WEBVTT

00:00.512 --> 00:06.368
Abantu kulula kakhulu ukubaphatha
nokubalawula lapho besaba ndawonye.

00:06.368 --> 00:11.271
Namuhla, ngokudala isongo sempi yomhlaba wonke noma ingozi
yemvelo, zonke izizwe zibekwa esimweni

00:11.271 --> 00:17.440
se-hypnosis esikhulu, ngisho nokuvinjelwa komzimba
okubangelwa ukushaqeka, ngaleyo ndlela zibe buthakathaka.

00:17.440 --> 00:23.666
Abantu abethukile ngenxa yokwesaba bangaphoqeleka ukuba bamukele
imithetho yobugebengu kakhulu, okuhlanganisa

00:23.666 --> 00:30.940
nokubathathelwa amalungelo abo, njengoba sekwenzekile
ngesikhathi sobhadane lwe-coronavirus oluhlelwe ngenhloso.

00:30.940 --> 00:38.147
Ibulawa ukwesaba ukuphela komhlaba, abantu-ke bagwinya imiyalelo
engenangqondo efana nokugqoka njalo izimaski

00:38.147 --> 00:46.180
zothuli ngaleso sikhathi – noma imithetho engenangqondo
yokushisa eyenza ukuthi i-apartment ingabizi namuhla.

00:46.180 --> 00:52.116
Ifilimu edokhumentari elandelayo, "Mass Psychosis", echaza lezi
zindlela eziyinkimbinkimbi zempi yengqondo

00:52.116 --> 00:59.520
eziqondiswe kubantu isebenzisa isibonelo sodlame
lwe-coronavirus, ibaluleke kakhulu namuhla kunanini ngaphambili!

00:59.520 --> 01:05.059
Igama elibanzi elithi "psychosis" libhekisela
ezinkingeni zengqondo ezinzima kakhulu lapho abantu

01:05.059 --> 01:07.500
abathintekile belahlekelwa ukuxhumana neqiniso.

01:07.500 --> 01:14.220
Lapho lezi zimpawu zenzeka eqenjini labantu bonke,
kubizwa ngokuthi "i-psychosis yabantu abaningi".

01:14.220 --> 01:20.426
Eminyakeni eyizinkulungwane, abantu abanamandla bakhe futhi
basebenzise lesi sifo sokukhathazeka lapho befuna ukwethula

01:20.426 --> 01:27.680
uhlelo lobuphethe lonke, ngoba kuphela ngaphansi komlingo
wokukholwa okungamanga abantu bezimisele ukuyeka amalungelo abo.

01:27.680 --> 01:30.680
Namuhla, ukwesaba okudingekayo
ngalokhu kukhiqizwa kakhulu yabezindaba.

01:30.680 --> 01:36.960
Kodwa laba babusi abazayo bangayibumba kanjani ingqondo
yomuntu ukuze isebenze ngokuchasene nezintshisekelo zayo?

01:36.960 --> 01:42.095
Impendulo inikezwa yisayensi yokuziphatha kwengqondo, eyakhe
amagama afana nokuthi "ukugeza ubuchopho",

01:42.095 --> 01:48.125
"ukulawula ingqondo" kanye, njengendlela ephezulu
kunazo zonke, "menticide" – ukubulala ingqondo.

01:48.125 --> 01:57.301
Izindlela zika-Ivan Pavlov: Isihluthulelo sokufundiswa
ngempumelelo U-Ivan Petrovich Pavlov wayengudokotela nomcwaningi

01:57.301 --> 02:05.938
wezokuphila waseRussia owayekwazi, ngenxa yokuhlola
kwakhe okuphumelelayo kokuqeqesha izinja, ukukhombisa ukuthi

02:05.938 --> 02:10.780
imicabango nemikhuba yezinja nabantu ingalungiswa kabusha.

02:10.780 --> 02:17.792
Ekuhlolweni kwakhe ngezinkunzi, konke
ayekudingayo kwakuyingilazi, ukudla kwenja, inja nesikhathi.

02:17.792 --> 02:22.496
Inja elambile umlomo wayo wawuhlale uthotha lapho ibona ukudla.

02:22.496 --> 02:29.596
UPavlov wabe eseshaya intonga njalo lapho edla inja. Ngemva
kokuphindaphinda okuningi, inja yajwayela

02:29.596 --> 02:38.368
kangangokuba ukuzwa nje intonga ishaya kwenza umlomo wayo
wamathe, ngisho noma kungekho ukudla okutholakalayo.

02:38.368 --> 02:43.120
UPavlov wayeqinisekile ukuthi ingqondo
yomuntu ingabunjwa ngendlela efanayo.

02:43.120 --> 02:50.304
Wayebheka abantu njengezilwane, nakuba bethuthukile kancane,
kodwa empeleni basengabantu bezilwane ababeyofundiswa

02:50.304 --> 02:57.360
ukuphendula ezivuselelweni – futhi lo mbono
ngobuntu wawwabelwana ngababusi baseSoviet ngaleso sikhathi.

02:57.360 --> 03:02.610
Ngenxa yalokhu, uPavlov wakhuthazwa kakhulu
ngemva kokuba amaSoviet ethathe amandla futhi

03:02.610 --> 03:06.880
wavunyelwa ukuqhubeka nezivivinyo zakhe kubantu.

03:06.880 --> 03:13.253
Ngo-1919, uVladimir Lenin wathi engxoxweni
noPavlov, ngithi: "Ngifuna izixuku zaseRussia zilandele

03:13.253 --> 03:16.460
indlela yokucabanga nokuphendula yamaKhomanisi."

03:16.460 --> 03:21.260
Abantu bangalungiswa futhi
bamukelwe ukuze babe lokho esikufunayo.

03:21.260 --> 03:26.060
Inhloso enkulu yohlelo
lobukomunisti kwakuwuguquko lobuntu bomuntu.

03:26.060 --> 03:32.128
Futhi ucwaningo lukaPavlov lwahlinzeka
ngesisekelo somqondo sokufeza lo mgomo.

03:32.128 --> 03:39.712
Izindlela zikaPavlov zazenzelwe ngqo ingqikithi yombono
wobuMarx – ukufundiswa kabusha nokulungiswa kabusha kwabantu.

03:39.712 --> 03:46.334
Ngokuvamile, ingqondo ecacile yakha isihlangu esivikela
ekuthonyweni okunjalo, kodwa ngokukhathala okubangelwa

03:46.334 --> 03:54.752
ngenhloso, ubuthakathaka bomzimba nokucindezeleka kwengqondo,
izivivinyo "zaphula umoya" futhi zavala ukucabanga okuhlelekile.

03:54.752 --> 03:58.055
Abantu abahlakaniphile bangafundiswa
imfundiso ethile – umuntu angasho ngisho ukuthi

03:58.055 --> 04:01.480
baqeqeshwe – kalula njengabantu abanengqondo elula.

04:01.480 --> 04:06.400
Ukuxoshwa kwengqondo, ukuhlukunyezwa kwengqondo nokuvuma amanga

04:06.400 --> 04:12.702
Ukuxoshwa kobuchopho nezivumelwano zokuqamba amanga okukhiqizwa
ngakho akufanele kucatshangwe ngendlela yesikhathi samaphakathi,

04:12.702 --> 04:16.788
njengasezikhathini zokuzingela abathakathi,
lapho isisulu esihluphekayo sivuma noma

04:16.788 --> 04:19.400
yini nje ukuze ukuhlukunyezwa komzimba kumiswe.

04:19.400 --> 04:26.123
Kunalokho, kuwumkhuba oyinkimbinkimbi wokufundiswa ngokuhleleka
nokucindezelwa ngenhloso yokuguqula umuntu

04:26.123 --> 04:34.400
nokuzibeka icala, ngenhloso yokubhubhisa izimvo
nezinkolelo zakhe eziyisisekelo ngempela nokuzifaka ezintsha.

04:34.400 --> 04:42.380
Udokotela nomcwaningi wezengqondo waseNetherlands uJoost Meerloo
wasungula igama elithi "menticide," elisho ukubulawa kwengqondo.

04:42.380 --> 04:46.368
Umuntu angasho futhi: ukubulawa kokucabanga ngokusobala.

04:46.368 --> 04:52.280
Nokho, lobu bugebengu bendabuko obuphikisana
nokuqonda babusungulwa ngempumelelo futhi

04:52.280 --> 04:56.128
bathuthukiswa kakhulu phakathi nekhulu lama-20.

04:56.128 --> 05:01.798
Izisulu zalolu hlobo lokwesabisa ngokwengqondo
ekugcineni zenza izivumelo zomgunyathi

05:01.798 --> 05:06.175
ababezizethemba, zamukela icala lezono abangazange bazenze.

05:06.175 --> 05:10.898
Le vidiyo elandelayo ichaza ukuthi lobu
buphuthuma bokwesabisa ngokwengqondo basebenziswa noma

05:10.898 --> 05:14.340
bavivinywa kangakanani ezinkampini zokuboshwa.

05:14.340 --> 05:19.091
Lesi sidwaba sengqondo
sasetshenziswa noma savivinywa emakamu ejele:

05:19.091 --> 05:21.504
Isigaba 1:

05:21.504 --> 05:26.989
Okokuqala, izisulu zadliwa amandla, ikakhulukazi
hhayi ngenxa yodlame olukhulu lomzimba, kodwa

05:26.989 --> 05:31.424
ngenxa yokulamba, ukubanda, ukuzihlukanisa nokwesaba.

05:31.424 --> 05:37.984
Kwaphinde kwasetshenziswa nemaski evimbela
ukuphefumula, isibonelo ekamu labavalelwe eGuantanamo.

05:37.984 --> 05:43.957
Ukubuza okungapheli nokungabi nokulala kuholele ekukhathaleni
okukhulu nokudikibala ngokuphelele, kuze kufinyelele

05:43.957 --> 05:47.360
ezingeni abahlanzayo bengqondo ababefuna ukufinyelela kulo.

05:47.360 --> 05:52.768
Ukuwa komuntu olimele kwakuvamile ukuba kusheshile.

05:52.768 --> 06:00.720
Meerloo wabhala ngalesi sigaba, futhi ngicaphuna:
"Kuyathi ngokuzumayo kushintsha kube ukuzithoba nokuvuma."

06:00.720 --> 06:06.035
Kusukela manje, ngokwezisho zokuhlaziywa kwengqondo,
i-superego epharasitikayo ihlala enhliziyweni

06:06.035 --> 06:10.912
yokuziphatha komuntu, ikhuluma ngelizwi lomnikazi wayo omusha.

06:10.912 --> 06:16.266
Lokhu kunikela ngokuzumayo kuyinqubo eyenzeka ngaphandle
kokuqaphela futhi egcwele imizwa kuphela, futhi kungase

06:16.266 --> 06:22.000
kubangele lokho okubizwa ngokuthi "i-Stockholm
syndrome", lapho isisulu sobugebengu sizizwa sinomusa kumphangi.

06:25.820 --> 06:29.723
Isigaba sesi-2:

06:29.723 --> 06:37.400
Ngemva kokuhlukunyezwa, ukuvuma okungamanga kwafundwa
kaningi, ngaleyo ndlela kwagcwaliswa ebuchosheni lwesisulu.

06:37.400 --> 06:42.741
Kwaphinde kwahlinzekwa ngeminye imibono
nezizathu ukuze indaba ibonakale ithembekile

06:42.741 --> 06:47.200
ngangokunokwenzeka, nakuba konke kwakuyinkohliso.

06:47.200 --> 06:49.120
Isigaba sesi-3:

06:49.120 --> 06:55.200
Manje ummangalelwa angakwazi ukwenza ukuvuma
kwakhe okungamanga futhi abeke abanye icala.

06:55.200 --> 07:03.153
Isibonelo esisodwa (phakathi kweziningi) kwakunguFrank H.
Schwable, ilungu eliphezulu le-United States Marine Corps owawa

07:03.153 --> 07:09.060
ezandleni zamaKhomanisi aseShayina ngesikhathi seMpi yaseKorea.

07:09.060 --> 07:14.641
Ngemva kwezinyanga eziningi eboshiwe, wavuma –
ngokuningiliziwe – ukuthi i-United States

07:14.641 --> 07:18.400
yayenza ubugebengu bempi bezinto eziphilayo eKorea.

07:18.400 --> 07:28.320
Ebuyela e-United States, wazivikela phambi kwenkantolo
yezempi, ethi, "Amazwi ayengami, kodwa imicabango yayingeyabo."

07:28.320 --> 07:35.872
Wabuyisela ubufakazi bakhe wembula
izindlela zokugeza ingqondo ayebhekene nazo.

07:35.872 --> 07:40.096
Nokho, akuzange kube wonke umuntu
onokuzinza kwengqondo okufana nokukaSchwable.

07:40.096 --> 07:47.712
Cishe ingxenye yesithathu yamasosha ase-US
ababoshwa ngamaShayina yaba ngamaKhomanisi aqinile.

07:47.712 --> 07:52.384
Ukugezwa kobuchopho komphakathi wonke

07:52.384 --> 07:56.058
Njengoba kungenzeka ngokuhleleka ukufaka
imicabango yangaphandle kumuntu oyedwa,

07:56.058 --> 07:58.880
kungenzeka futhi ukwenza kanjalo neqembu elikhulu.

07:58.880 --> 08:07.200
Ngoba umphakathi uqukethe abantu ngabanye abangaphathwa
ngokufaka kubo ukungabaza, ukungaqiniseki nokwesaba.

08:07.200 --> 08:14.908
Esihlokweni sango-1969 esashicilelwa kuDie Zeit, usosayensi
wezengqondo waseCzech u-Ivo Planava (owazalwa

08:14.908 --> 08:24.268
ngo-1934) wachaza izindlela ezahlukene ezisetshenziswa
ngokuhleleka ukususa ubuntu babantu ngabanye namaqembu kanje:

08:24.268 --> 08:33.620
NgokukaPlanava, umphakathi jikelele ezimweni zokubusa ngokuqinile
uba nokunganaki (ukungakhathali) ngezinto ezenzekayo.

08:33.620 --> 08:43.900
Laba bantu abangenandaba abasakwazi ukwenza izinqumo ngokuqaphela
nokulandela imigomo edlula ukuthola umqathango wansuku zonke.

08:43.900 --> 08:54.820
Lokhu ukunganaki kungavela, njengoba kuchazwe, ngokuphuka
kwengqondo okungazelelwe, noma ngenqubo ecothayo yokuzilahla.

08:54.820 --> 09:00.630
Le ndlela kancane kancane, yesikhathi eside yokunciphisa amandla
engqondo kuthiwa isebenza ngisho kangcono futhi

09:00.630 --> 09:07.360
iyahlala isikhathi eside, ikakhulukazi lapho abantu
abaphathwe ngendlela efanayo behlala endaweni efanayo.

09:07.360 --> 09:14.290
Okubalulekile ngokulinganayo kulesi sihlobo yinkimbinkimbi
yokuzizwa unesono – okusho ukuzisola – nokudlala ngethemba.

09:14.290 --> 09:25.700
Kuphindaphindwa abantu banikezwa ithemba ngento ethile – okungeke
kwenzeke – ukuze bagcinwe bengazinaki ukuze bangaphikisi.

09:25.700 --> 09:29.880
Ukuqhathanisa nenqubomgomo yamanje
ye-"coronavirus" kuyamangalisa kakhulu lapha.

09:29.880 --> 09:38.208
Lapha futhi, uhulumeni usebenza ngendlela ehlelekile ngokuthembisa
insindiso uma izixuku zingakwenza lokhu noma lokho.

09:38.208 --> 09:43.684
Ngenkathi "ukufundiswa kabusha" komuntu
ngamunye kuvimbela ukuxhumana nomhlaba wangaphandle,

09:43.684 --> 09:46.700
ukuxhumana kulawulwa emaqenjini amakhulu abantu.

09:46.700 --> 09:51.168
– namuhla siyazizwa lokhu ngabezindaba ezihambisanayo.

09:51.168 --> 09:56.780
Ukupropaganda okuqhubekayo kuholela
emiphumeleni emibili ephikisanayo:

09:56.780 --> 10:04.914
Iqembu elilodwa lithola ukunganaki, liba lingakhathali, kanti
elinye iqembu – elincane – lithola ukuphendula ngokuphikisa

10:04.914 --> 10:10.100
kanye nesifiso sokuthola iqiniso elingemuva kwepropaganda.

10:10.100 --> 10:19.173
Izimo ezifanele kakhulu zokwehlukanisa ngokujulile umphakathi
owawuhlala ndawonye ngokuthula, okwenzeka futhi manje!

10:19.173 --> 10:23.624
Umdwebo Wokuphoqelelwa kaBiderman kanye Nezinyathelo ze-Corona

10:23.624 --> 10:30.845
U-Albert D. Biderman, isazi ngomphakathi e-US Air Force, wachaza
kumdwebo wakhe owaziwa ngokuthi "umdwebo wokucindezela" izindlela

10:30.845 --> 10:37.660
zokuhlukunyezwa zamaShayina nezaseKorea ezazisetshenziswa
ngokuhleleka ukufundisa kabusha iziboshwa zempi zaseMelika.

10:37.660 --> 10:43.616
NgokukaBiderman, izakhi ezintathu eziyinhloko
zalezi yilezi: ukuncika, ubuthakathaka nokwesaba.

10:43.616 --> 10:50.433
Izindlela eziyisishiyagalombili ezahlukene zokuhlukunyezwa
okuncane, ezixhumene kakhulu, ziguqula abantu abazimele

10:50.433 --> 10:54.560
ngokwengqondo babe izinceku ezilalela umbuso wobuphethe wonke.

10:54.560 --> 11:01.632
Ake sibheke eduze le migaqo eyisishiyagalombili
futhi siqhathanise nezinyathelo zamanje ze-coronavirus!

11:01.632 --> 11:04.848
Izindlela zokugeza ingqondo ngokuphoqelelwa
ngokwe-Albert Biderman Indlela yokuqala: Ukwahlukaniswa /

11:04.848 --> 11:06.440
ukuphindaphinda okuphoqelekile / ukuswela izinzwa

11:06.440 --> 11:11.866
Ngokuhlukaniswa ngokuphelele noma
ngamaqembu, iziboshwa zalahlekelwa yonke insiza

11:11.866 --> 11:14.760
yomphakathi futhi azisakwazi ukuzivikela.

11:14.760 --> 11:19.236
Kwakudingeka uzigcwalise ngaso sonke
isikhathi, awuzange uthole ukuzivocavoca okwanele,

11:19.236 --> 11:23.520
futhi wawunohlelo olufanayo oludikayo nsuku zonke.

11:23.520 --> 11:27.660
Ukuboshwa kwe-coronavirus nemithetho
yokugcina ibanga kuneziphumo ezifanayo.

11:27.660 --> 11:34.203
Izinkambiso zamasiko, ezemidlalo nezomndeni ziyakhanselwa, futhi
njengoba ukuhlukaniswa kuqhubeka isikhathi eside, imiphumela iba

11:34.203 --> 11:38.528
mibi kakhulu empilweni yomzimba nengqondo yabantu abathintekile.

11:38.528 --> 11:43.700
Izinkinga zempilo yengqondo zenyuke kakhulu
ngesikhathi sokuvala, ikakhulukazi ezinganeni.

11:43.700 --> 11:45.200
Indlela 2: Ukubusa umbono

11:45.200 --> 11:49.728
Ingqondo ingagxila kuphela esimweni esiphuthumayo esisheshayo.

11:49.728 --> 11:52.940
Ezinye izinto ezingaphazamisa lokhu zivinjwe.

11:52.940 --> 11:58.022
Abasolwa babebekwa ebumnyameni noma ekukhanyeni okuqhakazile,
kodwa okwakulingana ngokusebenza

11:58.022 --> 12:05.024
kwakukulektheshini ezingapheli nokuphindaphinda njalo kwamanga
nemfundiso okwakufanele kufakwe ezingqondweni zabo.

12:05.024 --> 12:10.260
Akusikhumbuzi yini lokhu ukuhlaselwa okuqhubekayo kwezibalo
ezingapheli zamacala e-coronavirus ezinkundleni zezindaba?

12:10.260 --> 12:14.945
Futhi, impela, imizamo ekhulayo yokuvimba yonke imizwi ephikisayo
nokuyigcina ingafinyeleli emphakathini,

12:14.945 --> 12:20.448
kungakhathaliseki ukuthi ochwepheshe bahlonishwa
kangakanani futhi banezikhulu eziphakeme kangakanani.

12:20.448 --> 12:27.660
Indlela 3: Ukudikibala okubangelwayo, ukwehla
kwamandla Ngokusobala, ngesinye isikhathi abantu bayadikibala.

12:27.660 --> 12:32.320
Abahlukunyezayo babethintana
ngokulandelana, kodwa isiboshwa asikwazanga.

12:32.320 --> 12:37.409
Indlala, izifo ezibangelwa ngenhloso, ukungabi
nokulala nokuphenywa okude kwakuyizindlela

12:37.409 --> 12:41.568
ezazisetshenziswa ngenhloso yokubangela ukukhathala.

12:41.568 --> 12:43.460
Ukufana ne-coronavirus:

12:43.460 --> 12:48.397
Ngemva konyaka nohhafu yokupropaganda engapheli,
abaningi sebephulukene nethemba futhi bavumele

12:48.397 --> 12:51.560
indaba kahulumeni ukuthi ingene ezingqondweni zabo.

12:51.560 --> 12:56.200
Basuke bekhathele ngalokhu nje... futhi
ngandlela thile ungakwazi ngisho nokukuqonda lokho!

12:56.200 --> 13:02.112
Usufinyelele esimweni sokunganaki esichazwe ngu-Ivo Planava.

13:02.112 --> 13:04.529
Indlela 4: Izinsongo

13:04.529 --> 13:11.800
Abahlukunyezayo basebenzisa izinsongo zokufa, ukuhlukaniswa
okungapheli nokuboshwa, kanye nezinsongo ezibhekiswe

13:11.800 --> 13:16.660
emindenini yezisulu, ukuze bafake ukwesaba nokudikibala.

13:16.660 --> 13:21.361
Kuphela ukwesaba okudalwe ngabantu ngokomqondo
ngokutheleleka nge-coronavirus okusiholele

13:21.361 --> 13:24.864
ekwamukeleni izinyathelo ezithathwe ngabezepolitiki.

13:24.864 --> 13:31.020
Abantwana batshelwe ukuthi bazobeka ogogo namagogo
babo engozini uma bebavakashela ngisho bebamanga.

13:31.020 --> 13:36.127
Eqinisweni, kwakusele kucace ngentwasahlobo ka-2020
ukuthi izinga lokufa ngenxa ye-coronavirus

13:36.127 --> 13:39.840
lalilingana nelokugula ngumkhuhlane ojwayelekile wesizini.

13:39.840 --> 13:45.040
Noma kunjalo, ukumbozwa kwezindaba
okunobudlova kwempini kwaqhubeka kungapheli.

13:45.040 --> 13:53.214
Iphepha lomkhankaso langaphakathi elivela
eMnyangweni Wezangaphakathi waseJalimane libonisa ukuthi le

13:53.214 --> 13:58.176
mizwa yokwesaba yadalwa ngenhloso futhi yalawulwa.

13:58.176 --> 14:01.984
Indlela 5: Ukuthambekela kwesikhashana

14:01.984 --> 14:08.999
Manje abenzi bobubi baba mnene... kwesinye isikhathi.
Ububele obungalindelekile nemivuzo zakha ubuhlobo obunamzwelo

14:08.999 --> 14:13.340
futhi ziqinisekisa ukuthi isiboshwa siyawalandela imithetho.

14:13.340 --> 14:23.060
Baphakamisa ithemba lokuthi isimo sakhe sizothuthuka –
amathemba avamise ukungafeziwe, kodwa amdida futhi amcasule.

14:23.060 --> 14:25.760
Lokho nakho kuzwakala kujwayelekile, akunjalo?

14:25.760 --> 14:31.700
Ukuvalwa kwelizwe yebo – ukuvalwa kwelizwe cha,
lomthetho – lowo mthetho, futhi usizo lusondela.

14:31.700 --> 14:35.136
Kusele amasonto ambalwa nje, bese sesiqedile...

14:35.136 --> 14:39.960
Kuphindaphindwa, amathemba avuselelwa ukuthi
kungase kube maduze sibuyele esimweni esijwayelekile.

14:39.960 --> 14:43.424
Lokho kuyingxenye yamasu engqondo!

14:43.424 --> 14:50.641
Indlela 6: Ukubonisa "amandla onke" kanye "nolwazi
lonke" Isiboshwa kuyakhuthazwa ukuthi noma yiluphi

14:50.641 --> 14:57.184
ukumelana aluwusizo, ukuthi uyiphansi futhi uzohlala enjalo.

14:57.184 --> 15:01.450
Ngokuhambisana ne-coronavirus: Amandla
amaphoyisa asetshenziswe ngokumelene nababhikishi

15:01.450 --> 15:04.000
abonisa ubukhulu bamandla omzimba kahulumeni.

15:04.000 --> 15:10.904
Ngisho noMbiko Okhethekile we-UN ngokuhlukunyezwa, uNils Melzer,
wakhomba ingozi, futhi ngicaphuna: "Ubugebengu bamaphoyisa

15:10.904 --> 15:18.272
buyanda emhlabeni wonke futhi bubhubhisa ukwethenjwa komphakathi,
ukuthula komphakathi, ukuvumelana kanye nentando yeningi."

15:18.272 --> 15:23.648
Oohulumeni kumele bayeke ukuphatha abantu babo njengezitha!

15:23.648 --> 15:28.532
Indlela 7: Ukwehla kwezinga Ukuba ngokuphelele
ngaphansi kwesihawu somuntu omunye kubhubhisa noma

15:28.532 --> 15:31.200
yiliphi ithemba lokuthi ukumelana kuzoletha lutho.

15:31.200 --> 15:34.880
Lokhu kwehlisa isiboshwa kube sezingeni lomntwana noma lesilwane.

15:34.880 --> 15:41.052
Abahlukunyezayo bakufeza lokhu ngokuhlawula
okuhlazisayo, indawo engcolile, izihlazo nokuhlekisa,

15:41.052 --> 15:46.688
noma ngokuvimbela isiboshwa ukuthi sibe nobumfihlo.

15:46.688 --> 15:54.995
Izifihlo zobuso zodwa ziyihlazo eliphelele, bese kuba
nezivivinyo, abaningi abazithola zingemnandi kakhulu.

15:54.995 --> 16:01.120
I-China yaze yathatha amaswabu e-anal
kubantu baseJapane abangena ezweni.

16:01.120 --> 16:06.880
Ukuxoswa ngezihlazo noma ukuhlekisa
abantu abangatholi imijovo kuvamile.

16:06.880 --> 16:15.360
Futhi umzamo wokukhanga abantu ukuthi bazigonyelwe
nge-bratwurst noma nge-burger usebenza kangakanani?

16:15.360 --> 16:19.159
Akukukhumbuzi yini ngezinkabi zikaPavlov,
ezazikhwezela umlomo lapho isigubhu sisakaza

16:19.159 --> 16:23.104
ukuze kubonakale ukuthi sekuyisikhathi sokudla?

16:23.104 --> 16:27.556
Indlela 8: Ukuqinisekiswa kwezimangalo ezingabalulekile

16:27.556 --> 16:31.380
Iziboshwa kwakufanele zithobele
imithetho yeprotocol edikayo nengenamsebenzi.

16:31.380 --> 16:39.328
Lokhu kwabajwayeza ukwenza imiyalo yababusi
babo, noma ngabe ayinangqondo kangakanani.

16:39.328 --> 16:43.280
Izinqumo ezingasizi zibe yindlela ejwayelekile
kusukela ekuqaleni kwalokho okubizwa ngokuthi i-pandemic.

16:43.280 --> 16:49.216
Isibonelo, kumele kugcinwe ibanga elincane lapho abagibeli
bezibhalisa esikhumulweni sezindiza, kodwa-ke emizuzwini embalwa

16:49.216 --> 16:52.832
kamuva laba bagibeli bahlala eduze komunye nomunye endizeni.

16:52.832 --> 16:57.120
Ngiyaziqiniseka ukuthi ningacabanga ezinye
izibonelo eziningi ngokushesha, babukeli abathandekayo!

16:57.120 --> 17:01.986
Inhloso yabasebenzi bamasu abasemuva
kwalokhu ilula: akufanele sicabange, akufanele

17:01.986 --> 17:04.520
sibuze lutho, kodwa kufanele sifunde ukulalela.

17:04.520 --> 17:07.264
Isici esijwayelekile sobushiqela!

17:07.264 --> 17:11.521
Ukuphetha kuze kube manje: Kubonakala sengathi
zonke izihloko eziyisishiyagalombili zalesi "sishadi

17:11.521 --> 17:15.220
sokuphoqelela" sezifezekile esimweni se-coronavirus.

17:15.220 --> 17:20.080
Umuntu angasungula kanjani amandla kahulumeni wobushiqela?

17:20.080 --> 17:27.160
Umbuzo ithi: Ungabenza kanjani abantu abajwayele
inkululeko nodemokhrasi bayeke amalungelo abo ayisisekelo futhi?

17:27.160 --> 17:31.456
Abantu abakhululekile bangashintshwa
kanjani babe izinceku kuhlelo lobuphathekayo?

17:31.456 --> 17:38.560
Ngeshwa, lokhu sekwenzekile kaningi emlandweni, futhi
njengamanje lo mzamo uyaqhubeka futhi – emhlabeni wonke.

17:38.560 --> 17:43.980
Ukuvukela kwengqondo okubanzi okubangelwe
ngenhloso okuchazwe ngenhla kuyisihluthulelo salokhu.

17:43.980 --> 17:49.883
Ngokomcwaningi wezenkolo u-Arthur Versluis, ubuphelele bokubusa
kukahulumeni kusho "isimo sanamuhla sokuba

17:49.883 --> 17:55.420
namandla kahulumeni aphelele aphakathi kanye
nokubhujiswa kwamalungelo abantu ngabanye".

17:55.420 --> 18:01.314
Umphakathi uhlukaniswe waba amaqembu amabili: ababusi,
abaphakanyiswe cishe babe sezingeni lokuba

18:01.314 --> 18:06.976
onkulunkulu, kanye nezixuku, eziba izinceku
ezincike kulaba ababizwa ngokuthi 'elite'.

18:06.976 --> 18:12.591
Zombili ziyaphikisana nemvelo yomuntu, ngoba ababusi nabo
bangabantu abangaphutha, futhi ukuguqula abantu babe

18:12.591 --> 18:20.040
izinceku zombuso kungenzeka kuphela ngamaphupho
angamanga afana nezimpendulo zomuntu one-schizophrenia.

18:20.040 --> 18:27.968
Isinyathelo sokuqala sihlala ukutshala ukwesaba,
okusebenza ngokukhethekile emagagasi okwesaba kwengqondo.

18:27.968 --> 18:34.102
Meerloo ubhala, futhi ngicaphuna: "Igagasi ngalinye lobusabekayo
livula umphumela walo ngamandla angaphezu kwaleyo

18:34.102 --> 18:39.860
yangaphambilini ngemva kokumisa, ngoba abantu
basazizwa bengazinzile ngenxa yesipiliyoni sangaphambilini."

18:39.860 --> 18:46.921
Umoya wokuzethemba uyancipha kancane kancane futhi
umthelela wengqondo womkhankaso ngamunye omusha wokupropaganda

18:46.921 --> 18:51.328
uyanda; kufinyelela emphakathini osuvele wathambekiswa.

18:51.328 --> 18:56.420
Ngasikhathi sinye, ipropaganda ifaka
isandla ekudidayeni izingqondo zabantu abaningi.

18:56.420 --> 19:02.740
Ulwazi olungelona iqiniso mayelana nomthombo wesongo
kanye nobunjalo besimo esiphuthumayo lusakazwa ngokuhleleka.

19:02.740 --> 19:07.682
Esikhathini se-inthanethi, ulwazi luhloselwe
ngokukhethekile noma luvinjelwe ngokuphelele, okusho

19:07.682 --> 19:10.800
ukuthi luyacenzurwa, kusetshenziswa ama-algorithm.

19:10.800 --> 19:18.496
Kuncike kulokho umsebenzisi akubonile ngaphambilini
ku-inthanethi, ulwazi olufanayo luphakelwa kuye futhi.

19:18.496 --> 19:29.664
Ngakho-ke amaqembu ahlukene okuhlosiwe ngabo
angathuthukisa imibono ehlukile ngokuphelele ngobuqiniso.

19:29.664 --> 19:36.961
Ubuchwepheshe njengento ebangela ukuncika, ukuzihlukanisa
njengesisikhuthazi Njengoba ipropaganda yanamuhla ifika ngendlela

19:36.961 --> 19:42.537
yobuchwepheshe obuhehayo – ama-smartphone,
i-inthanethi, ithelevishini, njll. – idliwa kabanzi

19:42.537 --> 19:45.220
nangentshiseko, futhi abantu abaningi bayincika kuyo.

19:45.220 --> 19:51.560
Futhi kuyasebenza kakhulu uma abantu
belawulwa ekuxhumaneni kwabo nabanye.

19:51.560 --> 19:57.830
Akuyona wonke umuntu obhidlizwa ipropaganda, yingakho
kusetshenziswa 'ukuzihlukanisa komphakathi' ukuze

19:57.830 --> 20:04.416
kuncishiswe amandla okulungisa labo abangakaze
bathonywe ukuhlaselwa okuqhubekayo kolwazi olungamanga.

20:04.416 --> 20:08.994
UJoost Meerloo ubhala, futhi ngicaphuna:
"Ukwehlukaniswa nokuphindaphinda okungakhathali

20:08.994 --> 20:12.220
kwezivuseleli kuyadingeka ukuze izilwane zasendle zithobile."

20:12.220 --> 20:15.020
Ababusi abaphelele balandela lo mthetho.

20:15.020 --> 20:21.840
Bazi ukuthi bangazijwayeza izisulu zabo
zezepolitiki ngokushesha kakhulu uma zigcinwa zodwa.

20:21.840 --> 20:27.400
Uma umphakathi usudutshulwe amagagasi olwesaba
lwengqondo isikhathi eside ngokwanele, uba yidangele

20:27.400 --> 20:30.500
futhi usengozini. Abantu bafisa umhlaba ohlelekile.

20:30.500 --> 20:36.020
Kulesi sikhathi, abaholeli bezinhlaka ezilawula
konke banikeza umhlaba onjalo – kodwa ngentengo

20:36.020 --> 20:39.180
yenkululeko, ngentengo yokulawula impilo yakho siqu.

20:39.180 --> 20:46.304
Abantu abake babe ngabazimele futhi bezimele
manje sebephenduke izinceku ezithobekile nezilalela!

20:46.304 --> 20:54.820
Amanga nokudideka njengamathuluzi asebenzayo Izisulu zezimiso
zobuphethe ngokuphelele ziyafundiswa ngenhloso ukuba zixoke.

20:54.820 --> 21:01.416
Ukuhlala uzwa imilayezo engamanga eguqula indlela
ngenhloso kaningi kuyadida ukucabanga okuhlelekile

21:01.416 --> 21:05.040
kuze kube abanye abantu bemisa ukuzivikela emanga.

21:05.040 --> 21:09.040
Abantu baba buthaka futhi bamukela
inganekwane yonke ngaphakathi kwabo.

21:09.040 --> 21:15.584
Ukucabanga okukhululekile kuthathwa eceleni, futhi
ukufundiswa imfundiso ethile kuthatha indawo yako.

21:15.584 --> 21:20.032
Ulimi luyingxenye ebalulekile yalolu hlobo lwepropaganda.

21:20.032 --> 21:26.944
Amazwi alahlekelwa incazelo yawo yokuqala, futhi
lokho nakho kuwuhlaselo oluqondile engqondweni.

21:26.944 --> 21:31.584
Abantu bayizidalwa zemikhuba.

21:31.584 --> 21:36.352
Kancane kancane, kodwa ngokuqinisekile,
izakhamuzi sezivele zivame uhlelo olunamaphutha.

21:36.352 --> 21:41.460
Kulula ukuqaphela izakhiwo zobuphathekayo
ezweni elikude noma ekuhlaziyweni komlando.

21:41.460 --> 21:46.266
Uma ubheka iNyakatho Korea, isibonelo, wonke umuntu eNtshonalanga
cishe uthi: "Yikho leli qembu elingajwayelekile

21:46.266 --> 21:51.640
nelingahlanya!" Ngeshwa, nokho, ukuqala akunakubonakala
kalula uma usubambekile kulo, njengoba thina sikhona manje!

21:51.640 --> 21:56.640
Siphinde siqala ukujwayela ukulalela nokuhlonipha igunya!

21:56.640 --> 22:00.448
Akukukhumbuzi yini ngezikhathi ezimnyama ezweni lethu?

22:00.448 --> 22:06.825
Siqala ngo-"sizathu", bese sihamba siya ekuhlanyeni
Inkolelo-mbono eziningi ziheha abalandeli bazo

22:06.825 --> 22:10.900
ngemibono enengqondo – noma okungenani ezizwakala inengqondo.

22:10.900 --> 22:21.152
Thatha i-coronavirus, isibonelo: umqondo wesifo esithathelana
esisabalala emhlabeni wonke uhambisana nemibono evamile yabantu.

22:21.152 --> 22:26.920
Yingakho abantu abaningi ekuqaleni
besekela izinyathelo zokuvikela impilo.

22:26.920 --> 22:32.096
Ngokuthile esigabeni senqubo yokuwasha
ubuchopho, nokho, isizathu asisabambiqhaza.

22:32.096 --> 22:35.080
Ngokumangalisayo, okuphambene nalokho kuyiqiniso ngempela.

22:35.080 --> 22:42.395
Ukuphikisana kuqinisa amandla kwe-ideyoloji, njengoba
isibonelo sezinkolo ezingqongqoshe sikhombisa. Umkhuba

22:42.395 --> 22:46.780
okuthiwa 'izindleko ezilahlekile' nawo udlala indima enkulu.

22:46.780 --> 22:53.541
Izindleko ezilahlekile – ngamanye amazwi, izindleko
ezingabuyiselwa emuva noma ezingaguquki – zisho ukuthi usuvele

22:53.541 --> 22:59.116
utshale isikhathi esiningi namandla, kungenzeka
nemali, kulo msebenzi, okwenza kube nzima noma

22:59.116 --> 23:03.392
kungabi nokwenzeka ukuwubona njengokwenza iphutha.

23:03.392 --> 23:10.412
Izithembiso eziphukile zihlelwe ngendlela ehlelekile Sisamangala
yini lapho abezepolitiki benza ngemuva kokhetho lwabo

23:10.412 --> 23:14.816
sengathi bacabanga, "Anginandaba nalokho engangikusho izolo?"

23:14.816 --> 23:19.160
Izithembiso eziphukile ziyahleleka, kokubili
kwezombusazwe ngokujwayelekile nasekubhekiseni ku-coronavirus.

23:19.160 --> 23:23.819
Akukho ukuphela kwezinyathelo, akukho ukumelana
nomkhuhlane ngemijovo yokugoma, akukho ukuphela kokugqoka

23:23.819 --> 23:26.880
amamaski kanye nezibopho ezifanayo kubantu abagonyiwe.

23:26.880 --> 23:32.960
Kodwa-ke, iningi labantu liyaqhubeka
nokwethemba ohulumeni babo ngisho neziteshi zezindaba.

23:32.960 --> 23:37.182
Lena isibonelo se-"Stockholm syndrome"
esikhulunywe ngaso ngenhla futhi ibonisa ukuwohloka

23:37.182 --> 23:40.640
komphakathi jikelele kuye kwimfundiso ethile.

23:40.640 --> 23:47.134
Ukwesaba ukuqedwa kwezinyathelo ze-coronavirus Singabona ukuthi
umkhankaso wokupropaganda usuwuphumelele kanjani

23:47.134 --> 23:52.860
ngokuthi abanye abantu sebebengasafuni
ukubuyela emhlabeni ongenazo izinyathelo ze-coronavirus.

23:52.860 --> 24:02.336
Bazamukele le mfundiso ngokuphelele kangangokuthi
bathuthukise 'isifo sekhala' – ukwesaba ukujwayelekile.

24:02.336 --> 24:07.018
Labo bantu-ke bacindezela labo abacabanga
ngokwehlukile, abangakakhohliswa amanga futhi

24:07.018 --> 24:10.176
abafisa ukubuyela ekuphileni okujwayelekile.

24:10.176 --> 24:15.298
Lokhu yilokho ngempela okudingwa umbuso wobuphethe ngokuphelele:
ingcindezi hhayi kuphela "evela phezulu" – okusho

24:15.298 --> 24:21.484
ukuthi okuvela kuhulumeni nasezindabeni – kodwa futhi
"evela eceleni" – okusho ukuthi okuvela kubantu abanye.

24:21.484 --> 24:25.975
Kulesi sikhathi, sifisa ukudlulisa kumlingani wethu.

24:25.975 --> 24:32.628
Baphulaphuli abathandekayo, uma sibheka lo hlaziyo olupapashwe
iphephandaba i-ExpressZeitung, akunakugwemeka ukungabaza ukuthi

24:32.628 --> 24:37.591
ngemuva kwemithetho yonke ephikisanayo futhi
kaningi ehlekisayo ngokuphelele kanye nezivimbelo

24:37.591 --> 24:40.480
kukhona isu elicabangisisiwe kahle futhi elikhohlisayo.

24:40.480 --> 24:45.940
Kubonakala sengathi impi yengqondo
eyinkimbinkimbi iyenziwa lapha ngokumelene nobuntu.

24:45.940 --> 24:54.080
Uma kubukwa ngaleli zwe, zonke lezi zinyathelo zenza umqondo –
ngokombono kwalawo abaphethe izintambo! Lolu hlaziyo luyethusa.

24:54.080 --> 24:58.955
Kodwa kuphela ngokubhekana nale nkinga
engemnandi futhi engakhululekile

24:58.955 --> 25:02.400
singathatha izinyathelo ezifanele zokumelana nayo.

25:02.400 --> 25:09.188
Olunye ulwazi olubalulekile yilolu lwazi uqobo. Sicela
wabelane ngalo hlelo! Ukuze abantu abaningi kakhulu baqonde

25:09.188 --> 25:12.980
uhlelo lokuwasha ubuchopho olwenzeka manje futhi baluvimbe.

25:12.980 --> 25:17.945
Ezinkombeni ezilandelayo, uzothola futhi
isixhumanisi sephephandaba i-Express, lapho

25:17.945 --> 25:22.460
ungayalela khona inguqulo yokuqala ukuze uyifunde.
