WEBVTT

00:00.512 --> 00:06.368
Abantu kulula kakhulu ukubalawula
nokubaphatha xa bexutywe ngoloyiko.

00:06.368 --> 00:11.506
Namhlanje, ngokusebenzisa isoyikiso semfazwe yehlabathi okanye
intlekele yemozulu, abantu bonke bayafakwa kwimeko

00:11.506 --> 00:17.440
yokuthotywa kwengqondo ngobuninzi, kwanokukhubazeka
okubangelwa lukhukuliseko, baze ngaloo ndlela baphucwe amandla.

00:17.440 --> 00:25.850
Abantu abothuswe luloyiko banokunyanzelwa ukuba bamkele imithetho
yobugebenga, kuquka ukuthathwa kwamalungelo abo, njengoko sele

00:25.850 --> 00:30.940
kusenzekile ngexesha lobhubhane we-coronavirus obucwangcisiweyo.

00:30.940 --> 00:38.211
Baphelelwe ngamandla luloyiko lokuphela kwehlabathi, abantu ke
baginya imiyalelo engenangqondo efana nokunxiba rhoqo

00:38.211 --> 00:46.180
iimaski zothuli ngelo xesha – okanye imithetho engenangqondo
yokufudumeza eyenza iflethi ingafikeleleki namhlanje.

00:46.180 --> 00:52.631
Le filimu ilandelayo yobungqina, "Mass Psychosis", echaza la
maqhinga anzulu emfazwe yengqondo achasene noluntu

00:52.631 --> 00:59.520
isebenzisa umzekelo wobhubhane we-coronavirus,
ibaluleke ngakumbi namhlanje kunanini na ngaphambili!

00:59.520 --> 01:04.629
Igama elibanzi elithi "psychosis" libhekisa
kwizifo zengqondo ezinzima kakhulu apho abo

01:04.629 --> 01:07.500
bachaphazelekileyo baphulukana nokwazi okukwenzekayo.

01:07.500 --> 01:14.220
Xa ezi mpawu zenzeka kwiqela labantu
elipheleleyo, kubizwa ngokuba yi-"mass psychosis".

01:14.220 --> 01:20.392
Kangangeenkulungwane, abantu abanamandla baye bayidala baza
bayisebenzisa kakubi le ngxaki yokuxhalaba xa befuna

01:20.392 --> 01:27.680
ukwazisa ulawulo olungqongqo, kuba kuphela phantsi kwempembelelo
yobuxoki abantu bezimisele ukuncama amalungelo abo.

01:27.680 --> 01:30.680
Namhlanje, uloyiko olufunekayo koku
lwenziwa ikakhulu ngamajelo eendaba.

01:30.680 --> 01:36.960
Kodwa aba zidwangube zexesha elizayo bangayibumba njani ingqondo
yomntu ngendlela yokuba isebenze ngokuchasene neenzuzo zayo?

01:36.960 --> 01:43.995
Impendulo ifumaneka kwisayensi yengqondo, eyasungula amagama afana
'nokuhlantswa kwengqondo', 'ulawulo lwengqondo' kwaye, njengowona

01:43.995 --> 01:48.125
mgangatho uphezulu, 'menticide' – ukubulawa kwengqondo.

01:48.125 --> 01:57.203
Iindlela zika-Ivan Pavlov: Isitshixo sokufundiswa ngempumelelo
U-Ivan Petrovich Pavlov wayengugqirha nesazi ngemvelo somzimba

01:57.203 --> 02:05.845
waseRashiya othe, ngenxa yovavanyo lwakhe oluyimpumelelo
lokuqeqesha izinja, wakwazi ukubonisa ukuba iindlela zokucinga

02:05.845 --> 02:10.780
nokuziphatha kwezinja nabantu zinokuthi "zilungiswe ngokutsha".

02:10.780 --> 02:17.792
Kuvavanyo lwakhe lwazinja, into ayeyidinga ibe
yintsimbi, ukutya kwezinja, inja kunye nexesha.

02:17.792 --> 02:22.496
Inja elambileyo ibisoloko ityhafu xa ibona ukutya.

02:22.496 --> 02:29.712
UPavlov wabe esitshwentsha intsimbi ngalo lonke ixesha esitya
inja. Emva kokuphindaphinda oku kaninzi, inja

02:29.712 --> 02:38.368
yafundiseka kangangokuba ukusiva nje intsimbi itshwentsha
kwakwenza imlomo wayo utyebe, nokuba kwakungekho kutya.

02:38.368 --> 02:43.120
UPavlov wayeqinisekile ukuba ingqondo
yomntu ingabunjwa ngendlela efanayo.

02:43.120 --> 02:50.252
Wayebona abantu njengezilwanyana, nangona bephucuke kancinci
ngakumbi, kodwa ngokwenene zisekho izilwanyana ezinokufundiswa

02:50.252 --> 02:57.360
ukuba zisabele kwizinto ezizivuselelayo – kwaye lo
mbono ngobuntu wawwabelwana ngawolawuli baseSoviet ngelo xesha.

02:57.360 --> 03:02.447
Ngesi sizathu, uPavlov wakhuthazwa kakhulu
emva kokuba amaSoviet ethathe ulawulo waza

03:02.447 --> 03:06.880
wavunyelwa ukuqhubeka neemvavanyo zakhe ebantwini.

03:06.880 --> 03:12.847
Ngo-1919, uVladimir Lenin wathi kwincoko noPavlov,
ndicaphula: "Ndifuna izihlwele zaseRashiya

03:12.847 --> 03:16.460
zilandele indlela yokucinga neyokusabela yobukomanisi."

03:16.460 --> 03:21.260
Abantu banokulungiswa baze
babenziwe babe yile nto sifuna babe yiyo.

03:21.260 --> 03:26.060
Eyona njongo iphambili yenkqubo
yobukomanisi yayinguuguquko lobuntu bomntu.

03:26.060 --> 03:32.128
Kwaye uphando lukaPavlov lwabonelela
ngesiseko esingethiyori sokufezekisa le njongo.

03:32.128 --> 03:39.712
Iindlela zikaPavlov zazilungiselelwe ngqo umongo weengcinga
zobuMarx – ukufundiswa ngokutsha nokuqeqeshwa ngokutsha kwabantu.

03:39.712 --> 03:47.126
Ngokuqhelekileyo, ingqondo ecacileyo yenza isikhuseli esikhusela
kule nfushumalo, kodwa ngokudiniso okubangelwe ngabom,

03:47.126 --> 03:54.752
ubuthathaka bomzimba kunye noxinzelelo lwengqondo,
iimvavanyo "zaphula umoya" zaza zacima ingcinga enengqiqo.

03:54.752 --> 04:01.480
Abantu abakrelekrele banokufakwa iingcinga – umntu angade athi
baqeqeshelwe – ngokulula okufanayo njengabantu abangenangqondo.

04:01.480 --> 04:06.400
Ukuxutywa kwengqondo,
ukuthuthunjiswa kwengqondo kunye nokuvuma ubuxoki

04:06.400 --> 04:12.663
Ukuhlanjwa kwengqondo kunye nezivumo zobuxoki ezizivelisayo
akufanelanga zicingwe ngokwembono yamaxesha aphakathi,

04:12.663 --> 04:19.400
njengaxa kwakusukwa amagqwirha, apho ixhoba elityhafa
lalityhola nantoni na ukuze kupheliswe ukuthuthunjiswa komzimba.

04:19.400 --> 04:25.381
Endaweni yoko, sisithethe esikrelekrele sokufundiswa
ngokucwangcisiweyo nengcinezelo yokunyanzela umntu ukuba aguquke

04:25.381 --> 04:30.493
aze azityholo, ngenjongo yokutshabalalisa iindlela
ezisisiseko zokucinga zomntu nendlela abona ngayo

04:30.493 --> 04:34.400
inyani, ukuze zithathelwe indawo zezinye ezitsha.

04:34.400 --> 04:39.238
Ugqirha kunye nesazi ngengqondo saseDatshi
uJoost Meerloo wasungula igama elithi

04:39.238 --> 04:42.380
"menticide," elithetha ukubulawa kwengqondo.

04:42.380 --> 04:46.368
Umntu angathi kwakhona: ukubulawa kokucinga okucacileyo.

04:46.368 --> 04:52.365
Noko ke, olu lwaphulo-mthetho lwakudala oluchasene
nengqiqo lwacwangciswa ngokufanelekileyo lwaza

04:52.365 --> 04:56.128
luphuculwa ngakumbi ngexesha lenkulungwane yama-20.

04:56.128 --> 05:02.271
Ixhoba lohlobo lwoyikiso lwengqondo ekugqibeleni
ziye zavuma izinto ezingenzekanga, zikholelwa

05:02.271 --> 05:06.175
nazo, zavuma ulwaphulo-mthetho ezingazange zaluqhube.

05:06.175 --> 05:10.603
Le vidiyo ilandelayo icacisa ukuba le
ntuthumbo yengqondo yayisetyenziswa okanye

05:10.603 --> 05:14.340
yavavanywa kangakanani na kwiinkampu zamaxhoba.

05:14.340 --> 05:19.091
Olu loyiko lwengqondo lwasetyenziswa
okanye lwavavanywa kwiinkampu zamaxhoba:

05:19.091 --> 05:21.504
Isigaba 1:

05:21.504 --> 05:26.995
Okokuqala, amaxhoba adinwa, ubukhulu becala kungekhona
ngenxa yobundlobongela obugqithisileyo bomzimba,

05:26.995 --> 05:31.424
kodwa ngenxa yendlala, ingqele, ukwahlulwa kunye noloyiko.

05:31.424 --> 05:37.984
Kwakusetyenziswa nemimaski ethintela
ukuphefumla, umzekelo kwinkampu yamabanjwa yaseGuantanamo.

05:37.984 --> 05:42.734
Ukubuza imibuzo engapheliyo nokungafumani tyala kwakhokelela
ekudinweni okugqithisileyo nakwintloni

05:42.734 --> 05:47.360
yokuphelelwa lithemba, ukuya kwinqanaba
ababenqwenela ukufikelela kulo abahlami bengqondo.

05:47.360 --> 05:52.768
Ukuwa kwelixhoba kwakusoloko kusenzeka ngequbuliso.

05:52.768 --> 06:00.720
UMeerloo wabhala ngesi sigaba, kwaye ndicaphula:
"Kunjengokuba ngequbuliso ijika ibe kukuthobela nokuvuma."

06:00.720 --> 06:06.163
Ukususela ngoku, ngokwembono yohlalutyo
lwengqondo, i-superego engumhlali ngaphandle ihlala

06:06.163 --> 06:10.912
kwisazela somntu, ithetha ilizwi likanini wayo omtsha.

06:10.912 --> 06:16.581
Oku kunikezela ngesiquphe yinkqubo eyenzeka ngaphandle kwengqondo
nangemvakalelo kuphela, kwaye kunokude kubangele le

06:16.581 --> 06:22.000
nto kuthiwa yi-"Stockholm syndrome", apho ixhoba
lolwaphulo-mthetho liva uvelwano oluthile ngenjenjalo.

06:25.820 --> 06:29.723
Isiqendu sesi-2:

06:29.723 --> 06:37.400
Emva kokuba ephuke, ingxelo yobuxoki yafundwa
ngokuphindaphindiweyo, yaza yatyhilizwa engqondweni yexhoba.

06:37.400 --> 06:42.435
Kwakhona kwenziwa iingxoxo ezongezelelweyo
nezizathu zokwenza ibali libonakale

06:42.435 --> 06:47.200
likholeleka kangangoko, nangona yayiyinkohliso yonke.

06:47.200 --> 06:49.120
Isigaba sesi-3:

06:49.120 --> 06:55.200
Ngoku ummangalelwa wayenokwenza ingqirwa
yakhe yobuxoki aze abeke abanye ityala kananjalo.

06:55.200 --> 07:03.265
Omnye umzekelo (phakathi kwabaninzi) yayinguFrank H. Schwable,
ilungu elikwizinga eliphezulu le-United States Marine Corps owawa

07:03.265 --> 07:09.060
ezandleni zamaKhomanisi aseTshayina ngexesha leMfazwe yaseKorea.

07:09.060 --> 07:14.685
Emva kweenyanga ezininzi ekubanjweni, wavuma –
ngokweenkcukacha ezipheleleyo – ukuba i-US yayenza

07:14.685 --> 07:18.400
ulwaphulo-mthetho lwemfazwe lwezinto eziphilayo eKorea.

07:18.400 --> 07:28.320
Ubuyela eUnited States, wazithethelela phambi kwenkundla
yomkhosi, esithi, "Amazwi ayengam, kodwa iingcinga zazizezabo."

07:28.320 --> 07:35.872
Uye wabuya ngobungqina bakhe waza watyhila iindlela
zokuhlantswa ingqondo awaye wabekwa phantsi kwazo.

07:35.872 --> 07:40.096
Noko ke, ayingabo bonke abantu
ababenomxhaso wengqondo ofanayo noSchwable.

07:40.096 --> 07:47.712
Malunga nesinye kwisithathu samajoni ase-US abathathwa
njengamabanjwa ngamaTshayina aba ngamakomanisi azingisileyo.

07:47.712 --> 07:52.384
Ukuxukuxa ingqondo yoluntu lonke

07:52.384 --> 07:56.106
Kanye njengokuba kunokwenzeka ukufaka
iingcinga zangaphandle ngokucwangcisiweyo kumntu

07:56.106 --> 07:58.880
ngamnye, kunokwenzeka nokwenza oko kwiqela elikhulu.

07:58.880 --> 08:07.200
Kuba uluntu lwenziwe ngabantu ngabanye abanokulawulwa
ngokufaka kubo ukuthandabuza, ukungaqiniseki kunye noloyiko.

08:07.200 --> 08:15.314
Kwinqaku lowama-1969 elikwi-Die Zeit, ingcali yezengqondo
yaseCzech u-Ivo Planava (ozalwe ngo-1934) wachaza iindlela

08:15.314 --> 08:24.268
ezahlukeneyo ezisetyenziswayo ukususa ubuntu ngokucwangcisiweyo
kubantu ngabanye nakumaqela ngolu hlobo lulandelayo:

08:24.268 --> 08:33.620
Ngokutsho kwePlanava, abemi beenkqubo zolawulo
olupheleleyo bayangena ekungakhathali kwiziganeko.

08:33.620 --> 08:39.773
Aba bantu abangenamdla abasakwazi ukwenza
izigqibo ngokuqonda nokulandela iinjongo

08:39.773 --> 08:43.900
ezingaphaya kokuziphilisa kwabo kwemihla ngemihla.

08:43.900 --> 08:49.538
Oku kungakhathali kunokwenzeka, njengoko
kuchaziwe, ngokuphuka kwengqondo

08:49.538 --> 08:54.820
okukhawulezileyo, okanye ngenkqubo ecothayo yokuzilahla.

08:54.820 --> 09:02.167
Le ndlela icothayo, yexesha elide yokugqwesa ingqondo
kuthiwa isebenza ngakumbi kwaye izinzile, ingakumbi xa

09:02.167 --> 09:07.360
abantu abalawulwa ngendlela efanayo behlala kwindawo enye.

09:07.360 --> 09:14.290
Okunye okubalulekileyo kulo mhlobo yingxaki yokuziva
unetyala – oko kukuthi, ukuzityhola – kunye nokudlala ngethemba.

09:14.290 --> 09:21.272
Ngokuphindaphindiweyo, abantu banikwa ithemba
ngento ethile – ethi emva koko ingafezeki –

09:21.272 --> 09:25.700
ukuze bagcinwe bengenamdla baze bangaphikisi.

09:25.700 --> 09:29.880
Uthelekiso nomgaqo-nkqubo wangoku
we-"coronavirus" luyamangalisa ngokwenene apha.

09:29.880 --> 09:38.208
Nalapha, urhulumente usebenza ngokucwangcisiweyo ngokuthembisa
isindiso ukuba nje izihlwele zingenza oku okanye oko.

09:38.208 --> 09:43.765
Ngelixa 'ukufundiswa ngokutsha' komntu ngamnye
kukuthintela unxibelelwano nehlabathi langaphandle,

09:43.765 --> 09:46.700
unxibelelwano lulawulwa kumaqela abantu abaninzi.

09:46.700 --> 09:51.168
– namhlanje siyayiva le nto kumajelo eendaba adityanisiweyo.

09:51.168 --> 09:56.780
Ipropaganda eqhubekayo ikhokelela
kwiziphumo ezibini eziphikisanayo:

09:56.780 --> 10:04.681
Enye iqela liye labe lungenamdla, lingasakhathali,
ngelixa elinye iqela – elincinci – liye labonakalisa inkcaso

10:04.681 --> 10:10.100
kunye nomnqweno wokufumana inyaniso engaphaya kwenkqubela.

10:10.100 --> 10:19.173
Iimeko ezifanelekileyo zokwahlula-hlula kakhulu uluntu olwaludla
ngokuhlala kunye ngoxolo, nto leyo eyenzeka kwakhona ngoku!

10:19.173 --> 10:23.624
Umzobo Wokunyanzeliswa kaBiderman
kunye namaMlinganiselo e-"Corona"

10:23.624 --> 10:30.217
U-Albert D. Biderman, isazinzulu sentlalo kwiMikhosi yoMoya
yase-US, wachaza kwimzobo wakhe ekuthiwa "yimzobo wokunyanzela"

10:30.217 --> 10:34.666
iindlela zokuthuthumbisa zamaTshayina
namaKorea ezazisetyenziswa ngokucwangcisiweyo

10:34.666 --> 10:37.660
ukuphinda kufundiswe amabanjwa emfazwe aseMelika.

10:37.660 --> 10:43.616
NgokukaBiderman, izinto eziphambili ezintathu
zoku zezi: ukuxhomekeka, ubuthathaka noloyiko.

10:43.616 --> 10:48.961
Iindlela ezisibhozo ezahlukeneyo 'zezindlela zokuthuthumbisa
ezingephi', ezinxulumene ngokusondeleyo,

10:48.961 --> 10:54.560
ziguqula abantu abazimeleyo ngokwasengqondweni zibe
ngabathobelayo abafunwa lulawulo olubambeleyo.

10:54.560 --> 11:01.632
Masijonge ngokusondeleyo kwezi ngqekembe zisibhozo
size sizithelekise namanyathelo angoku e-coronavirus!

11:01.632 --> 11:04.808
Iindlela zokunyanzela ukuxutywa kwengqondo
ngokuka-Albert Biderman Indlela 1: Ukwahlulwa / ukuphindaphindwa

11:04.808 --> 11:06.440
kwezinto ezifanayo ngenkani / ukusilelwa kwezivakalisi

11:06.440 --> 11:11.933
Ngokwahlulwa ngokupheleleyo okanye
ngokwamaqela, amabanjwa alahlekelwe lulo lonke uncedo

11:11.933 --> 11:14.760
lwentlalo kwaye akasakwazi ukuzithethelela.

11:14.760 --> 11:19.298
Kwakufuneka uzigcwalise ngalo lonke ixesha,
ubungayifumani imithambo eyaneleyo, kwaye

11:19.298 --> 11:23.520
ubunayo indlela efanayo edinisayo yonke imihla.

11:23.520 --> 11:27.660
Iziqhoboshelo zentsholongwane ye-corona
nemithetho yokugcina umgama zinempembelelo efanayo.

11:27.660 --> 11:32.761
Inkcubeko, ezemidlalo kunye nezithethe zosapho ziyarhoxiswa,
kwaye okukhona ukuzihlalela ngokwahlukileyo kuthatha

11:32.761 --> 11:38.528
ixesha elide, kokukhona iziphumo ziba mbi kakhulu
kwimpilo yomzimba nengqondo yabantu abachaphazelekayo.

11:38.528 --> 11:43.700
Iingxaki zempilo yengqondo ziye zanda kakhulu
ngexesha leelockdown, ingakumbi kubantwana.

11:43.700 --> 11:45.200
Indlela yesi-2: Ukuthatha monyopulo kwindlela yokubona

11:45.200 --> 11:49.728
Ingqwalasela ingagxila kuphela kwinxaxheba ekhoyo ngoku.

11:49.728 --> 11:52.940
Ezinye izinto eziphazamisayo ziyavalwa.

11:52.940 --> 11:58.439
Amabanjwa ayephantsi kobumnyama okanye kukukhanya okugqamileyo,
kodwa eyona ndlela yayisebenza ngokulinganayo

11:58.439 --> 12:05.024
yayikukufundiswa rhoqo kunye nokuphindaphindwa kwamanga
nemfundiso eziqinileyo ezazifanele zifakwe ezintloko zabo.

12:05.024 --> 12:10.260
Akusikhumbuzanga oku ngoluhlaselo olungapheliyo lweenani
ezingapheliyo 'zamaxesha' e-coronavirus kumajelo eendaba?

12:10.260 --> 12:16.479
Kwaye, ewe, zikhula iinzame zokucinezela zonke iizwi eziphikisayo
nokuzigcina zifihliwe eluntwini, nokuba iingcali zinobunkokeli

12:16.479 --> 12:20.448
obuphakamile kangakanani na kwaye zihlonitshwa kangakanani na.

12:20.448 --> 12:27.660
Indlela yesi-3: Ukudiniso okubangelwayo,
ukutyhafa Ngokucacileyo, ngaxa lithile, abantu bayadinwa.

12:27.660 --> 12:32.320
Abahlukunyezayo babetshintshiselana, kodwa umbanjwa wayengakwazi.

12:32.320 --> 12:37.547
Indlala, izifo ezinyanzelisiweyo, ukuswela ubuthongo
kunye nokuphenjelelwa ixesha elide yayizizinto nje

12:37.547 --> 12:41.568
ezimbalwa kwezazisetyenziswa ngabom ukubangela ukudinwa.

12:41.568 --> 12:43.460
Ukufanisa ne-coronavirus:

12:43.460 --> 12:48.518
Emva konyaka onesiqingatha wephropaganda
engayekiyo, abaninzi sele benyanzelekile kwaye bavumele

12:48.518 --> 12:51.560
ibali likarhulumente lingene ezingqondweni zabo.

12:51.560 --> 12:56.200
Bakhathalele yona nje... kwaye
ngandlel' ithile ungayiqonda loo nto!

12:56.200 --> 13:02.112
Sele nifikelele kwimeko yokungakhathali echazwe ngu-Ivo Planava.

13:02.112 --> 13:04.529
Indlela yesi-4: Izisongelo

13:04.529 --> 13:11.821
Abahlaseli basebenzisa izisongelo zokufa, ukwahlulwa
okungapheliyo nokuvalelwa, kunye nezisongelo kwiintsapho

13:11.821 --> 13:16.660
zamaxhoba, ukuze bafake uloyiko nokuphelelwa lithemba.

13:16.660 --> 13:21.604
Kuphela isoyikiso esidaliswe ngabom malunga
nosulelo lwe-coronavirus esikhokelele ekubeni

13:21.604 --> 13:24.864
samkele amanyathelo athathwe ngabezopolitiko.

13:24.864 --> 13:31.020
Abantwana babexelelwa ukuba babeka ootatomkhulu noomakhulu
babo engozini ukuba bayabatyelela, kwanokuba bayabanga.

13:31.020 --> 13:36.231
Enyanisweni, kwakusele kucacile ngentwasahlobo ka-2020
ukuba izinga lokusweleka ngenxa ye-coronavirus

13:36.231 --> 13:39.840
lalingalingana nelomkhuhlane oqhelekileyo wamaxesha onyaka.

13:39.840 --> 13:45.040
Nangona kunjalo, iingxelo zamajelo eendaba
ezinomoya wemfazwe zaqhubeka zingaphazamisekanga.

13:45.040 --> 13:52.856
Uxwebhu lwamaqhinga lwangaphakathi oluvela
kwi-Ofisi yezangaphakathi yaseJamani lutyhila ukuba la

13:52.856 --> 13:58.176
mxhalabo adalwe ngabom kwaye ajoliswe ngendlela ethile.

13:58.176 --> 14:01.984
Indlela yesi-5: Ukunikezela ngamathuba ngamathub' athile

14:01.984 --> 14:09.141
Ngoku abenzi bobubi baba banobubele... maxa wambi. Ububele
nemivuzo engalindelekanga zidala unxulumano lweemvakalelo

14:09.141 --> 14:13.340
kwaye ziqinisekisa ukuba umbanjwa uyawathobela imithetho.

14:13.340 --> 14:17.733
Zivusa ithemba lokuba imeko yakhe iza
kuphucuka – ithemba elithi ngesiqhelo

14:17.733 --> 14:23.060
lingaphunyezeki, kodwa elimdevidela kwaye limenza adikwe.

14:23.060 --> 14:25.760
Loo nto nayo iyaziwa, akunjalo?

14:25.760 --> 14:31.700
Uvalelo ewe – uvalelo hayi, lo mthetho –
lowo mthetho, kwaye intuthuzelo iyabonakala.

14:31.700 --> 14:35.136
Kusele iiveki nje ezimbalwa, siyagqiba ke...

14:35.136 --> 14:39.960
Ngokuphindaphindiweyo, kuvela ithemba lokuba
kungekudala singabuyela kwimeko esiqhelekileyo.

14:39.960 --> 14:43.424
Lelo inxalenye yobuchule bengqondo!

14:43.424 --> 14:51.097
Indlela yesi-6: Ukubonakaliswa "kwamandla onke" kunye
"nolwazi lonke" Umvalelwa uyakholiswa ukuba nayiphi na inkcaso

14:51.097 --> 14:57.184
ayinamsebenzi, ukuba ungaphantsi kwaye uya kuhlala enjalo.

14:57.184 --> 15:01.244
Okufanayo ne-coronavirus: Amapolisa
asetyenziswe ngokuchasene nabaqhankqalazi abonisa

15:01.244 --> 15:04.000
ukugqwesa ngokwasemzimbeni kwamandla karhulumente.

15:04.000 --> 15:10.684
Nkqu neGosa elikhethekileyo le-UN elijongene nokuHlukunyezwa,
uNils Melzer, ulumkisile, kwaye ndicaphula: "Ubundlobongela

15:10.684 --> 15:15.379
bamapolisa buyanda kwihlabathi jikelele
kwaye buthomalalisa ukuthenjwa luluntu, uxolo

15:15.379 --> 15:18.272
loluntu, umanyano kunye nentando yesininzi."

15:18.272 --> 15:23.648
Oorhulumente kufuneka bayeke
ukuphatha abantu babo njengabaphikisi!

15:23.648 --> 15:28.581
Indlela 7: Ukudilika Ukuba ngumxhomekeke
ngokupheleleyo komnye umntu kutshabalalisa naliphi na

15:28.581 --> 15:31.200
ithemba lokuba inkcaso ingafezekisa nantoni na.

15:31.200 --> 15:34.880
Oku kuthoba umbozwa kwinqanaba lomntwana okanye lwesilwanyana.

15:34.880 --> 15:41.296
Abahlaseli bafumana oku ngokuthi basebenzise izohlwayo
ezihlazisayo, indawo engcolileyo, izithuko nokuhlekiswa,

15:41.296 --> 15:46.688
okanye ngokungamniki umvalelwa naluphi na ubumfihlo.

15:46.688 --> 15:51.632
Iimaski zodwa zizithuthumbiso
esidlangalaleni, kwaye ke kukho iimvavanyo, ezifunyanwa

15:51.632 --> 15:54.995
ngabaninzi njengezinto ezikruqulayo kakhulu.

15:54.995 --> 16:01.120
I-China ide yaya kude kangangokuba yathatha izicoci
zomlomo wangasemva kubemi baseJapan abangena elizweni.

16:01.120 --> 16:06.880
Ukuthuka okanye ukugculelwa kwabantu
abangagonywayo yinto eqhelekileyo.

16:06.880 --> 16:15.360
Kwaye ingakanani impumelelo yomzamo wokukhuthaza
abantu ukuba bazigonyise ngebratwurst okanye ibhega?

16:15.360 --> 16:23.104
Akukukhumbuzanga na ngezinja zikaPavlov, ezazitshiza
amathe xa iintsimbi zisithi qhwa zibonisa ixesha lokutya?

16:23.104 --> 16:27.556
Indlela yesi-8: Uqinisekiso lwezibango ezingabalulekanga

16:27.556 --> 16:31.380
Amabanjwa kwakufuneka athobele imithetho
yesigqibo ebhidanisayo nengenamsebenzi.

16:31.380 --> 16:39.328
Oku kwabenza baqhele ukwenza imiyalelo
yabalawuli babo, nokuba ayinangqondo kangakanani na.

16:39.328 --> 16:43.280
Amanyathelo angenampembelelo ebeyi-ndlela
eqhelekileyo ukusukela ekuqaleni kobhubhane ekuthiwa ngowona.

16:43.280 --> 16:49.014
Umzekelo, kufuneka kugcinwe umgama omncinci xa ubhalisa
kwisikhululo seenqwelomoya, kodwa ke ngabo abakhweli baya

16:49.014 --> 16:52.832
kuhlala kufuphi kakhulu enqwelomoyeni emva kwemizuzu embalwa.

16:52.832 --> 16:57.120
Ndiqinisekile nina babukeli abathandekayo ningacinga
ngezinye iimizekelo ezininzi ngaphandle kokuzicingela!

16:57.120 --> 17:04.520
Injongo yabacebisi abangasemva koku ilula: akufuneki sicinge,
akufuneki sibuze nto, kodwa endaweni yoko sifunde ukuthobela.

17:04.520 --> 17:07.264
Uphawu oluqhelekileyo lwebhontsindoda!

17:07.264 --> 17:11.462
Isiphelo ukuza kuthi ga ngoku: Kubonakala
ngathi zonke iindawo ezisibhozo zale "dayagram

17:11.462 --> 17:15.220
yokunyanzela" ziyafezeka kwimeko ye-coronavirus.

17:15.220 --> 17:20.080
Umntu umisela njani amandla karhulumente wobushiqela?

17:20.080 --> 17:27.160
Umbuzo ngulo: Ubachukunyisa njani abantu ababeqhele inkululeko
nodemokhrasi ukuba bayeke amalungelo abo asisiseko kwakhona?

17:27.160 --> 17:31.456
Abantu abakhululekileyo bangajikwa njani babe
ngabathobelayo kwinkqubo yolawulo olupheleleyo?

17:31.456 --> 17:35.481
Ngelishwa, oku kuye kwenziwa izihlandlo
ezininzi kuyo yonke imbali, kwaye ngoku lo mzamo

17:35.481 --> 17:38.560
uqhubeka kwakhona – kwinqanaba lehlabathi jikelele.

17:38.560 --> 17:43.980
Le psychosis yobuninzi ebangelwe ngabom
ichazwe apha ngasentla sisitshixo sale nto.

17:43.980 --> 17:49.790
Ngokwesazi ngezenkolo uArthur Versluis, ubugunyazi obupheleleyo
bubonakalo bale mihla bamandla karhulumente

17:49.790 --> 17:55.420
aphakathi ngokupheleleyo, obudityaniswe
nokutshabalaliswa kwamalungelo oluntu omntu ngamnye.

17:55.420 --> 18:03.013
Uluntu lwahlulwe lwaba ngamaqela amabini: abalawuli, abanyuselwa
kwisikhundla esiphantse sibe sesobuthixo, kunye nembi yabantu,

18:03.013 --> 18:06.976
abathi babe ngabantu abaxhomekeke kwaba kuthiwa 'yi-elite'.

18:06.976 --> 18:12.706
Zombini ziyaphikisana nendalo yomntu, kuba nabalawuli ngabantu
abanokwenza iimpazamo, kwaye ukuguqula abemi

18:12.706 --> 18:20.040
babe ngabathobelayo kunokufezekiswa kuphela
ngamanga afana neempendulo zomntu one-schizophrenia.

18:20.040 --> 18:27.968
Inyathelo lokuqala lihlala kukutyala uloyiko, nto
leyo esebenza ngokukodwa kwiimvula zoyaba lwengqondo.

18:27.968 --> 18:35.876
UMeerloo ubhala, kwaye ndicaphula: "Iwaka ngalinye lobugrogrisi
livula isiphumo salo ngamandla angaphezulu kunelangaphambili emva

18:35.876 --> 18:39.860
kokuphumla, kuba abantu basaphazamisekile ngamava angaphambili."

18:39.860 --> 18:46.690
Umoya wabantu uyancipha ngokuthe ngcembe kwaye impembelelo
yokwazi kwengqondo yephulo ngalinye elitsha lepropaganda iya

18:46.690 --> 18:51.328
isomelela; ifikelela eluntwini esele lulungiselelwe ngaphambili.

18:51.328 --> 18:56.420
Kwangaxeshanye, ipropaganda ibangela
ukubhidekisa iingqondo zesihlwele.

18:56.420 --> 19:02.740
Iinkcukacha ezingeyonyani malunga nemvelaphi 'yesoyikiso'
kunye nobunjani 'bengxaki' zisasazwa ngokucwangcisiweyo.

19:02.740 --> 19:07.660
Kweli xesha le-intanethi, ulwazi lujoliswa
ngokukodwa okanye luthintelwe ngokupheleleyo, oko

19:07.660 --> 19:10.800
kukuthi, lugxekwa, ngokusebenzisa ii-algorithms.

19:10.800 --> 19:18.496
Kuxhomekeke kwizinto umsebenzisi azibukeleyo kwi-intanethi
ngaphambili, ulwazi olufanayo luboniswa kwakhona kuye.

19:18.496 --> 19:29.664
Amaqela ahlukeneyo ekujoliswe kuwo angawo ke ngoko
amava angqondweni ahluke ngokupheleleyo enyaniso.

19:29.664 --> 19:36.424
Itekhnoloji njengento ebangela ukukhotyokiswa, ukuzihlalela wedwa
njengesikhuthazi Ngenxa yokuba ipropaganda yanamhlanje iza

19:36.424 --> 19:42.311
ngohlobo lwetekhnoloji enomtsalane – ii-smartphone,
i-intanethi, umabonakude, njl. – isetyenziswa ngokubanzi

19:42.311 --> 19:45.220
nangomdla omkhulu, kwaye abantu abaninzi bayikhotyokiswe yiyo.

19:45.220 --> 19:51.560
Kwaye isebenza kakhulu xa abantu
beqhinyelwe ekunxibelelaneni nabanye.

19:51.560 --> 19:57.647
Asingabo bonke abantu abakhohliswayo yipropaganda, yiyo loo nto
kusetyenziswa "umgama wokunxulumana"

19:57.647 --> 20:04.416
ukuthomalalisa amandla okulungisa abo bangachatshazelwanga
luhlaselo olungapheliyo lolwazi olungeyonyani.

20:04.416 --> 20:09.650
UJoost Meerloo ubhala, kwaye ndicaphula: "Ukwahlulwa
kunye nokuphindaphindwa okunomonde kwezinto ezivuselelayo

20:09.650 --> 20:12.220
kuyimfuneko ukuze kuthontsizwe izilwanyana zasendle."

20:12.220 --> 20:15.020
Abalawuli abagqithisileyo bayayilandela lo mthetho.

20:15.020 --> 20:21.840
Bayazi ukuba bangabenza amaxhoba abo ezopolitiko
bathobele ngokukhawuleza kakhulu ukuba bagcinwe beqweqwedisiwe.

20:21.840 --> 20:27.375
Xa uluntu sele luyiwa ziingqangqazana zoloyiko
olugqithisileyo ixesha elide, luyaphelelwa lithemba kwaye lube

20:27.375 --> 20:30.500
sesichengeni. Abantu balunqwenela ihlabathi elilawulwayo.

20:30.500 --> 20:36.233
Okwangoku, abalawuli abangqongqo banikezela
ngolu hlobo lwehlabathi – kodwa oku kuthatha

20:36.233 --> 20:39.180
inkululeko, kuthatha ulawulo lobomi bomntu.

20:39.180 --> 20:46.304
Abantu ababekhe bakhululekile, bezimele,
ngoku babe ngabathobekayo nabezithobayo!

20:46.304 --> 20:54.820
Amanga nokudideka njengezixhobo eziluncedo Iimvavanyo
zoorhulumente ababuzwilakhe ziyafundiswa ngabom ukuba zixoke.

20:54.820 --> 21:01.606
Ukuva rhoqo imiyalezo yobuxoki etshintsha-tshintsha isicwangciso
ngabom kuphazamisa ingqondo ecabangayo kude kube kwinqanaba

21:01.606 --> 21:05.040
lokuba abanye abantu bayeka ukuzithethelela kwezi ntsomi.

21:05.040 --> 21:09.040
Abantu baye baba buthuntu baze bamkele ibali liphela ngaphakathi.

21:09.040 --> 21:15.584
Ingcinga ekhululekileyo iyashiywa ngasemva,
kwaye endaweni yayo kungena ukufundiswa ngenkani.

21:15.584 --> 21:20.032
Ulwimi luyinxalenye ebalulekileyo yephropaganda enjalo.

21:20.032 --> 21:26.944
Amagama alahlekelwa yintsingiselo yawo yoqobo,
kwaye naloo nto luhlaselo oluthe ngqo kwingqondo.

21:26.944 --> 21:31.584
Abantu baziizidalwa zemikhwa.

21:31.584 --> 21:36.352
Kancinci, kancinci, kodwa
ngokuqinisekileyo, abemi bayaqhela inkqubo eneziphene.

21:36.352 --> 21:41.460
Kulula ukuqaphela izakhiwo zolawulo olupheleleyo
kumazwe akude okanye xa sijonga emva kwimbali.

21:41.460 --> 21:45.993
Xa ujonga iNorth Korea, umzekelo, wonke umntu waseNtshona
mhlawumbi uthi: Hayi le ngqibi yobugqwirha!

21:45.993 --> 21:51.640
Ngelishwa, nangona kunjalo, iziqalo azilula kangako ukuzibona
xa uzibambelele kuyo nawe, njengoko sikwenzile ngoku!

21:51.640 --> 21:56.640
Nathi siqheliswa ukuthobela nokuhlonipha igunya!

21:56.640 --> 22:00.448
Akukukhumbuzi ngamaxesha anzima elizweni lethu?

22:00.448 --> 22:07.308
Ukuqala 'nesizathu', uze emva koko utyibilikele ebudenge
Uninzi lweengcinga ezikhokelayo lutsala abalandeli balo

22:07.308 --> 22:10.900
ngemibono enengqiqo – okanye ubuncinci evakala inengqiqo.

22:10.900 --> 22:17.496
Thatha i-coronavirus, umzekelo: ingcinga yesifo
esosulelayo esisasazeka kwihlabathi elidibeneyo

22:17.496 --> 22:21.152
iyahambelana neembono ezixhaphakileyo zabantu.

22:21.152 --> 22:26.920
Yiyo loo nto abantu abaninzi ekuqaleni
baye baxhasa amanyathelo okhuselo lwempilo.

22:26.920 --> 22:32.096
Kwinqanaba elithile lenkqubo yokuhlamba
ubuchopho, nangona kunjalo, ingqiqo ayisadlali ndima.

22:32.096 --> 22:35.080
Okungaqhelekanga, eneneni yinyani okwahlukileyo.

22:35.080 --> 22:41.173
Ukungangqinelani kuqinisa ngakumbi amandla eengcinga, njengoko
umzekelo weenkolo ezingqongqo ubonisa.

22:41.173 --> 22:46.780
Kwakhona, i-phenomenon yoko kubizwa ngokuba
'yiindleko ezintywilileyo' idlala indima enkulu.

22:46.780 --> 22:54.137
Iindleko ezitshonileyo – ngamanye amazwi, iindleko ezitshonileyo
okanye ezingenakuguqulwa – zithetha ukuba sele utyale ixesha

22:54.137 --> 22:59.081
elininzi namandla, kwaye mhlawumbi nemali,
kwiprojekthi, kangangokuba kunzima okanye

22:59.081 --> 23:03.392
akunakwenzeka ukuyibona le projekthi njengempazamo.

23:03.392 --> 23:10.432
Izithembiso ezaphukileyo ziyinto eqhelekileyo. Ingaba
sisamangaliswa xa oosopolitiki, emva kokunyulwa kwabo, beziphethe

23:10.432 --> 23:14.816
ngathi bacinga, "Andikhathali ngento endiyithethileyo izolo?"

23:14.816 --> 23:19.160
Izithembiso ezaphukileyo zisengxakeni, zombini
kwezopolitiko ngokubanzi nakumcimbi we-coronavirus.

23:19.160 --> 23:23.741
Akukho siphelo sezi nyathelo, akukho kukhuseleka
ngokugonywa, akukho kuphela kokunxiba iimaski kunye

23:23.741 --> 23:26.880
nezinye iimbopheleleko ezifanayo kubantu abagonyiweyo.

23:26.880 --> 23:32.960
Noko kunjalo, uninzi lwabantu lusaqhubeka
nokuthemba oorhulumente babo nkqu namajelo eendaba.

23:32.960 --> 23:37.183
Lo ngumzekelo 'weStockholm syndrome'
ekuthethwe ngayo ngaphambili kwaye ubonisa ukutyibilika

23:37.183 --> 23:40.640
kwabantu kwihlabathi jikelele kwimbono ethile.

23:40.640 --> 23:46.744
Uloyiko lokupheliswa kwezinyathelo zentsholongwane yomkhuhlane
we-corona Siyabona indlela ipropaganda esele iphumelele ngayo

23:46.744 --> 23:52.860
kwinto yokuba abanye abantu abasafuni kubuyela kwihlabathi
elingenazo izinyathelo zentsholongwane yomkhuhlane we-corona.

23:52.860 --> 24:02.336
Bayifake ngaphakathi ingcinga-qela labo kwinqanaba
lokuba baphuhlise 'isifo sekhava' – uloyiko lobuqhelekileyo.

24:02.336 --> 24:07.089
Abantu abanjalo ke baye bacinezele abo bacinga
ngenye indlela, abangawuwelelwanga ubuxoki kwaye

24:07.089 --> 24:10.176
balangazelela ukubuyela kubomi obuqhelekileyo.

24:10.176 --> 24:15.007
Yile kanye into efunwa lulawulo olubambeleleyo: uxinzelelo
kungekuphela nje "oluvela phezulu" – oko kukuthi,

24:15.007 --> 24:21.484
kurhulumente nakumajelo eendaba – kodwa kananjalo "nolivela
ecaleni" – oko kukuthi, oluvela kubo bonke abanye abemi.

24:21.484 --> 24:25.975
Okwangoku, singathanda
ukunikezela kwegama kumntu esisebenza naye.

24:25.975 --> 24:32.676
Ababukeli abathandekayo, xa sijonga olu hlalutyo olupapashwe
liphephandaba i-ExpressZeitung, akunakuphepheka ukukrokrela ukuba

24:32.676 --> 24:37.675
emva kwalo lonke lo mthetho neziyatha
eziphikisanayo nezisoloko zingenangqondo kwaphela, kukho

24:37.675 --> 24:40.480
isicwangciso esicingisisiwe kakhulu nesikhohlakeleyo.

24:40.480 --> 24:45.940
Kubonakala ngathi kulwa iwadi
yengqondo ephucukileyo nxamnye noluntu apha.

24:45.940 --> 24:54.080
Xa kujongwe ngolu hlobo, zonke ezi nyathelo ziyavakala
– ngokwembono yabo balawulayo! Olu hlalutyo luyoyikisa.

24:54.080 --> 24:59.269
Kodwa kuphela ngokujongana nalo mcimbi
ungathandekiyo nongakhululekanga singakwazi

24:59.269 --> 25:02.400
ukuthatha amanyathelo afanelekileyo okuthintela.

25:02.400 --> 25:08.921
Olunye ulwazi olubalulekileyo lulwazi ngokwalo. Nceda
wabelane ngesi saziso! Ukuze abantu abaninzi ngakumbi

25:08.921 --> 25:12.980
baqonde inkqubo yokuhlamba ubuchopho eyenzekayo baze bayiyeke.

25:12.980 --> 25:22.460
Kwezi zalathiso zilandelayo, uya kufumana ikhonkco lephephandaba
i-Express, apho unoku-odola ushicilelo lokuqala ukuze ulufunde.
