2023-cü il fevralın 1-də Almaniya Federal Respublikasında Külək Enerjisi Sahəsi Tələbləri Aktı qüvvəyə minib.
Bu qanunla federal hökumət ştatları 2032-ci ilin sonuna qədər torpaq sahələrinin müəyyən
faizini külək enerjisinə ayırmağa məcbur edir.
Berlin, Hamburg və Bremen şəhər-dövlətləri üçün bu nisbət ərazinin 0,5 faizidir.
Digər ölkələr üçün 1,8 faizdən 2,2 faizədək.
Yalnız Bavariyada bu, külək turbinləri üçün təxminən 1 270 kvadrat kilometr təşkil edir.
Saarlandın yarısı qədər sahə.
Bu məqsədə çatmaq üçün Federal Hökumət Federal Təbiəti Mühafizəsi Aktına dəyişiklik etdi ki, indi
landşaft mühafizə əraziləri də istifadə oluna bilsin.
Külək enerjisi demək olar ki, tükənməz enerji mənbəyidir, potensialı isə hazırda yalnız qismən istifadə olunur.
Enerji keçidi tərəfdarları bunu həmişə belə təsvir edirlər.
Əlbəttə ki, məqsəd həm də geniş müzakirə olunan iqlim dəyişikliyi problemini həll etməkdir, çünki
bu texnologiya heç bir CO2 emissiyası yaratmayacaq.
Çox vaxt olduğu kimi, yalnız son nəticə nəzərə alınır və ya mediada təsirli şəkildə təqdim olunur, amma ona
çatmaq üçün nə qədər xərcləmək lazım olduğu nəzərə alınmır.
Bu əsasən aşağıdakı sahələri təsir edir.
1. Ətraf mühitə təsir
Ətraf mühit siyasəti termini təxminən 1970-ci illərdə formalaşıb və insan həyatının və təbiətin təbii
əsaslarını qorumağa yönəlmiş bütün siyasi səyləri əhatə edir.
Külək turbinlərinin də mühitin qorunması üçün quraşdırıldığı iddia edilir.
Amma onlar həqiqətən ətraf mühit üçün xeyirlidirlərmi?
1a) Meşələrin kəsilməsi
Keçmişdə meşənin ən böyük düşmənləri quraqlıq, fırtınalar və qabıq böcəkləri idi.
Amma indi külək turbinləri də bu rəqəmdə daxil edilməlidir.
Məsələn, Hessendəki Reinhardswald meşəsində 195 yaşına qədər ağacların olduğu 29 hektar meşə sahəsi 18
planlaşdırılan külək turbinləri üçün kəsilə bilər.
Sonradan meşə artıq meşə kimi istifadə oluna bilməz, əksinə ağac əlaqələri olan sənaye obyekti kimi istifadə olunur.
Meşəyə kəsilmiş geniş yollar daha çox kənar yaradır.
Belə yerlərdə yetişən ağaclar külək və quraqlığa daha çox məruz qaldıqları üçün ölə bilərlər, bu isə belə
açılmış sahələrin daha da genişlənməsinə səbəb olur.
Külək turbinləri tikildikdən sonra ərazinin bəzi hissələri yenidən meşələndiriləcək, lakin təbiətin humusla
zəngin sağlam meşə örtüyünü bərpa etməsi onilliklər alacaq.
1 b) Resurs istehlakı
Külək turbinini tikmək üçün yalnız dirək və rotor kifayət etmir, həm də turbin komponentlərinin daşınması
üçün yaxşı inkişaf etmiş yol şəbəkəsi tələb olunur.
Bütün strukturun sabit qalmasını təmin etmək üçün ona möhkəm təməl də lazımdır.
Bunu Altdorfer Wald külək ferması layihəsində nəyin lazım olduğunu görə bilərik.
Burada hündürlüyü 285 metr olan otuz doqquz külək turbinası quraşdırılacaq.
Bu tikililər orta kilsə qülləsindən beş dəfədən çox hündürdür.
Bu, 1 500 kubmetr həcmində təməl tələb edir.
Altdorf meşəsi nümunəsində 39 külək turbinası üçün ümumilikdə 58 500 kubmetr beton tələb olunacaq.
Bu betonu çatdırmaq üçün 7,5 kubmetr tutumlu mobil beton qarışdırıcıları ümumilikdə 15 600 səfər etməlidir.
Bundan əlavə, 27 kilometr uzunluğundakı yolun genişləndirilməsi üçün çınqıl çatdırmaq məqsədilə çınqıl
yük maşınlarının 45 mindən çox səfəri tələb olunacaq.
1c) Flora və faunada dəyişikliklər
Hər il minlərlə yarasa və quş külək turbinlərinin qurbanı olur.
Proqnozlara görə, yalnız Almaniyada ildə təxminən 200 000-dən çox yarasa var, buna görə də bəzi yarasa
növləri artıq nəsli kəsilmə təhlükəsi ilə üz-üzədir.
Heyvanlar üçün təhlükə yalnız rotor pərələrinə çırpınmaqdan ibarət deyil.
Rotor pərdələrinin arxasındakı təzyiqin düşməsi heyvanların ağciyərlərinin və daxili orqanlarının partlamasına səbəb olur.
2017-ci ildə aparılan tədqiqatda Alman Aerokosmik Mərkəzi model hesablamalarından istifadə edərək müəyyən edib ki, hər il
təxminən 1,200 milyard həşərat külək turbinlərinin qurbanı olur.
Bu gündə təxminən 3 milyard həşərat deməkdir.
Rotor bıçaqlarında yapışmış uçan həşərat qalıqları da turbinanın səmərəliliyində daha yüksək itkilərə səbəb olur.
Bu yalnız heyvan populyasiyaları üçün deyil, həm də landşaft üçün təhdiddir.
Bəzi yerlərdə yamaclarda ağaclar kəsilir, bu isə sonradan torpaq eroziyası və torpaq sürüşmələri riskini artırır.
1 d) Çirklənmiş sahələr
Külək turbinləri hazırda 20 illik xidmət müddəti üçün nəzərdə tutulub.
Bundan sonra bütün sistem sökülməli və zibillənməli olacaq.
Lakin beton təməllərin hər halda həqiqətən sökülüb-sökülməyəcəyi çox şübhəlidir.
Tərkibindəki toksinlər və kompozit materiallar səbəbindən qanadların təkrar emalı üçün hələ də heç bir konsepsiya yoxdur,
buna görə də bu təhlükəli tullantılar zərərsizləşdirilməlidir.
Yalnız rotor pərvazları hər il 20 000 ton tullantı yaradır. Və bu meyl artmaqdadır.
Müvəqqəti nəticə
Yaşıl Partiya bir zamanlar ətraf mühiti qorumaq üçün yaradılmışdı.
Bu arada isə onlar ətraf mühiti məhv etmə mərhələsinə çatmışlar.
Kəpənəyin mövcudluğu səbəbindən tikinti layihələri dayandırılarkən, təbiəti mühafizə haqqında qanuna külək
turbinləri üçün dəyişiklik edildi; nəticədə leyleklər də daxil olmaqla bir çox quş növü artıq
külək enerjisi tərəfindən təhlükə altında sayılmır.
Təbiət və Biodiversitetin Mühafizəsi İttifaqı (NABU) tərəfindən sifariş edilən hüquqi rəyinə görə, bu, növlərin qorunması
ilə bağlı tətbiq olunan Avropa İttifaqı qanunlarını belə pozub.
Üstəlik, bu texnologiya yalnız bu qədər qısa müddət üçün nəzərdə tutulubsa və sonra atılması hələ aydınlaşdırılmamış
materiallar qoyub gedirsə, resurslardan səmərəli istifadə etmir.
İdeoloji məqsədlərə indi ətraf mühitin mühafizəsindən daha çox diqqət yetirilir.
2. İqlim dəyişiklikləri
Yalnız Almaniyada hazırda 32 000 külək turbini işləyir.
Bu, Osnabrück Universitetinin müəyyən etdiyinə görə, son 20 ildə orta külək sürətinin 13% azalmasına səbəb olub.
Bu, nəticəsiz qalmayacaq.
2a) Hava dövriyyəsi dəyişdirildi
Amerika Birləşmiş Ştatları Almaniyadan 2,5 dəfə çox külək enerjisi istehsal edir.
Bu ciddi müdaxilələr ekvatorдан Şimal Qütbünə axan hava cərəyanlarını kəskin şəkildə azalda bilər ki, bu da
cənub enliklərində jet axınının aşağı enməsinə səbəb olar.
Bu, Şimal qütbünün üstündəki hava qatlarının incəlməsinə səbəb ola bilər, nəticədə əks olunma
azalacaq və bu da bölgənin isinməsinə gətirib çıxaracaq.
2b) Torpağın qurudulması
Külək turbinləri ilə hava qatları arasındakı qarşılıqlı təsirlər səth ilə atmosfer arasında istilik
və rütubət axınlarına qərarverici təsir göstərir.
Hava axını külək turbinlərinin önündə yavaşladılır və onların arxasında dolanır.
Hər böyük külək elektrik stansiyasında belə, xüsusilə yayda atmosferdən rütubət udulur və torpaq əlavə olaraq isinir.
Çindən yeni bir tədqiqat külək fermalarının ətraf mühitə dağıdıcı təsirlərini göstərir.
Tədqiqat Mongoliya ilə sərhəddə yerləşən Çin külək fermasının təsirini araşdırdı.
Məlum olub ki, torpaq rütubəti hər il 4,1% azalıb.
Mürəkkəb mexanizmlər hələ tam başa düşülməyib, amma külək fermalarının əslində inşa
olunduqları torpağın qurumasına səbəb olduğu şübhəsizdir.
Ən pis halda bu quraqlıqlara və torpaq eroziyasına səbəb ola bilər, bu da daha geniş ərazilərə yayılmaqla nəticələnə bilər.
Müvəqqəti nəticə
CO2-nin səbəb olduğu iddia edilən iqlim dəyişikliyinin qarşısını almaq üçün külək enerjisindən istifadə təşviq edilir.
Xüsusilə torpağın quruması bizə iqlim dəyişikliyinin nəticəsi olaraq diqqətçəkən
şəkildə və apokaliptik görüntülərlə təqdim olunur.
Lakin son tədqiqatlar göstərir ki, xüsusilə külək turbinləri quraqlığa səbəb ola bilər.
3. Sağlamlığa zərər
Külək turbinləri konsentrasiya çətinlikləri, əsəbilik, baş ağrıları və yuxu pozğunluqları kimi
müxtəlif sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər.
Təhlükələr əsasən infrasəsdən və düşən kölgələrdən gəlir.
Lakin buz qışda da təhlükə yaradır.
3a) Buz
Yaramaz hava şəraitində rotor pərdələrində buz əmələ gələ bilər.
Sonra hətta həyat üçün risk də yaranır.
Rotor pərdələri buz parçalarını uzun məsafələrə atdıra bilər.
3b) Infrasəs
İnfrasəs insan eşidmə diapazonunun altında, yəni 16 hertsdən aşağı tezliyə malik səsdir.
Külək turbinlərinin yaxınlığında yaşayan bəzi insanlar yorğunluq, depressiya və hətta
dəniz xəstəliyi kimi simptomlar bildirirlər.
Ürək cərrahı Kristian Fridrix Fal Maynts Universiteti Xəstəxanasının infrasəs işçi qrupunun
rəhbəri kimi bu fenomeni elmi cəhətdən araşdırıb.
Onun sözlərinə görə, bu, rotor pərdəsinin mast boyunca hərəkət edərək havanı sıxması və
qısa, dik impulslar yaratması zamanı baş verir.
İnfrases də açıq havada sürət qazanır.
Səs kimi qəbul edilir, lakin impulslu deyil.
Burada yaranan impulslar fiziki olaraq da hiss edilə bilər.
Bu, rok konsertində bas dinamiklərinin qarşısında dayanan və səsi fiziki olaraq hiss edə
bilən bir ziyarətçi ilə müqayisə oluna bilər.
Lakin külək turbinası tərəfindən yaradılan impulslar daha güclüdür.
3c) Kölgə
Günəş şüalandıqda külək turbinlərinin işləməsi hərəkətli kölgə yaradır ki, bu da təsirlənənlərdə konsentrasiya
problemləri, əsəbilik, baş ağrıları və yuxu pozğunluqları kimi əhəmiyyətli narahatlıqlara səbəb ola bilər.
Rotorun saldığı kölgə bir çox insan üçün xoşagəlməzdir, çünki o, parlaqlıqda dövri dalğalanmalara səbəb olur.
Buraxılışların Nəzarəti üzrə Federal/Dövlət İşçi Qrupunun qaydalarına görə, külək turbinlərinin təsdiqi zamanı
nəzəri cəhətdən mümkün kölgə müddətinin ildə 30 saat və ya gündə 30 dəqiqədən artıq olmaması təmin edilməlidir.
Zərurət olduqda, keçid texnologiyasından istifadə olunmalıdır ki, kölgə salmanın faktiki müddəti hər təqvim ili
üzrə 8 saat və hər gün üzrə 30 dəqiqə ilə məhdudlaşdırılsın.
Əgər bir ev bir neçə külək turbininin saldığı kölgələrə məruz qalırsa, dəyərlər bütün turbinlərə birlikdə tətbiq olunur.
Müvəqqəti nəticə
Adı çəkilməyən vətəndaşlar üçün çirkləndirənin ödəməsi prinsipi həmişə tətbiq olunur.
Bu, külək turbini operatorlarına da şamil edilməməlidirmi?
Bu ona görədir ki, əgər belə bir obyekt əhali arasında sağlamlıq problemlərinə səbəb olduğu sübuta yetirilərsə,
müəyyən edilmiş sayda saatlıq məruz qalma müddətinə çatılıb-çatılmasından asılı olmayaraq, bağlanmalı olacaq.
Bu, bu bitkilərin ilk növbədə niyə təsdiqləndiyi sualını doğurur.
4. Enerji keçidi əlçatmaz olur
4a) Külək turbinlərinin faktiki performansı
Operatorlar külək elektrik stansiyalarının istifadə dərəcələrini dövlət sirri kimi qoruyurlar.
Neue Zürcher Zeitung qəzeti Almaniyada 18 000 külək turbinini araşdırdı – nəticələr düşündürücüdür.
Təhlil olunan zavodların demək olar ki, dörddə biri hətta 20% tutum əmsalına da çatmayıb.
Yalnız 15% zavodların istifadə səviyyəsi 30%-dən çox hesablanmışdı.
Demək olar ki, bunların hamısı sahilə yaxın yerləşir.
4b) İstehlakçılar itki üçün ödəyirlər
2024-cü ilin yanvar ayının sonunda dörd elektrik şəbəkə operatoru külək və günəş enerjisinin bizə nə qədər
başa gəldiyini göstərən hesab-fakturanı təqdim etdilər.
Külək və günəş elektrik stansiyalarının genişlənməsi o deməkdir ki, güclü külək və ya intensiv günəş işığı dövrlərində
ehtiyacdan daha çox elektrik enerjisi istehsal olunur.
Birjada elektrik enerjisinin qiymətləri sonra sıfıra doğru və ya hətta mənfi əraziyə enir, bu isə
o deməkdir ki, alış üçün əlavə pul ödənilməlidir.
Buna baxmayaraq, külək turbini operatorları kilovat-saat başına 7,35 pens məbləğində zəmanətli enerji satış tarifini alırlar.
Günəş elektrik stansiyası operatorları hətta kilovat-saat başına 11–13 pens ödəyirlər.
Getdikcə daha çox, hətta külək enerjisi istehsalı həddən artıq olduqda belə, sistemə çoxlu elektrik enerjisinin daxil
olmasının qarşısını almaq üçün turbinlər dayandırılmalıdır.
Amma zavod dayanmış olsa belə, pul sanki operatorlar elektrik enerjisi istehsal etmiş kimi axmağa davam edir.
Bu, istehlakçılara 2022-ci ildə təxminən bir milyard avroya başa gəldi, onlar bunun əvəzinə heç nə almadılar.
4c) Şəbəkənin genişləndirilməsi xərcləri
Külək şərtlərinə görə əksər külək fermaları Şimali Almaniyada yerləşir.
Lakin Bavyera və Baden-Vürtemberqdəki sənaye obyektlərinə elektrik enerjisi çatdırmaq
üçün elektrik şəbəkəsi də genişləndirilməlidir.
Yüksək gərginlikli xətlərin zəruri genişləndirilməsinin 2045-ci ilə qədər 300 milyard avroya başa çatacağı,
şəhər və qəsəbələrdə paylayıcı şəbəkələr üçün isə əlavə 150 milyard avro tələb olunacağı gözlənilir.
Az küləkli cənub bölgəsində külək elektrik stansiyalarının genişləndirilməsini təşviq etmək üçün 2023-cü il EEG Aktı bu
bölgə üçün 50%-dən 60%-ə qədər korreksiya əmsalı nəzərdə tutur.
Bu o deməkdir ki, külək turbinləri cənubi Almaniyada mövcud subsidiyalarla iqtisadi cəhətdən işlədilə
bilmədiyindən, külək enerjisinə əlavə subsidiyalar veriləcək.
Müvəqqəti nəticə
Külək elektrik stansiyaları Almaniya kimi bir biznes məkanı üçün səmərəli deyil.
İdeoloji motivli siyasətin subsidiyaları olmasa, demək olar ki, heç bir investor bu texnologiyaya sərmayə qoymaz, çünki belə
müəssisələr rəqabət şəraitində bazarda rəqabət apara bilməzlər.
Bu şərtlər istehsal olunan elektrik enerjisini istehlakçılar üçün getdikcə daha əlçatmaz edir.
Fərdi şəxslər yaşayış səviyyələrini itirəcəklər və bizneslər getdikcə daha çox xaricə köçəcək.
İqtisadiyyat naziri Robert Habeck deyərdi: "Almaniyada sənaye iflasa uğramır, sadəcə istehsalı dayandırır."
Nəticə
Külək enerjisi bizə həmişə xüsusilə ekoloji cəhətdən təhlükəsiz və iqlim üçün əlverişli enerji növü kimi təqdim olunur.
Lakin gördüyümüz kimi, bunların heç biri doğru deyil.
Digər tərəfdən, bu enerji istehsalının etibarsız formasıdır və üstəlik, istehlakçılar üçün xüsusilə bahalıdır.
Amma niyə hələ də bunun ardınca gedilir və buna kimin marağı var?
Bu suala inandırıcı bir cavab aşağıdakılar ola bilər.
"Sən heç nə sahibi olmayacaqsan və xoşbəxt olacaqsan" 2016-cı ildə Dünya İqtisadi Forumunun (WEF) Danimarkalı siyasətçi İda
Auken-in esseyini xülasə edən videosundan götürülmüş cümlədir.
Ida Auken Dünya İqtisadi Forumunun Gənc Qlobal Liderlər proqramının üzvüdür.
Bu, Dünya İqtisadi Forumı və onun arxasındakı insanlar üçün ideal olardı.
Hər kəsin ehtiyacı olan hər şey xidmət kimi əldə edilir.
Bir tərəfdən, bu xidmət yaxşı biznes olardı, amma digər tərəfdən, hər kəs tamamilə şəffaf vətəndaşlara çevrilərdi.
Bunu əldə etmək üçün iqtisadiyyat və cəmiyyətdəki mövcud strukturlar əvvəlcə sökülməli, və əhali müqaviməti
olmadan bunu həyata keçirmək üçün plan tələb olunacaq.
Bütün malların bahalaşa biləcəyi təsəvvür edilə bilər, beləliklə əhali yaşayış xərclərini ödəyə
bilməyəcək və bütün yığımlarını xərcləməli olacaq.
Enerji xərcləri əksər malların qiymətinə daxil edilir, çünki onlar həmin malların istehsalı üçün zəruridir.
Beləliklə, elektrik enerjisi qiyməti malların qiymətini artırmaq üçün istifadə oluna biləcək bir vasitə olardı.
Nüvə elektrik stansiyaları bağlanıb və Rusiyaya qarşı sanksiyalar səbəbindən biz artıq ucuz təbii qaz almırıq.
Buna görə də elektrik enerjisi istehsal etmək üçün ən ucuz seçimlər yoxa çıxıb.
Ya külək enerjisindən kifayət qədər elektrik enerjisi mövcuddur və elektrik birjasında qiymət sıfıra
yaxınlaşır, ya da külək kifayət qədər deyil və elektrik enerjisi xaricdən yüksək qiymətə alınmalıdır.
Bu, elektrik enerjisinin qiymətini və beləliklə istehsal olunan malların qiymətini artırır.
Uzun müddətdə şirkətlər belə bir mühitdə yaşaya bilməzlər.
Onlar ya istehsalı tamamilə dayandırırlar, ya da köçüb gedirlər.
Qalan isə yüksək işsizlik səviyyəsinə malik əhaliyədir ki, yüksək enerji xərcləri səbəbindən artıq dolana bilmir.
WEF və onun dəstəkçiləri o zaman məqsədlərinə çatmış olardılar.
Elitlərin rəhmində olan və könüllü olaraq təslim olan bir əhali.