
ezingaphaya kokuziphilisa kwabo kwemihla ngemihla.

93
00:08:43,900 --> 00:08:49,538
Oku kungakhathali kunokwenzeka, njengoko
kuchaziwe, ngokuphuka kwengqondo

94
00:08:49,538 --> 00:08:54,820
okukhawulezileyo, okanye ngenkqubo ecothayo yokuzilahla.

95
00:08:54,820 --> 00:09:02,167
Le ndlela icothayo, yexesha elide yokugqwesa ingqondo
kuthiwa isebenza ngakumbi kwaye izinzile, ingakumbi xa

96
00:09:02,167 --> 00:09:07,360
abantu abalawulwa ngendlela efanayo behlala kwindawo enye.

97
00:09:07,360 --> 00:09:14,290
Okunye okubalulekileyo kulo mhlobo yingxaki yokuziva
unetyala – oko kukuthi, ukuzityhola – kunye nokudlala ngethemba.

98
00:09:14,290 --> 00:09:21,272
Ngokuphindaphindiweyo, abantu banikwa ithemba
ngento ethile – ethi emva koko ingafezeki –

99
00:09:21,272 --> 00:09:25,700
ukuze bagcinwe bengenamdla baze bangaphikisi.

100
00:09:25,700 --> 00:09:29,880
Uthelekiso nomgaqo-nkqubo wangoku
we-"coronavirus" luyamangalisa ngokwenene apha.

101
00:09:29,880 --> 00:09:38,208
Nalapha, urhulumente usebenza ngokucwangcisiweyo ngokuthembisa
isindiso ukuba nje izihlwele zingenza oku okanye oko.

102
00:09:38,208 --> 00:09:43,765
Ngelixa 'ukufundiswa ngokutsha' komntu ngamnye
kukuthintela unxibelelwano nehlabathi langaphandle,

103
00:09:43,765 --> 00:09:46,700
unxibelelwano lulawulwa kumaqela abantu abaninzi.

104
00:09:46,700 --> 00:09:51,168
– namhlanje siyayiva le nto kumajelo eendaba adityanisiweyo.

105
00:09:51,168 --> 00:09:56,780
Ipropaganda eqhubekayo ikhokelela
kwiziphumo ezibini eziphikisanayo:

106
00:09:56,780 --> 00:10:04,681
Enye iqela liye labe lungenamdla, lingasakhathali,
ngelixa elinye iqela – elincinci – liye labonakalisa inkcaso

107
00:10:04,681 --> 00:10:10,100
kunye nomnqweno wokufumana inyaniso engaphaya kwenkqubela.

108
00:10:10,100 --> 00:10:19,173
Iimeko ezifanelekileyo zokwahlula-hlula kakhulu uluntu olwaludla
ngokuhlala kunye ngoxolo, nto leyo eyenzeka kwakhona ngoku!

109
00:10:19,173 --> 00:10:23,624
Umzobo Wokunyanzeliswa kaBiderman
kunye namaMlinganiselo e-"Corona"

110
00:10:23,624 --> 00:10:30,217
U-Albert D. Biderman, isazinzulu sentlalo kwiMikhosi yoMoya
yase-US, wachaza kwimzobo wakhe ekuthiwa "yimzobo wokunyanzela"

111
00:10:30,217 --> 00:10:34,666
iindlela zokuthuthumbisa zamaTshayina
namaKorea ezazisetyenziswa ngokucwangcisiweyo

112
00:10:34,666 --> 00:10:37,660
ukuphinda kufundiswe amabanjwa emfazwe aseMelika.

113
00:10:37,660 --> 00:10:43,616
NgokukaBiderman, izinto eziphambili ezintathu
zoku zezi: ukuxhomekeka, ubuthathaka noloyiko.

114
00:10:43,616 --> 00:10:48,961
Iindlela ezisibhozo ezahlukeneyo 'zezindlela zokuthuthumbisa
ezingephi', ezinxulumene ngokusondeleyo,

115
00:10:48,961 --> 00:10:54,560
ziguqula abantu abazimeleyo ngokwasengqondweni zibe
ngabathobelayo abafunwa lulawulo olubambeleyo.

116
00:10:54,560 --> 00:11:01,632
Masijonge ngokusondeleyo kwezi ngqekembe zisibhozo
size sizithelekise namanyathelo angoku e-coronavirus!

117
00:11:01,632 --> 00:11:04,808
Iindlela zokunyanzela ukuxutywa kwengqondo
ngokuka-Albert Biderman Indlela 1: Ukwahlulwa / ukuphindaphindwa

118
00:11:04,808 --> 00:11:06,440
kwezinto ezifanayo ngenkani / ukusilelwa kwezivakalisi

119
00:11:06,440 --> 00:11:11,933
Ngokwahlulwa ngokupheleleyo okanye
ngokwamaqela, amabanjwa alahlekelwe lulo lonke uncedo

120
00:11:11,933 --> 00:11:14,760
lwentlalo kwaye akasakwazi ukuzithethelela.

121
00:11:14,760 --> 00:11:19,298
Kwakufuneka uzigcwalise ngalo lonke ixesha,
ubungayifumani imithambo eyaneleyo, kwaye

122
00:11:19,298 --> 00:11:23,520
ubunayo indlela efanayo edinisayo yonke imihla.

123
00:11:23,520 --> 00:11:27,660
Iziqhoboshelo zentsholongwane ye-corona
nemithetho yokugcina umgama zinempembelelo efanayo.

124
00:11:27,660 --> 00:11:32,761
Inkcubeko, ezemidlalo kunye nezithethe zosapho ziyarhoxiswa,
kwaye okukhona ukuzihlalela ngokwahlukileyo kuthatha

125
00:11:32,761 --> 00:11:38,528
ixesha elide, kokukhona iziphumo ziba mbi kakhulu
kwimpilo yomzimba nengqondo yabantu abachaphazelekayo.

126
00:11:38,528 --> 00:11:43,700
Iingxaki zempilo yengqondo ziye zanda kakhulu
ngexesha leelockdown, ingakumbi kubantwana.

127
00:11:43,700 --> 00:11:45,200
Indlela yesi-2: Ukuthatha monyopulo kwindlela yokubona

128
00:11:45,200 --> 00:11:49,728
Ingqwalasela ingagxila kuphela kwinxaxheba ekhoyo ngoku.

129
00:11:49,728 --> 00:11:52,940
Ezinye izinto eziphazamisayo ziyavalwa.

130
00:11:52,940 --> 00:11:58,439
Amabanjwa ayephantsi kobumnyama okanye kukukhanya okugqamileyo,
kodwa eyona ndlela yayisebenza ngokulinganayo

131
00:11:58,439 --> 00:12:05,024
yayikukufundiswa rhoqo kunye nokuphindaphindwa kwamanga
nemfundiso eziqinileyo ezazifanele zifakwe ezintloko zabo.

132
00:12:05,024 --> 00:12:10,260
Akusikhumbuzanga oku ngoluhlaselo olungapheliyo lweenani
ezingapheliyo 'zamaxesha' e-coronavirus kumajelo eendaba?

133
00:12:10,260 --> 00:12:16,479
Kwaye, ewe, zikhula iinzame zokucinezela zonke iizwi eziphikisayo
nokuzigcina zifihliwe eluntwini, nokuba iingcali zinobunkokeli

134
00:12:16,479 --> 00:12:20,448
obuphakamile kangakanani na kwaye zihlonitshwa kangakanani na.

135
00:12:20,448 --> 00:12:27,660
Indlela yesi-3: Ukudiniso okubangelwayo,
ukutyhafa Ngokucacileyo, ngaxa lithile, abantu bayadinwa.

136
00:12:27,660 --> 00:12:32,320
Abahlukunyezayo babetshintshiselana, kodwa umbanjwa wayengakwazi.

137
00:12:32,320 --> 00:12:37,547
Indlala, izifo ezinyanzelisiweyo, ukuswela ubuthongo
kunye nokuphenjelelwa ixesha elide yayizizinto nje

138
00:12:37,547 --> 00:12:41,568
ezimbalwa kwezazisetyenziswa ngabom ukubangela ukudinwa.

139
00:12:41,568 --> 00:12:43,460
Ukufanisa ne-coronavirus:

140
00:12:43,460 --> 00:12:48,518
Emva konyaka onesiqingatha wephropaganda
engayekiyo, abaninzi sele benyanzelekile kwaye bavumele

141
00:12:48,518 --> 00:12:51,560
ibali likarhulumente lingene ezingqondweni zabo.

142
00:12:51,560 --> 00:12:56,200
Bakhathalele yona nje... kwaye
ngandlel' ithile ungayiqonda loo nto!

143
00:12:56,200 --> 00:13:02,112
Sele nifikelele kwimeko yokungakhathali echazwe ngu-Ivo Planava.

144
00:13:02,112 --> 00:13:04,529
Indlela yesi-4: Izisongelo

145
00:13:04,529 --> 00:13:11,821
Abahlaseli basebenzisa izisongelo zokufa, ukwahlulwa
okungapheliyo nokuvalelwa, kunye nezisongelo kwiintsapho

146
00:13:11,821 --> 00:13:16,660
zamaxhoba, ukuze bafake uloyiko nokuphelelwa lithemba.

147
00:13:16,660 --> 00:13:21,604
Kuphela isoyikiso esidaliswe ngabom malunga
nosulelo lwe-coronavirus esikhokelele ekubeni

148
00:13:21,604 --> 00:13:24,864
samkele amanyathelo athathwe ngabezopolitiko.

149
00:13:24,864 --> 00:13:31,020
Abantwana babexelelwa ukuba babeka ootatomkhulu noomakhulu
babo engozini ukuba bayabatyelela, kwanokuba bayabanga.

150
00:13:31,020 --> 00:13:36,231
Enyanisweni, kwakusele kucacile ngentwasahlobo ka-2020
ukuba izinga lokusweleka ngenxa ye-coronavirus

151
00:13:36,231 --> 00:13:39,840
lalingalingana nelomkhuhlane oqhelekileyo wamaxesha onyaka.

152
00:13:39,840 --> 00:13:45,040
Nangona kunjalo, iingxelo zamajelo eendaba
ezinomoya wemfazwe zaqhubeka zingaphazamisekanga.

153
00:13:45,040 --> 00:13:52,856
Uxwebhu lwamaqhinga lwangaphakathi oluvela
kwi-Ofisi yezangaphakathi yaseJamani lutyhila ukuba la

154
00:13:52,856 --> 00:13:58,176
mxhalabo adalwe ngabom kwaye ajoliswe ngendlela ethile.

155
00:13:58,176 --> 00:14:01,984
Indlela yesi-5: Ukunikezela ngamathuba ngamathub' athile

156
00:14:01,984 --> 00:14:09,141
Ngoku abenzi bobubi baba banobubele... maxa wambi. Ububele
nemivuzo engalindelekanga zidala unxulumano lweemvakalelo

157
00:14:09,141 --> 00:14:13,340
kwaye ziqinisekisa ukuba umbanjwa uyawathobela imithetho.

158
00:14:13,340 --> 00:14:17,733
Zivusa ithemba lokuba imeko yakhe iza
kuphucuka – ithemba elithi ngesiqhelo

159
00:14:17,733 --> 00:14:23,060
lingaphunyezeki, kodwa elimdevidela kwaye limenza adikwe.

160
00:14:23,060 --> 00:14:25,760
Loo nto nayo iyaziwa, akunjalo?

161
00:14:25,760 --> 00:14:31,700
Uvalelo ewe – uvalelo hayi, lo mthetho –
lowo mthetho, kwaye intuthuzelo iyabonakala.

162
00:14:31,700 --> 00:14:35,136
Kusele iiveki nje ezimbalwa, siyagqiba ke...

163
00:14:35,136 --> 00:14:39,960
Ngokuphindaphindiweyo, kuvela ithemba lokuba
kungekudala singabuyela kwimeko esiqhelekileyo.

164
00:14:39,960 --> 00:14:43,424
Lelo inxalenye yobuchule bengqondo!

165
00:14:43,424 --> 00:14:51,097
Indlela yesi-6: Ukubonakaliswa "kwamandla onke" kunye
"nolwazi lonke" Umvalelwa uyakholiswa ukuba nayiphi na inkcaso

166
00:14:51,097 --> 00:14:57,184
ayinamsebenzi, ukuba ungaphantsi kwaye uya kuhlala enjalo.

167
00:14:57,184 --> 00:15:01,244
Okufanayo ne-coronavirus: Amapolisa
asetyenziswe ngokuchasene nabaqhankqalazi abonisa

168
00:15:01,244 --> 00:15:04,000
ukugqwesa ngokwasemzimbeni kwamandla karhulumente.

169
00:15:04,000 --> 00:15:10,684
Nkqu neGosa elikhethekileyo le-UN elijongene nokuHlukunyezwa,
uNils Melzer, ulumkisile, kwaye ndicaphula: "Ubundlobongela

170
00:15:10,684 --> 00:15:15,379
bamapolisa buyanda kwihlabathi jikelele
kwaye buthomalalisa ukuthenjwa luluntu, uxolo

171
00:15:15,379 --> 00:15:18,272
loluntu, umanyano kunye nentando yesininzi."

172
00:15:18,272 --> 00:15:23,648
Oorhulumente kufuneka bayeke
ukuphatha abantu babo njengabaphikisi!

173
00:15:23,648 --> 00:15:28,581
Indlela 7: Ukudilika Ukuba ngumxhomekeke
ngokupheleleyo komnye umntu kutshabalalisa naliphi na

174
00:15:28,581 --> 00:15:31,200
ithemba lokuba inkcaso ingafezekisa nantoni na.

175
00:15:31,200 --> 00:15:34,880
Oku kuthoba umbozwa kwinqanaba lomntwana okanye lwesilwanyana.

176
00:15:34,880 --> 00:15:41,296
Abahlaseli bafumana oku ngokuthi basebenzise izohlwayo
ezihlazisayo, indawo engcolileyo, izithuko nokuhlekiswa,

177
00:15:41,296 --> 00:15:46,688
okanye ngokungamniki umvalelwa naluphi na ubumfihlo.

178
00:15:46,688 --> 00:15:51,632
Iimaski zodwa zizithuthumbiso
esidlangalaleni, kwaye ke kukho iimvavanyo, ezifunyanwa

179
00:15:51,632 --> 00:15:54,995
ngabaninzi njengezinto ezikruqulayo kakhulu.

180
00:15:54,995 --> 00:16:01,120
I-China ide yaya kude kangangokuba yathatha izicoci
zomlomo wangasemva kubemi baseJapan abangena elizweni.

181
00:16:01,120 --> 00:16:06,880
Ukuthuka okanye ukugculelwa kwabantu
abangagonywayo yinto eqhelekileyo.

182
00:16:06,880 --> 00:16:15,360
Kwaye ingakanani impumelelo yomzamo wokukhuthaza
abantu ukuba bazigonyise ngebratwurst okanye ibhega?

183
00:16:15,360 --> 00:16:23,104
Akukukhumbuzanga na ngezinja zikaPavlov, ezazitshiza
amathe xa iintsimbi zisithi qhwa zibonisa ixesha lokutya?

184
00:16:23,104 --> 00:16:27,556
Indlela yesi-8: Uqinisekiso lwezibango ezingabalulekanga

185
00:16:27,556 --> 00:16:31,380
Amabanjwa kwakufuneka athobele imithetho
yesigqibo ebhidanisayo nengenamsebenzi.

186
00:16:31,380 --> 00:16:39,328
Oku kwabenza baqhele ukwenza imiyalelo
yabalawuli babo, nokuba ayinangqondo kangakanani na.

187
00:16:39,328 --> 00:16:43,280
Amanyathelo angenampembelelo ebeyi-ndlela
eqhelekileyo ukusukela ekuqaleni kobhubhane ekuthiwa ngowona.

188
00:16:43,280 --> 00:16:49,014
Umzekelo, kufuneka kugcinwe umgama omncinci xa ubhalisa
kwisikhululo seenqwelomoya, kodwa ke ngabo abakhweli baya

189
00:16:49,014 --> 00:16:52,832
kuhlala kufuphi kakhulu enqwelomoyeni emva kwemizuzu embalwa.

190
00:16:52,832 --> 00:16:57,120
Ndiqinisekile nina babukeli abathandekayo ningacinga
ngezinye iimizekelo ezininzi ngaphandle kokuzicingela!

191
00:16:57,120 --> 00:17:04,520
Injongo yabacebisi abangasemva koku ilula: akufuneki sicinge,
akufuneki sibuze nto, kodwa endaweni yoko sifunde ukuthobela.

192
00:17:04,520 --> 00:17:07,264
Uphawu oluqhelekileyo lwebhontsindoda!

193
00:17:07,264 --> 00:17:11,462
Isiphelo ukuza kuthi ga ngoku: Kubonakala
ngathi zonke iindawo ezisibhozo zale "dayagram

194
00:17:11,462 --> 00:17:15,220
yokunyanzela" ziyafezeka kwimeko ye-coronavirus.

195
00:17:15,220 --> 00:17:20,080
Umntu umisela njani amandla karhulumente wobushiqela?

196
00:17:20,080 --> 00:17:27,160
Umbuzo ngulo: Ubachukunyisa njani abantu ababeqhele inkululeko
nodemokhrasi ukuba bayeke amalungelo abo asisiseko kwakhona?

197
00:17:27,160 --> 00:17:31,456
Abantu abakhululekileyo bangajikwa njani babe
ngabathobelayo kwinkqubo yolawulo olupheleleyo?

198
00:17:31,456 --> 00:17:35,481
Ngelishwa, oku kuye kwenziwa izihlandlo
ezininzi kuyo yonke imbali, kwaye ngoku lo mzamo

199
00:17:35,481 --> 00:17:38,560
uqhubeka kwakhona – kwinqanaba lehlabathi jikelele.

200
00:17:38,560 --> 00:17:43,980
Le psychosis yobuninzi ebangelwe ngabom
ichazwe apha ngasentla sisitshixo sale nto.

201
00:17:43,980 --> 00:17:49,790
Ngokwesazi ngezenkolo uArthur Versluis, ubugunyazi obupheleleyo
bubonakalo bale mihla bamandla karhulumente

202
00:17:49,790 --> 00:17:55,420
aphakathi ngokupheleleyo, obudityaniswe
nokutshabalaliswa kwamalungelo oluntu omntu ngamnye.

203
00:17:55,420 --> 00:18:03,013
Uluntu lwahlulwe lwaba ngamaqela amabini: abalawuli, abanyuselwa
kwisikhundla esiphantse sibe sesobuthixo, kunye nembi yabantu,

204
00:18:03,013 --> 00:18:06,976
abathi babe ngabantu abaxhomekeke kwaba kuthiwa 'yi-elite'.

205
00:18:06,976 --> 00:18:12,706
Zombini ziyaphikisana nendalo yomntu, kuba nabalawuli ngabantu
abanokwenza iimpazamo, kwaye ukuguqula abemi

206
00:18:12,706 --> 00:18:20,040
babe ngabathobelayo kunokufezekiswa kuphela
ngamanga afana neempendulo zomntu one-schizophrenia.

207
00:18:20,040 --> 00:18:27,968
Inyathelo lokuqala lihlala kukutyala uloyiko, nto
leyo esebenza ngokukodwa kwiimvula zoyaba lwengqondo.

208
00:18:27,968 --> 00:18:35,876
UMeerloo ubhala, kwaye ndicaphula: "Iwaka ngalinye lobugrogrisi
livula isiphumo salo ngamandla angaphezulu kunelangaphambili emva

209
00:18:35,876 --> 00:18:39,860
kokuphumla, kuba abantu basaphazamisekile ngamava angaphambili."

210
00:18:39,860 --> 00:18:46,690
Umoya wabantu uyancipha ngokuthe ngcembe kwaye impembelelo
yokwazi kwengqondo yephulo ngalinye elitsha lepropaganda iya

211
00:18:46,690 --> 00:18:51,328
isomelela; ifikelela eluntwini esele lulungiselelwe ngaphambili.

212
00:18:51,328 --> 00:18:56,420
Kwangaxeshanye, ipropaganda ibangela
ukubhidekisa iingqondo zesihlwele.

213
00:18:56,420 --> 00:19:02,740
Iinkcukacha ezingeyonyani malunga nemvelaphi 'yesoyikiso'
kunye nobunjani 'bengxaki' zisasazwa ngokucwangcisiweyo.

214
00:19:02,740 --> 00:19:07,660
Kweli xesha le-intanethi, ulwazi lujoliswa
ngokukodwa okanye luthintelwe ngokupheleleyo, oko

215
00:19:07,660 --> 00:19:10,800
kukuthi, lugxekwa, ngokusebenzisa ii-algorithms.

216
00:19:10,800 --> 00:19:18,496
Kuxhomekeke kwizinto umsebenzisi azibukeleyo kwi-intanethi
ngaphambili, ulwazi olufanayo luboniswa kwakhona kuye.

217
00:19:18,496 --> 00:19:29,664
Amaqela ahlukeneyo ekujoliswe kuwo angawo ke ngoko
amava angqondweni ahluke ngokupheleleyo enyaniso.

218
00:19:29,664 --> 00:19:36,424
Itekhnoloji njengento ebangela ukukhotyokiswa, ukuzihlalela wedwa
njengesikhuthazi Ngenxa yokuba ipropaganda yanamhlanje iza

219
00:19:36,424 --> 00:19:42,311
ngohlobo lwetekhnoloji enomtsalane – ii-smartphone,
i-intanethi, umabonakude, njl. – isetyenziswa ngokubanzi

220
00:19:42,311 --> 00:19:45,220
nangomdla omkhulu, kwaye abantu abaninzi bayikhotyokiswe yiyo.

221
00:19:45,220 --> 00:19:51,560
Kwaye isebenza kakhulu xa abantu
beqhinyelwe ekunxibelelaneni nabanye.

222
00:19:51,560 --> 00:19:57,647
Asingabo bonke abantu abakhohliswayo yipropaganda, yiyo loo nto
kusetyenziswa "umgama wokunxulumana"

223
00:19:57,647 --> 00:20:04,416
ukuthomalalisa amandla okulungisa abo bangachatshazelwanga
luhlaselo olungapheliyo lolwazi olungeyonyani.

224
00:20:04,416 --> 00:20:09,650
UJoost Meerloo ubhala, kwaye ndicaphula: "Ukwahlulwa
kunye nokuphindaphindwa okunomonde kwezinto ezivuselelayo

225
00:20:09,650 --> 00:20:12,220
kuyimfuneko ukuze kuthontsizwe izilwanyana zasendle."

226
00:20:12,220 --> 00:20:15,020
Abalawuli abagqithisileyo bayayilandela lo mthetho.

227
00:20:15,020 --> 00:20:21,840
Bayazi ukuba bangabenza amaxhoba abo ezopolitiko
bathobele ngokukhawuleza kakhulu ukuba bagcinwe beqweqwedisiwe.

228
00:20:21,840 --> 00:20:27,375
Xa uluntu sele luyiwa ziingqangqazana zoloyiko
olugqithisileyo ixesha elide, luyaphelelwa lithemba kwaye lube

229
00:20:27,375 --> 00:20:30,500
sesichengeni. Abantu balunqwenela ihlabathi elilawulwayo.

230
00:20:30,500 --> 00:20:36,233
Okwangoku, abalawuli abangqongqo banikezela
ngolu hlobo lwehlabathi – kodwa oku kuthatha

231
00:20:36,233 --> 00:20:39,180
inkululeko, kuthatha ulawulo lobomi bomntu.

232
00:20:39,180 --> 00:20:46,304
Abantu ababekhe bakhululekile, bezimele,
ngoku babe ngabathobekayo nabezithobayo!

233
00:20:46,304 --> 00:20:54,820
Amanga nokudideka njengezixhobo eziluncedo Iimvavanyo
zoorhulumente ababuzwilakhe ziyafundiswa ngabom ukuba zixoke.

234
00:20:54,820 --> 00:21:01,606
Ukuva rhoqo imiyalezo yobuxoki etshintsha-tshintsha isicwangciso
ngabom kuphazamisa ingqondo ecabangayo kude kube kwinqanaba

235
00:21:01,606 --> 00:21:05,040
lokuba abanye abantu bayeka ukuzithethelela kwezi ntsomi.

236
00:21:05,040 --> 00:21:09,040
Abantu baye baba buthuntu baze bamkele ibali liphela ngaphakathi.

237
00:21:09,040 --> 00:21:15,584
Ingcinga ekhululekileyo iyashiywa ngasemva,
kwaye endaweni yayo kungena ukufundiswa ngenkani.

238
00:21:15,584 --> 00:21:20,032
Ulwimi luyinxalenye ebalulekileyo yephropaganda enjalo.

239
00:21:20,032 --> 00:21:26,944
Amagama alahlekelwa yintsingiselo yawo yoqobo,
kwaye naloo nto luhlaselo oluthe ngqo kwingqondo.

240
00:21:26,944 --> 00:21:31,584
Abantu baziizidalwa zemikhwa.

241
00:21:31,584 --> 00:21:36,352
Kancinci, kancinci, kodwa
ngokuqinisekileyo, abemi bayaqhela inkqubo eneziphene.

242
00:21:36,352 --> 00:21:41,460
Kulula ukuqaphela izakhiwo zolawulo olupheleleyo
kumazwe akude okanye xa sijonga emva kwimbali.

243
00:21:41,460 --> 00:21:45,993
Xa ujonga iNorth Korea, umzekelo, wonke umntu waseNtshona
mhlawumbi uthi: Hayi le ngqibi yobugqwirha!

244
00:21:45,993 --> 00:21:51,640
Ngelishwa, nangona kunjalo, iziqalo azilula kangako ukuzibona
xa uzibambelele kuyo nawe, njengoko sikwenzile ngoku!

245
00:21:51,640 --> 00:21:56,640
Nathi siqheliswa ukuthobela nokuhlonipha igunya!

246
00:21:56,640 --> 00:22:00,448
Akukukhumbuzi ngamaxesha anzima elizweni lethu?

247
00:22:00,448 --> 00:22:07,308
Ukuqala 'nesizathu', uze emva koko utyibilikele ebudenge
Uninzi lweengcinga ezikhokelayo lutsala abalandeli balo

248
00:22:07,308 --> 00:22:10,900
ngemibono enengqiqo – okanye ubuncinci evakala inengqiqo.

249
00:22:10,900 --> 00:22:17,496
Thatha i-coronavirus, umzekelo: ingcinga yesifo
esosulelayo esisasazeka kwihlabathi elidibeneyo

250
00:22:17,496 --> 00:22:21,152
iyahambelana neembono ezixhaphakileyo zabantu.

251
00:22:21,152 --> 00:22:26,920
Yiyo loo nto abantu abaninzi ekuqaleni
baye baxhasa amanyathelo okhuselo lwempilo.

252
00:22:26,920 --> 00:22:32,096
Kwinqanaba elithile lenkqubo yokuhlamba
ubuchopho, nangona kunjalo, ingqiqo ayisadlali ndima.

253
00:22:32,096 --> 00:22:35,080
Okungaqhelekanga, eneneni yinyani okwahlukileyo.

254
00:22:35,080 --> 00:22:41,173
Ukungangqinelani kuqinisa ngakumbi amandla eengcinga, njengoko
umzekelo weenkolo ezingqongqo ubonisa.

255
00:22:41,173 --> 00:22:46,780
Kwakhona, i-phenomenon yoko kubizwa ngokuba
'yiindleko ezintywilileyo' idlala indima enkulu.

256
00:22:46,780 --> 00:22:54,137
Iindleko ezitshonileyo – ngamanye amazwi, iindleko ezitshonileyo
okanye ezingenakuguqulwa – zithetha ukuba sele utyale ixesha

257
00:22:54,137 --> 00:22:59,081
elininzi namandla, kwaye mhlawumbi nemali,
kwiprojekthi, kangangokuba kunzima okanye

258
00:22:59,081 --> 00:23:03,392
akunakwenzeka ukuyibona le projekthi njengempazamo.

259
00:23:03,392 --> 00:23:10,432
Izithembiso ezaphukileyo ziyinto eqhelekileyo. Ingaba
sisamangaliswa xa oosopolitiki, emva kokunyulwa kwabo, beziphethe

260
00:23:10,432 --> 00:23:14,816
ngathi bacinga, "Andikhathali ngento endiyithethileyo izolo?"

261
00:23:14,816 --> 00:23:19,160
Izithembiso ezaphukileyo zisengxakeni, zombini
kwezopolitiko ngokubanzi nakumcimbi we-coronavirus.

262
00:23:19,160 --> 00:23:23,741
Akukho siphelo sezi nyathelo, akukho kukhuseleka
ngokugonywa, akukho kuphela kokunxiba iimaski kunye

263
00:23:23,741 --> 00:23:26,880
nezinye iimbopheleleko ezifanayo kubantu abagonyiweyo.

264
00:23:26,880 --> 00:23:32,960
Noko kunjalo, uninzi lwabantu lusaqhubeka
nokuthemba oorhulumente babo nkqu namajelo eendaba.

265
00:23:32,960 --> 00:23:37,183
Lo ngumzekelo 'weStockholm syndrome'
ekuthethwe ngayo ngaphambili kwaye ubonisa ukutyibilika

266
00:23:37,183 --> 00:23:40,640
kwabantu kwihlabathi jikelele kwimbono ethile.

267
00:23:40,640 --> 00:23:46,744
Uloyiko lokupheliswa kwezinyathelo zentsholongwane yomkhuhlane
we-corona Siyabona indlela ipropaganda esele iphumelele ngayo

268
00:23:46,744 --> 00:23:52,860
kwinto yokuba abanye abantu abasafuni kubuyela kwihlabathi
elingenazo izinyathelo zentsholongwane yomkhuhlane we-corona.

269
00:23:52,860 --> 00:24:02,336
Bayifake ngaphakathi ingcinga-qela labo kwinqanaba
lokuba baphuhlise 'isifo sekhava' – uloyiko lobuqhelekileyo.

270
00:24:02,336 --> 00:24:07,089
Abantu abanjalo ke baye bacinezele abo bacinga
ngenye indlela, abangawuwelelwanga ubuxoki kwaye

271
00:24:07,089 --> 00:24:10,176
balangazelela ukubuyela kubomi obuqhelekileyo.

272
00:24:10,176 --> 00:24:15,007
Yile kanye into efunwa lulawulo olubambeleleyo: uxinzelelo
kungekuphela nje "oluvela phezulu" – oko kukuthi,

273
00:24:15,007 --> 00:24:21,484
kurhulumente nakumajelo eendaba – kodwa kananjalo "nolivela
ecaleni" – oko kukuthi, oluvela kubo bonke abanye abemi.

274
00:24:21,484 --> 00:24:25,975
Okwangoku, singathanda
ukunikezela kwegama kumntu esisebenza naye.

275
00:24:25,975 --> 00:24:32,676
Ababukeli abathandekayo, xa sijonga olu hlalutyo olupapashwe
liphephandaba i-ExpressZeitung, akunakuphepheka ukukrokrela ukuba

276
00:24:32,676 --> 00:24:37,675
emva kwalo lonke lo mthetho neziyatha
eziphikisanayo nezisoloko zingenangqondo kwaphela, kukho

277
00:24:37,675 --> 00:24:40,480
isicwangciso esicingisisiwe kakhulu nesikhohlakeleyo.

278
00:24:40,480 --> 00:24:45,940
Kubonakala ngathi kulwa iwadi
yengqondo ephucukileyo nxamnye noluntu apha.

279
00:24:45,940 --> 00:24:54,080
Xa kujongwe ngolu hlobo, zonke ezi nyathelo ziyavakala
– ngokwembono yabo balawulayo! Olu hlalutyo luyoyikisa.

280
00:24:54,080 --> 00:24:59,269
Kodwa kuphela ngokujongana nalo mcimbi
ungathandekiyo nongakhululekanga singakwazi

281
00:24:59,269 --> 00:25:02,400
ukuthatha amanyathelo afanelekileyo okuthintela.

282
00:25:02,400 --> 00:25:08,921
Olunye ulwazi olubalulekileyo lulwazi ngokwalo. Nceda
wabelane ngesi saziso! Ukuze abantu abaninzi ngakumbi

283
00:25:08,921 --> 00:25:12,980
baqonde inkqubo yokuhlamba ubuchopho eyenzekayo baze bayiyeke.

284
00:25:12,980 --> 00:25:22,460
Kwezi zalathiso zilandelayo, uya kufumana ikhonkco lephephandaba
i-Express, apho unoku-odola ushicilelo lokuqala ukuze ulufunde.

285
00:25:34,540 --> 00:25:35,940


