Ko'pchilik odamlar surunkali charchoq va hatto depressiyadan shikoyat qilishadi.
Lekin bu aslida normalmi?
Dr Maykl Nehls, shifokor va xalqaro miqyosda tan olingan molekulyar genetik, bu o'zgarishlar uchun ulkan
salohiyatga ega bo'lgan dolzarb savolga javob beradi.
2023 yil avgustida nashr etilgan va allaqachon "Spiegel" bestseleri deb e'lon qilingan uning "Indoktrinatsiyalangan
Miya" kitobining qisqacha mazmunini tinglang.
Bu nimani anglatadi?
WEF asoschisi Klaus Schwab koronavirus pandemiyasi davomida 2030 yilga kelib butun dunyo
jamiyatini o'zgartirmoqchi ekanini e'lon qildi.
U bu inqiroz orqali o'zi "Buyuk qayta tiklash" deb ataydigan – ijtimoiy tartibni qayta tuzish –
maqsadiga erishish imkoniyati paydo bo'lganini aytdi.
Daniya siyosatchisi Ida Auken 2016 yilda Jahon iqtisodiy forumi (WEF) nashr qilgan maqolada bu
o'zgarish qanday ko'rinishi kerakligini e'lon qilgan:
Menda hech narsa yo'q, shaxsiy hayotim yo'q, va hayot hech qachon shunchalik yaxshi bo'lmagan.
Ammo jamiyatning chuqur o'zgarishi kimning ehtiyojidir?
Doktor Maykl Nehls tushuntiradiki, bir tomondan koronavirus, ikkinchi tomondan COVID-19 emlanishi nomi bilan tanilgan mRNA gen
terapiyasi butun dunyo bo'ylab odamlarning "autobiografik xotirasini" kamaytirishga va
oxir-oqibat uni butunlay yo'q qilishga xizmat qilgan.
Yaxshiroq tushunish uchun, mana qisqa izoh:
Avtobiografik xotira o'zini tasavvur qilish, ijtimoiy munosabatlar va harakatlarni rejalashtirish uchun muhimdir. U shaxsning
hayoti bilan bog'liq shaxsiy xotiralarni o'z ichiga oladi.
Avtobiografik xotirani yo'q qilish shuning uchun zarur bo'lib, Klaus Schwabning qarashi va e'loniga muvofiq yangi,
totalitar ijtimoiy tizimni qabul qilish uchun insoniyatni yetarlicha itoatkor qilish maqsadida amalga oshiriladi.
Nehlning tahliliga ko'ra, odamlar yangi ijtimoiy tartibni qabul qilishlari uchun inson miyasining
bu qismi butun dunyo bo'ylab yo'q qilinishi kerak.
Nehls tushuntiradiki, bu "global miyani yuvish" – obrazli aytganda, "yangi operatsion tizimni o'rnatish" – faqat bizning
fikrlashimizga chuqur singib ketgan naqshlar va birgalikdagi yashashimizning eski qoidalari doimiy
ravishda bloklansa yoki hatto o'chirilganda ishlashi mumkin.
Masalan, an'anaviy oila hayot tarzi va jamiyatning eng muhim poydevori sifatida.
Turmush tarzimiz va mulkdorlik tuzilmalarimizga qo'shimcha ravishda, miyamizning faoliyati ham o'zgartirilishi kerak.
Ushbu bog'liqliklarni tushunish uchun Nehls avvalo avtobiografik xotira nima ekanligini va u qanday ishlashini tushuntiradi:
Insonlarni mustaqil fikrlash va harakat qilishga imkon beruvchi yoki tayyorlovchi
neyrofiziologik shart – ya'ni asab tizimi funksiyasi – mavjud.
Bu bizning avtobiografik xotiramizning ba'zi maxsus xususiyatlariga asoslangan.
Bu nafaqat biz boshdan kechirgan va his qilgan hamma narsani, balki bu tajribalarda nima haqida o'ylaganimizni ham qayd etadi.
Shaxsiy xotiralar va tajribalar avtobiografik xotiramizda saqlanadi va boshqa shaxsiyat xususiyatlari
bilan birga bizning individualligimizni tashkil etadi.
Avtobiografik xotira kamayganda, shaxsiyatimiz ham kamayadi. Gippokampus – autobiografik xotira joylashgan miya qismidir.
Gippokampus bizda hayajonli, g'ayrioddiy yoki shaxsiy jihatdan muhim bo'lgan narsani qachon va qayerda
o'ylaganimizni yoki boshdan kechirganimizni doimiy ravishda eslab qolish imkoniyatiga ega.
Gippokampus nimani saqlash va nimani saqlamaslikni hal qilish uchun qo'llaydigan tanlash mezoni tajriba
bizda hissiyot uyg'otganmi yoki yo'qligiga, ya'ni ma'noli bo'lganmi yoki yo'qligiga asoslanadi.
Oddiy faoliyatlar saqlanmaydi.
Biz hammamiz bunday tajribalarni boshdan kechirganmiz: ular o'tmishda uzoq vaqt oldin bo'lgan
bo'lsa-da, xotiralarimizda unutilmas bo'lib qoladi.
Bu yoki ayniqsa go'zal tajribalardir, yoki ehtimol juda qayg'uli yoki dahshatli lahzalardir.
Bu kuchli his-tuyg'ular bilan bog'liq bo'lgani uchun, ular gippokampusda saqlangan.
His-tuyg'ular bilan bog'liq tajribalar saqlanadi va shaxsiyatimizning bir qismini tashkil etadi. O'tgan
tajribalarimiz va fikrlarimizni ongli ravishda qayta yashash gippokampus tufayli amalga oshadi; u barcha xotira
bo'laklariga kirish ma'lumotlarini ro'yxat kabi saqlaydi.
Gippokampus bu izlarni tegishli avtobiografik xotiraga bog'liq joy va vaqt neyronlarida
saqlaydi, Nehls esa ularni indeks neyronlari deb ataydi.
Ushbu indeks neyronlar hayotimiz davomida gippokampda qoladi va barcha avtobiografik xotiralarimizni o'sha yerda mahkamlaydi.
Gippoqampus hayotimiz davomida yangi fikrlar va tajribalarni saqlashni davom ettirish hamda ularni qarilikda eslash
uchun yetarli indeks neyronlariga qanday ega bo'lishi mumkin?
Hatto kattalarda ham gippokamp har kuni minglab yangi asab hujayralarini hosil qilishi mumkin.
Agar bu shunday bo'lmasa, allaqachon ishlatilgan indeks neyronlarini vaqt o'tishi bilan tobora ko'proq ustidan yozishga
to'g'ri kelardi, bu esa xotira yo'qolishiga teng bo'lardi.
Masalan, allaqachon yozuvlar bilan to'la bir varaq qog'ozni tasavvur qiling, keyin unga
yana yozilsa, u o'qib bo'lmaydigan holga keladi.
Gippokampning har kuni, hatto qariyalik yillariga qadar minglab yangi asab hujayralarini hosil qilish
bo'yicha noyob qobiliyati oldini olish mo'ljallangan.
Masalan, agar biz qattiq ish kunidan keyin kechqurun charchagan bo'lsak va endi haqiqatan ham "o'ylashni" yoki muammolarni hal
qilishni xohlamasak yoki qila olmasak, bu bizda "ko'proq" saqlash uchun yetarli bo'sh indeks neyronlari qolmaganligi bilan bog'liq.
Faqat kechasi, uyqu paytida yangi indeks neyronlari yana hosil bo'ladi.
Shuning uchun biz odatda ertalab kechqurga qaraganda ishlashga ancha tayyor va samarali bo'lamiz.
Xulosa: gippokampus qarilik yoshigacha yangi asab hujayralarini yaxshi hosil qila oladi.
Bu afzallikni ortiqcha baholash mumkin emas.
Yangi indeks neyronlari nafaqat tabiiy qiziquvchanlik, avtobiografik bilim, shaxsiylik va nihoyat ijodkorlik hamda ruhiy
chidamlilik poydevorini tashkil etadi, balki ularning funksiyasi jamiyat darajasida insoniyatning
madaniy taraqqiyoti uchun ham muhim ahamiyatga ega.
Insoniyat taraqqiyoti tarixi davomida ijodiy fikrlash har doim insoniyatning keyingi rivoji uchun yangi va muhim
narsalarni ixtiro qilishda zarur bo'lib kelgan, masalan, elektr energiyasi, turli xil mashinalar, samolyotlar.
Insonning ijodiy fikr yuritish qobiliyati nafaqat omon qolishga, balki madaniy taraqqiyotga ham imkon beradi.
Ammo hozirgi kunda ko'plab odamlarning avtobiografik xotirasi hayot davomida tabiiy ravishda o'smay
qolgan va shu bois saqlash sig'imini yo'qotmoqda.
Buning sababi koronavirus choralari va natijada yuzaga kelgan depressiya kabi doimiy stress va tashvish tufayli charchoqdir.
Germaniyada koronavirus pandemiyasi boshlanganidan beri depressiya darajasi uch barobar oshdi. Bu
shuningdek odamlarning aniq fikrlash qobiliyatini cheklaydi.
Ular odatda o'z odatdagi tartiblariga rioya qilishadi va odatdagi harakatlarda tiqilib qolishadi.
Klaus Schwab bu inqirozni (koronavirus pandemiyasini) va ayniqsa uni yengish uchun ko'rilgan chora-tadbirlarni, ular
odamlarning fikrlash qobiliyatini cheklashi nuqtai nazaridan, «ijtimoiy transformatsiya uchun imkoniyat» deb ta'riflaydi.
Bu shuni anglatadiki, faqat miya sig'imi cheklangan shaxslar bu o'zgartirishga rozi bo'lishadi.
Bundan tashqari, yangi indeks neyronlari faqat kerak bo'lganda hosil bo'ladi; aks holda
ular nobud bo'lib, yangilari hosil bo'lmaydi.
Natijada ham befarqlik va barcha yoqimsiz hamda hayotni inkor etuvchi sharoitlarni qarshiliksiz qabul qilish yuzaga keladi.
Bizning avtobiografik xotiramizni falaj qilishga qaratilgan yana bir keskin aralashuvni aynan COVID-19 emlash amalga oshirdi.
Ilmiy jihatdan isbotlanganki, tikanli oqsil o'zgartirilgan.
"Furin bo'linish joyi" kiritilgan bo'lib, bu spike'ni bir tomondan juda zaharli qiladi. Boshqa tomondan, u qon-miya
to'sig'ini kesib o'tishi, yallig'lanishni qo'zg'ashi va yangi indeks neyronlarning shakllanishini oldini olishi mumkin.
Igna maxsus o'zgartirilganki, u miyaga kirib, yallig'lanishni keltirib chiqarishi mumkin.
Shunday qilib, spike oqsilidagi bu furin bo'linish joyi miyamizga qarshi biologik qurol hisoblanadi.
Buyurilgan kuchaytiruvchilar, ya'ni muntazam yangilovlar, biografik xotiramizni va shu bilan
psixologik immunitet tizimimizni yo'q qiladi.
Yangi indeks neyronlari yetishmay qolganda va yangi pandemiyalar hamda chora-tadbirlar, terrorchilik hujumlari yoki urushlar kabi
kuchli hissiyotli voqealar yuz berganida, avval ta'riflangan indeks neyronlari ushbu dahshatli
hissiyotli ssenariylar bilan ustidan yozib qo'yiladi.
Natija shuki, odamlar shaxsiy xotiralarini yo'qotadilar va yangi hikoyani saqlab qoladilar.
Eskirgan xotiralarimizni ustidan yozish orqali ular endi avvalgi tajribalarimizga murojaat qila olmaydi.
Aksincha, bu odamlar "yangi haqiqat"ning rahm-shafqatiga ojizona bo'ysunishgan.
Ehtimol, bizni har kuni vahshiyona voqealar bilan bombardimon qilish butunlay tasodifiy emasdir?
Doimiy terror propagandasi orqali avtobiografik xotira yemirilib, yangi hikoya bilan ustidan yozib qo'yiladi.
Shu tariqa odamlarning avtobiografik xotirasi tortib olinadi va ular qarshilik ko'rsata olmaydigan holga keltiriladi.
Aynan shu yangi inson keyin itoatkor, jasoratsiz bo'lib, Klaus Schwab va uning
tarafdorlarining "jasur yangi dunyo"siga mos keladi.
Odamlar o'ylash qobiliyatlaridan foydalanmay, oddiygina odatdagi tartiblariga rioya
qiladigan paytda Nehls buni zombi rejimi deb ataydi.
U System 2 qobiliyati bilan ongli fikrlash, mulohaza yuritish va bog'liqliklarni tanish qobiliyatimizni nazarda tutadi.
Quyida oval.media tomonidan olingan intervyudan parchani taqdim etamiz.
O'zingiz eshiting: Dr Maykl Nehls bu topilmalardan qanday amaliy xulosalar chiqaradi.
Video: Demak, bu yana bir muammo.
Shu sababli mening ishchi sarlavhalarimdan biri "Zombi apokalipsisi 2030" edi, chunki o'shanda biz aynan shu zombi
rejimidagi 1-tizimga mahkam qamab qolamiz, chunki indeks neyronlarini ishlab chiqarishni bloklash
orqali bizdan 2-tizim qobiliyatimiz tortib olinadi.
Ammo bu bundan ham ancha yiroqqa boradi.
Bu har kuni bizga berilayotgan hikoyaviy kontent orqali individuallikning ustidan yozib tashlanishi haqida.
Va shaxsiyatni bostirish, oxir-oqibat ijodkorlikning ham poydevori bo'lgan bu holat oddiy zombi
rejimidan ham chuqurroqdir. U yanada hiylakor.
Shaxsiyligimizni yo'qotganimizda, asosan narsalarga aqlan javob berish qobiliyatimizni yo'qotamiz.
Va menda shu tasvir bor – evolyutsion nuqtai nazardan muvaffaqiyatli bo'lish, ya'ni ko'payish, bu maqsad.
"Meva bering va ko'paying" degan buyruqni Darvin ham yozgan bo'lishi mumkin edi. Muqaddas Kitobda yozilgan
narsa, aytish mumkinki, evolyutsiyaning ish usulidir.
Shunday qilib biz o'lchanamiz. Qancha avlodimiz bo'lsa, aytish mumkinki, evolyutsiya
o'z muvaffaqiyatini shu tanga bilan o'lchaydi.
Va muvaffaqiyatga erishish, ko'payish uchun avvalo omon qolishimiz kerak, omon qolish
uchun esa o'zimizni himoya qilishimiz zarur.
O'zimizni oziqlantirishimiz kerak, lekin dushmanlardan ham himoya qilishimiz kerak.
Va keyin mikroorganizmlar va makroorganizmlar mavjud.
Mikroorganizmlar uchun bizda klassik immunitet tizimi va jismoniy immunitet tizimi mavjud, makroorganizmlar
uchun esa biz uni ruhiy immunitet tizimi deb ataymiz.
Va bu ong immunitet tizimining qurollari deb ataladi, ya'ni gippokampimizda saqlangan xotiralar.
Shunday qilib, masalan, agar it menga qarab yugursa, men qanday javob berishim uchun bir nechta variantlarim bor.
Agar men ilgari hech qachon itni ko'rmagan bo'lsam, ehtimol noto'g'ri munosabatda bo'laman.
Agar men hech qachon itni ko'rgan bo'lsam, uning xotirasi menda bor.
Ehtimol, buning ham baholashi.
Bu kichik itmi yoki katta itmi, uning tishlari katta mi, u do'stona xarakterga egami?
Bu barcha narsalar mening xotiramda avtobiografik tarzda saqlangan va, deyish mumkinki, mening reaksiyamni belgilaydi.
Ya'ni, bu makroorganizmlarga bo'lgan mening reaksiyam: bir holatda it, boshqa holatda esa Bill Gates. Bu tajriba talab
qiladigan narsalar, va hozir ham, biz Korona bilan boshdan kechirgan chora-tadbirlar, xususan Spike'ning surunkali
inyeksiyalari orqali indeks neyronlari ishlab chiqarilishini to'xtatayotganimiz sababli. Va keyin, barcha mumkin bo'lgan
narsalarga qarshi olib borayotgan doimiy urushimiz bilan uni ustidan yozib tashlayotganimiz tufayli, aslida
esa bu urush miyamizga qarshi, biz tobora ko'proq avtobiografik xotira mazmunini yo'qotamiz.
Bu bizning ruhiy immunitet tizimimiz qulashini anglatadi.
Va bu aslida – boshida aytganingizdek, urushga kelganda, aynan shuni qilishingiz kerak:
Jamiyatning ruhiy immunitet tizimini buzib, uni egallash.
Bu siz qilishingiz mumkin bo'lgan eng oddiy narsa. Bu, shuningdek, mantiqan to'g'ri ishdir.
Insonlar hali ham fikrlash qobiliyatiga ega bo'lsa, o'zlarini ham himoya qila oladilar. Va bu bir jihatdir.
Boshqa jihat shundaki, Germaniya hukumati veb-saytida ham o'qish mumkin bo'lgan 2030-yilga mo'ljallangan
rejalarga ko'ra, jamiyatni sun'iy intellekt nazorati tomon tobora ko'proq siljish bo'ladi.
Va, albatta, sun'iy intellekt nafaqat inson xatti-harakatlarini kuzatishi, balki ularni oldindan bashorat qila olishi ham kerak.
Ha, Ichki ishlar bo'yicha Federal vazirlik (BMI)da ham shunday maqola mavjudki, unda sun'iy intellekt biz o'zimizdan
ham ko'proq narsani bilgani uchun oxir-oqibat kelajagimiz qanday shakllanishini ham u belgilashi ta'kidlangan.
Bu shuni anglatadiki, biz ovoz berishdan keyingi jamiyatga qadam qo'ymoqdamiz va demokratiyani bekor qilishimiz mumkin.
AI biz uchun eng yaxshisini biladigan bo'lsa, nega yana saylovga borishga o'zimizni qiynashimiz kerak? Haqiqatan ham, nega?
Xo'sh, sun'iy intellekt faqat bizda imkon qadar kam ijodkorlik bo'lsa, xatti-harakatlarimizni mukammal darajada
bashorat qila oladi, chunki ijodkorlik tartibsiz bo'lib, kutilmagan xatti-harakatlarga olib kelishi mumkin.
Buni kamaytirish uchun, deyish mumkinki, individuallikni kamaytirish kerak, va bu yon ta'sir hisoblanadi.
Bu asosiy motiv ekanligi bahsli bo'lishi mumkin, lekin bu jarayonning albatta juda bezovta qiluvchi yon ta'siridir.
Xo'sh, o'zimizni qanday himoya qilishimiz mumkin?
Ha, yaxshi, umid qilamanki, 7-bobda, oxirgi bobda yozishga harakat qilganimda, bir nechta narsalar bor.
Demak, bir tomondan, men uchta narsani ko'ryapman.
Albatta, bir narsa aniq: agar jang, deyish mumkinki, miyada bo'layotgan bo'lsa, demak
qurollarimizni aynan o'sha yerda yasashimiz kerak.
Shunday qilib, biz u yerda kurashni boshlashimiz kerak.
Bizda mavjud bo'lgan qurollar aynan dushman bizdan tortib olishni xohlaydigan qurollardir, deyish mumkin.
Boshqacha qilib aytganda, ijodiy fikrlash, ufqdan nariga qarash, kengroq manzarani tushunish va odatiy chidamlilikni (qarshilik va
o'zini saqlash) rivojlantirish qobiliyati, shunda barcha bu qiyinchiliklarga qaramay, biz ruhiy jihatdan sinib
qolmaymiz, balki o'zimizni himoya qilish yo'lini topamiz.
Bu shuni anglatadiki, biz shunchaki gippokampda neyrogenesni yana rag'batlantirishimiz kerak.
Keyin men buni indoktrinatsiyaga qarshi formula deb atadim, hayotning qaysi sohalariga, deyish mumkinki, nazar solib,
tekshirishimiz kerakligini: gippokampning tabiiy o'sishini va ushbu indeks neyronlarining hosil bo'lishini
to'sib qo'yadigan qanday mumkin bo'lgan kamchiliklar mavjud?
Misol: D vitamini yetishmovchiligi:
D vitamini nafaqat immunitet tizimi uchun muhim bo'lgan immun gormonidir, balki u neyrogormon hamdir.
D vitamini yetishmovchiligi, deyish mumkinki, ikki oqibatga olib keladi.
Ehtimol, bizda sitokin bo'roni bor, bu esa koronavirusga qarshi chora-tadbirlarni joriy etish mumkinligini anglatadi.
Shu sababli hamma joyda bizga D vitamini endi kerak emas, deb targ'ib qilinmoqda.
Bu juda hayajonli mavzu.
Bizga endi D vitamini kerak emas. Insoniyat evolyutsion jihatdan oldinga qadam tashladi.
Buni payqadingizmi?
Men yaqinda o'qidimki, bir necha oy oldin, hozir esa deyarli bir yil bo'lib qolgan vaqtda, masalan, klinik
sohadagi eng nufuzli ilmiy jurnal hisoblangan New England Journal of Medicine maqola chop etgan.
Shunday qilib, agar siz Nobel mukofotini xohlasangiz, u yerda nashr eting.
Va u yerda mutlaqo g'alati bir tadqiqot bo'lgan.
Ular bu haqda, xususan ushbu tadqiqotni talqin qilishga oid video tayyorladilar.
Va natijada tahririy maqola paydo bo'ladi, ya'ni muharrirlar o'zlari ham, deyish mumkinki, ushbu tadqiqotga tayangan
holda D vitamini haqida hukm chiqarishdan tiyilmaganlar.
Va aslida, oxirgi jumla shuni aytadiki, odamlar hayotlarini uzaytirish yoki sog'lom qolish uchun, hatto D
vitamini yetishmovchiligi bo'lsa ham, uni qabul qilishni to'xtatishlari kerak. Mana shunday deyilgan.
Va bu shuni anglatadiki, bizga endi D vitamini kerak emas. Shuningdek, bizga D vitamini gormoni ham kerak emas.
Ammo aksincha, bizga, men ataganimdek, muntazam spayking – ya'ni bu spike ma'muriyati – omon qolishimiz uchun kerak.
Shunday qilib, biz evolyutsion qadam tashladik: endi D vitamini yo'q, lekin muntazam
spayking bizning omon qolishimizni ta'minlaydi.
Demak, hozir biz kirib borayotgan bu mutlaqo aqldan ozish.
Ammo bizga D vitamini kerak.
Agar, masalan, hozirda Alzheimer kasalligini doimiy ravishda buzilgan neyrogenesning biologik korrelati deb
qarasa, men bu mavzu bo'yicha "Alzheimer kasalligining yagona nazariyasi" nomli ilmiy maqola yozganman.
Men buni u yerda batafsil bayon qilganman.
Va bu Alzheimer kasalligini oldini olish strategiyasining ham asosidir.
Va agar men buni hozirda korrelyatsiya deb ko'rsam, shuningdek buzilgan neyrogeniz Alzheimer kasalligi holatlarining butun
dunyo bo'ylab keskin ortishiga olib kelayotganini ham ko'ryapmiz.
Uni ko'rib chiqsangiz, D vitamini ham neyrogenez nuqtai nazaridan muhim ahamiyatga ega.
Va mantiq shundan iboratki, agar menda D vitamini yetishmovchiligi bo'lsa, Alzheimer kasalligiga chalinish ehtimoli ortadi.
Ammo D vitamini yetishmovchiligi asosan mikroorganizmlarga qarshi immunitet tizimimizga va makroorganizmlarga
qarshi immunitet tizimimizga qilingan ikki karra hujumdir.
Va men buni kitobimda misol tariqasida tushuntiraman. Ha, lekin bu ko'plab misollardan faqat bittasi.
Va koronavirus bo'yicha barcha chora-tadbirlar bu jarayonni tezlashtirgani uchun, men ular hayotning
barcha sohalariga ta'sir qilayotganini ko'rsatmoqdaman.
Masalan, hayotning ma'nosi mening formulam uchun markaziy ahamiyatga ega.
Har bir inson hayotda maqsadga muhtoj. Psixologik tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, agar hayotda maqsadimiz
bo'lmasa, Alzheimer kasalligi darajasi keskin oshadi. Nega?
Chunki ertalab turishga hech qanday sababimiz yo'q. Bizda hech narsa qilishga vaqti yo'q.
Miyamizga qiziqarli yangi ma'lumotlar berilmayapti, chunki biz hech qanday qiziqarli ish qilmayapmiz.
Va gippokamp qisqaradi va Alzheimer tahdidi yaqinlashadi.
Bu hayotda maqsadga ega bo'lishimiz kerakligini anglatadi. Va hayotdagi bitta maqsad hozir sodir
bo'layotgan narsalarga qarshi kurashish bo'lishi mumkin.
Shunday qilib, men odamlarga hayotda maqsad berishga harakat qilaman, ya'ni, shunday deyish mumkinki, ishontiradigan
boshqalarni topaman. Bu hozir bizning muhim vazifamiz.
Va Solomon Naschning mashhur muvofiqlik tajribasi bor.
Bu 1960-yillarda sinovdan o'tkazilgan odamlarning 23 foizi ommaga ergashmagan, balki sog'lom fikriga amal qilganini ko'rsatadi.
Va emlanmaganlarning ulushi ham shunga o'xshash darajada yuqori edi.
Agar ma'lum bir foiz odamlar emlanishni rad etsa va yon ta'sirlar hammaga ayon bo'lsa, birdaniga shunday deydiganlar
paydo bo'ladi: "Xo'p, balki ular haqiqatan ham haqdir."
Va keyin, agar shu 23 foizdan bittasi boshqasini ishontira olsa, bizda allaqachon 46 foiz bo'lardi. Shunday qilib, agar
har bir kishi hayotda ma'no topish vazifasini jiddiy qabul qilsa, biz nisbatan tez orada ko'pchilikka ega bo'lardik.
Kim nafaqat siyosiy jihatdan, balki ko'chalarda ham narsalarni o'zgartirdi.
Odamlar haqiqatan ham chiqib: "Ey, siz bizga buni qila olmaysiz, bu qabul qilib bo'lmaydi", deyishadi.
Shuning uchun biz ko'pchilikni shakllantirishimiz kerak!
Va men uchinchi nuqtani ham tilga oldim. Shunday qilib, o'z miyamizga va keyin boshqalarning miyalariga
ta'sir qilishdan tashqari, albatta savol tug'iladi: insoniyat haqidagi qarashimiz qanday?
O'n yilliklar davomida – aslida zamon boshlanishidan, asl gunohdan beri, kitobda qadar orqaga bora
olganimcha – bizga insonlar yovuz ekanligi aytilib kelinmoqda.
Biz hamma narsaga qarshi o'zimizni himoya qilishimiz kerak.
Insonlar shunchalik yomonki, faqat sun'iy intellekt nazoratidagi ijtimoiy ballar tizimi bizni, deyish mumkinki,
o'z-o'zimizni vayron etishdan saqlab qolishi mumkin. Va insoniyatga bo'lgan bunday qarashni savol ostiga olish kerak.
Yaqinda mashhur tarixchi bir kitob yozdi. U "Fundamentally Good" deb nomlangan.
Men uni o'qishdan zavq oldim, undan takror-takror iqtibos keltirdim va uning
ortidagi ilmga ham biroz chuqurroq sho'ng'idim.
Va bu – biz o'zimizni shunga ishona olishimiz uchun mashq qilishimiz kerak bo'lgan narsa: odamlar
yaxshi; hech kim bizga oldindan zarar yetkazishni istamaydi; va biz birgalikda ishlashimiz kerak.
Bu odamlar o'rtasidagi hamkorlikning poydevori bo'lib, u bizdan insoniyatning, xuddi shunday deyish mumkinki, bizga
noto'g'ri singdirilgan qarashi — ya'ni odamlar yomon va ijtimoiy faoliyatga qodir emas, degan ta'limoti bilan tortib olinadi.
Shunday qilib, biz ham o'zgartirishlar kiritishimiz kerak. Biroq, bu faqat gippokampus yana ishlay boshlagachgina mumkin.