Köp adamlar yzygiderli ýadawlykdan we hatda depressiýadan şikaýat edýärler.
Emma bu hakykatdanam normalmy?
Dr Michael Nehls, lukman we halkara derejesinde ykrar edilen molekulýar genetik, uly üýtgeşme
mümkinçiligi bolan bu gyzgyn soraga jogap berýär.
2023-nji ýylyň awgustynda neşir edilen we eýýäm "Spiegel bestselleri" diýlip atlandyrylan "Das indoktrinierte Gehirn"
(Indoktrinasiyalanan Maga) atly kitabyň gysgaça mazmunyny diňläň.
Bu näme barada?
Koronawirus pandemiýasy döwründe Dünýä Ykdysady Forumynyň (WEF) esaslandyryjysy Klaus Schwab 2030-njy ýyla
çenli dünýä jemgyýetini üýtgetmek niýetini yglan etdi.
Ol bu krizisiň hödürleýän mümkinçilikden peýdalanyp, özüniň "Uly Gaýtadan Düzmek" diýip atlandyrýan – jemgyýet
tertibiniň gaýtadan gurluşyny amala aşyrmak barada gürrüň berdi.
Daniýaly syýasatçy Ida Auken bu öwrülişiň nähili bolmalydygyny 2016-njy ýylda Dünýä Ykdysady
Forumy tarapyndan neşir edilen makalada yglan etdi:
Meniň hiç zatym ýok, gizlinligim ýok, we durmuş hiç haçan şeýle gowy bolmandy.
Emma jemgyýetiň düýpgöter üýtgedilmegi kimiň zerurlygydyr?
Dr Michael Nehls düşündirýär, bir tarapdan koronawirus, beýleki tarapdan COVID-19 sanalýan mRNA gen terapiýasy (vaktsina) dünýäniň
dört bir künjegindäki adamlaryň "öz-özüni tanamak ýadyny" kemeltmekde we ahyrynda ony düýbünden ýok etmekde ulanyldy.
Has gowy düşünmek üçin, şu ýerde gysgaça düşündiriş:
Öz-özüni beýan edýän ýatlama öz-özüni görmegi, sosial gatnaşyklary we hereketleri meýilleşdirmek üçin möhümdir.
Ol adamyň durmuşyndan şahsy ýatlamalary öz içine alýar.
Şonuň üçin awtobiografik ýady ýok etmek zerurdyr, adamzady Klaus Schwabyň wiziýasyna we yglanatyna laýyk
gelýän täze, totalitar sosial ulgamy kabul etmäge ýeterlik derejede boýun egiji etmek üçin.
Nehliň seljermesine görä, adamlaryň täze sosial tertibi kabul etmegi üçin adam beýniniň bu
bölegini dünýäniň dört bir künjeginde ýok etmeli.
Nehls düşündirýär, bu "global beýni ýuwmak" – metaforik manyda aýdylanda, bu "täze operasiýa ulgamyny gurnamak" – diňe
pikirlerimiziň kökleşen nusgalary we bilelikde ýaşaýşyň köne düzgünleri hemişelik böwetlenende ýa-da hatda öçürilende işleýär.
Meselem, däp-dessur maşgalasy ýaşaýyş ýörelgesi we jemgyýetiň iň möhüm binýady hökmünde.
Durmuş ýörelgämize we eýeçilik gurluşlarymyza goşmaça, beýniň işiniň hem üýtgedilmegi göz öňünde tutulýar.
Bu baglanyşyklary düşünmek üçin Nehls ilki bilen awtobiografik ýadyň nämedigini we nähili işleýändigini düşündirýär:
Adamyň garaşsyz pikirlenmäge we hereket etmäge ukyply bolmagyny ýa-da şol ukyplylyga taýýarlanmagyny üpjün edýän nerwofiziologiki
öňdebaryjy şert bar – ýagny nerw ulgamynyň funksiýasy.
Ol biziň öz-özüni ýatlama ýadyň käbir aýratyn häsiýetlerine esaslanýar.
Bu diňe başdan geçirýän we duýýan ähli zatlarymyzy däl, eýsem bu tejribeler wagtynda pikir edýän zatlarymyzy hem ýazga alýar.
Şahsy ýatlamalar we tejribeler awtobiografik ýadyňyzda saklanýar we beýleki häsiýet
aýratynlyklary bilen bilelikde şahsyýetiňizi emele getirýär.
Öz-özüni tanamak ýady azalsa, şahsyýetimiz hem azalar. Gippokampus — öz-özüni tanamak ýady hem ýerleşýän beýniň bir bölegidir.
Hipokampus bize gyzykly, adaty däl ýa-da şahsy taýdan möhüm bolan bir zady haçan we nirede pikir
edendigimizi ýa-da başdan geçirenimizi hemişelik ýatda saklamak üçin özboluşly ukyba eýedir.
Hipokampus näme saklamaly we näme saklamaly däldigine karar bermek üçin ulanylýan saýlama kriteriýasy tejribäniň biziň içimizde
duýgy döredip, şonuň bilen manyly bolup-bolmandygyna esaslanýar.
Adaty işjeňlikler ýatda saklanmaýar.
Biz hemmämiziň geçmişde uzakda galyp biljek, ýöne ýadyňyzda hemişe ýatdan çykmajak tejribelerimiz bar.
Bularyň käbiri aýratyn gözel tejribeler, ýa-da belki-de örän gynançly ýa-da gorkunç pursatlar.
Bu güýçli duýgular bilen baglanyşykly bolandygy üçin, olar gipokampusda saklandy.
Duýgularyň baglanyşykly tejribeler saklanýar we şahsyýetimiziň bir bölegini düzýär. Geçmiş tejribelerimizi we pikirlerimizi
aň-bilinýän ýagdaýda täzeden ýaşamak hipokampusyň kömegi bilen mümkin bolýar; ol registr ýaly işleýär we ähli
ýatlama böleklerine girmegiň maglumatlaryny saklaýar.
Hippokampus bu bellikleri degişli awtobiografik ýadyň ýer we wagt neuronlarynda saklaýar,
Nehls olary indeks neuronlary diýip atlandyrýar.
Bu indeks neuronlary ömrümiz boýy gipokampusda galýar we biziň ähli awtobiografik ýatlamalarymyzy şol ýerde berkidýär.
Hipokampus ömrüň dowamynda täze pikirleri we tejribeleri saklamagy dowam etdirmek hem-de olary garrylykda ýatlamak
üçin ýeterlik indeks neuronlaryny nädip üpjün edip biler?
Hatda ulularda hem gipokamp her gün müňlerçe täze nerw öýjüklerini öndürip biler.
Eger ýagdaý şeýle bolmasady, öň ulanylan indeks neuronlary wagtyň geçmegi bilen barha üstünden
ýazylmaly bolardy, bu bolsa ýadyň ýitmegine deň bolar.
Mysal üçin, doly ýazma bilen örtülen we soňra ýene-de üstüne ýazylan, şonuň üçin okalmajak
bolan bir kagyz sahypasyny göz öňüne getiriň.
Hipokampusyň her gün, hatda garrylyk ýaşyna çenli müňlerçe täze nerw öýjüklerini öndürip bilýän özboluşly ukybynyň öňüni almak.
Mysal üçin, gaty agyr geçen bir günüň işinden soň agşam ýadaw bolup, 'pikir' etmek ýa-da meseleleri çözmek islemeýän ýa-da
mümkinçiligiňiz galmadyk bolsa, munuň sebäbi 'daha köp' saklamak üçin ýeterlik boş indeks neuronlarymyzyň galmazlygydyr.
Diňe gijeleri, uky wagtynda täze indeks neuronlary täzeden emele gelýär.
Şonuň üçin biz adatça agşamdan has köp işläp, ertir has gowy iş ýerine ýetirmäge islegli bolýarys.
Netije: gipokampus garrylyk ýaşyna çenli täze nerw öýjüklerini öndürip biler.
Bu artykmaçlygy artyk bahalandyrmak mümkin däl.
Täze indeks neuronlary diňe tebigy gyzyklanma, awtobiografik bilim, şahsyýet we ahyrynda döredijilik we aň-ruh
çydamlylygynyň binýady bolman, olaryň funksiýasy jemgyýet derejesinde adamzadyň medeni ösüşi üçin hem örän möhümdir.
Adamzat ösüşiniň taryhy boýy döredijilikli pikirleme adamzadyň mundan beýläk ösüşi üçin täze we möhüm zatlary,
meselem elektrik energiýasyny, dürli maşynlary we uçarlary oýlap tapmak üçin hemişe zerur boldy.
Bu adamzatda döredijilikli pikirler döretmek ukyby ýaşaýşy dowam etdirmäge we medeni ösüşe mümkinçilik berýär.
Emma häzirki döwürde köp adamlaryň awtobiografik ýady tebigy ýagdaýda ömrüniň dowamynda ösüp
durmaýar we şonuň üçin saklama kuwwatyny ýitirýär.
Munuň sebäbi koronawirus çäklendirmeleri we netijede dörän depressiýa ýaly
yzygiderli stres we aladalanma sebäpli ýadawlykdyr.
Koronawirus pandemiyasynyň başyndan bäri Germaniýada depressiýanyň derejesi üç esse artdy. Bu hem
adamlaryň düşnükli pikirlenmek ukybyny çäklendirýär.
Olar adatça öz adaty tertiplerini yzarlaýarlar we gündelik hereketlerde galyp galýarlar.
Klaus Schwab bu krizisi (koronawirus pandemiyasyny) we esasan-da ony ýeňmek üçin girizilen çäklendirmeleri,
adamlaryň pikirlenmek ukybyny çäklendirýän "jemgyýetçilik öwrülişi üçin mümkinçilik" diýip häsiýetlendirýär.
Bu diňe çäkli aň kuwwaty bolan adamlaryň bu üýtgeşmä razy boljakdygyny aňladýar.
Täze indeks neuronlary diňe zerur bolanda emele gelýär; bolmasa olar ölenip, täzeleri emele gelmeýär.
Netijeler hem passiwlik we ähli ýaramaz hem-de durmuşa garşy çykyş edýän şertleri garşy durman kabul etmekdir.
Öz-özüni ýatda saklaýan ýadymyzy zaýalaýan başga bir keskin müdahale COVID-19 sanjymynyň özi tarapyndan amala aşyryldy.
Spik proteininiň üýtgedilendigi ylmy taýdan subut edildi.
"Furin bölünme ýeri" goşuldy, bu spike-i bir tarapdan örän zäherli edýär. Başga tarapdan, ol gan-beyin
baryerini geçip, iltihap döretmäge itergi berýär we täze indeks neuronlarynyň emele gelmeginiň öňüni alýar.
Iynanyň ýörite üýtgedilen görnüşi miýä girip, iltihap döretmäge mümkinçilik berýär.
Şeýlelik bilen, şpik proteindäki bu furin bölünme ýeri biziň beýnimize garşy biologiki ýarag bolup durýar.
Bellenen güýçlendirijiler, ýagny yzygiderli täzelenmeler, biografik ýadyňyzy we şonuň bilen bir
hatarda psihologiki immun ulgamyňyzy ýok edýär.
Täze indeks neuronlary ýok bolanda we täze pandemiýalar we çäklendirmeler, terror hüjümleri ýa-da uruşlar ýaly örän duýguly
wakalar ýüze çykan mahaly, öňden beýan edilen indeks neuronlary bu terror duýgusy ssenariýalary bilen täzeden ýazylýar.
Netije şundan ybaratdyr: adamlar şahsy ýatlamalaryny ýitirýärler we täze gürrüňi saklaýarlar.
Köne ýatlamalarymyzy üstünden ýazmak arkaly olar öňki tejribelerimize ýüz tutup bilmeýärler.
Aslynda, bu adamlar täze hakykatyň merhemetinde kömeksiz galýarlar.
Her gün bombalanylýan gorkunç wakalar düýbünden tesadübi dälmi?
Durnuksyz terror propagandasy arkaly awtobiografik ýatlamalar erozyýa edilýär we täze bir gürrüň bilen üstü täzelenýär.
Şu usul bilen adamlaryň awtobiografik ýady ogurlanýar we olar garşy durmakdan gidişsiz edilýärler.
Elbetde, şol täze adam boýun egeriji, ýürekli däl we Klaus Schwabyň we onuň
yzarlaýjylarynyň "batyr täze dünýäsi"ne gabat gelýär.
Adamlar pikirlenmek ukybyny ulanmakdan el çekip, diňe adaty endiklerini ýerine
ýetirýänlerinde, Nehls muny zombi režimi diýip atlandyrýar.
Ol System 2 ukyby diýip, bizde aň-düşünje bilen pikir etmek, seljerip, baglanyşyklary tanamak ukybyny göz öňünde tutýar.
Aşakda oval.media tarapyndan alnan interwýudan bir bölek hödürleýäris.
Özüňiz eşidiň, Dr Michael Nehls bu netijelerden nähili amaly netijeler çykarylýar.
Wideo: Şeýlelik bilen başga bir mesele.
Şonuň üçin meniň işläp barýan atlarymdan biri "2030-njy ýyldaky zombi apokalipsisi" boldy, sebäbi şol wagt biz bu zombi
ýagdaýyndaky System 1-de tussag bolarys, çünki indeks neuronlarynyň öndürilmeginiň öňüni
alyp, biziň System 2 ukybymyzdan mahrum ederler.
Emma bu munuňdan hem has uzak gidýär.
Bu, bize her gün berilýän hekaýa mazmuny arkaly şahsyýetiň üstünden ýazylmagy hakda.
Şeýle-de şahsyýetiň üstünden geçmek, ahyrynda döredijiligiň hem binýady bolup, diňe zombi
režiminden hem has çuňňur. Ol has-da aldamçy.
Şahsyýetimizi ýitirende, biz hakykatda zatlara akyl taýdan jogap bermek ukybymyzy ýitirýäris.
Meniň aklymda şu surat bar – ösüş nukdaýnazaryndan üstünlikli bolmak, ýagny köpelmek, maksadym şol.
"Meywe berip köpel" diýen bu buýruk Darwiniň hem ýazyp biljekdi. Bibliýada ýazylan zat,
aýdylyşy ýaly, evolýusiýanyň iş ýörelgesidir.
Şeýlelik bilen ölçelýäris. Näçe neslimiz bar bolsa, aýdylyşy ýaly, evolýusiýanyň üstünlik
derejesini ölçemek üçin ulanylýan tanga şol.
We üstünlik gazanmak, köpelmek üçin ilki janly galmaly, janly galmak üçin bolsa özümizi goramaly.
Biz özümizi iýmitlendirmeli, ýöne duşmanlara garşy hem özümizi goramaly.
Soňra mikroorganizmalar we makroorganizmalar bar.
Mikroorganizmlarda klassiki immun ulgamyňyz we fiziki immun ulgamyňyz bar, makroorganizmlarda
bolsa biz ony akyl immun ulgamy diýip atlandyrýarys.
We biz muny akyl immun ulgamyň guraly diýip atlandyrýarys, olar bolsa gipokampusda saklanýan ýatlamalardyr.
Mysal üçin, eger it maňa tarap gaýsa, men reaksiýa bermek üçin birnäçe mümkinçiliklerim bar.
Eger men hiç haçan it görmändikse, ähtimal nädogry reaksiýa bererin.
Eger men hiç wagt it görsem, onuň ýadynda galýan ýadyma eýe.
Mümkin, munuň hem bahalandyrmasy.
Ol kiçi itmi ýa-da uly itmi, uly dişleri barmy, dostlukly häsiýeti barmy?
Bularyň ählisi ýadyma awtobiografik tertipde ýazylan we, aýdylyşy ýaly, meniň reaksiýamy kesgitleýän zatlardyr.
Bu, makroorganizmler, ýagny bir ýagdaýda it, başga ýagdaýda Bill Gates barada meniň reaksiýam. Bu zatlar tejribe talap edýär, we
häzir hem, Korona bilen başdan geçiren çärelerimiz, esasan Spike-iň yzygiderli sanjymlary arkaly indeks neuronlarynyň
öndürilmegini böwetleýäris. Soňra, mümkin bolan ähli zadyň garşysyna alyp barýan bu hemişelik uruş bilen ony üstünden
ýazyp, hakykyda bolsa bu uruş beýniňize garşy uruşdyr, biz öz awtobiografik ýadyň mazmunyny has-da köp ýitirýäris.
Bu biziň akyl immun ulgamyň çökerdigini aňladýar.
We bu hakykatdanam – başynda belläp geçişiňiz ýaly, uruş meselesine gelende, etmeli bolýan zadymyz şol:
Jemgyýetiň akyl immun ulgamyny dargatmak we ony ele geçirmek.
Bu edip biljek iň ýönekeý zadyňyz. Bu hem akylly zadyňyz.
Adamlar pikirlenmäge ukyply bolýan wagtyça, özüni hem gorap bilerler. Bu bolsa bir tarapdyr.
Başga bir tarap, Germaniýa hökümetiniň web sahypasynda hem okaýyp boljak 2030-njy ýyl üçin meýilnamalara görä, jemgyýetiň
sun'iy aňly gözegçilik ulgamyna barha köp geçmegi garaşylýar.
Elbetde, sun'iy aň diňe adamlaryň hereketlerini synlamaly däl, eýsem olary öňünden çaklap bilmelidir.
Hawa, hatda Içeri işler ministrliginiň (BMI) websaýtynda hem bir makala bar; onda sun'iy aň biziň özümizden hem köp
zat bilýändigi sebäpli geljekde geljegimiziň nähili şekillenjekdigine hem karar berjekdigi bellenýär.
Bu, biziň ses berişlikden soňky jemgyýete girýändigimizi we demokratiýany ýatyryp biljekdigimizi aňladýar.
AI biziň üçin näme iň gowudygyny bilýän bolsa, näme üçin biz saýlawlara baryp ses bermek
bilen meşgullanmaly? Hakykatdanam näme üçin?
AI diňe mümkin boldugyça az özboluşlylyga eýe bolsak, biziň hereketlerimizi kämil çaklap biler, sebäbi özboluşlylyk
garlyşyklydyr we çak edilmejek hereketlere getirip biler.
Muny azaltmak üçin şahsyýetçiligi, şeýle diýsek, kemeltmeli, we bu bolsa ýan täsir.
Munyň esasy motiw bolup durýandygy baradaky mesele çekişmeli bolsa-da, bu prosesiň örän
aladalandyryjy bir ýan täsiri bolup durýar.
Şonuň üçin özümizi nähili gorap bileris?
Hawa, gowy, umyt bilen 7-nji, soňky bapda ýazmaga synanyşýan mahaly birnäçe zat bar.
Şonuň üçin, bir tarapdan, men üç zady görýärin.
Elbetde, bir zat düýbünden düşnükli: eger söweş, şeýle diýsek, beýniň içinde geçýän bolsa,
onda ýaraglarymyzy şol ýerde döretmelidiris.
Şonuň üçin biz şol ýerde göreşe başlamaly.
Biziň elimizdeki ýaraglar, aýdylyşy ýaly, düýbünden duşmanyň bizden alyp gitmek isleýän şol ýaraglardyr.
Başgaça aýdylanda, döredijilikli pikir etmek, ufukdan daşda görmek, giňişleýin suraty düşünmek, tipiki çydamlylygy
(çydamlylyk we özüni goramak) ösdürmek ukyby, şonuň netijesinde bu ähli kynçylyklara garamazdan
psihologik taýdan çökmän, özümizi goramagyň ýoluny tapmak.
Bu, diňe hipokampusda nerw öýjükleriniň döremegini (neurojenizi) täzeden höweslendirmeli bolýandygymyzy aňladýar.
Men muny soňra ideologik siňdirilmelere garşy bir formulanyň bir görnüşi hökmünde düşündirdim; durmuşyň haýsy ugurlaryna seredip,
barlag etmelidigimizi aýtmak üçin: gippokampusyň tebigy ösmegine we bu indeks neuronlarynyň
öndürilmegine päsgel berýän mümkin bolan kemçilikler nirede?
Mysal: D witamini ýetmezçiligi:
D witamini diňe immun горmon däl, bu onuň immun ulgamy üçin möhümdigini aňladýar, eýsem ol neruohormon hemdir.
D witamininiň ýetmezçiligi, şeýle diýsek, iki netijä getirýär.
Ehtimal, bizde sitokin şemaly (immun ulgamyň aşa reaksiýasy) bar, bu bolsa koronawirus
çäklendirmeleriniň girizilmegine mümkinçilik berýär.
Şonuň üçin hemmelere D witaminine indi mätäç däldigimiz barada ýaýradylýar.
Bu örän gyzykly tema.
Biziň indi D witaminine mätäçligimiz ýok. Adamzat ösüş taýdan bir ädim öňe bardy.
Muny gördüňizmi?
Men birnäçe aý ozal, häzir bolsa takmynan bir ýyl ozal, mysal üçin kliniki ugurda göz öňüne getirip boljak iň abraýly
ylmy žurnallardan biri bolan New England Journal of Medicine žurnalynyň bir makala çap edendigini indi okadym.
Şonuň üçin eger Nobel baýragyny isleýän bolsaň, şol ýerde neşir et.
We şol ýerde düýbünden geň galdyryjy bir gözleg bardy.
Olar bu barada, esasanam bu barlagyň düşündirişi barada wideo döretdiler.
Soň netijede redaksiýa makalasy çykýar, bu bolsa redaktorlaryň özleriniň hem, şeýle diýsek, bu gözlegiň esasynda D
witaminine höküm çykarmakdan gaça durmandyklaryny aňladýar.
Aslynda, soňky jümle adamlar ömrüni uzaltmak ýa-da sagdyn galmak üçin, hatda D witamin ýetmezçiligi bar bolsa-da, D witaminini
kabul etmegi bes etmelidiklerini aýdýar. Şeýle diýilýär.
Bu bolsa biz üçin D witaminine indi mätäç däldigimizi aňladýar. Şeýle hem D witamininiň gormonyna mätäç däldik.
Emma tersine, ýaşamak üçin meniň "düzgünli pik" diýýän – bu pik dolandyryşy – zerurdyr.
Şonuň üçin biz ösüşde uly ädim ätdik: indi D witamini gerek däl, ýöne yzygiderli spiking biziň ýaşap galmagymyzy üpjün edýär.
Şu häzirki wagtda öwrülýän zat düýbünden akylsyzlyk.
Emma bize D witamini gerek.
Mysal üçin, eger häzirki wagtda Alzheimer keseli hemişelik zeperlenen neýrogeniziň biologiki deňeşdirmesi hökmünde
garalýan bolsa, men bu mowzuk boýunça "Alzheimer keseli üçin birleşdirilen nazariýa" atly ylmy makala ýazdym.
Men muny şol ýerde jikme-jik düşündirdim.
Bu hem Alzheimer keseline garşy öňüni alyş strategiýasynyň binýady bolup durýar.
Eger men muny häzir korreasiýa hökmünde görsem, we biz hem görýäris, zeperlenen neýrogenizisiň dünýäniň
dürli künjeklerinde Alzheimer keseli ýagdaýlarynyň sanynyň dramatik derejede artmagyna getirýändigini.
Onuň üstüne seredeniňde, D witamini hem neýrogenez nukdaýnazaryndan örän möhümdir.
Mantiq şundan ybarat: eger menem D witamin ýetmezçiligi bar bolsa, Alzheimer keseline tutulmak ähtimallygym ýokarlanýar.
Emma D witamininiň ýetmezçiligi esasan mikroorganizmlere garşy immun ulgamyna we
makroorganizmlere garşy immun ulgamyna iki esse hüjümdir.
Men muny kitabyma mysal hökmünde düşündirýärin. Şonuň üçin, ýöne bu diňe köp mysalyň biridir.
We koronawirus çäreleriniň ählisi bu prosesi çaltlandyrandygy üçin, men olaryň durmuşyň
ähli ugurlarynda täsir edýändigini görkezýärin.
Meselem, durmuşyň manysy meniň formulam üçin esasy orny eýeleýär.
Her adama durmuşda maksat gerek. Psihologik barlaglar görkezýär, eger durmuşda maksadymyz bolmasa,
Alzheimer keseli ýagdaýlarynyň sany ep-esli artýar. Näme üçin?
Çünki ertirlikde turmak üçin hiç bir sebäbimiz ýok. Etmeli işimiz ýok.
Biziň beýnlerimize gyzykly täze maglumat berilmeýär, sebäbi biz hiç bir gyzykly iş etmeýäris.
Hippokamp kiçelýär we Alzheimer howpy artýar.
Bu, durmuşda maksada mätäçdigimizi aňladýar. Durmuşdaky bir maksat häzir bolup geçýän zatlara garşy göreşmek bolup biler.
Şonuň üçin men adamlara durmuşda maksat bermäge çalyşýaryn, ýagny, aýdalyň, ynandyryjy bolan beýleki adamlary
tapyp. Bu häzir biziň öňümizde duran möhüm wezipedir.
We Solomon Naschyň meşhur uýgunlaşma tejribesi bar.
Bu, 1960-njy ýyllarda synagdan geçirilen adamlaryň 23 göterimi köpçülige eýermezden, öz sagduýusyna eýerendigini görkezýär.
We sanjym edilmedik adamlaryň sany hem şonuň ýaly ýokary boldy.
Eger belli bir göterim adamlar sanjym edilmegi ret etseler we soňra ýan täsirler hemmelere belli bolsa, birden käbir adamlar:
"Belki-de olar hakykatdanam dogry bolup biler" diýýärler.
Soňra, şol 23 göterimiň diňe biri başga bir adamy ynandyrsa, biz eýýäm 46 göterime eýe bolardyk. Şonuň üçin eger
hemmeler durmuşda many tapmak wezipesini çynlakaý kabul etseler, biz gysga wagtda köpçülikleýin bolardyk.
Ol diňe syýasy taýdan däl, eýsem köçelerde hem zatlary üýtgetdi.
Adamlar hakykatdan hem çykyp: "Eý, siz bize şeýle edip bilmeýärsiňiz, bu kabul ederlik däl"
diýýärler. Şonuň üçin biz köpçülikleýin bolmaly!
Men üçünji nokady hem belläp geçdim. Şonuň üçin, öz beýnimiz we soňra başgalaryň beýnine täsir etmekden başga,
sorag, elbetde, şundan ybarat: Adamzada bolan garaýşymyz näme?
Onýyllyklaryň dowamynda – hakykatdanam zamananyň başyndan, aslynda ilkinji günäden bäri, meniň ýadyma
düşýäninden hem öňden – bize adamzat ýaman diýilýär.
Biz her zada garşy özümizi goramaly.
Adamlar şonça ýaramaz bolupdyrlar, diňe sun'iy aň tarapyndan gözegçilik edilýän jemgyýetçilik bal ulgamy bizi,
aýdylyşy ýaly, öz-özüni ýok etmekden halas edip biler. We adamzada bolan bu garaýyş soraga çekilmeli.
Täze kitap ýazyp gutaran meşhur bir taryhçy bar. Onuň ady "Esasan gowy".
Ony okap begendim, ondan gaýtalap sitata getirdim we onuň arkasyndaky ylyma biraz has çuňňur girip gözleg etdim.
We bu zatda ynanmak üçin özümizi terbiýelemelimiz: adamlar gowy; hiç kim bize öňünden zyýan
ýetirmäge islemeýär we biz bilelikde işlemelimiz.
Bu adamlar arasynda hyzmatdaşlygyň binýady bolup, ol bize, şeýle diýsek, adamzadyň ýaramaz we jemgyýetçilik işlerini alyp barmaga
ukyply däldigi baradaky ýalan düşünjeler arkaly alnyp salynýar.
Şonuň üçin biz hem düzedişler girizmeli. Emma bu diňe hipokampus täzeden işleýän wagty mümkin.