אַ סך מענטשן קלאָגן זיך אויף כראָנישן מידקייט און אפילו דעפּרעסיע.
אָבער צי איז דאָס טאַקע נאָרמאַל?
ד״ר מיכאל נעלס, אַ דאָקטער און אינטערנאַציאָנאַל אנערקענטער מאָלעקולאַרער גענעטיקער, גיט אַן ענטפֿער אויף דער ברעננדיקער
פֿראַגע וואָס האָט אַ ריזיקן פּאָטענציעל פֿאַר ענדערונג.
הערט צו אַ קיצור פֿון זײַן בוך, "דאָס אינדאָקטרינירטע מוח", וואָס איז אַרויסגעגעבן געוואָרן אין אויגוסט 2023
און איז שוין דערקלערט געוואָרן אַ "שפּיגל בעסטסעלער".
וועגן וואָס גייט עס?
דער גרינדער פֿון WEF, קלאַוס שוואַב, האָט בעת דער קאָראָנאַווירוס־פּאַנדעמיע געמאָלדן, אַז ער וויל ביז 2030
טראַנספֿאָרמירן די געזעלשאַפֿט איבער דער גאַנצער וועלט.
ער האָט גערעדט וועגן אַ געלעגנהייט וואָס דער קריזיס גיט, צו דערגרייכן דאָס וואָס ער רופֿט דעם "גרויסן ריסעט" –
די אומאָרגאַניזאַציע פֿון דער געזעלשאַפֿטלעכער אָרדענונג.
די דענישע פּאָליטיקערקע אידאַ אָוקען האָט אין אַן אַרטיקל, פֿאַרעפֿנטלעכט דורך דעם WEF נאָך אין 2016,
געמאָלדן ווי די דאָזיקע טראַנספֿאָרמאַציע זאָל אויסזען:
איך האָב גאָרנישט, האָב נישט קיין פּריוואַטקייט, און דאָס לעבן איז קיינמאָל נישט געווען בעסער.
אָבער וועמענס דאַרף איז עס, אַז די געזעלשאַפֿט זאָל טיף פֿאַרוואַנדלט ווערן?
ד״ר מיכאַיל נעלס דערקלערט, ווי דער קאָראָנאַווירוס אויף דער איין האַנט און די mRNA גען־טעראַפּיע, באַקאַנט ווי די קאָוויד-19
וואַקסינאַציע, אויף דער צווייטער האַנט, האָבן געדינט צו פֿאַרקלענערן די "אויטאָביאָגראַפֿישע זכּרון" פֿון מענטשן איבער
דער גאַנצער וועלט, מיטן ענדגילטיקן ציל עס אינגאַנצן צו צעשטערן.
פֿאַר אַ בעסערן פֿאַרשטאַנד, דאָ איז אַ קורצע דערקלערונג:
אויטאָביאָגראַפֿישע זכּרון איז וויכטיק פֿאַר זיך־בילד, געזעלשאַפֿטלעכע באַציִונגען און פּלאַנירונג פֿון
אַקציעס. עס אַנטהאַלט פּערזענלעכע זכּרונות פֿון אייגענעם לעבן.
דער פֿאַרניכטונג פֿון אויטאָביאָגראַפֿישן זכּרון איז דעריבער נייטיק, כּדי די מענטשהייט זאָל ווערן גענוג געהאָרכזאַם
צו אָננעמען אַ נײַעם, טאָטאַליטאַרישן געזעלשאַפֿטלעכן סיסטעם לויט דער וויזיע און דער מעלדונג פֿון קלאַוס שוואַב.
לויט נעילס אַנאַליז מוז דער טייל פֿון דעם מענטשלעכן מוח ווערן געשמידט וועלטווייט, כדי אַז
מענטשן זאָלן אָננעמען די נײַע געזעלשאַפֿטלעכע סדר.
נעלס דערקלערט אַז די "גלאבאַלע מוח־וואַשונג" – פֿיגוראַטיוו גערעדט, די "אינסטאַלירונג פֿון אַ נײַער אָפּעראַציע־סיסטעם" – קען
נאָר אַרבעטן אויב די אינגרענירטע מוסטערן פֿון אונדזער געדאַנקען און די אַלטע כּללים פֿון אונדזער צוזאַמענלעבן
ווערן פּערמאַנענט געבלאָקירט אָדער אפילו אויסגעמעקט.
למשל, די טראדיציאנעלע משפּחה ווי אַ לעבנס־שטייגער און ווי דער וויכטיקסטער יסוד פֿון דער געזעלשאַפֿט.
אויסער אונדזער לעבנס־שטייגער און אונדזער אייגנטום־סטרוקטורן, דאַרף אויך די פֿונקציאָנירונג פֿון אונדזער מוחן ווערן געענדערט.
כדי צו פֿאַרשטיין די פֿאַרבינדונגען, דערקלערט נעלס ערשטנס וואָס איז אויטאָביאָגראַפֿישע זכּרון און ווי זי אַרבעט:
עס איז אַ נײַראָפֿיזיאָלאָגישער פֿאָרויסבאַדינג – דאָס הייסט אַ פֿונקציע פֿון דער נײַרווער־סיסטעם – וואָס דערמעגלעכט
אָדער גרייט מענטשן צו טראַכטן און האַנדלען זעלבשטענדיק.
עס איז באַזירט אויף עטלעכע ספּעציעלע אייגנשאַפֿטן פֿון אונדזער אויטאָביאָגראַפֿישער זכּרון.
דאָס רעקאָרדירט נישט נאָר אַלץ וואָס מיר דערלעבן און פילן, נאָר אויך וואָס מיר טראַכטן בעת די דערפֿאַרונגען. פּערזענלעכע זכרונות
און דערפֿאַרונגען ווערן געשפּייַכערט אין אונדזער אויטאָביאָגראַפֿישן זכּרון און צוזאַמען מיט אַנדערע
פּערזענלעכע אייגנשאַפֿטן פאָרמען זיי אונדזער אינדיווידואַליטעט.
ווען די אויטאָביאָגראַפֿישע זכּרון ווערט רידוצירט, ווערט אונדזער אינדיווידואַליטעט אויך רידוצירט. דער
היפּפּאָקאַמפּוס איז אַ טייל פֿון דער גרויסער מוח, וווּ די אויטאָביאָגראַפֿישע זכּרון אויך געפֿינט זיך.
דער היפּפּאָקאַמפּוס האָט די ייחודית מעגלעכקייט צו פֿאַר אייביק געדענקען ווען און וווּ מיר האָבן געדאַכט
אָדער דערלעבט עפּעס אויפֿרעגנדיק, אויסערגעוויינטלעך אָדער פּערזענלעך וויכטיק פֿאַר אונדז.
דער אויסקלײַב־קריטעריום וואָס דער היפּפּאָקאַמפּוס נוצט צו באַשליסן וואָס צו שפּײַכן און וואָס נישט, באַזירט זיך
אויף דעם צי די דערפֿאַרונג האָט אין אונדז אַן עמאָציע אַרויסגערופֿן און דערפֿאַר איז געוואָרן באַטײַטיק, אָדער נישט.
רוטינע אַקטיוויטעטן ווערן נישט געשפּאַרט.
מיר אַלע האָבן דערפֿאַרונגען וואָס קענען ליגן ווײַט אין דער פאַרגאַנגענהייט, אָבער בלײַבן אומפֿאַרגעסלעך אין אונדזער זכּרון.
דאָס זענען אָדער באַזונדער שיינע דערפֿאַרונגען, אָדער אפֿשר זייער טרויעריקע אָדער שרעקלעכע מאָמענטן.
ווייל דאָס איז געווען פֿאַרבונדן מיט שטאַרקע געפילן, זענען זיי געשפּייַכערט געוואָרן אין דעם היפּפּאָקאַמפּוס.
דערפֿאַרונגען וואָס זענען פֿאַרבונדן מיט געפילן ווערן אויפֿגעהאַלטן און זענען אַ טייל פֿון אונדזער אינדיווידואַליטעט.
דער היפּפּאָקאַמפּוס מאַכט עס מעגלעך צו באַוווסט ווידערלעבן אונדזערע פֿאַרגאַנגענע דערפֿאַרונגען און
געדאַנקען, ווײַל ער האַלט אינפֿאָרמאַציע וועגן צוטריט צו אַלע זכּרון־פֿראַגמענטן ווי אַ רעגיסטער.
דער היפּפּאָקאַמפּוס שפּײַכערט די סיגנאַטורן אין די אָרט־ און צײַט־נײראָנען וואָס זענען פֿאַרבונדן מיט דער צוגעװײַזטער
אויטאָביאָגראַפֿישער זכּרון, וואָס נעלס רופֿט אינדעקס־נײראָנען.
די אינדעקס־ניראָנען בלײַבן אין דעם היפּפּאָקאַמפּוס במשך פֿון אונדזער לעבן און פֿאַרפעסטיקן
דאָרט אַלע אונדזערע אויטאָביאָגראַפֿישע זכרונות.
ווי קען דער היפּפּאָקאַמפּוס האָבן גענוג אינדעקס־ניראָנען בנימצא במשך אונדזער לעבן, אַזוי אַז מיר קענען ווייטער שפּייַכן נײַע
געדאַנקען און דערפֿאַרונגען און זיי דערמאָנען ביז אין עלטער?
אפילו בײַ דערוואַקסענע קען דער היפּפּאָקאַמפּוס יעדן טאָג פּראָדוצירן טויזנטער נײַע נערװ־צעלן.
אויב דאָס וואָלט נישט געווען דער פאַל, וואָלט מען מיט דער צײַט מער און מער געמוזט איבערשרײַבן די אינדעקס־ניוראָנען וואָס שוין
געווען גענוצט, וואָס וואָלט געווען גלײַך צו זכּרון־פֿאַרלוסט.
אלס בײַשפּיל, שטעלט אײַך פֿאָר אַ בלאַט פּאַפּיר וואָס איז שוין פֿול מיט שריפֿט און אויף וועלכן
מע שרײַבט ווידער, אַזוי אַז עס ווערט אומלייענבאַר.
די ייחודית פֿעיִקייט פֿון דעם היפּפּאָקאַמפּוס צו פּראָדוצירן טויזנטער נײַע נערװ־צעלן יעדן
טאָג, אפילו ביז אין עלטער, זאָל ווערן פֿאַרהיטן.
אויב, למשל, מיר זענען מיד אין דער אָוונט נאָך אַ שווערן אַרבעט־טאָג און ווילן ניט מער טאַקע אָדער קענען ניט מער
"טראַכטן" אָדער לייזן פּראָבלעמען, איז דאָס ווײַל מיר האָבן ניט מער גענוג פֿרײַע אינדעקס־ניוראָנען צו שפּײַכן "מער".
נאָר בײַ נאַכט, בשעת שלאָף, ווערן ווידער געשאַפֿן נײַע אינדעקס־נײראָנען.
דערפֿאַר זײַנען מיר בכלל פיל מער גרייט צו אַרבעטן און מער פּראָדוקטיוו אין דער מאָרגן ווי אין דער אָוונט.
דער מסקנא: דער היפּפּאָקאַמפּוס קען פּראָדוצירן נײַע נערװ־צעלן ביז אין אַלטן עלטער.
דער נוץ קען נישט איבערגעשאַצט ווערן.
נײַע אינדעקס־נײראָנען זענען נישט נאָר דער יסוד פֿאַר נאַטירלעכע נײַגעריקייט, אַוטאָביאָגראַפֿישע וויסן, אינדיווידואַליטעט און
לעסאָף שעפֿערישקייט און גײַסטיקע קעגנשטעל־קראַפֿט, נאָר זייער פֿונקציע איז אויך קריטיש אויף דער געזעלשאַפֿטלעכער
מדרגה פֿאַר דעם קולטורעלן פּראָגרעס פֿון דער מענטשהייט.
אין דער גאַנצער געשיכטע פֿון מענטשלעכן פּראָגרעס איז שעפֿערישע געדאַנקען שטענדיק געווען נייטיק צו דערפֿינען נײַע און וויכטיקע
זאַכן פֿאַר די ווײַטערדיקע אַנטוויקלונג פֿון דער מענטשלעכקייט, למשל עלעקטרישע ענערגיע, מאַשינען פֿון אַלע מינים, עראָפּלאַנען.
די מענטשלעכע פֿעיִקייט צו האָבן שעפֿערישע געדאַנקען דערמעגלעכט איבערלעבונג ווי אויך קולטורעלן פּראָגרעס.
הײַנטצוטאָג, אָבער, די אויטאָביאָגראַפֿישע זכּרון פֿון פילע מענטשן וואַקסט ניט מער במשך זייער לעבן, ווי זי וואָלט נאַטירלעך
געוואַקסן, און דערפֿאַר פאַרלירט זי איר שפּײַכער־קאַפּאַציטעט.
דער גרונד דערפֿאַר איז אויסגעמאַטשקייט צוליב שטענדיקן דרוק און חרדה, ווי למשל די
קאָראָנאַווירוס־מיטלען און די דערפֿאָלגנדיקע דעפּרעסיע.
די ראַטע פֿון דעפּרעסיע האָט זיך דרײַפֿאַכיק פֿאַרגרעסערט אין דײַטשלאַנד זינט דעם אָנהייב פֿון דער קאָראָנאַווירוס־פּאַנדעמיע.
דאָס באַגרענעצט אויך די מענטשנס פֿעיִקייט צו טראַכטן קלאָר.
זיי האָבן אַ נטיה צו נאָכגיין זייערע געוויינטלעכע רוטינעס און זיך פאַרשטאַקן אין רוטינע אַקציעס.
קלאַוס שוואַב באַשרײַבט דעם דאָזיקן קריזיס (די קאָראָנאַווירוס־פּאַנדעמיע) און, בפרט, די מיטלען וואָס מען האָט
גענומען צו באַקעמפֿן אים, וואָס באַגרענעצן די מענטשנס פֿעיִקייט צו טראַכטן, ווי אַ
'געלעגנהייט פֿאַר סאָציאַלער טראַנספֿאָרמאַציע'.
דאָס מיינט אַז נאָר מענטשן מיט באַגרענעצטער מוח־קאַפּאַציטעט וואָלטן מסכים געווען צו דער מאָדיפיקאַציע.
דערצו ווערן נײַע אינדעקס־ניוראָנען נאָר געשאַפֿן ווען מען דאַרף זיי; אַנדערש שטאַרבן זיי און קיין נײַע ווערן נישט געשאַפֿן.
די קאָנסעקווענצן זענען אויך פּאַסיוויטעט און די אָן־קעגנשטעלנדיקע אָננעמונג פֿון אַלע
אומאָנגענעם און לעבן־פֿאַרלעגנדיקע אומשטענדן.
אַן אַנדערע דראַסטישע אינטערווענץ צו פּאַראַליזירן אונדזער אויטאָביאָגראַפֿישע זכּרון איז
דורכגעפֿירט געוואָרן דורך די COVID-19 וואַקסינאַציע אַליין.
עס איז וויסנשאַפֿטלעך באַוויזן געוואָרן אַז דער שפּיק־פּראָטעין איז מאָדיפיצירט געוואָרן.
אַ "פֿורין־קלייוואַזש־סײַט" איז אַרײַנגעבויט געוואָרן, וואָס מאַכט דעם שפּיק אויף דער איין זײַט זייער טאַקסיש. אויף דער
אַנדערער זײַט קען ער דורכגיין דעם בלוט־מוח־באַריער, אָנצינדן אַנטצינדונג און פאַרהיטן
די פאָרמירונג פֿון נײַע אינדעקס־ניראָנען.
דער שפּיץ איז ספּעציעל מאָדיפיצירט געוואָרן, אַזוי אַז ער קען אַרײַנגיין אין מוח און גורם צו אַנטצינדונג.
דער פֿורין־שפּאַלטונגס־אָרט אין דעם שפּיק־פּראָטעין איז דעריבער אַ ביאָלאָגישע וואָפן קעגן אונדזער מוח.
די פֿאָרגעשריבענע בוסטערס, דאָס הייסט רעגולערע דערפרישונגען, פֿאַרניכטן אונדזער ביאָגראַפֿישן
זכּרון און דערמיט אונדזער פּסיכאָלאָגישע אימוניטעט.
ווען די נייע אינדעקס־ניוראָנען פעלן און זייער עמאָציאָנעלע געשעענישן פּאַסירן, ווי נײַע פּאַנדעמיעס און מיטלען,
טעראָר־אַטאַקן אָדער מלחמות, ווערן די שוין באַשריבענע אינדעקס־ניוראָנען
איבערגעשריבן מיט די עמאָציאָנעלע טעראָר־סצענאַרן.
דער רעזולטאַט איז אַז מענטשן פאַרלירן זייערע פּערזענלעכע זכרונות און האַלטן דעם נײַעם דערציילונג.
דורך איבערשרײַבן אונדזערע אַלטע זכרונות, קענען זיי מער נישט ציען פֿון אונדזערע פֿריִערדיקע דערפֿאַרונגען.
אָבער די מענטשן זענען הילפֿלאָז אין דער רחמנות פֿון דעם "נײַעם אמת".
קען עס זײַן אַז די שרעקלעכע געשעענישן, מיט וועלכע מיר ווערן יעדן טאָג באָמבאַרדירט, זענען נישט גאָר צופאַלדיק?
דורך שטענדיקע טעראָר־פּראָפּאַגאַנדע ווערט די אויטאָביאָגראַפֿישע זכּרון אויסגעלאָזט און איבערגעשריבן מיט אַ נײַעם דערציילונג.
אויף דעם אופֿן ווערן מענטשן גערויבט פֿון זייער אויטאָביאָגראַפֿישער זכּרון און ווערן אוממעגלעך צו קעגןשטיין.
עס איז דווקא דער נײַער מענטש וואָס דאַן איז געהאָרזאַם, אָן ריקן און פּאַסט אין דער "מוטיקער
נײַער וועלט" פֿון קלאַוס שוואַב און זײַנע אָנהענגער.
ווען מענטשן ניט מער נוצן זייערע פֿאַרמאָג צו טראַכטן, נאָר פשוט נאָכגיין זייערע
געוויינטלעכע רוטינעס, רופט נעלס דאָס "זאָמבי־מאָדוס".
מיט דער פֿעיִקייט פֿון סיסטעם 2 מיינט ער אונדזער פֿעיִקייט צו טראַכטן באַוווּסט, צו רעפלעקטירן און צו דערקענען פֿאַרבינדונגען.
אונטן פאָרשטעלן מיר אַ אויסצוג פֿון אַ אינטערוויו פֿון oval.media.
הערט פֿאַר זיך אַליין ווי ד״ר מיכאל נעלס ציעט פּראַקטישע מסקנות פֿון די געפֿונדן.
ווידעא: אַזוי איז דאָס נאָך אַ פּראָבלעם.
דערפֿאַר איז איינער פֿון מײַנע אַרבעט־טיטלען געווען "די זאָמבי־אַפּאָקאַליפּסע 2030", פּונקט ווײַל מיר וועלן דעמאָלט זײַן
געשפּאַרט אין דעם זאָמבי־מאָדעל סיסטעם 1, ווײַל אונדזער סיסטעם 2־פֿעיִקייט וועט אונדז געראָבט ווערן
דורך בלאָקירן די פּראָדוקציע פֿון אינדעקס־ניוראָנען.
אָבער עס גייט פיל ווייטער ווי דאָס.
עס גייט וועגן דעם איבערשרײַבן פֿון אינדיווידואַליטעט דורך דעם דערציילערישן אינהאַלט וואָס מען פֿידט אונדז יעדן טאָג.
און דאָס איבערשרײַבן פֿון אינדיווידואַליטעט, וואָס לעסאָף איז אויך דער יסוד פֿאַר שעפֿערישקייט, איז נאָך
טיפֿער ווי נאָר זאָמבי־מאָדוס. עס איז אפילו מער גײַסטיק.
ווען מיר פאַרלירן אונדזער אינדיווידואַליטעט, פאַרלירן מיר למעשה אונדזער מעגלעכקייט מענטאַל צו רעאַגירן אויף זאַכן.
און איך האָב דאָס בילד אין מײַן קאָפּ – צו זײַן מצליח פֿון אַן עוואָלוציאָנערן
פּערספּעקטיוו, דאָס הייסט זיך פֿאַרמערן; דאָס איז דער ציל.
דער אימפּעראַטיוו "זיי פֿרוכבאַר און מערן זיך" קען אויך געווען געשריבן דורך דאַרווין. וואָס איז געשריבן אין דער ביבל
איז, אַזוי צו זאָגן, דער אופֿן פֿון אַרבעט פֿון עוואָלוציע.
אַזוי ווערן מיר געמאָסטן. וויפֿל קינדער מיר האָבן איז, אַזוי צו זאָגן, די מטבע מיט וועלכער די עוואָלוציע מעסט איר הצלחה.
און כדי צו זײַן מצליח און זיך פֿאַרמערן, מוזן מיר קודם איבערלעבן, און כדי צו איבערלעבן, מוזן מיר זיך באַשיצן.
מיר מוזן זיך דערנערן, אָבער מיר מוזן זיך אויך באַשיצן קעגן שונאים.
און דאַן זענען דאָ מיקראָאָרגאַניזמען און מאַקראָאָרגאַניזמען.
פֿאַר מיקראָאָרגאַניזמען האָבן מיר אונדזער קלאַסישן אימון־סיסטעם, אונדזער פיזישן אימון־סיסטעם, און פֿאַר מאַקראָאָרגאַניזמען
האָבן מיר דאָס וואָס מיר רופן אַ מענטאַלן אימון־סיסטעם.
און דאָס הייסט די וואַפֿן פֿון דער גײַסטיקער אימונס־סיסטעם, וואָס זענען די זכרונות וואָס מיר האָבן אין דעם היפּפּאָקאַמפּוס.
אַזוי, למשל, אויב אַ הונט לויפֿט צו מיר, האָב איך עטלעכע אָפּציעס ווי צו רעאַגירן.
אויב איך האָב קיינמאָל נישט געזען אַ הונט, וועל איך מסתּמא רעאַגירן פֿאַלש.
אויב איך האָב אַ מאָל געזען אַ הונט, האָב איך אַ זכּרון דערפֿון.
אולי אויך אַ אָפּשאַצונג פֿון דעם.
איז עס אַ קליין הונט, אַ גרויסער הונט, האָט ער גרויסע ציין, האָט ער אַ פריינדלעכן כאַראַקטער?
דאָס זענען אַלע זאַכן וואָס זענען אויטאָביאָגראַפֿיש אין מײַן זכּרון אויפֿגעהאַלטן און באַשטימען מײַן רעאַקציע, אַזוי צו זאָגן.
דאָס הייסט, מײַן רעאַקציע צו מאַקראָ־אָרגאַניזמען, אין דעם פֿאַל אַ הונט, אין אַן אַנדערן פֿאַל ביל גייטס. דאָס זענען זאַכן, פֿאַר
וועלכע מיר דאַרפֿן דערפֿאַרונג, און איצט אויך, ווען מיר בלאָקירן די פּראָדוקציע פֿון אינדעקס־נערװן דורך די מיטלען וואָס מיר האָבן
דערפֿאַרן מיט קאָראָנאַ, בפֿרט דורך די כראָנישע שפּריצן פֿון ספּײַק. און דערנאָך, דורך עס איבערשרײַבן מיט דעם שטענדיקן קריג
וואָס מיר פֿירן קעגן אַלץ מעגלעך, וואָס איז למעשׂה אַ קריג קעגן אונדזערע מוחות, פֿאַרלירן מיר אַלץ
מער און מער פֿון אונדזער אויטאָביאָגראַפֿישן זכּרון.
דאָס מיינט אַז אונדזער גײַסטיקער אימון־סיסטעם צונצוברעכט זיך.
און דאָס איז טאַקע – ווי איר האָט בײַם אָנהייב דערמאָנט, ווען עס קומט צו מלחמה, דאָס איז וואָס מען מוז טאָן:
צעברעכן די גײַסטיקע אימון־סיסטעם פֿון דער געזעלשאַפֿט, כּדי זי איבערצונעמען.
דאָס איז די פּשוטסטע זאַך וואָס דו קענסט טאָן. עס איז אויך די לאָגישסטע זאַך צו טאָן.
ווי לאַנג מענטשן נאָך קענען טראַכטן, קענען זיי זיך אויך באַשיצן. און דאָס איז איין אַספּעקט.
דער אַנדערער אַספּעקט איז אַז לויט די פּלאַנען פֿאַר 2030, וואָס מען קען אויך לייענען אויף דער וועבזײַט פֿון דער דײַטשער
פֿעדעראַלער רעגירונג, וועט זײַן אַ שטענדיקער איבערגאַנג צו קינסטלעכער אינטעליגענץ־אויפֿפּאַסונג פֿון דער געזעלשאַפֿט.
און, כמובן, מוז קינסטלעכע אינטעליגענץ נישט נאָר באַטראַכטן מענטשלעכע התנהגות, נאָר זי מוז אויך קענען פאָרויסזאָגן זי.
יאָ, עס איז אפילו אַ אַרטיקל בײַם BMI , וואָס באַהאַנדלט דעם פאַקט אַז, ווײַל קינסטלעכע אינטעליגענץ ווייסט מער
וועגן אונדז ווי מיר זיך אַליין, וועט זי לעסאָף אויך באַשליסן ווי אונדזער צוקונפֿט זאָל זײַן געפֿאָרמט.
דאָס מיינט אַז מיר טרעטן אַרײַן אין אַ געזעלשאַפֿט נאָך דער שטימונג, און מיר קענען אָפּשאַפֿן דעמאָקראַטיע.
זינט קינסטלעכע אינטעליגענץ ווייסט וואָס איז בעסער פֿאַר אונדז, פֿאַר וואָס זאָלן מיר זיך נאָך
בכלל אָפּגעבן מיט די וואַלן? פֿאַר וואָס טאַקע?
נו, קינסטלעכע אינטעליגענץ קען אונדזער אויפֿפֿירונג נאָר פּערפֿעקט פאָרויסזאָגן אויב מיר האָבן ווי ווייניקער אייגענע
שעפֿערישקייט ווי מעגלעך, ווײַל שעפֿערישקייט איז כאַאָטיש און קען פירן צו אומפֿאָרויסזאָגבאַרע אויפֿפֿירונג.
צו רעדוצירן דאָס, מוז מען, אַזוי צו זאָגן, רעדוצירן די אינדיווידואַליטעט, און דאָס איז אַ זייַט־ווירקונג.
צי דאָס איז אַ הויפּט־מאָטיוו איז אָפֿן צו דעבאַטע, אָבער עס איז זיכער אַ זייער באַזאָרגנדיקער זייַט־ווירקונג פֿון דעם פּראָצעס.
אַזוי, ווי קענען מיר זיך פאַרטיידיקן?
יאָ, נו, ווי איך פּרוּוו צו שרײַבן, האָפֿנטלעך אין קאַפּיטל 7, דעם לעצטן קאַפּיטל, זענען דאָ עטלעכע זאַכן.
אַזוי, אויף דער איין זײַט, זע איך דרײַ זאַכן.
איין זאַך איז גאָר קלאָר, כמובן: אויב דער קעמף פֿירט זיך אין מוח, אַזוי צו זאָגן, דאַן דאָרט מוזן מיר גיסן אונדזערע וואַפֿן.
אַזוי מוזן מיר דאָרט אָנהייבן צו קעמפן.
די וואַפֿן וואָס מיר האָבן זענען פּונקט די וואָס דער פײַנט וויל זיי פֿון אונדז נעמען, אַזוי צו זאָגן.
אין אַנדערע ווערטער, די פֿעיִקייט צו טראַכטן שעפֿעריש, צו קוקן ווײַטער פֿון דעם האָריזאָנט, צו פֿאַרשטיין דאָס גרעסערע בילד, צו
אַנטוויקלען אַ טיפּישע ווידערשטאַנדספֿעיִקייט , אַזוי אַז, טראָץ אַלע די שוועריקייטן, מיר ניט
צוזאַמענברעכן גײַסטיק, נאָר געפֿינען אַ וועג זיך צו פאַרטיידיקן.
דאָס מיינט אַז מיר פשוט מוזן ווידער סטימולירן נײַראָגענעז אין דעם היפּפּאָקאַמפּוס.
איך האָב דאָס דאַן באַשריבן ווי אַ פֿאָרמולע קעגן אינדאָקטרינאַציע, וועלכע געביטן פֿון לעבן מיר דאַרפֿן, אַזוי צו
זאָגן, באַטראַכטן און דורכקוקן: וווּ זענען מעגלעכע דעפֿיציטן וואָס בלאָקירן דעם נאַטירלעכן וווּקס פֿון דעם היפּפּאָקאַמפּוס
און די פּראָדוקציע פֿון די דאָזיקע אינדעקס־נײַראָנען?
בײַשפּיל: וויטאַמין D מאַנגל:
וויטאַמין D איז נישט נאָר אַ אימונער האָרמאָן, וואָס מיינט אַז ער איז וויכטיק פֿאַר דעם
אימיון־סיסטעם, נאָר ער איז אויך אַ נעווראָהאָרמאָן.
אַ מאַנגל אין וויטאַמין D פֿירט צו צוויי קאָנסעקווענצן, אַזוי צו זאָגן.
מיר האָבן מסתּמא אַ ציטאָקין־שטורעם , וואָס מיינט אַז די קאָראָנאַווירוס־מיטלען קענען דורכגעפֿירט ווערן.
דערפֿאַר ווערט עס איבעראַל פּראָפּאַגירט אַז מיר דאַרפֿן ניט מער וויטאַמין D.
דאָס איז אַ זייער שפּאַנענדיקער טעמע.
מיר דאַרפֿן ניט מער וויטאַמין D. די מענטשלעכקייט האָט גענומען אַ עוואָלוציאָנערן שריט פאָרויס.
האָסטו דאָס באַמערקט?
איך האָב נאָר געלייענט אַז אַ פּאָר חדשים צוריק, כּמעט אַ יאָר צוריק, האָט דער New England Journal of Medicine, למשל, וואָס איז
דער מערסט פּרעסטיזשדיקער וויסנשאַפֿטלעכער זשורנאַל אין דער קלינישער פעלד וואָס מע קען
זיך פֿאַרשטעלן, אַ אַרטיקל פֿאַרעפֿנטלעכט.
אַזוי אויב דו ווילסט אַ נאָבעל־פּרײַז, פֿאַרעפֿנטלעך דאָרט.
און דאָרט איז געווען אַ שטודיע וואָס איז גאָר אומגערעכט.
זיי האָבן געמאכט אַ ווידעא וועגן דעם, ספּעציעל די אינטערפּרעטאַציע פֿון דער שטודיע.
און דערנאָך, ווי אַ רעזולטאַט, איז דאָ אַ רעדאַקציע־אַרטיקל, וואָס מיינט אַז די רעדאַקטאָרן זיך אַליין האָבן
זיך נישט אָפּגעהאַלטן פֿון מאַכן אַ באַשלוס וועגן וויטאַמין D לויט דער שטודיע, אַזוי צו זאָגן.
און אין תּמצית, דער לעצטער זאַץ זאָגט אַז מענטשן זאָלן אויפהערן נעמען וויטאַמין D, אפילו אויב זיי האָבן אַ
מאַנגל, נאָר כדי צו פאַרלענגערן זייער לעבן אָדער בלײַבן געזונט. דאָס איז וואָס עס זאָגט.
און דאָס מיינט אַז מיר דאַרפֿן ניט מער וויטאַמין D. און מיר דאַרפֿן אויך ניט דעם וויטאַמין D־האָרמאָן.
אָבער פֿאַרקערט, מיר דאַרפֿן רעגולערע שפּיצן, ווי איך רוף עס – די שפּיץ־אַדמיניסטראַציע – כדי צו איבערלעבן.
אַזוי האָבן מיר גענומען אַ עוואָלוציאָנעלן שריט: ניט מער וויטאַמין D, נאָר רעגולערע שפּיקונגען פֿאַרזיכערן אונדזער איבערלעבונג.
אַזוי איז דאָס אַבסאָלוט משוגעת, אין וואָס מיר איצט אַנטוויקלען זיך.
אָבער מיר דאַרפֿן וויטאַמין D.
אויב, למשל, מען הײַנט באַטראַכט אַלטצהיימער ווי אַ ביאָלאָגישן קאָרעלאַט פֿון שטענדיק געשעדיגטער נײַראָגענעז,
האָב איך געשריבן אַ וויסנשאַפֿטלעכן אַרטיקל אויף דעם טעמע, "אייניקע טעאָריע פֿון אַלטצהיימער־קרענק".
איך האָב דאָס דאָרט אין דעטאַל באַשריבן.
און דאָס איז אויך דער יסוד פֿאַר דער פּרעווענטיאָנעלער סטראַטעגיע פֿאַר דער אַלצהיימער־קרענק.
און אויב איך זע דאָס איצט ווי אַ קורעלאַציע, און מיר קענען אויך זען אַז געשעדיגטע נײַראָגענעזיס פֿירט איצט צו אַ
דראַמאַטישן אויפֿשטײַג אין די אַלטצהיימער־פֿאַלן וועלטווייט.
ווען מען קוקט דערויף, איז וויטאַמין D אויך קריטיש פֿאַר נײַראָגענעז.
און די לאָגיק איז אַז אויב איך האָב אַ וויטאַמין D־מאַנגעל, האָב איך אַ העכערע מסתּמא צו אַנטוויקלען אַלטצהיימער־קרענק.
אָבער וויטאַמין D־מאַנגל איז למעשה אַ צװײפֿאַכיקער אַטאַק אויף אונדזער אימון־סיסטעם קעגן מיקראָאָרגאַניזמען
און אויף אונדזער אימון־סיסטעם קעגן מאַקראָאָרגאַניזמען.
און איך דערקלער דאָס אין מײַן בוך ווי אַ בײַשפּיל. יאָ, אָבער דאָס איז נאָר איין בײַשפּיל פֿון פילע.
און ווײַל אַלע די קאָראָנאַווירוס־מיטלען האָבן דעם פּראָצעס פֿאַרגיכערט, ווײַז איך
אַז זיי האָבן אַ השפּעה אין אַלע לעבנסגעביטן.
למשל, דער באַטײַט פֿון לעבן איז צענטראַל צו מײַן פֿאָרמולע.
יעדער מענטש דאַרף אַ ציל אין לעבן. פסיכאָלאָגישע שטודיעס ווײַזן אַז אויב מיר האָבן נישט קיין ציל אין לעבן,
די ראַטע פֿון אַלצהיימער־קרענק שטאַרק שטייגט. פארוואס?
ווײַל מיר האָבן נישט קיין סיבה אויפֿצושטיין אין דער מאָרגן. מיר האָבן גאָרנישט צו טאָן.
אונדזערע מוחן ווערן נישט געשפּײַזט מיט נײַע אינטערעסאַנטע אינפֿאָרמאַציע, ווײַל מיר טוען גאָרנישט אינטערעסאַנט.
און דער היפּפּאָקאַמפּוס שראמפּט זיך און אַלצהיימער דראָט.
דאָס מיינט אַז מיר דאַרפֿן אַ ציל אין לעבן. און איין ציל אין לעבן קען זײַן צו קעמפן קעגן וואָס פּאַסירט איצט.
אַזוי פּרוּוו איך געבן מענטשן אַ ציל אין לעבן דורך געפֿינען אַנדערע וואָס, אַזוי צו זאָגן, זענען איבערצײַגנדיק.
דאָס איז אַ וויכטיקע אויפֿגאַבע וואָס מיר איצט האָבן.
און דאָ איז דער באַרימטער קאָנפֿאָרמיטעט־עקספּערימענט פֿון שלמה נאַש.
עס ווייזט אַז 23 פּראָצענט פֿון די מענטשן וואָס זיי האָבן געטעסטעט אין די 1960ער יאָרן האָבן נישט
נאָכגעגאַנגען דעם המון, נאָר זייער געזונטן זינען.
און די ראַטע פֿון די וואָס האָבן זיך נישט געלאָזט וואַקסינירן איז געווען ענלעך הויך.
און אויב אַ באַשטימטער פּראָצענט מענטשן ווילן זיך נישט לאָזן וואַקסינירן, און די נעבענע ווירקונגען ווערן
פֿאַר אַלעמען קלאָר, פּלוצלינג זענען דאָ יענע וואָס זאָגן: נו, אפֿשר האָבן זיי נאָך אַלעס גערעכט.
און דאַן, אויב נאָר איינער פֿון יענע 23 פּראָצענט קען איבערצײַגן נאָך איינעם, וואָלטן מיר שוין געהאַט 46 פּראָצענט. אַזוי,
אויב יעדער וואָלט נעמען די אויפֿגאַבע צו געפֿינען משמעות אין לעבן ערנסט, וואָלטן מיר גאַנץ שנעל געהאַט אַ מערהייט.
וועלכער האָט ניט נאָר פּאָליטיש עפּעס געביטן, נאָר אויך אויף די גאַסן.
אַז מענטשן טאַקע אַרויסגיין און זאָגן: "היי, איר קענט אונדז דאָס נישט טאָן, דאָס איז נישט
אָננעמבאַר." דערפֿאַר מוזן מיר בויען מערהייטן!
און איך האָב דערמאָנט אַ דריטן פּונקט. אַזוי, אויסער דעם וואָס מיר השפּיען אויף אונדזער אייגענעם מוח און
דערנאָך אויף די מוחן פֿון אַנדערע, איז די פֿראַגע, כמובן: וואָס איז אונדזער בליק אויף די מענטשלעכקייט?
פֿאַר דעקאַדעס – זינט דער אָנהייב פֿון צײַט, טאַקע זינט דער ערשטן חטא, אַזוי ווי ווייַט איך קען גיין אין
דעם בוך – האָבן זיי אונדז געזאָגט אַז מענטשן זענען בייז.
מיר מוזן זיך פאַרטיידיקן קעגן אַלץ.
מענטשן זענען אַזוי שלעכט, אַז נאָר אַ געזעלשאַפֿטלעכע פּונקטן־סיסטעם – באַוואַכט דורך קינסטלעכע אינטעליגענץ –
קען אונדז ראַטעווען פֿון זעלבסט־פֿאַרניכטונג, אַזוי צו זאָגן. און דער בליק אויף די מענטשלעכקייט דאַרף ווערן באַפֿרעגט.
עס איז אַ באַרימטער היסטאָריקער וואָס האָט נאָר געשריבן אַ בוך. עס הייסט: "פֿונדאַמענטאַל גוט".
איך האָב הנאה געהאַט עס צו לייענען און האָב עס מאָל נאָך מאָל ציטירט, און איך האָב זיך אויך אַ
ביסל טיפער אַרײַנגעטאָנט אין די וויסנשאַפֿט דערפֿון.
און דאָס איז עפּעס וואָס מיר מוזן זיך אויסלערנען צו גלייבן: אַז מענטשן זענען גוט; אַז קיינער וויל אונדז נישט
שאָדן פֿון פֿריִער, און אַז מיר מוזן צוזאַמען אַרבעטן.
דאָס איז דער יסוד פֿאַר צוזאַמענאַרבעט צווישן מענטשן, וואָס ווערט אונדז גענומען דורך דעם בילד פֿון דער מענטשלעכקייט, וואָס,
אַזוי צו זאָגן, איז אונדז פאַלש אינדאָקטרינירט, נעמלעך אַז מענטשן זענען שלעכט און אוממעגלעך צו געזעלשאַפֿטלעכע אַקציע.
אַזוי דאַרפֿן מיר אויך מאַכן ענדערונגען. אָבער דאָס איז נאָר מעגלעך ווען דער היפּפּאָקאַמפּוס ווידער פֿונקציאָנירט.