2023-yil 1-fevralda Germaniya Federativ Respublikasida Shamol energiyasi hududiy talablar to'g'risidagi qonun kuchga kirdi.
Ushbu qonun bilan federal hukumat federal shtatlarni 2032 yil oxirigacha yer maydonlarining ma'lum bir
foizini shamol energiyasiga ajratishga majbur qilmoqda.
Berlin, Gamburg va Bremen shahar davlatlari uchun bu nisbat maydonning 0,5 foizini tashkil etadi.
Boshqa mamlakatlar uchun esa 1,8 foizdan 2,2 foizgacha.
Faqat Bavariyada shamol turbinalari uchun bu taxminan 1 270 kvadrat kilometrni tashkil etadi.
Zararlandning yarim kattalikdagi hududi.
Ushbu maqsadga erishish uchun Federal hukumat Federal tabiatni muhofaza qilish to'g'risidagi qonunni
o'zgartirib, endi landshaftni muhofaza qilish hududlaridan ham foydalanish mumkin bo'ldi.
Shamol energiyasi deyarli tugal bo'lmaydigan energiya manbai bo'lib, uning salohiyati hozirda faqat qisman foydalanilmoqda.
Energiya o'tishini tarafdorlari buni har doim shunday tasvirlaydilar.
Albatta, maqsad shuningdek keng muhokama qilinayotgan iqlim o'zgarishi muammosiga qarshi kurashishdir, chunki
bu texnologiya hech qanday CO2 chiqindilari chiqarmaydi.
Ko'pincha bo'lgani kabi, faqat yakuniy natija hisobga olinadi yoki ommaviy axborot vositalarida samarali
tarzda taqdim etiladi, ammo unga erishish uchun qancha xarajat kerak bo'lishi inobatga olinmaydi.
Bu asosan quyidagi sohalarga ta'sir qiladi.
1. Atrof-muhitga ta'sir
Atrof-muhit siyosati atamasi taxminan 1970-yillarda paydo bo'lgan bo'lib, u inson hayoti va tabiatning tabiiy poydevorlarini
saqlashga qaratilgan barcha siyosiy sa'y-harakatlarni anglatadi.
Shuningdek, shamol turbinalari atrof-muhitni muhofaza qilish maqsadida o'rnatilayotgani aytilmoqda.
Ammo ular atrof-muhit uchun haqiqatan ham ne'matmi?
1a) O'rmonlarni kesish
O'tmishda o'rmonning eng katta dushmanlari qurg'oqchilik, bo'ronlar va po'stloq chivinlari edi.
Ammo endi shamol turbinalari ham ushbu ko'rsatkichga kiritilishi kerak.
Masalan, Hessening Reinhardswald o'rmonida 195 yilgacha bo'lgan daraxtlar o'sgan 29 gektar o'rmon 18 ta rejalashtirilgan
shamol turbinalari uchun kesib tashlanishi mumkin.
Keyinchalik o'rmon endi o'rmon sifatida ishlatilmaydi, balki daraxt bog'lanishlariga ega sanoat inshooti sifatida ishlatiladi.
O'rmonga kesilgan keng yo'laklar ko'proq chegara hosil qiladi.
Bunday joylarda o'sayotgan daraxtlar shamol va qurg'oqchilikka ancha ko'proq duchor bo'lgani uchun nobud bo'lishi mumkin,
bu esa bunday ochiqliklarning yanada kengayishiga olib keladi.
Garchi shamol turbinalari qurilgach hududning ayrim qismlari qayta o'rmonlashtirilsa-da, tabiatga humusga boy sog'lom
o'rmon tagi qatlamini tiklash uchun o'nlab yillar kerak bo'ladi.
1 b) Resurslardan foydalanish
Shamol turbinasini qurish uchun nafaqat mast va rotor zarur, balki turbina komponentlarini tashish uchun
yaxshi rivojlangan yo'l tarmog'i ham talab etiladi.
Butun tuzilmaning barqaror bo'lib qolishini ta'minlash uchun unga mustahkam poydevor ham kerak.
Biz Altdorfer Wald shamol elektr stansiyasi loyihasida buning uchun nima kerakligini ko'rishimiz mumkin.
Bu yerda balandligi 285 metr bo'lgan o'ttiz to'qqizta shamol turbinalari o'rnatiladi.
Ushbu inshootlar o'rtacha cherkov minorasidan besh baravardan ortiq baland.
Buning uchun 1 500 kubometr hajmli poydevor talab etiladi.
Altdorf o'rmonida 39 ta shamol turbinalari uchun jami 58 500 kubometr beton kerak bo'ladi.
Ushbu betonni yetkazib berish uchun 7,5 kubometr sig'imli mobil beton aralashtirgichlar jami 15 600 ta safar qilishi kerak.
Bundan tashqari, 27 kilometr uzunlikdagi yo'l bo'lagini kengaytirish uchun zarur qum-shag'alni
yetkazib berish uchun shag'al yuk mashinalarining 45 000 dan ortiq safarlari talab etiladi.
1c) Flora va fauna o'zgarishlari
Har yili minglab yarasalar va qushlar shamol turbinalari qurboniga aylanadi.
Taxminlarga ko'ra, faqat Germaniyada har yili taxminan 200 000 dan ortiq yarasalar bo'ladi, shuning uchun ayrim
yarasa turlari allaqachon yo'qolish xavfi ostida turibdi.
Hayvonlar uchun xavf nafaqat ularning rotor pichoqlariga urilishida emas.
Rotor pichoqlari ortidagi bosim pasayishi hayvonlarning o'pka va ichki a'zolarining yorilishiga olib keladi.
2017 yilda o'tkazilgan tadqiqotda Germaniya Aerokosmik Markazi model hisob-kitoblaridan foydalangan holda har
yili taxminan 1 200 milliard hasharot shamol turbinalarining qurboniga aylanishini aniqladi.
Bu kuniga taxminan 3 milliard hasharot degani.
Rotor pichoqlari ustidagi uchuvchi hasharotlar qoldiqlari ham turbina
samaradorligidagi yo'qotishlarni oshirishga hissa qo'shadi.
Bu nafaqat hayvonlar populyatsiyasiga, balki landshaftga ham tahdid soladi.
Ba'zi joylarda tepaliklarda daraxtlar kesilmoqda, bu esa keyinchalik tuproq
eroziyasi va tuproq qulashlari xavfini oshiradi.
1 d) Ifloslangan joylar
Shamol turbinalari hozirda 20 yillik xizmat muddati uchun mo'ljallangan.
Shundan so'ng, butun tizimni demontaj qilib, utilizatsiya qilish kerak bo'ladi.
Biroq, beton poydevorlar har bir holatda haqiqatan ham olib tashlanadimi, bu juda shubhali.
Ular tarkibidagi toksinlar va kompozit materiallar tufayli qanotlarni qayta ishlash tushunchasi hanuzgacha mavjud
emas, shuning uchun bu xavfli chiqindi tashlanishi kerak.
Faqat rotor pichoqlari yillik 20 000 tonna chiqindi hosil qiladi. Va bu tendensiya ortib bormoqda.
Vaqtinchalik xulosasi
Yashil Partiya bir paytlar atrof-muhitni muhofaza qilish uchun tuzilgan edi.
Shu orada esa ular atrof-muhitni yo'q qilish nuqtasiga yetib qolishdi.
Qandaytosh hasharoti mavjudligi sababli qurilish loyihalari to'xtatilgan bo'lsa-da, tabiatni muhofaza qilish to'g'risidagi
qonun shamol turbinalari uchun ham o'zgartirilib, masalan, leyleklar kabi ko'plab qush turlari shamol
energiyasidan endi xavf ostida deb hisoblanmaydi.
Tabiiy muhit va biologik xilma-xillikni muhofaza qilish uyushmasi (NABU) buyurtma qilgan huquqiy xulosaga
ko'ra, bu hatto turlarni muhofaza qilishga oid amaldagi Yevropa Ittifoqi qonunlarini ham buzgan.
Bundan tashqari, agar bu texnologiya faqat qisqa muddat uchun mo'ljallangan bo'lsa va hali
utilizatsiyasi aniqlanmagan materiallarni ortda qoldirsa, u resurslardan samarali foydalanmaydi.
Ideologik maqsadlarga endi atrof-muhitni muhofaza qilishdan ko'ra ko'proq e'tibor qaratilmoqda.
2. Iqlim o'zgarishlari
Hozirda faqat Germaniyada 32 000 ta shamol turbinalari ishlayapti.
Bu Osnabrück universiteti aniqlashicha, so'nggi 20 yil ichida o'rtacha shamol tezligining 13% ga kamayishiga olib keldi.
Bu oqibatlarsiz bo'lmaydi.
2a) Havo aylanishi o'zgartirildi
Qurilgan Shtatlar Germaniyaga qaraganda 2,5 baravar ko'proq shamol energiyasini ishlab chiqaradi.
Ushbu jiddiy aralashuvlar ekvatoridan Shimoliy qutbga oqadigan havo oqimlarini keskin kamaytirishi mumkin, bu esa
janubiy kengliklarda jet oqimining pastlashiga olib keladi.
Bu Shimoliy qutb ustidagi havo qatlamlarining yupqalashishiga olib kelishi mumkin,
natijada aks ettirish kamayadi va mintaqa isitiladi.
2b) Tuproqni quritish
Shamol turbinalari bilan havo qatlamlari o'rtasidagi o'zaro ta'sirlar yuza va atmosfera o'rtasidagi issiqlik
hamda namlik oqimlariga hal qiluvchi ta'sir ko'rsatadi.
Havo oqimi shamol turbinalari oldida sekinlashadi va ularning ortida aylanib oqadi.
Har bir yirik shamol elektr stansiyasida, ayniqsa yozda, havodan namlik shunday olinadi va yer qo'shimcha tarzda qiziydi.
Xitoyda yaqinda o'tkazilgan tadqiqot shamol elektr stansiyalarining atrof-muhitga halokatli oqibatlarini ko'rsatadi.
Tadqiqot Xitoyning Mongoliya bilan chegarada joylashgan shamol elektr stansiyasining ta'sirini o'rgandi.
Tuproq namligi har yili 4,1% ga kamaygani aniqlandi.
Murakkab mexanizmlar hali to'liq tushunilmagan, lekin shamol elektr stansiyalari ular qurilgan
tuproqni haqiqatan ham quritishiga olib kelishi aniq.
Eng yomon holatda bu qurg'oqchilik va tuproq eroziyasiga olib kelishi mumkin, bu esa kengroq atrofga ham tarqalishi mumkin.
Vaqtinchalik xulosasi
CO2 tufayli deyishlaricha yuzaga kelgan iqlim o'zgarishiga qarshi kurashish maqsadida shamol
energiyasidan foydalanish rag'batlantirilmoqda.
Ayniqsa tuproqning qurgashi bizga iqlim o'zgarishi oqibatida ta'sirchan tarzda va
apokaliptik tasvirlar bilan taqdim etilmoqda.
Biroq, so'nggi tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, ayniqsa shamol turbinalari qurg'oqchilikka olib kelishi mumkin.
3. Sog'liqqa yetkazilgan zarar
Shamol turbinalari diqqatni jamlashda qiyinchiliklar, asabiylik, bosh og'rig'i va uyqu buzilishlari
kabi turli sog'liq muammolariga sabab bo'lishi mumkin.
Xavflar asosan infrasovund va tushgan soyalardan kelib chiqadi.
Biroq, muz ham qishda xavf tug'diradi.
3a) Muz
Nomaqbul ob-havo sharoitida rotor pichoqlari ustida muz hosil bo'lishi mumkin.
Keyin hayot uchun ham xavf tug'iladi.
Rotor pichoqlari muz bo'laklarini uzoq masofalarga uloqtirishi mumkin.
3b) Infratovush
Infratovush — bu chastotasi inson eshitish diapazonidan past bo'lgan tovush, ya'ni 16 gertsdan past.
Shamol turbinalari yaqinida yashovchi ba'zi odamlar charchoq, depressiya yoki hatto dengiz
kasalligiga o'xshash alomatlarni bildiradilar.
Yurak jarrohisi Kristian Fridrix Fahl Maynts universiteti kasalxonasidagi infratovush bo'yicha ishchi guruh
rahbari sifatida bu hodisani ilmiy jihatdan o'rganib chiqqan.
Unga ko'ra, bu rotor pichog'i mast bo'ylab harakatlanib, havoni siqib, qisqa va tik impulslar hosil qilganda sodir bo'ladi.
Infratovush ochiq havoda ham tezlashadi.
U shovqin sifatida qabul qilinadi, lekin pulsatsiyalanmaydi.
Bu yerda yuzaga keladigan impulslar jismonan ham sezilishi mumkin.
Bu rok konsertida bass karnaylari oldida turgan va tovushni jismonan his qila oladigan tomoshabinga o'xshaydi.
Biroq, shamol turbinasidan hosil bo'lgan impulslar ancha kuchliroqdir.
3c) Soyabon
Quyosh porlaganda shamol turbinalarining ishlashi harakatlanuvchi soyani hosil qiladi, bu esa ta'sirlanganlarda diqqatni
jamlash muammolari, asabiylik, bosh og'rig'i va uyqu buzilishlari kabi sezilarli noqulayliklarga olib kelishi mumkin.
Rotorning soyasi ko'plab odamlar uchun yoqimsiz, chunki u yorqinlikda davriy o'zgarishlarga sabab bo'ladi.
Emissiyalarni nazorat qilish bo'yicha Federal/Davlat ishchi guruhining ma'lumotlariga ko'ra, shamol turbinalarini
tasdiqlashda uyning nazariy jihatdan mumkin bo'lgan soyabon davomiyligi kalendar yiliga 30 soatdan yoki
kuniga 30 daqiqadan oshmasligi ta'minlanishi kerak.
Zarur bo'lganda, almashtirish texnologiyasidan foydalanish kerak, shunda soyani tashlashning haqiqiy davomiyligi har bir kalendar
yili uchun 8 soat va har kuni 30 daqiqa bilan cheklanadi.
Agar uy bir nechta shamol turbinalarining tushgan soyalariga duch kelsa, bu qiymatlar
barcha turbinalarga birgalikda tatbiq etiladi.
Vaqtinchalik xulosasi
Oddiy fuqarolar uchun ifloslovchi to'laydi tamoyili har doim amal qiladi.
Bu shamol turbinalari operatorlariga ham tegishli bo'lmasmidi?
Chunki agar bunday muassasa aholi orasida sog'liq muammolariga sabab ekanligi isbotlansa, belgilangan muddat
davomida ta'sirga uchragan soatlar soni yetgan-yetmaganidan qat'i nazar, uni yopishga to'g'ri keladi.
Bu esa avvalo bu o'simliklar nima uchun tasdiqlanganligi savolini tug'diradi.
4. Energiya o'tishi qimmatlashib bormoqda
4a) Shamol turbinalarining haqiqiy ishlashi
Operatorlar shamol elektr stansiyalarining foydalanish darajalarini davlat siri kabi qo'riqlaydilar.
Neue Zürcher Zeitung gazetasi Germaniyadagi 18 000 ta shamol turbinalarini o'rganib
chiqdi – xulosalari esa ogohlantiruvchi bo'ldi.
Tahlil qilingan elektr stansiyalarining deyarli chorak qismi 20% quvvat koeffitsientiga ham erisha olmadi.
Faqat 15% zavodlarda taxminiy foydalanish darajasi 30% dan yuqori bo'lgan.
Ularning deyarli barchasi qirg'oqqa yaqin joylashgan.
4b) Yo'qotish uchun iste'molchilar to'laydi
2024 yil yanvar oyining oxirida to'rtta elektr tarmog'i operatori shamol va quyosh energiyasining bizga
qancha turishini ko'rsatadigan hisob-kitobni taqdim etdi.
Shamol va quyosh elektr stansiyalarining kengayishi shuni anglatadiki, kuchli shamol yoki kuchli quyosh nuri davrlarida
zarur bo'lgandan ortiq elektr energiyasi ishlab chiqariladi.
Birjada elektr energiyasi narxlari nolga yaqinlashadi yoki hatto salbiy hududga tushadi, bu esa sotib olish
uchun qo'shimcha pul to'lanishi kerakligini anglatadi.
Shunga qaramay, shamol turbinalari operatorlari kilovatt-soat uchun 7,35 pens miqdorida
kafolatlangan sotib olish tarifini oladilar.
Quyosh elektr stansiyasi operatorlari hatto kilovatt-soat uchun 11 dan 13 pensgacha to'laydilar.
Kundan kunga, shamol energiyasi ishlab chiqarilishi ortiqcha bo'lsa ham, tizimga ortiqcha elektr
energiyasi kirib kelishini oldini olish uchun shamol turbinalari o'chirilishiga to'g'ri kelmoqda.
Ammo zavod to'xtab turganda ham, pul oqimi davom etaveradi, go'yo operatorlar elektr energiyasini ishlab chiqargan bo'lsa.
Bu 2022 yilda iste'molchilarga taxminan bir milliard yevro turdi, ular buning evaziga hech narsa olmadi.
4c) Tarmoqni kengaytirish xarajatlari
Shimoliy Germaniyada shamol sharoitlari tufayli aksariyat shamol elektr stansiyalari joylashgan.
Biroq, Bavariya va Baden-Virtembergdagi sanoat obyektlariga elektr energiyasini yetkazish
uchun elektr tarmog'ini ham kengaytirish kerak.
Yuqori kuchlanishli liniyalarni zarur kengaytirish 2045 yilga borib 300 milliard yevro turishi kutilmoqda,
shahar va qishloqlardagi taqsimlash tarmoqlari uchun esa yana 150 milliard yevro zarur bo'ladi.
Kam shamolli janubiy mintaqada shamol elektr stansiyalarining kengayishini rag'batlantirish maqsadida, 2023
yilgi EEG qonuni ushbu mintaqa uchun 50% dan 60% gacha tuzatish koeffitsientini nazarda tutadi.
Bu shuni anglatadiki, shamol turbinalari hozirgi subsidiyalar bilan Janubiy Germaniyada iqtisodiy jihatdan
ishga tushirilishi mumkin emasligi sababli, shamol energiyasiga qo'shimcha subsidiyalar ajratiladi.
Vaqtinchalik xulosasi
Shamol elektr stansiyalari Germaniya kabi biznes joylashuvi uchun samarali emas.
Ideologik siyosatdan keladigan subsidiyalarsiz deyarli hech bir investor bu texnologiyaga sarmoya kiritmas edi, chunki
bunday zavodlar raqobatli sharoitda bozorda kurasha olmas edi.
Ushbu sharoitlar ishlab chiqarilgan elektr energiyasini iste'molchilar uchun tobora qimmatroq qilmoqda.
Shaxsiy shaxslar o'z turmush darajasini yo'qotadi va korxonalar tobora ko'proq chet elga ko'chib ketadi.
Iqtisodiyot vaziri Robert Habeck shunday deydi: "Germaniyada sanoat bankrot emas, u shunchaki ishlab chiqarishni to'xtatadi."
Xulosa
Shamol energiyasi bizga har doim ayniqsa atrof-muhit va iqlim uchun foydali energiya turi sifatida taqdim etiladi.
Ammo, ko'rib turganimizdek, ulardan hech biri ham to'g'ri emas.
Boshqa tomondan, bu energiya ishlab chiqarishning ishonchsiz shakli bo'lib, bundan tashqari,
iste'molchilar uchun ayniqsa qimmatga tushadi.
Ammo nega u hanuzgacha davom ettirilmoqda va bunga kimning qiziqishi bor?
Ushbu savolga ishonarli javob quyidagicha bo'lishi mumkin.
"Siz hech narsaga egalik qilmayapsiz va baxtli bo'lasiz" — bu Jahon Iqtisodiy Forumi (WEF)ning 2016 yildagi
videodan olingan ibora bo'lib, u Daniyalik siyosatchi Ida Aukenning maqolasini qisqacha ifodalaydi.
Ida Auken Jahon Iqtisodiy Forumi (WEF)ning Yosh Global Yetakchilar dasturiga a'zo.
Bu WEF va uning ortidagi odamlar uchun ideal bo'lardi.
Har kimga kerak bo'lgan hamma narsa xizmat sifatida qabul qilinadi.
Bir tomondan, bu xizmat yaxshi biznes bo'lardi, lekin boshqa tomondan, hamma mutlaqo shaffof fuqarolarga aylanib qolardi.
Buni amalga oshirish uchun iqtisodiyot va jamiyatdagi mavjud tuzilmalar avvalo buzilishi, shuningdek, aholining qarshiligisiz
buni amalga oshirish uchun reja tuzilishi kerak bo'ladi.
Barcha tovarlar qimmatlashib ketishi mumkin, shunda aholi o'z yashash xarajatlarini qoplashga qodir
bo'lmaydi va barcha jamg'armalarini sarflashga majbur bo'ladi.
Energiya xarajatlari ko'pgina tovarlar narxiga kiritiladi, chunki ularni ishlab chiqarish uchun energiya zarur.
Shunday qilib, elektr energiyasi narxi tovarlar narxini oshirish uchun ishlatilishi mumkin bo'lgan ta'sir vositasi bo'lardi.
Yadro elektr stansiyalari yopildi va Rossiyaga qarshi sanksiyalar tufayli biz endi arzon tabiiy gaz olmaymiz.
Shunga muvofiq, elektr energiyasini ishlab chiqarishning eng arzon variantlari yo'qoldi.
Yoki shamol energiyasidan ko'p elektr energiyasi mavjud bo'lib, elektr birjasidagi narxi deyarli nolga yaqinlashmoqda,
yoki shamol yetarli emas va elektr energiyasini chet eldan qimmat narxlarda sotib olishga to'g'ri keladi.
Bu elektr energiyasining narxini va shu bilan birga ishlab chiqarilgan tovarlarning narxini oshiradi.
Uzoq muddatda kompaniyalar bunday muhitda omon qololmaydi.
Ular ishlab chiqarishni butunlay to'xtatadilar yoki emigratsiya qiladilar.
Orttda yuqori ishsizlik darajasiga ega aholi qolmoqda, ular yuqori energiya xarajatlari
tufayli kunlik ehtiyojlarini qondira olmayapti.
Jahon iqtisodiy forumi va uning homiylari shunda o'z maqsadlariga erishgan bo'lardi.
Elitalarning rahm-shafqatiga tayanib, ixtiyoriy bo'ysunadigan aholi.