WEBVTT 00:01.199 --> 00:09.400 2023 елның 1 февралендә Германия Федератив Республикасында Җил энергиясе зоналары таләпләре турындагы закон гамәлгә керде. 00:09.400 --> 00:16.787 Бу канун белән федераль хөкүмәт штатларны 2032 ел ахырына кадәр җир мәйданнарының билгеле бер 00:16.787 --> 00:20.600 өлешен җил энергиясенә бүлеп куярга мәҗбүр итә. 00:20.600 --> 00:27.440 Берлин, Гамбург һәм Бремен шәһәр-дәүләтләре өчен бу нисбәт мәйданның 0,5 процентын тәшкил итә. 00:27.440 --> 00:33.679 Калган илләр өчен 1,8 проценттан 2,2 процентка кадәр. 00:33.679 --> 00:40.000 Бавариядә генә җил турбиналарын урнаштыру өчен бу якынча 1 270 квадрат километр мәйданны тәшкил итә. 00:40.000 --> 00:43.840 Зурлыгы Саарландның яртысы кадәр булган бер мәйдан. 00:43.840 --> 00:51.060 Бу максатка ирешү өчен Федераль Хөкүмәт Федераль табигатьне саклау турындагы законга үзгәрешләр кертте, шуның нәтиҗәсендә 00:51.060 --> 00:54.640 хәзер ландшафт саклау территорияләрен дә кулланырга мөмкин. 00:54.640 --> 01:02.079 Җил энергиясе – гамәли яктан чиге булмаган энергия чыганагы, аның потенциалын хәзерге вакытта бары тик өлешчә генә файдаланалар. 01:02.079 --> 01:06.680 Энергия күчүен яклаучылар моны һәрвакыт шулай тасвирлыйлар. 01:06.680 --> 01:12.068 Әлбәттә, максат шулай ук күп сөйләшенгән климат үзгәреше мәсьәләсе белән көрәшү дә, чөнки бу 01:12.068 --> 01:14.879 технология бернинди CO2 чыгару да булдырмаячак. 01:14.879 --> 01:21.207 Күп очракта гына ахыр нәтиҗә исәпкә алына яки массакүләм мәгълүмат чаралары өчен уңайлы итеп тәкъдим ителә, ә 01:21.207 --> 01:24.040 аны ирешү өчен күпме чыгым кирәк булуы исәпкә алынмый. 01:24.040 --> 01:28.079 Бу нигездә түбәндәге өлкәләргә тәэсир итә. 01:28.079 --> 01:31.280 1. Экологик йогынты 01:31.280 --> 01:39.922 «Экологик сәясәт» термины якынча 1970 елда барлыкка килде һәм ул кеше тормышының һәм табигатьнең табигый нигезләрен 01:39.922 --> 01:44.280 саклауга юнәлгән барлык сәяси тырышлыкларны үз эченә ала. 01:44.280 --> 01:48.799 Җил турбиналары да, диләр, тирә-якны саклау өчен урнаштырыла. 01:48.799 --> 01:52.200 Ләкин алар чынлап та әйләнә-тирә мохит өчен файдалымы? 01:52.200 --> 01:55.680 1а) Урманнарны кисү 01:55.680 --> 02:01.680 Элек урманың иң зур дошманнары корылык, давыллар һәм кабык бөҗәкләре иде. 02:01.680 --> 02:05.599 Ләкин хәзер җил турбиналары да бу санга кертелергә тиеш. 02:05.599 --> 02:13.299 Мәсәлән, Гессендагы Рейнхардсвальд урманында 195 елга кадәр үскән агачлары булган 29 гектар урман 18 02:13.299 --> 02:17.919 планлаштырылган җил турбинасы өчен киселеп алынырга мөмкин. 02:17.919 --> 02:25.520 Аннары урманны урман буларак кулланырга мөмкин түгел, ә агач бәйләнешләре булган сәнәгать корылмасы буларак кулланылачак. 02:25.520 --> 02:30.319 Урманга киселгән киң юллар күбрәк чиге барлыкка китерә. 02:30.319 --> 02:37.028 Мондый урыннарда үсүче агачлар җил һәм корылыкка күпкә ныграк дучар булу сәбәпле үләргә мөмкин, бу 02:37.028 --> 02:40.560 исә мондый ачыклыкларның тагын да киңәюенә китерә. 02:40.560 --> 02:49.276 Җил турбиналары урнаштырылганнан соң бу урынның кайбер өлешләре яңадан урманландырылачак, әмма табигатькә гумуска бай сәламәт 02:49.276 --> 02:53.039 урман катламын торгызу өчен күп дистә еллар кирәк булачак. 02:53.039 --> 02:56.319 1 b) Ресурсларны куллану 02:56.319 --> 03:06.240 Җил турбинасын төзү өчен мачта һәм ротор гына түгел, ә турбина өлешләрен ташу өчен яхшы үскән юл челтәре дә кирәк. 03:06.240 --> 03:10.479 Бөтен корылма тотрыклы булып калсын өчен, аңа ныклы нигез дә кирәк. 03:10.479 --> 03:14.840 Без моның өчен нәрсә кирәклеген Altdorfer Wald җил электр станциясе проектында күрә алабыз. 03:14.840 --> 03:21.000 Биредә биеклеге 285 метр булган утыз тугыз җил турбинасы урнаштырылачак. 03:21.000 --> 03:25.520 Бу корылмалар уртача чиркәү манарасыннан биш тапкырдан да биекрәк. 03:25.520 --> 03:31.080 Бу 1500 куб метр күләмендәге нигез таләп итә. 03:31.080 --> 03:39.400 Альтдорф урман очрагында 39 җил турбинасы өчен барлыгы 58 500 куб метр бетон кирәк булачак. 03:39.400 --> 03:47.879 Бу бетонны тапшыру өчен 7,5 куб метр сыйдырышлы мобиль бетон миксерлары барлыгы 15 600 рейс ясарга тиеш. 03:47.879 --> 03:54.660 Моннан тыш, 27 чакрым озынлыктагы юл өлешен киңәйтү өчен гравийны китерү максатыннан гравий йөкләгән 03:54.660 --> 03:58.039 йөк машиналарының 45 меңнән артык рейсы кирәк булачак. 03:58.039 --> 04:01.879 1c) Флора һәм фаунадагы үзгәрешләр 04:01.879 --> 04:06.520 Һәр ел саен меңләгән кажаннар һәм кошлар җил турбиналары корбанына әйләнә. 04:06.520 --> 04:13.354 Прогнозлар буенча, Германиядә генә дә ел саен якынча 200 000-дән артык кажан була, шуңа күрә 04:13.354 --> 04:17.439 кайбер кажан төрләре инде юкка чыгу куркынычы астында. 04:17.439 --> 04:21.759 Хайваннар өчен куркыныч фәкать аларның ротор пычакларына бәрелүдә генә түгел. 04:21.759 --> 04:27.560 Ротор пычак артындагы басым төшүе хайваннарның үпкәләрен һәм эчке органнарын шартлатып җибәрә. 04:27.560 --> 04:35.765 2017 елда үткәрелгән тикшеренүдә Германия Аэрокосмик Үзәге модель исәпләүләре нәтиҗәсендә ел саен якынча 1 200 04:35.765 --> 04:40.240 миллиард бөҗәк җил турбиннары корбанына әйләнүен ачыклаган. 04:40.240 --> 04:43.399 Бу көн саен якынча 3 миллиард бөҗәк дигән сүз. 04:43.399 --> 04:50.959 Ротор пычак­ларындагы очучы бөҗәкләр калдыклары да турбинаның нәтиҗәлелеген киметүгә өлеш кертә. 04:50.959 --> 04:56.560 Бу фәкать хайваннар популяцияләренә генә түгел, ә ландшафтка да куркыныч. 04:56.560 --> 05:03.759 Кайбер урыннарда таулы битләүләрдә агачлар киселә, бу исә туфрак эрозиясе һәм ком-таш агып төшү куркынычын арттыра. 05:03.759 --> 05:06.759 1 d) пычранган урыннар 05:06.759 --> 05:13.360 Җил турбиналары хәзерге вакытта 20 ел хезмәт итү вакыты өчен проектлана. 05:13.360 --> 05:17.600 Аннан соң бөтен системаны сүтеп алып, утильләштерергә туры киләчәк. 05:17.600 --> 05:23.319 Ләкин бетон нигезләрнең һәр очракта чынлап та алынып ташлануы бик шикле. 05:23.319 --> 05:30.312 Аларда булган токсиннар һәм композит материаллар аркасында канатларны эшкәртеп яңадан куллану концепциясе әле дә 05:30.312 --> 05:34.120 юк, шуңа күрә бу куркыныч калдыкларны утильләштерергә кирәк. 05:34.120 --> 05:41.480 Ротор пычаклары гына ел саен 20 000 тонна чүп-чар барлыкка китерә. Һәм бу тенденция арта бара. 05:41.480 --> 05:44.113 Вакытлыча нәтиҗә 05:44.113 --> 05:47.959 Яшел партия бервакыт тирә-юньне саклау өчен оештырылган иде. 05:47.959 --> 05:51.759 Шул арада, әмма, алар чынлыкта тирә-якны юк итү дәрәҗәсенә җиттеләр. 05:51.759 --> 05:59.469 Җиңелчек аркасында төзелеш проектлары туктатылган булса да, табигатьне саклау турындагы закон хәтта җил турбиналарына 05:59.469 --> 06:07.839 кагылышлы рәвештә үзгәртелде, нәтиҗәдә авызлыклар кебек күп кошлар төрләре җил электр энергиясе куркыныч астында дип саналмый. 06:07.839 --> 06:13.739 Табигатьне һәм биотөрлелекне саклау берлеге (NABU) йөкләгән юридик экспертиза нәтиҗәләре буенча, бу хәтта төрләрне 06:13.739 --> 06:17.000 саклауга кагылышлы гамәлдәге Европа Берлеге законын да бозган. 06:17.000 --> 06:23.245 Моннан тыш, әгәр бу технология бары тик шундый кыска вакыт өчен генә проектланган һәм аннары әле утильләштерүе хәл ителмәгән 06:23.245 --> 06:26.519 материаллар калдырып китсә, ул ресурсларны нәтиҗәле файдаланмый. 06:26.519 --> 06:32.879 Идеологик максатларга хәзер әйләнә-тирә мохитне саклауга караганда күбрәк игътибар бирелә. 06:32.879 --> 06:37.600 2. Климат үзгәрешләре 06:37.600 --> 06:42.759 Германиядә генә хәзерге вакытта 32 000 җил турбинасы эшли. 06:42.759 --> 06:52.439 Бу Оснабрюк университеты билгеләвенчә, соңгы 20 ел эчендә уртача җил тизлегенең 13% ка кимүенә китерде. 06:52.439 --> 06:56.279 Бу нәтиҗәләрсез булмаячак. 06:56.279 --> 06:59.879 2a) Һава әйләнеше үзгәртелде 06:59.879 --> 07:05.319 АКШ Германиягә караганда 2,5 тапкыр күбрәк җил энергиясе җитештерә. 07:05.319 --> 07:13.958 Бу җитди чаралар экватордан Төньяк полюска агып торган һава агымнарын кискен киметә ала, бу исә 07:13.958 --> 07:18.959 көньяк киңлекләрдә джет-стримның түбәнәюенә китерәчәк. 07:18.959 --> 07:26.051 Бу Төньяк полюс өстендәге һава катламнарының нечкәреп китүенә китерергә мөмкин, нәтиҗәдә 07:26.051 --> 07:29.839 чагылыш кими һәм бу төбәкнең җылынуына китерә. 07:29.839 --> 07:32.720 2b) Тупракның сусызлануы 07:32.720 --> 07:39.979 Җил турбиналары белән һава катламнары арасындагы үзара тәэсирләр өслек белән атмосфера арасындагы 07:39.979 --> 07:43.720 җылылык һәм дым агымнарына хәлиткеч йогынты ясый. 07:43.720 --> 07:48.279 Җил агымы җил турбиналары алдында акрынлаша һәм алар артында әйләндерелә. 07:48.279 --> 07:57.279 Һәр зур җил электр станциясендә шулай итеп атмосферадан дым алына, бигрәк тә җәй көне, һәм җир өсте өстәмә рәвештә җылытыла. 07:57.279 --> 08:04.079 Кытайда үткәрелгән соңгы тикшеренү җил электр станцияләренең тирә-юньгә китергән аяныч нәтиҗәләрен күрсәтә. 08:04.079 --> 08:09.000 Тикшерү Кытайның Монголия белән чигендәге җил электр станциясенең йогынтысын өйрәнде. 08:09.000 --> 08:15.279 Җирнең дымлылыгы ел саен 4,1% ка кимүе ачыкланды. 08:15.279 --> 08:25.519 Катлаулы механизмнар әле тулысынча аңлашылмаган, әмма җил электр станцияләре чыннан да алар урнашкан туфракны корытуга китерә. 08:25.519 --> 08:34.279 Иң начар очракта ул корылыкка һәм туфрак эрозиясенә китерергә мөмкин, һәм бу күренеш киңрәк перифериягә дә тарала ала. 08:34.279 --> 08:35.960 Вакытлыча нәтиҗә 08:35.960 --> 08:44.200 CO2 аркасында барлыкка килгән дип фаразланган климат үзгәрешләренә каршы тору өчен җил энергиясен куллануны алга этәрәләр. 08:44.200 --> 08:51.279 Тупракның коруы, аеруча, климат үзгәреше нәтиҗәсендә безгә гаҗәеп тәэсирле һәм апокалиптик образлар белән күрсәтелә. 08:51.279 --> 08:58.000 Ләкин соңгы тикшеренүләр күрсәткәнчә, бигрәк тә җил турбиналары корылыкка китерергә мөмкин. 08:58.000 --> 09:02.279 3. Сәламәтлеккә зыян 09:02.279 --> 09:07.539 Җил турбиналары төрле сәламәтлек проблемаларына китерергә мөмкин, мәсәлән, игътибарны туплауда 09:07.539 --> 09:10.840 авырлыклар, нервозлык, баш авыртулары һәм йокы бозылулары. 09:10.840 --> 09:15.519 Куркынычлар нигездә инфразвудтан һәм төшкән күләгәләрдән килә. 09:15.519 --> 09:19.519 Ләкин боз кыш көне дә куркыныч тудыра. 09:19.519 --> 09:22.440 3a) Боз 09:22.440 --> 09:28.039 Начар һава шартларында ротор пычакларында боз барлыкка килергә мөмкин. 09:28.039 --> 09:30.519 Аннары хәтта гомер өчен куркыныч та бар. 09:30.519 --> 09:36.960 Ротор канатлары боз кисәкләрен ерак араларга ыргыта ала. 09:36.960 --> 09:39.679 3b) Инфразвук 09:39.679 --> 09:46.159 Инфразвук — ешлыгы кеше ишетү диапазоныннан түбән булган тавыш, ягъни 16 герцтан түбән. 09:46.159 --> 09:53.639 Җил турбиналары янында яшәүче кайбер кешеләр ару, депрессия яки хәтта диңгез авыруы кебек симптомнар турында хәбәр итәләр. 09:53.639 --> 09:59.953 Йөрәк хирургы Кристиан Фридрих Фаль Майнц университет клиникасының инфразвуд эш төркеме 09:59.953 --> 10:03.080 җитәкчесе буларак бу күренешне фәнни яктан өйрәнгән. 10:03.080 --> 10:11.960 Аның сүзләренә караганда, бу хәл ротор канаты мачта буйлап үткәндә һаваны сыгырып, кыска һәм кискен импульслар тудырганда була. 10:11.960 --> 10:14.519 Инфразвут ачык һавада да тизләнә. 10:14.519 --> 10:17.960 Ул тавыш кебек кабул ителә, ләкин импульслы түгел. 10:17.960 --> 10:21.039 Биредә барлыкка килгән импульсларны физик яктан да сизеп була. 10:21.039 --> 10:28.080 Бу рок-концертта бас колонкалары каршында басып торган һәм тавышны физик яктан сизә алучы кунакка тиң. 10:28.080 --> 10:33.279 Ләкин җил турбинасы тарафыннан тудырылган импульслар күпкә көчлерәк. 10:33.279 --> 10:35.960 3c) Төшкән күләгә 10:35.960 --> 10:44.621 Кояш нурланганда җил турбиналары эшләгәндә хәрәкәтләнүче күләгә барлыкка килә, ул тәэсир иткән кешеләрдә игътибарны 10:44.621 --> 10:52.679 туплау авырлыклары, киеренкелек, баш авыртулары һәм йокы бозылулары кебек шактый уңайсызлыклар тудыра ала. 10:52.679 --> 11:01.759 Ротор салган күләгә күп кешегә күңелсез, чөнки ул яктырту дәрәҗәсендә периодик тибрәнүләр тудыра. 11:01.759 --> 11:11.403 Эмиссияләрне контроль итү буенча федераль/дәүләт эшче төркеменең таләпләре буенча, җил турбиналарын раслаганда йортның 11:11.403 --> 11:20.720 теоретик яктан мөмкин булган күләгә вакыты ел саен 30 сәгатьтән, көненә 30 минуттан артмавын тәэмин итәргә кирәк. 11:20.720 --> 11:28.567 Кирәк булганда, күләгә салуның чын дәвамлылыгын календарь елына 8 сәгать һәм көненә 30 минут белән чикләүне 11:28.567 --> 11:32.600 тәэмин итү өчен күчерү технологиясен кулланырга кирәк. 11:32.600 --> 11:41.600 Әгәр йорт берничә җил турбинасының төшкән күләгәсенә эләгсә, бу кагыйдәләр барлык турбиналар өчен бергә гамәлдә була. 11:41.600 --> 11:43.559 Вакытлыча нәтиҗә 11:43.559 --> 11:47.600 Гадәти гражданнар өчен пычратучы түли принцибы һәрвакыт гамәлдә. 11:47.600 --> 11:51.600 Бу шулай ук җил турбинасы операторларына да кагылмаска тиешме? 11:51.600 --> 12:00.470 Чөнки әгәр мондый корылма халык арасында сәламәтлек проблемалары тудыра дип расланса, ул билгеле бер сәгатьләр дәвамында тәэсир 12:00.470 --> 12:04.080 итү вакыты тулганмы-юкмы карамастан, ябылырга мәҗбүр булачак. 12:04.080 --> 12:09.360 Бу исә бу үсемлекләрнең ни өчен беренче чиратта расланганы турында сорау тудыра. 12:09.360 --> 12:14.320 4. Энергетика күчүе арзан булмаячак 12:14.320 --> 12:18.799 4a) Җил турбиналарының фактик эшчәнлеге 12:18.799 --> 12:24.320 Операторлар җил электр станцияләренең кулланылыш дәрәҗәләрен дәүләт серенә тиң саклыйлар. 12:24.320 --> 12:31.039 «Neue Zürcher Zeitung» газетасы Германиядәге 18 000 җил турбинасын тикшерде – уйландырырлык нәтиҗәләр белән. 12:31.039 --> 12:40.399 Тикшерелгән электр станцияләренең якынча дүртенче өлеше хәтта 20% куәт коэффициентына да ирешмәде. 12:40.399 --> 12:46.279 Үсемлекләрнең бары тик 15%ында кулланылыш дәрәҗәсе 30%тан артык дип бәяләнде. 12:46.279 --> 12:49.960 Буларның күпчелеге диңгез ярында урнашкан. 12:49.960 --> 12:53.399 4b) Зыянны кулланучылар каплый 12:53.399 --> 12:59.199 2024 елның гыйнвар ахырында дүрт электр челтәре операторы җил һәм кояш энергиясе безгә 12:59.199 --> 13:02.639 ничәгә төшүен күрсәткән исәп-хисапны тәкъдим итте. 13:02.639 --> 13:07.989 Җил һәм кояш электр станцияләренең киңәюе көчле җилләр яки көчле кояш нурлары вакытында 13:07.989 --> 13:11.679 кирәклесеннән күбрәк электр энергиясе җитештерелүен аңлата. 13:11.679 --> 13:17.845 Биржада электр энергиясе бәяләре аннары нольгә якын яки хәтта тискәре территориягә төшә, бу сатып 13:17.845 --> 13:20.960 алу өчен өстәмә акча түләргә туры килүен аңлата. 13:20.960 --> 13:28.480 Шулай да, җил турбинасы операторлары киловатт-сәгатькә 7,35 пенс күләмендә гарантияләнгән сату тарифын алалар. 13:28.480 --> 13:33.039 Кояш электр станциясе операторлары хәтта киловатт-сәгатькә 11–13 пенс түлиләр. 13:33.039 --> 13:37.917 Һава җитештерү артык күп булганда да, системага артык күп электр энергиясе керүне 13:37.917 --> 13:40.879 булдырмас өчен турбиналарны сүндерү кирәк була бара. 13:40.879 --> 13:46.159 Ләкин завод туктап торса да, акча агып тора, операторлар электр энергиясе җитештергән кебек. 13:46.159 --> 13:55.600 Бу 2022 елда кулланучыларга якынча бер миллиард еврога төште, ә алар берни дә алмадылар. 13:55.600 --> 13:59.600 4c) Тармакны киңәйтү чыгымнары 13:59.600 --> 14:05.120 Җил шартлары аркасында күпчелек җил электр станцияләре Төньяк Германиядә урнашкан. 14:05.120 --> 14:10.160 Ләкин Бавария һәм Баден-Вюртембергтагы сәнәгать объектларына электр энергиясен 14:10.160 --> 14:13.039 җиткерү өчен электр челтәрен дә киңәйтергә кирәк. 14:13.039 --> 14:23.263 Югары көчәнешле линияләрне кирәкле киңәйтү 2045 елга кадәр 300 миллиард еврога төшәчәк дип көтелә, ә шәһәр һәм бистәләрдәге 14:23.263 --> 14:28.240 тарату челтәрләре өчен тагын 150 миллиард евро кирәк булачак. 14:28.240 --> 14:37.891 Җил тизлеге түбән булган көньяк төбәгендә җил электр станцияләрен киңәйтүне стимуллаштыру өчен, 2023 елгы EEG законы бу 14:37.891 --> 14:42.919 төбәк өчен 50%-тан 60%-ка кадәр төзәтү коэффициентын караган. 14:42.919 --> 14:52.701 Бу димәк, җил турбиналары хәзерге субсидияләр белән Көньяк Германиядә икътисади яктан эшләтеп булмагач, 14:52.701 --> 14:57.639 җил энергиясенә алга таба да субсидияләр биреләчәк. 14:57.639 --> 14:59.840 Вакытлыча нәтиҗә 14:59.840 --> 15:05.519 Җил электр станцияләре Германия кебек бизнес урыны өчен нәтиҗәле түгел. 15:05.519 --> 15:12.996 Идеологик мотивлы сәясәт субсидияләре булмаса, бу технологиягә инвестиция салучылар бик аз булыр иде, чөнки мондый 15:12.996 --> 15:16.080 корылмалар көндәшлек шартларында базарда ярыша алмас иде. 15:16.080 --> 15:22.679 Бу шартлар җитештерелгән электр энергиясен кулланучылар өчен көннән-көн кыйммәтрәк итә. 15:22.679 --> 15:29.159 Шәхси затлар яшәү дәрәҗәсен югалтачак, ә бизнеслар көннән-көн күбрәк чит илгә күчәчәк. 15:29.159 --> 15:39.080 Икътисад министры Роберт Хабек болай диячәк: «Германиядә сәнәгать банкрот түгел, ул бары тик җитештерүне туктата». 15:39.080 --> 15:41.279 Йомгак 15:41.279 --> 15:48.919 Җил энергиясе безгә һәрвакыт аеруча экологик яктан дус һәм климатка файдалы энергия төре буларак тәкъдим ителә. 15:48.919 --> 15:51.799 Ләкин, күргәнебезчә, боларның берсе дә дөрес түгел. 15:51.799 --> 15:59.159 Икенче яктан, ул ышанычсыз энергия җитештерү формасы һәм, өстәвенә, кулланучылар өчен аеруча кыйммәтле. 15:59.159 --> 16:03.519 Ләкин ни өчен аны әле дә эзлиләр, һәм кемгә ул кызык? 16:03.519 --> 16:06.559 Бу сорауга ышанычлы җавап түбәндәгечә булырга мөмкин. 16:06.559 --> 16:15.846 «Син бернигә дә ия булмаячаксың һәм бәхетле булачаксың» — 2016 елда Дөнья икътисади форумы (WEF) чыгарган видеода Дания 16:15.846 --> 16:20.840 сәясәтчесе Ида Аукенның эссесен кыскача йомгаклап биргән җөмлә. 16:20.840 --> 16:24.600 Ида Аукен — Дөнья икътисади форумының Яшь глобаль лидерлар программасы әгъзасы. 16:24.600 --> 16:28.600 Бу Дөнья икътисади форумы һәм аны арттан торучылар өчен идеаль булыр иде. 16:28.600 --> 16:32.399 Һәркемгә кирәк булган барлык нәрсә хезмәт буларак бирелә. 16:32.399 --> 16:39.799 Бер яктан, бу хезмәт яхшы бизнес булыр иде, әмма икенче яктан, һәркем тулысынча ачык гражданнарга әйләнер иде. 16:39.799 --> 16:46.597 Бу максатка ирешү өчен икътисадта һәм җәмгыятьтәге хәзерге структураларны беренче чиратта таркатырга кирәк булыр иде, 16:46.597 --> 16:50.200 һәм моны халык каршы тормасын өчен план төзү зарур булыр иде. 16:50.200 --> 16:57.115 Барлык товарлар да кыйммәтләнергә мөмкин, шуның нәтиҗәсендә халык яшәү чыгымнарын каплый алмас 16:57.115 --> 17:00.720 һәм бөтен саклык акчаларын тотарга мәҗбүр булыр. 17:00.720 --> 17:07.640 Энергия чыгымнары күпчелек товарлар бәясенә кертелә, чөнки аларны җитештерү өчен энергия кирәк. 17:07.640 --> 17:14.480 Шулай итеп, электр энергиясе бәясе товарлар бәясен күтәрү өчен кулланыла ала торган рычаг булыр иде. 17:14.480 --> 17:20.880 Атом электр станцияләре ябылды, һәм Русиягә карата кертелгән санкцияләр аркасында без хәзер арзан табигый газ ала алмыйбыз. 17:20.880 --> 17:26.319 Шуңа күрә электр энергиясе җитештерүнең иң арзан вариантлары юкка чыкты. 17:26.319 --> 17:34.071 Яисә җил энергиясеннән күп электр энергиясе бар һәм электр биржасында аның бәясе нульгә якынлаша, яисә җил җитми һәм электр 17:34.071 --> 17:37.079 энергиясен чит илдән кыйммәт бәягә сатып алырга туры килә. 17:37.079 --> 17:42.559 Бу электр энергиясе бәясен күтәрә һәм шуның белән җитештерелгән товарлар бәясен дә арттыра. 17:42.559 --> 17:46.559 Озак вакыт эчендә компанияләр мондый мохиттә яши алмаслар иде. 17:46.559 --> 17:51.359 Алар яисә җитештерүне бөтенләй туктаталар, яисә эмиграцияләнәләр. 17:51.359 --> 18:00.519 Нәтиҗәдә калган – югары эшсезлек дәрәҗәсенә ия халык, ул югары энергия бәяләре аркасында үз чыгымнарын каплый алмый. 18:00.519 --> 18:04.319 Дөнья икътисади форумы һәм аның яклаучылары шул вакытта үз максатларына ирешкән булырлар иде. 18:04.319 --> 18:08.680 Элиталарның мәрхәмәтенә калган һәм теләп буйсынучы халык.