Көптөгөн адамдар созулуп кеткен чарчоого жана депрессияга да даттанышат.
Бирок бул чын эле кадимки көрүнүшпү?
Доктор Майкл Нэллс, дарыгер жана эл аралык деңгээлде таанылган молекулярдык генетик, өзгөрүүгө зор
мүмкүнчүлүк берген бул өрттөй күйүп турган суроого жооп берет.
2023-жылдын август айында жарык көргөн жана буга чейин эле «Spiegel» бестселлери деп таанылган «Das
indoktrinierte Gehirn» (Индоктринацияланган мээ) аттуу китебинин кыскача мазмунун угуңуз.
Бул эмне жөнүндө?
WEFтин негиздөөчүсү Клаус Шваб коронавирус пандемиясы учурунда 2030-жылга чейин
дүйнөлүк коомчулукту өзгөрткүсү келерин жарыялады.
Ал бул кризистин ага «Улуу кайра жүктөө» деп атаган социалдык тартипти кайра түзүүнү ишке ашырууга мүмкүнчүлүк түзгөнүн айтты.
Даниялык саясатчы Ида Аукен бул өзгөрүү кандай болушу керектигин 2016-жылы Дүйнөлүк
экономикалык форум (WEF) жарыялаган макалада билдирген:
Менде эч нерсе жок, купуялыгым жок, жана жашоом эч качан мынчалык жакшы болгон эмес.
Бирок коомду түп-тамырынан өзгөртүү кимдин муктаждыгы?
Доктор Майкл Нэллс түшүндүрөт, бир жагынан коронавирус, экинчи жагынан COVID-19 вакцинациясы деп аталган мРНК гендик терапиясы
дүйнө жүзү боюнча адамдардын «өзүн-өзү тааныштыруучу эстутумун» азайтууга, акыркы максат
– аны толугу менен жок кылууга кызмат кылган.
Жакшыраак түшүнүү үчүн, бул жерде кыскача түшүндүрмө:
Автобиографиялык эстутум өзүн-өзү кабылдоого, социалдык мамилелерге жана аракеттерди пландаштырууга маанилүү.
Ал адамдын өмүрүнө тиешелүү жеке эскерүүлөрдү камтыйт.
Автобиографиялык эстутумду жок кылуу, демек, адамзатты Клаус Швабтын көз карашына жана жарыясына ылайык
жаңы, тоталитардык социалдык системаны кабыл алууга жетиштүү баш ийгич кылуу үчүн зарыл.
Нелдин анализине ылайык, адамдар жаңы социалдык тартипти кабыл алышы үчүн адам мээсинин
бул бөлүгүн дүйнө жүзү боюнча жок кылуу керек.
Нелс түшүндүрөт, бул «глобалдык мээ жууу» – образдуу айтканда, «жаңы операциялык системаны орнотуу» – биздин ой жүгүртүүнүн терең
сиңип калган үлгүлөрү жана биздин бирге жашоонун эски эрежелери түбөлүккө бөгөлүп же толугу менен өчүрүлгөндө гана иштей алат.
Мисалы, салттуу үй-бүлө жашоо образы жана коомдун эң маанилүү таянычы катары.
Жашоо образыбызга жана менчик түзүмдөрүбүзгө кошумча, мээбиздин функциясын да өзгөртүү керек.
Бул байланыштарды түшүнүү үчүн Нелс биринчи кезекте автобиографиялык эстутум деген эмне
экенин жана ал кантип иштээрин түшүндүрөт:
Нейрофизиологиялык алдын ала шарт – башкача айтканда, нерв системасынын функциясы – адамдарды өз алдынча
ойлонууга жана аракет кылууга мүмкүндүк берүү же даярдоо үчүн.
Бул биздин автобиографиялык эстутумубуздун айрым өзгөчө мүнөздөмөлөрүнө негизделген.
Бул биздин баштан өткөргөн жана сезген нерселерибизди гана эмес, ошол учурларда ойлогон ойлорубузду да каттайт. Жеке эскерүүлөр
жана тажрыйбалар биздин автобиографиялык эс тутумубузда сакталып, башка инсандык
өзгөчөлүктөр менен бирге биздин индивидүүлүгүбүздү түзөт.
Өзүн-өзү баяндоочу эстутум азайганда, биздин инсандуулугубуз да азаят. Гиппокамп —
өзүн-өзү баяндоочу эстутум жайгашкан мээнин бөлүгү.
Гиппокамп бизде кызыктуу, өзгөчө же жеке маанилүү нерсени качан жана кайда ойлогонубузду же баштан
өткөргөнүбүздү түбөлүккө эстеп калууга уникалдуу жөндөмгө ээ.
Гиппокамп эмнени сактап, эмнени сактабастыгын чечүүдө тажрыйба бизде эмоция жараттыбы же
жараткан жокпу дегенге негизделген критерийди колдонот.
Кадимки иш-аракеттер сакталбайт.
Биз баарыбыз өтмүштө алыста калса да, эсибизде унутулгус бойдон калган тажрыйбаларга ээбиз.
Булар өзгөчө кооз тажрыйбалар же, балким, өтө кайгылуу же коркунучтуу учурлар.
Бул күчтүү эмоциялар менен байланыштуу болгондуктан, алар гиппокампта сакталган.
Эмоциялар менен байланышкан тажрыйбалар сакталып, биздин индивидуалдуулугубуздун бир бөлүгүн түзөт. Өткөн
тажрыйбаларыбызды жана ойлорубузду аң-сезимдүү түрдө кайрадан жашоо гиппокампус аркылуу мүмкүн болот, ал каттоочу катары
иштеп, бардык эстутум бөлүкчөлөрүнө кирүү маалыматын сактайт.
Гиппокамп бул кол тамгаларды тиешелүү автобиографиялык эстутумга байланышкан орун жана убакыт нейрондорунда
сактайт, аларды Нэллс «индекс нейрондору» деп атайт.
Бул индекс нейрондор өмүрүбүздүн бүтүндөйү бою гиппокампта калып, бардык автобиографиялык
эстеликтерибизди ошол жерде бекитип турушат.
Гиппокамп өмүрүбүз бою жаңы ойлорду жана тажрыйбаларды сактап, карылыкка чейин эстеп калышыбыз үчүн
жетиштүү индекс нейрондоруна кантип ээ боло алат?
Чоңдордо да гиппокамп күн сайын миңдеген жаңы нерв клеткаларын өндүрө алат.
Эгерде абал ушундай болбосо, буга чейин колдонулган индекс нейрондорун убакыт өткөн сайын бара-бара «үстүнөн жазууга»
туура келмек, бул болсо эс тутумду жоготууга барабар болмок.
Мисал катары, элестет, бир барак кагаз мурунтан эле жазуулар менен толтурулган, андан кийин кайрадан жазылып, окулбай калган.
Гиппокамптын күн сайын, ал тургай карылыкка чейин миңдеген жаңы нерв клеткаларын өндүрө ала турган уникалдуу жөндөмү бөгөттөлөт.
Мисалы, эгерде биз кечкисин катаал жумуш күнүнөн кийин чарчап, чындап эле ойлонгубуз келбесе же ойлонууга же көйгөйлөрдү
чечүүгө жөндөмүбүз калбаса, анда бул бизде «башка бир нерсени» сактоо үчүн жетиштүү бош индекс нейрондору калбагандыгынан.
Жаңы индекс нейрондору кайрадан түнкүсүн, уктап жатканда гана пайда болот.
Ошондуктан биз адатта кечке караганда эртең менен иштөөгө көбүрөөк даяр жана натыйжалуу болобуз.
Жыйынтык: гиппокамп карылык куракка чейин жаңы нерв клеткаларын жакшы өндүрө алат.
Бул артыкчылыкты ашыкча баалоого болбойт.
Жаңы индекс нейрондору табигый кызыгууга, автобиографиялык билимге, инсандуулукка жана акырында чыгармачылыкка жана
психикалык туруктуулукка гана эмес, коомдук деңгээлде адамзаттын маданий өнүгүүсү үчүн да өтө маанилүү функцияны аткарат.
Адамзаттын өнүгүү тарыхында чыгармачыл ой жүгүртүү адамзаттын мындан ары өнүгүшү үчүн электр энергиясы, ар
кандай машиналар, учактар сыяктуу жаңы жана маанилүү нерселерди ойлоп табууга ар дайым зарыл болгон.
Адамдын чыгармачыл ой жүгүртүү жөндөмү тирүү калууга жана маданий өнүгүүгө мүмкүндүк берет.
Бирок бүгүнкү күндө көпчүлүк адамдардын автобиографиялык эстутуму жашоосу бою табигый түрдө өсүп
турбай, ошондуктан сактоо кубатын жоготуп жатат.
Мунун себеби — корронавирус боюнча чаралар жана андан улам пайда болгон депрессия сыяктуу туруктуу
стресс жана тынчсыздануудан улам келип чыккан чарчоо.
Германияда коронавирус пандемиясы башталгандан бери депрессиянын деңгээли үч эсе өстү. Бул ошондой
эле адамдардын так ой жүгүртүү жөндөмүн чектейт.
Алар адаттагыдай күнүмдүк адаттарын карманып, бирдей аракеттерге тыгылып калышат.
Клаус Шваб бул кризисти (коронавирус пандемиясын) жана, өзгөчө, ага каршы көрүлгөн чараларды, адамдардын ой
жүгүртүү жөндөмүн чектеген «социалдык трансформация үчүн мүмкүнчүлүк» катары сүрөттөйт.
Бул мээсинин сыйымдуулугу чектелген адамдар гана бул өзгөртүүгө макул болорун билдирет.
Мындан тышкары, жаңы индекс нейрондор гана зарыл болгондо пайда болот; болбосо алар жок болуп, жаңылары пайда болбойт.
Натыйжалары да пассивдүүлүк жана бардык жагымсыз, жашоону четке каккан шарттарды каршылык көрсөтпөй кабыл алуу болуп саналат.
Биздин автобиографиялык эстутумубузду параличке учураткан дагы бир кескин кийлигишүү
COVID-19 вакцинациясы өзү тарабынан жүргүзүлдү.
Илимдик жактан далилденгендей, шип протеини өзгөртүлгөн.
«Фурин бөлүнүүчү аймагы» киргизилген, бул шипкени бир жагынан өтө уулуу кылат. Экинчи жагынан, ал кан-мээ
тосмосун кесип өтө алат, сезгенүүнү козгоп, жаңы индекс нейрондордун пайда болушуна тоскоол болот.
Шыпыр атайын өзгөртүлгөн, ошондуктан ал мээге кирип, сезгенүү жарата алат.
Шпике белогундагы бул фурин бөлүнүүчү аймак ошондуктан биздин мээге каршы биологиялык курал болуп саналат.
Белгиленген бустерлер, башкача айтканда, үзгүлтүксүз жаңыртмалар, биздин биографиялык эстутумубузду жана
ошентип психологиялык иммундук системабызды жок кылат.
Жаңы индекс нейрондору жок болгондо жана жаңы пандемиялар менен чаралар, террордук чабуулдар же согуштар сыяктуу өтө эмоционалдуу
окуялар болгондо, мурунтан эле сүрөттөлгөн индекс нейрондору ушул террордук эмоционалдуу сценарийлер менен алмаштырылат.
Натыйжада адамдар жеке эскерүүлөрүн жоготуп, жаңы баяндаманы сактап калышат.
Эски эстеликтерибизди үстүнөн жазып салуу менен, алар мурдагы тажрыйбаларыбызга кайрыла албай калышат.
Тескерисинче, бул адамдар «жаңы чындыктын» ырайымында жардамсыз абалда турушат.
Балким, бизге күн сайын үрөй учурган окуялар толугу менен кокустан эмес бекен?
Террордун үзгүлтүксүз пропагандасы аркылуу автобиографиялык эстутум эзилип, жаңы баяндама менен кайра жазылат.
Бул жол менен адамдардан автобиографиялык эстутуму уурдалып, каршылык көрсөтө албай калышат.
Так ушул жаңы адам кийин баш ийүүчү, эрксиз жана Клаус Шваб менен анын жолдоочуларынын «батыл жаңы дүйнөсүнө» туура келет.
Адамдар ойлонуу жөндөмдүүлүгүн колдонбой, жөн гана кадимки адаттарын аткарып жүргөндө, Нэллс муну зомби режими деп атайт.
Система 2 жөндөмү менен ал биздин аң-сезимдүү ой жүгүртүү, ойлонуу жана байланыштарды таанып билүү жөндөмүбүздү билдирет.
Төмөндө oval.media сайтынын маегинен үзүндү сунуштайбыз.
Өзүңүз угуп көрүңүз, доктор Майкл Нэллс бул табылгалардан кандай практикалык жыйынтыктарды чыгарат.
Видео: Демек, бул дагы бир көйгөй.
Ошондуктан менин иш жүзүндөгү аталыштарымдын бири «Зомби апокалипсиси 2030» болчу, анткени ошол кезде биз ушул зомби
режиминдеги Система 1де камалып калабыз, анткени индекс нейрондорун өндүрүүнү бөгөттөө
менен бизден Система 2 жөндөмүбүз тартып алынат.
Бирок бул андан да алда канча терең.
Бул күн сайын бизге берилип жаткан баяндама мазмуну аркылуу инсандык өзгөчөлүктүн үстүнөн жазылып салынышы жөнүндө.
Жана индивиддүүлүктү басып-жаныштап коюу, ал акырында чыгармачылыктын да негизи болуп эсептелет, жөн гана
зомби режиминен да тереңирээк. Ал андан да алдамчыраак.
Өзгөчөлүгүбүздү жоготкондо, биз негизинен нерселерге акыл менен жооп бере турган жөндөмүбүздү жоготобуз.
Жана менин оюмда мындай элестетүү бар – эволюциялык жактан алганда ийгиликтүү болуу, башкача айтканда көбөйүү, максат ушул.
«Мейезиңди бер, көбөй» деген буйрук Дарвин да жазып коймок. Ыйык Китептеги жазылгандар,
айткандай, эволюциянын иш жүргүзүү ыкмасы.
Бизди ушинтип өлчөйт. Биздин канча урпагыбыз бар экени, айткандай, эволюция өзүнүн ийгилигин өлчөөчү тыйын сыяктуу.
Жана ийгиликтүү болуп, көбөйүү үчүн биринчи кезекте тирүү калышыбыз керек, ал эми
тирүү калуу үчүн өзүбүздү коргошубуз керек.
Биз өзүбүздү азыктандырышыбыз керек, бирок душмандардан өзүбүздү коргошубуз да керек.
Андан кийин микроорганизмдер жана макроорганизмдер бар.
Микроорганизмдерде бизде классикалык иммундук система жана физикалык иммундук система бар, ал эми макроорганизмдерде
биз аны менталдык иммундук система деп атайбыз.
Ал эми бул — менталдык иммундук системанын куралдары деп аталган, биздеги гиппокампта сакталган эскерүүлөр.
Мисалы, эгер ит мага карай чуркап келсе, менде ага кантип жооп кайтаруу боюнча бир нече вариант бар.
Эгер мен буга чейин итти көрбөсөм, балким туура эмес реакция кылам.
Эгер мен качандыр бир итти көргөн болсом, анын эсимде калган элеси бар.
Мүмкүн, бул боюнча да баа берүү.
Ал кичинекей итпи же чоң итпи, чоң тиштери барбы, достук мүнөзү барбы?
Булардын баары менин эсимде автобиографиялык түрдө сакталып, айткандай, менин реакциямды аныктайт.
Бул менин макроорганизмдерге реакциям: бир жагдайда итке, экинчи жагдайда Билл Гейтске. Бул нерселерде тажрыйба зарыл, жана азыр
да, биз Корона менен баштан өткөн чаралар, айрыкча Спайктин узак мөөнөттүү инъекциялары аркылуу индекс нейрондордун өндүрүшүн
бөгөп жатабыз. Андан соң, мүмкүн болгон бардык нерсеге каршы жүргүзүп жаткан туруктуу согуш аркылуу муну үстүн жаап,
чындыгында бул биздин мээге каршы согуш болуп, биз автобиографиялык эс тутумдун мазмунун бара-бара жоготуп жатабыз.
Бул биздин психикалык иммундук системабыз кулайт дегенди билдирет.
Жана бул чындыгында – башында айткандай, согуш болгондо, дал ушуну жасашың керек:
Коомдун психикалык иммундук системасын талкалап, аны басып алуу.
Бул сиз жасай ала турган эң жөнөкөй нерсе. Бул ошондой эле логикалык нерсе.
Адамдар ой жүгүртө алганга чейин, алар өзүн коргой алышат. Бул бир жагдай.
Башка бир жагдай: 2030-жылга карата пландар боюнча, аларды Германиянын Федералдык Өкмөтүнүн веб-сайтынан да окуса
болот, коомду жасалма интеллект аркылуу көзөмөлдөө күчөйт.
Албетте, жасалма интеллект адамдын жүрүм-турумун байкап эле тим болбостон, аны алдын ала болжой ала тургандай да болушу керек.
Ооба, BMI бул тууралуу макала да бар, анткени ЖИ биз жөнүндө өзүбүздөн да көп билет, жана акыры
ЖИ биздин келечегибиз кандай болорун да аныктайт.
Бул биз добуш берүүдөн кийинки коомго кирип баратканыбызды билдирет жана биз демократияны жоюп сала алабыз.
Жасалма интеллект биз үчүн эң жакшысын билет болсо, эмнеге биз добушка барууга аракет кылышыбыз керек? Чын эле эмнеге?
Жакшы, Эгерде бизде мүмкүн болушунча аз чыгармачылык болсо, жасалма интеллект биздин жүрүм-турумубузду мыкты
болжолдой алат, анткени чыгармачылык хаотикалык болуп, күтүлбөгөн жүрүм-турумга алып келиши мүмкүн.
Муну азайтуу үчүн, айткандай, жеке өзгөчөлүк азайтылышы керек, жана бул кошумча таасир.
Бул негизги мотив экени талаштуу, бирок бул процесстин абдан тынчсыздандырарлык кошумча таасири экени шексиз.
Ошондуктан өзүбүздү кантип коргой алабыз?
Ооба, жакшы, мен 7-бөлүмдө, акыркы бөлүмдө үмүт менен жазууга аракет кылып жатканда, бир нече нерсе бар.
Ошентип, бир жагынан, мен үч нерсени көрүп турам.
Албетте, бир нерсе так: эгер согуш, айталы, мээде жүрүп жатса, анда куралдарыбызды дал ошол жерде курушубуз керек.
Ошондуктан биз ал жерде күрөштү баштоого туура келет.
Бизде бар куралдар так ошол душман бизден тартып алгысы келген куралдар.
Башкача айтканда, чыгармачыл ой жүгүртүү, чектен ары карап көрүү, чоң сүрөттү түшүнүү жөндөмү жана типтүү чыдамкайлыкты өнүктүрүү,
ошентип, ушул бардык кыйынчылыктарга карабастан, биз психологиялык жактан сынып калбай, өзүбүздү коргоонун жолун табабыз.
Бул биз жөн гана гиппокампта нейрогенезди кайрадан стимулдаштырышыбыз керек экенин билдирет.
Андан кийин мен муну индоктринацияга каршы формула деп сүрөттөдүм, жашоонун кайсы тармактарын карап чыгышыбыз,
айткандай, жана иликтешибиз керек экенин: гиппокамптын табигый өсүшүнө жана бул индекс нейрондордун пайда болушуна
тоскоолдук кылган мүмкүн болгон кемчиликтер кайсы жерлерде бар?
Мисал: D витамининин жетишсиздиги:
D витамини иммундук система үчүн маанилүү иммундук гормон гана эмес, ал ошондой эле нейрогормон болуп саналат.
D витамининин жетишсиздиги, айткандай, эки натыйжага алып келет.
Бизде, балким, цитокиндик бороон (иммундук системанын ашыкча реакциясы) болуп жатат, демек,
коронавируска каршы чараларды киргизүү мүмкүн.
Ошондуктан ар жакта бизге D витамини керек эмес деп жайылтылып жатат.
Бул абдан кызыктуу тема.
Бизге эми D витамини керек эмес. Адамзат эволюциялык жактан алдыга кадам таштады.
Муну байкадыңбы?
Мен бир нече ай мурун, азыр болсо дээрлик бир жыл мурун, мисалы, клиникалык тармакта элестете албаган эң кадыр-барктуу
илимий журналдардын бири болгон New England Journal of Medicine журналы макала жарыялаганын жакында гана окугам.
Эгерде сен Нобель сыйлыгын алгың келсе, ошол жерде жарыяла.
Ал жерде толук эле адилетсиз бир изилдөө болгон.
Алар бул тууралуу, өзгөчө бул изилдөөнүн интерпретациясы боюнча видео тартты.
Андан кийин, натыйжада, редакциялык макала жарыяланды, демек редакторлор өздөрү да ушул изилдөөгө таянып, айткандай,
D витамини боюнча өздөрүнүн баасын берүүдөн тартынган жок.
Жана негизинен, акыркы сүйлөм адамдар өмүрүн узартуу же саламат болуу үчүн, витамин D жетишсиздиги болсо да, аны
ичүүнү токтотушу керек экенин айтат. Мына ушундай жазылган.
Бул бизге D витамини керек эместигин билдирет. Ошондой эле D витамининин гормону да керек эмес.
Бирок тескерисинче, тирүү калуу үчүн мага «регулярдуу спайкинг», же мен айткандай «спайк башкаруусу» керек.
Ошентип, биз эволюциялык кадам жасадык: эми D витамини жок, бирок туруктуу кошуу биздин тирүү калышыбызды камсыздайт.
Бул биз азыр кирип бараткан толук акылга сыйбас абал.
Бирок бизге D витамини керек.
Эгер, мисалы, азыр Альцгеймерди нейрогенездин туруктуу бузулушунун биологиялык корреляты катары карасак, мен бул темада «Альцгеймер
оорусунун бириктирилген теориясы» деген илимий макала жазгам.
Мен бул тууралуу ал жакта кененирээк баяндадым.
Жана бул Альцгеймер оорусуна каршы алдын алуу стратегиясынын негизи да болуп саналат.
Эми эгер мен муну корреляция катары көрсөм, ошондой эле нейрогенездин бузулушу дүйнө жүзү боюнча Альцгеймер оорусунун
көрсөткүчтөрүнүн кескин өсүшүнө алып келерин да байкай алабыз.
Эгер ага көңүл бурусак, D витамини нейрогенез жагынан да өтө маанилүү.
Жана логикасы мындай: эгерде менде D витамининин жетишсиздиги болсо, Альцгеймер оорусуна чалдыгуу ыктымалдыгы жогорулайт.
Бирок D витамининин жетишсиздиги негизинен микроорганизмдерге каршы иммундук системабызга жана макроорганизмдерге каршы
иммундук системабызга жасалган эки эсе сокку болуп саналат.
Мен бул тууралуу китебимде мисал катары түшүндүрөм. Ооба, бирок бул көптөгөн мисалдардын бири гана.
Жана анткени бардык коронавирус чаралары бул процессти тездетип жиберди, мен алардын жашоонун
бардык тармактарына таасир этерин көрсөтүп жатам.
Мисалы, жашоонун мааниси менин формуламда борбордук орунду ээлейт.
Ар бир адамга жашоодо максат керек. Психологиялык изилдөөлөр көрсөткөндөй, эгерде жашоодо максат болбосо,
Альцгеймер оорусунун таралышы кескин жогорулайт. Эмне үчүн?
Анткени эртең менен турууга эч кандай себебибиз жок. Бизде эч нерсе кылууга деле жок.
Биздин мээбизге кызыктуу жаңы маалыматтар берилбейт, анткени биз эч кандай кызыктуу иш жасабай жатабыз.
Ал эми гиппокамп кыскарып, Альцгеймер коркунучу күчөйт.
Бул бизге жашоодо максат керек экенин билдирет. Ал эми жашоодогу бир максат – азыр болуп
жаткан нерселерге каршы күрөшүү болушу мүмкүн.
Ошондуктан мен адамдарга жашоодо максат берүү үчүн, айткандай, ишенимдүү башка адамдарды табууга
аракет кылам. Бул азыр бизде турган маанилүү тапшырма.
Жана Соломон Наштын белгилүү ылайыкташуу эксперименти бар.
Бул 1960-жылдары алар сыноодон өткөргөн адамдардын 23 пайызы көпчүлүктүн артынан ээрчибей,
тескерисинче, өзүнүн акыл-эсин колдонгонун көрсөтөт.
Вакцина албагандардын да саны окшош эле жогору болду.
Эгер белгилүү бир пайыз адамдар вакцинациядан баш тартып, андан кийин терс таасирлер баарына ачык көрүнүп калса, бир заматта
«балким, алар туура болуп чыгышы мүмкүн» дешкендер пайда болот.
Андан кийин, эгер ошол 23 пайыздын ичинен бирөө гана башка бирөөнү ынандырса, бизде буга чейин эле 46 пайыз болмок.
Ошондуктан эгер ар бир адам жашоодогу маанини табуу милдетин олуттуу кабыл алса, биз
көпчүлүккө салыштырмалуу тез эле ээ болобуз.
Ал саясий жактан гана эмес, көчөлөрдө да өзгөрүүлөрдү киргизген.
Адамдар чындап эле чыгып: «Эй, сиз бизге мындай кыла албайсыз, бул кабыл алынгыс» дешет. Ошондуктан биз көпчүлүк түзүшүбүз керек!
Мен үчүнчү пунктту да айттым. Ошондуктан, өзүбүздүн мээбизге жана андан соң башкалардын мээсине таасир этүүдөн тышкары,
албетте, суроо туулат: адамзатка болгон көз карашыбыз кандай?
Ондогон жылдар бою – чындыгында убакыттын башталышынан бери, тактап айтканда түпкү күнөөдөн бери, китептеги эң
алыскы баракчаларга чейин – адамдар жаман экени айтылып келген.
Биз баарына каршы өзүбүздү коргошубуз керек.
Адамдар абдан жаман болуп калды, ошондуктан, айткандай, бизди өзүбүздү өзү жок кылуудан жалгыз социалдык упай системасы —
жасалма интеллект тарабынан көзөмөлдөнүүчү — гана куткара алат. Ал эми адамзатка болгон бул көз карашты суроого алыш керек.
Жакында эле китеп жазган белгилүү тарыхчы бар. Анын аты: «Негизинен жакшы».
Мен аны окуганды жактырып, аны кайра-кайра цитаталап келем, ошондой эле анын артындагы илимге бир аз тереңирээк кирип чыктым.
Жана бул — биз өзүбүздү ушуга ишенүүгө машыктырышыбыз керек болгон нерсе: адамдар жакшы; эч ким бизге алдын ала зыян
келтиргиси келбейт; жана биз биргеликте иштешишибиз керек.
Бул адамдар ортосундагы кызматташтыктын негизи, бирок адамзаттын, айтор, бизге жалган үйрөтүлгөн көз карашы —
адамдар жаман жана коомдук аракетке жөндөмсүз деген — бизден ушул негизди тартып алат.
Ошондуктан бизге да оңдоолорду киргизүү керек. Бирок бул гана гиппокамп кайрадан иштеп баштагандан кийин гана мүмкүн болот.