WEBVTT

00:00.128 --> 00:10.375
WHO e tlameha ho hanelwa ho ba le semolao sefe kapa sefe
sa ho ikhapela matla kapa ho fuwa matla a eketsehileng.

00:10.375 --> 00:18.033
Ha ho so ka ho pakoa, empa ho hlokahala hore re behe pheletso
mona. Ema! Mme ke feela ha liphoso kaofela li

00:18.033 --> 00:25.084
se li lokisitsoe moo re ka buang ka
litumellano tse ncha, empa ka sebele eseng pele ho moo.

00:25.084 --> 00:33.814
Hantle, ho na le ntlha e 'ngoe ea bohlokoa eo ho lokelang ho e
hopola, e leng hore liphetoho tse joalo li ka etswa kgetho

00:33.814 --> 00:42.288
feela haeba mofuta wa ho qetela wa kgetho o isitswe ho Lekgotla
la Lefatshe la Bophelo bonyane dikgwedi tse nne esale pele.

00:42.288 --> 00:49.870
Kahoo, seo se bolela hore e ka ba khahlanong le melao ea bona –
joalo ka ha ho boletsoe Karolong ea 55(2) ea Melaoana ea Bophelo

00:49.870 --> 00:55.200
bo Botle – e ka ba khahlanong le melao ea bona
ea ts'ebetso ea WHO haeba ba ne ba batla ho

00:55.200 --> 00:58.846
voutela eona hona joale qetellong ea Mots'eanong.

00:58.846 --> 01:04.120
E, litekanyetso tsa tlhahlobo li
bonolo haholo ha u qala ho li sheba.

01:04.120 --> 01:10.880
Pele ho tsohle, re le baahi, re tlameha ho ipotsa: na
tlhahlobo e ncha e sebetsang e kile ea etsahala? E kapa che?

01:10.880 --> 01:15.720
Mme sa bobedi, na melao ya semmuso ya
tsamaiso ya WHO e ile ya latelwa? E kapa tjhe?

01:15.720 --> 01:21.340
Mme hobane tjhe, ho bolela hore ha e
ka ke ya voutelwa. Ho bonolo jwalo.

01:21.340 --> 01:29.280
Empa jwale o na le ditekanyetso tsa bohlokwa tsa ho lekanya,
tse ka o thusang hape dipuisanong mme tsa o nolofalletsa

01:29.280 --> 01:33.601
ho re, ema, pele ho tsohle, tlhahlobo e tlameha ho etsahala.

01:33.601 --> 01:37.220
Mme sa bobedi, melao ya WHO ka boyona e tlameha ho latelwa.

01:37.220 --> 01:43.717
Mme sa boraro, ho ya ka dipheo tsa yona, WHO
ha e a fuwa matla a ho baka kotsi ho hang.

01:43.717 --> 01:50.260
Ke leboha haholo, Urs Hans, ka ho
hlophisa tsohle kajeno, ka la 20 Mmesa 2024.

01:50.260 --> 01:56.576
Sepheo ke ho tlisa tlhahlobo-bocha, mmoho.

01:56.576 --> 02:02.752
Re ka fihlella sena feela ka thuto, khatello ea
lipolotiki le tlhahisoleseding e nepahetseng.

02:02.752 --> 02:06.240
Dumela, Stefan. Ke ka lebaka leo bohle re leng mona kajeno.

02:06.240 --> 02:11.162
Ke tlotla e kgolo ho nna ho kgona
ho bua le lona mona ka taba ya WHO.

02:11.162 --> 02:16.600
Mme ke rata ho leboha lona bohle ka
botebo ka ho ba teng mona kajeno.

02:22.665 --> 02:29.716
Hantle. E, ka bomalimabe, taba ena ea WHO ke taba
e batsi haholo ebile e na le lintlha tse ngata.

02:29.716 --> 02:33.440
Ka hona, ke ile ka fuoa metsotso e mashome a mane ka mosa.

02:33.440 --> 02:39.159
Ke bokahohle ba nnete, bo botjha ka sebele, bo hahwang mona.

02:39.159 --> 02:41.876
Tlhokomelo ea bophelo e ncha kannete.

02:41.876 --> 02:49.040
Mme hore o utlwisise sena hantle, o hloka ho
utlwisisa se etsahetseng ho fihlela jwale.

02:49.040 --> 02:58.952
Mme jwale o tlameha ho utlwisisa moelelo ka
kakaretso, hore o se ke wa timela dintlheng tse ngata.

02:58.952 --> 03:03.532
Rea tseba hore re bua ka litumellano tse peli
tsa WHO, 'me li tletse ka litlhahiso tsa

03:03.532 --> 03:06.380
liphetoho le litlhahiso tse ling hape tsa liphetoho.

03:06.380 --> 03:10.940
Mme ke leka ho le tiisetsa tabeng ena.

03:10.940 --> 03:15.980
Ke mosebetsi oa ka oo. Empa ehlile, o
ke ke oa etsa seo ka metsotso e 40.

03:15.980 --> 03:18.952
Ke tla leka ka hohlehohle. Ha re qaleng ka bokhutšoanyane.

03:18.952 --> 03:24.376
Pele, re tlameha ho ipotsa hore na re se re fihlile hole
hakae tabeng ea ho amohela nako e fetileng mona Switzerland.

03:24.376 --> 03:29.777
Ho bile le seboka se setle haholo
mabapi le taba ena ka la 6 Mmesa, Berneng.

03:29.777 --> 03:33.546
Nka bua feela ka ditlhaloso tse
ngata tse babatsehang tse teng moo.

03:33.546 --> 03:36.960
Ke boetse ke buile haholo ka sena moo.

03:36.960 --> 03:45.847
Ha rea lokela ho lebala hore, ho ya ka molao, le ho ya ka pono ya
setjhaba, ya batho ba amehang, ha ho eso be le dithibelo tse

03:45.847 --> 03:54.523
kgolo hakana nalaneng ya Switzerland, mme nka re le nalaneng
ya naha efe kapa efe ya demokerasi, hodima ditokelo tsohle tsa

03:54.523 --> 03:59.377
motheo tseo re nang le tsona mepehelong ya rona ya molaotheo.

03:59.377 --> 04:03.231
Mme ho thata haholo ho motho ka mong.

04:03.231 --> 04:14.865
Re bua mona ka boikarabello ba ho lula hae, ho amohuoa
tokoloho, mehato e kotsi, ho roala limaske khafetsa, haholo-holo

04:14.865 --> 04:21.316
ho bana ka nako ea likhoeli tse ngata. Ho qobelloa ho entoa.

04:21.316 --> 04:26.511
Tokoloho ea bolumeli le ea moea e ne e thibetsoe haholo.

04:26.511 --> 04:28.933
Ke bona setho sa bohlomphehi sa kereke mona.

04:28.933 --> 04:30.437
Ke thabile haholo hore o teng.

04:30.437 --> 04:35.320
Kamohelo e mofuthu haholo, Mobishopo, ke hakanya.

04:39.440 --> 04:45.931
Baprista le baruti ba ne ba hanetswe ho amohela balatedi ba
fetang palo e itseng e tlase dikerekeng tsa

04:45.931 --> 04:52.080
bona. Mme sena se ile sa etsahala ka Paseka, hara
dinako tsohle. Mme sa nka dibeke le dikgwedi.

04:52.080 --> 04:56.799
Eo e ne e le tlhaselo e matla haholo
tokolohong ea bolumeli le ea moea.

04:56.799 --> 05:02.339
Mme qetellong, lenane lohle la ditokoloho
tsa rona le ile la ameha haholo bakeng sa

05:02.339 --> 05:05.725
karolo e kgolo ya baahi, mme ka nako e telele.

05:05.725 --> 05:11.780
Mme ka seo, re bua ka tlolo e kgolo ka ho fetisisa ya
ditokelo tsa motheo e kileng ya etsahala naheng ya Switzerland.

05:11.780 --> 05:17.795
Mme seo se bolela, ho feta moo, ho
kenella ho hoholo ka ho fetisisa moruong.

05:17.795 --> 05:26.441
Ha Mopresidente wa Banka ya Naha ya Switzerland, Thomas Jordan, a
ne a fana ka temoso ka Motsheanong 2020, a re, "Hlokomelang,

05:26.441 --> 05:33.578
hlokomelang, re haufi le ho fihlella tekanyo ya dibilione tse 100
tsa tjhelete ya tshehetso bakeng sa ba

05:33.578 --> 05:39.670
mesebetsi ya bona ya kgwebo e thibetsweng,"
jwale le rona re tlameha ho nahanela ntlha ena.

05:39.670 --> 05:49.440
Mme seo se bolela hore bakeng sa kenokeno e kgolo
hakana, mmuso o na le boikarabelo ho baahi ba ona.

05:49.440 --> 05:54.509
Mme seo ha se so etsahale ho fihlela jwale, mme
re tlameha ho bua sena pele re bua ka melao e

05:54.509 --> 05:58.680
metjha, pele re bua ka tumellano e ntjha ya WHO.

06:03.352 --> 06:05.207
Re ne re na le maikemisetso feela.

06:05.207 --> 06:12.508
Re ne re na le tekanyo ena ea PCR, eo ho neng ho tsejoa ka eona
ho tloha qalong. Ke hopola puisano e tummeng ea sehlopha sa

06:12.508 --> 06:19.809
litsebi e neng e tšoaretsoe Aarau ka la 14 Phato, ha Moprofesa
Marcel Tanner, setho sa sehlopha sa mosebetsi sa COVID-19 sa

06:19.809 --> 06:25.507
Lekhotla la Federale le mopresidente oa Academy
ea Saense ea Switzerland, a araba ka ho hlaka le

06:25.507 --> 06:28.854
ntle le pelaelo potso e tsoang ho Samuel Eckert:

06:28.854 --> 06:33.934
E, bona, o a bona, tlhahlobo ea PCR ha e fane ka tlhahlobo
ea bongaka. Ke lona lebaka. Kahoo ke phoso ho re tlhahlobo e

06:33.934 --> 06:36.600
fumanoeng e na le coronavirus e paka hore motho o na le lefu.

06:36.600 --> 06:41.654
Kaofela ha rona rea tseba seo. Ka bokgutshwanyane, seo ke lekang
ho se bua ke hore motho e mong le e mong ya neng a hloka ho

06:41.654 --> 06:46.882
tseba o se a ntse a tseba ka sena bonyane ho tloha lehlabuleng,
mme Lekgotla la Federale le ne le lokela ho tseba ka yona.

06:46.882 --> 06:53.765
Ka tsela, Lekgotla la Federale le ile la tiisa sena hape ka
2021 kahlolong ena, eo mohlomong kaofela ha lona le e tsebang.

06:53.765 --> 07:05.060
Mme feela hore na tsamaiso ena kaofela e ne e se na motheo hakae,
ebile e le bothoto bo fetisisang, ho ile ha bontshwa ho bohle

07:05.060 --> 07:10.866
lenaneong la rona la dipuisano la ARENA ka la 7 Pherekgong 2022.

07:10.866 --> 07:16.131
Eaba Ignazio Cassis, eo ka nako eo e neng e le Mopresidente wa
Kopano ya Switzerland mme e le ngaka ka mosebetsi, o itse: "Motho

07:16.131 --> 07:21.194
ofe kapa ofe ya shweleng kotsing ya koloi mme diteko tsa hae
di bontsha hore o na le coronavirus, ke lefu la coronavirus."

07:21.194 --> 07:30.499
Mme mophethi a kgutsa, a boela a botsa, mme Cassis a re, "Ee,
ho jwalo, ke sona seo WHO e se entseng ka karohano ya yona."

07:30.499 --> 07:35.520
Mme sena sohle ha e le hantle se ne se
sisintswwe ke WHO; ha se a ka sa hlaha feela, ho

07:35.520 --> 07:38.792
kenyeleditswe le karohano ya diketsahalo tsa COVID-19.

07:38.792 --> 07:44.608
Mme mecha ya rona ya phatlalatso le boradipolotiki
ba dula ba tlaleha feela ka dipalo tse feletseng.

07:44.608 --> 07:51.345
Ho lebelletsoe hore nakong ea seoa sa moferefere naheng e nang le
batho ba bangata ba lilemo li fetang 80 le 90, batho ba seng bakae

07:51.345 --> 07:57.640
ba fetang ba tloaelehileng ba lilemong tsena ba tla hlokahala,
empa ka kakaretso, seoa sena se ne se sa bonahale haholo.

07:57.640 --> 08:03.059
Sena sohle se lebisa ho haneng ho amohela tse fetileng.

08:03.059 --> 08:10.861
Mme ke ngotse mona seo ke se nkang e le foromo e bonolo ka ho
fetisisa, e sebedisitsweng kgahlanong le nna kgafetsa ke makgotla

08:10.861 --> 08:14.580
a dinyewe, empa e sebetsa hape le setjhabeng ka kakaretso.

08:14.580 --> 08:20.399
Mme ke nna ke utlwa taba e tshwanang ho tswa ho basebetsimmoho le
ditswalle tsa ka kaofela, ba reng ho nna:

08:20.399 --> 08:25.628
"Bona, dinakong tsa sewa, balaodi ba lokela
ho fuwa matla a maholo a ho iketsetsa qeto."

08:25.628 --> 08:33.824
Mme ha feela ba boholong ba latela tataiso ya WHO, ha re ka ke
ra e belaella ebile ha rea lokela ho e belaella. Ntho e jwalo.

08:33.824 --> 08:40.967
E, mme ntlha ena ya qalo e bontsha karolo ya
bohlokwa haholo eo WHO e e phethang ha e

08:40.967 --> 08:45.180
phatlalatsa boemo ba tsietsi ka lebaka la sewa.

08:45.180 --> 08:46.644
E se e fetile.

08:46.644 --> 08:51.937
Batho baa furalla, mme le makgotla a dinyewe a
furalla mosebetsi wa ona wa molaotheo wa ho

08:51.937 --> 08:54.800
hlahloba, a dumella WHO ho etsa kamoo e ratang.

08:54.800 --> 08:58.280
Ho ne ho se ho ntse ho le jwalo nakong e fetileng.

08:58.280 --> 09:03.074
E, mme ke ka lebaka leo, ho fihlela kajeno, ho
so be le tlhahlobo e ntjha ya ditshwaro tsena

09:03.074 --> 09:05.960
tse matla ka ho fetisisa tse kileng tsa etsahala.

09:05.960 --> 09:10.080
Mme ke rata ho supa hore re na le
molaotheo o sa tsoa thehwa haholo Switzerland.

09:10.080 --> 09:16.516
Ena ke molaotheo o sa tswa ntjhafatswa wa selemo sa 99.

09:16.516 --> 09:19.739
Ke ka lebaka leo e nang le semolao se kgethehileng sa demokerasi.

09:19.739 --> 09:25.174
Mme ha o sheba Karolo ya 2, sepheo sa Kopano ke eng?

09:25.174 --> 09:28.200
Hobaneng ha Switzerland e le teng ho ya ka molao?

09:28.200 --> 09:33.651
Ebe o tla fumana, jwalo ka ha o ka bala hape
dingolweng tse mabapi le Molaotheo o motjha wa Federale, hore

09:33.651 --> 09:37.024
ho na le maikemisetso a mane a bohlokwa ka ho tshwana.

09:37.024 --> 09:40.880
Kahoo, polokeho tlasa Covid ke taba e 'ngoe.

09:40.880 --> 09:46.126
Ebe tšireletso ea tokoloho ka lethathamo
le lelelele la litokelo tsa motheo qalong.

09:46.126 --> 09:51.400
Tšireletso ea sechaba, ke hore, ha ho be le
karohano sechabeng le tšireletso ea boiketlo.

09:51.400 --> 09:56.204
Mme jwale o ka hakanya: na e nngwe ya
dipheo tsena e bohlokwa ho feta e nngwe?

09:56.204 --> 10:00.420
Che, thuto e re pale kaofela e na le bohlokoa ka ho lekana.

10:00.420 --> 10:04.036
Ha ho motho ea lokelang ho lumelloa ho re
tšireletso e tlameha ho be eona e tlang pele ka linako

10:04.036 --> 10:06.160
tsohle ho feta tsohle, ka ho hlekefetsa tokoloho.

10:06.160 --> 10:12.360
Tsena ke melao-motheo ya bohlokwa bakeng sa ho
utlwisisa motheo wa boemo boo re iphumanang re le ho bona.

10:12.360 --> 10:20.160
Mme re lokela hape ho elellwa molaotheo wa hore mmuso o teng
bakeng sa baahi ba ona, eseng hore baahi ba teng bakeng sa mmuso.

10:20.160 --> 10:29.386
Mme seo se ile sa buuwa dilemong tse fetang 2,000 tse fetileng ke
ramolao ya tsebahalang le seneta wa Moroma, Cicero, ya ileng

10:29.386 --> 10:38.340
a bolela ka ho otloloha le ka bokgutshwane hore mmuso ka
puo ya Seroma, 'res publica', ke taba ya batho, 'res populi'.

10:38.340 --> 10:42.121
Mme kajeno re pheleng mehleng eo ho
yona re etsang hore re dumele se fapaneng.

10:42.121 --> 10:44.134
Ha ho motho ea lokelang ho re etsa hore re lumele seo.

10:44.134 --> 10:47.940
Mme ho sa tsotellehe hore na ba ka re bitsa hakae
e le batho ba feteletseng ba lehlakore le letona.

10:47.940 --> 10:51.120
Ha se bo-radiphetohe ba mapheo a letona ho
bolela hore mmuso o teng bakeng sa batho.

10:51.120 --> 10:54.774
Hoo ho itlhalosa. Hantle.

11:00.037 --> 11:06.385
Mme seo se bolela hore haeba Lekgotla la Federale, Paramente,
makgotla a dinyewe, di-canton le mecha ya phatlalatso ba hana

11:06.385 --> 11:12.864
ho sebetsana le taba ena ka katleho, jwale ntho e tshwanang le
seo re sa tswa se iponela e ka etsahala hape nako efe kapa efe.

11:12.864 --> 11:15.833
Ke ka lebaka leo re tlamehang ho ithuta lithuto pele.

11:15.833 --> 11:20.596
Ha rea lokela ho tsoela pele ka molao o mocha oa seoa,
litumellano tsa seoa se akaretsang kapa ho inehela

11:20.596 --> 11:24.637
ho EU, empa ho e-na le hoo re lokela ho hlahloba boemo.

11:30.364 --> 11:36.034
Ho eketsa kgatello ya ho tlisa tlhahlobo ena e ntjha, ke
kgothaletsa ka matla, ruri ke le kopa, hore le saene

11:36.034 --> 11:39.270
morero ona wa tlhahlobo e ntjha haeba ha le eso etse jwalo.

11:39.270 --> 11:45.032
Ka kopo, etsa bonnete ba hore o e bala. Kea leboha.

11:45.032 --> 11:49.387
Mme nka qetella puo ya ka mona, hobane seo se bolela tsohle.

11:49.387 --> 11:55.285
Naha e sebetsang ntle le molao ha e
na toka ho feta sehlopha sa masholu.

11:55.285 --> 12:00.408
Mme ke bolella bana ba ka sena e le hore ba be le
mohopolo o akaretsang wa hore na ba nahane

12:00.408 --> 12:03.440
jwang ka Lekgotla la Federale le makgotla a ditsheko.

12:03.440 --> 12:13.700
Ba tla tlameha ho ipaka hape ho tloha qalong pele ba ka
fumana tshepo ya ka le ya lelapa la ka hape. Ho lokile.

12:17.820 --> 12:26.952
Ke habohlokoa, mme ka bomadimabe ho bohlokoa qalong,
hore re hetlehe morao hanyane mme re hopole hore

12:26.952 --> 12:31.860
kgothaletso ena ya meento ya mRNA ha e a hlaha feela.

12:31.860 --> 12:38.656
Sena ha se a ka sa raloa ke matona a bophelo ka bo ona, empa
se tsoa ho WHO. Mme ho fihlela haufinyane, litlhahiso tsena

12:38.656 --> 12:42.571
kaofela li ne li ntse li leqepheng la lehae ka ho hlaka hakaale.

12:42.571 --> 12:50.137
Ho boetse ho na le mongolo o monnyane oo o lokelang
ho o bala, empa hape o bolela hore liente tsa

12:50.137 --> 12:54.895
COVID-19 li fetile litekong tse matla. Liteko tse matla.

12:54.895 --> 12:57.532
Eo ke tlhahisoleseding ya bohata bo totobetseng.

12:57.532 --> 13:05.071
Ke tlhahisoleseding e fosahetseng e totobetseng
e tswang ho mokgatlo ona wa matjhaba o ipolelang

13:05.071 --> 13:09.837
hore ke ona feela moahlodi wa nnete le leshano.

13:09.837 --> 13:12.473
E. Mme mehlala e meng e seng mekae ke ena.

13:12.473 --> 13:24.787
Mme ke ka lebaka leo, ka Phupu 2022, hodima motheo wa hoo e ka
bang selemo sa tshebedisano-mmoho le sehlopha sa ka, empa hape le

13:24.787 --> 13:36.813
ka tshehetso e babatsehang e tswang ho ditsebi tsa kantle, ke
ile ka kenya tletlebo ya botlokotsebe kgahlanong le Swissmedic,

13:36.813 --> 13:42.669
hobane mona Switzerland, re na le batho ba okametseng.

13:42.669 --> 13:47.662
Re na le molao o hlalosang boikarabello ba Swissmedic.

13:47.662 --> 13:58.873
Mme Swissmedic e na le ditsebi le mehlodi ho lemoha hore
tsena ke ditshehlelo, eseng meento. Ditshehlelo, eseng meento.

13:58.873 --> 14:05.004
Mme jwale nka bua sena ka boiketlo le ka bokgutshwane
hobane ke qetile dilemo tse pedi ke etsa dipatlisiso ka sona,

14:05.004 --> 14:08.385
mme bopaki ba ka bo fumaneha inthaneteng hore bo ka balwa.

14:08.385 --> 14:15.460
Jwalokaha ke boletse, ke kgonne ho etsa sena feela ka lebaka la
sehlopha sa ka se ikgethang sa Dr. iur. Markus Zollinger, Kati

14:15.460 --> 14:20.627
Schepis, ditho tse ding tsa sehlopha sa ka le
baprofesa ba ka bang 12 ho isa ho 15 ba tswang

14:20.627 --> 14:23.740
dinaheng tse buang Jeremane le tse buang Senyesemane.

14:23.740 --> 14:29.140
Mme ke rata ho le leboha bohle ho tswa botebong
ba pelo ya ka bakeng sa mosebetsi ona o hlollang.

14:36.100 --> 14:43.244
Mme re pakile sena moo. Haholoholo mofutsong o ntlafaditsweng, oo
o ka o fumanang inthaneteng, ho ne ho hlakile ho

14:43.244 --> 14:49.560
tloha qalong, ho ne ho hlakile ho balaodi bohle
ho tloha qalong, hore sena se ke ke sa sebetsa.

14:49.560 --> 14:54.557
Hona ke teko. Ha o na taolo hodima se
hlahisoang 'meleng hantle-ntle, hore na se

14:54.557 --> 14:57.740
hlahisoa ka bokae, boleng bofe, le ka nako e kae.

14:57.740 --> 15:01.764
Motho e mong le e mong o ne a tseba sena sohle ho tloha
qalong. Leha ho le joalo, ba ile ba dumella hore se etsahale.

15:01.764 --> 15:06.660
Mme ke o kopa ka mosa hore bonyane o bale kakaretso.

15:06.660 --> 15:09.069
Kakaretso e khutšoanyane. Ke maqephe a 20 feela.

15:09.069 --> 15:17.020
Mme bakeng sa ba ratang ho tshwara ntho ka matsoho, ho na le
khatiso e fumanehang kantle ka di-franc tsa Switzerland tse 20.

15:17.020 --> 15:22.565
E na le tsohle tsa bohlokoa, e nang le mantsoe a
selelekela a tsoang ho baprofesa ba tšehetsang ba bohlokoahali.

15:22.565 --> 15:29.139
E mong oa bona o teng mona kajeno, e leng Prof.
Stefan Hockertz, a e-na le Prof. Martin

15:29.139 --> 15:33.659
Haditsch, Prof. Sönnichsen, Michael Palmer le ba bang.

15:33.659 --> 15:35.104
E fumaneha mona.

15:35.104 --> 15:39.772
Mme hape ke mokgwa wa ho beha kgatello
hore ho tswelwe pele ka tlhahlobo botjha.

15:39.772 --> 15:42.330
Hobane re bona, re bona eng?

15:42.330 --> 15:47.477
Vaksine ea mRNA e bapala karolo ea bohlokoa
haholo Molaong oa Mafu a Phatlalang, 'me, ruri, le

15:47.477 --> 15:50.260
litumellanong tse ncha tsa seoa se pharaletseng.

15:50.260 --> 15:57.329
Ena ke motheo oa liente tsohle tsa kamoso, ho
kenyeletsa le taba ea khanyetso ea likokoana-hloko,

15:57.329 --> 16:01.139
joalokaha Ngaka Heiko Schöning a sa tsoa bolela.

16:01.139 --> 16:05.221
Ee, mme hobaneng seo se hlokomeleha hakaalo?

16:05.221 --> 16:10.460
Ho bohlokoa hobane mona re bua ka lintho tse lekoa.

16:10.460 --> 16:14.440
Mme ke entse, ha se feela hore ha ho liteko tse entsoeng.

16:14.440 --> 16:20.221
Ho na le dintlha tse ding tse tharo kapa tse nne tse
etsang hore ena e be mokgwa wa teko e phahameng haholo.

16:20.221 --> 16:23.815
Ka Sejeremane, ba ile ba re ba ne ba se na
mohopolo hore na sephetho sa ho qetela se tla ba eng.

16:23.815 --> 16:29.147
Mme jwalo ka setjhaba se tswetseng pele, re ne re
dumela hore ha re ka ke ra dumella sena ho

16:29.147 --> 16:32.608
etsahala hape ho tloha ka Ntwa ya Bobedi ya Lefatshe.

16:32.608 --> 16:40.728
Ke ka lebaka leo re qapileng Molao oa Nuremberg, hape ra tiisa ka
molao selekane sena sa machaba sa litokelo tsa botho le

16:40.728 --> 16:48.900
tsa lipolotiki, Karolo ea 7, e sebetsang maemong ohle, esita
le maemong a tsietsi ha ho e-na le tšohanyetso ea sechaba.

16:48.900 --> 16:56.312
Mme molao ona wa tshireletso e tlamang kgahlanong le ho nka
karolo ditekong, haholoholo ho nka karolo ho sa

16:56.312 --> 17:04.260
ikgethelwa, o ile wa tlolwa ka dimilione tsa makgetlo
hobane batho ba ne ba fuwa tlhahisoleseding e fosahetseng.

17:04.260 --> 17:07.760
Ba ile ba thetswa mme ba hatellwa.

17:07.760 --> 17:11.217
Eo ke qaleho eo bohle re tobanang le yona.

17:11.217 --> 17:14.540
Mme ke shebile Switzerland feela, bokamosong.

17:14.540 --> 17:19.600
Sena ke qotso e tsoang Molaong oa Mafu a
Phatlalang, Molao o sa tsoa hlahisoa oa Mafu a Phatlalang.

17:19.600 --> 17:24.362
Ho na le Karolo e ncha ea 6c, serapa sa 1, lengolo la b.

17:24.362 --> 17:32.134
Mme Lekgotla la Federale le batla ho kgona ho qobella dingaka le
di-pharmasitiki ho fana ka dithethefatsi tse jwalo

17:32.134 --> 17:39.520
tsa diteko ho batho, ho itshetlehilwe hodima seo le se
nkang e le dithuto tse ithutilweng nakong e fetileng.

17:39.520 --> 17:46.060
Kahoo o batla ho qobella dingaka ho enta batho ntle le ho
fana ka tlhahisoleseding e lekaneng, ka ho bua ka ho otloloha.

17:46.060 --> 17:48.448
Ee, mme re se re le hara yona.

17:48.448 --> 17:53.385
Pele, re hloka ho nahana ka hore na matla
a Mokgatlo wa Lefatshe wa Bophelo ke afe.

17:53.385 --> 17:56.400
Ho boletsoe hantle haholo Karolong
ea 1 ea molao oa bona oa motheo:

17:56.400 --> 18:03.520
Morero oa Mokhatlo oa Lefatše oa Bophelo ke ho thusa batho bohle
ho fihlella boemo bo botle ka ho fetisisa ba bophelo bo botle.

18:03.520 --> 18:05.860
Haufinyane o tla tseba seo sena se sa kenyeletseng.

18:05.860 --> 18:11.611
Sena se qhelela ka thoko ho fa batho
tlhahisoleseding ya bohata, ho qobella batho ho sebedisa

18:11.611 --> 18:15.162
sethethefatsi, le ho kgothalletsa dithethefatsi tse kotsi.

18:15.162 --> 18:19.284
Kahoo ha ua lokela ho baka kotsi. Ke
molao-motheo o bohlokwa ka ho fetisisa.

18:19.284 --> 18:25.920
Ke lekgotla la taolo le kgokahanyo mme le
sebetsa feela e le moeletsi. Ke yona ntlha ya qalo.

18:25.920 --> 18:35.150
Sena se bolela ho kgothalletsa tshireletso ya bophelo ba batho ho
ya ka tsebo e phahameng ka ho fetisisa le mekgwa e metle ka ho

18:35.150 --> 18:41.495
fetisisa e teng, ho nahanela diphuputso tse
ntjha, mme, kamora nako e telele ya tsietsi,

18:41.495 --> 18:45.020
ho etsa tlhahlobo e tebileng le boikgalemo.

18:45.020 --> 18:48.147
WHO e ne e lokela ho iketsetsa sena, empa ha ea ka ea etsa joalo.

18:48.147 --> 18:54.765
Ha e le hantle, ha se mokgatlo o ka hodimo ho mebuso, empa
ke feela mokgatlo wa dipuso tsa matjhaba, mme ka hodima

18:54.765 --> 18:58.464
tsohle, ha o na monyako o le mong hodima tlhahisoleseding.

18:58.464 --> 19:07.748
Leha ho le jwalo, o elellwe sena sohle mme, hodima moo, o tlameha
ho hlompha ditokelo tsa motheo mme, jwalo ka ha ke tlameha

19:07.748 --> 19:12.680
ho pheta-pheta, o tlameha ho hlahloba diketso tsa hae kgafetsa.

19:12.680 --> 19:16.100
Tsena ke litlolo tsa molao tse
tebileng haholo, tseo a sa li entseng.

19:16.100 --> 19:18.151
Ha e lokela ho baka kotsi le ka mohla.

19:18.151 --> 19:26.255
Ka lilemo tse 'ne le halofo tse fetileng, o itlhaotse ka ho
feletseng ka ho pheta-pheta a hlahisa lintho tse

19:26.255 --> 19:33.728
chefo e le tsona feela tharollo ntoeng eo ho
thoeng e khahlanong le tšokelo eo ho thoeng e teng.

19:33.728 --> 19:37.340
Mme mona re fihla polelong ya sehlooho ya pele.

19:37.340 --> 19:47.880
WHO e tlameha ho haneloa semolao sefe kapa sefe sa
ho ikhapela matla kapa ho fuoa matla a eketsehileng.

19:47.880 --> 19:52.640
Ha ho so ka ho pakoa, empa ho hlokahala
hore ho be le "qetello e feletseng" mona.

19:52.640 --> 19:57.284
Ema! Khaotsa! "After Action Review" ka puo ea sesole.

19:57.284 --> 20:07.640
Mme ke feela ha diphoso kaofela di se di lokisitswe re ka
buang ka ditumellano tse ntjha, mme ruri eseng pele ho moo.

20:15.741 --> 20:21.835
Ho lokile, kahoo e le sephetho sa nakwana, seo
ke sa tswa se bua se akaretsitswe hape mona.

20:21.835 --> 20:28.065
Ntle le tlhahlobo, ha ho thuto e ithutuoeng.
Mme ka sebele ha ho na likonteraka tsa seoa.

20:28.065 --> 20:37.682
Maemong ana, bekeng e fetileng ho bile le kgetho Lekgotleng la
Naha la Switzerland mabapi le hore na Palamente ya Switzerland

20:37.682 --> 20:42.303
e lokela ho dumellwa ho ngangisana ka tumellano ya sewa.

20:42.303 --> 20:44.784
Mme ho hlakile hore motho o etsa jwalo.

20:44.784 --> 20:56.522
Ke rata feela ho le tsebisa hore SP le Green Liberals ba ipuile
ka ho feletseng khahlanong le puisano ka hare ho Palamente.

20:56.522 --> 21:04.061
Ruri ke lihlohoho tsa demokrasi ho se batle ho
bona seo Lekgotla la Federale le buisanang ka sona.

21:04.061 --> 21:11.572
Ka lehlohonolo, bongata bo ile ba dula bo na le
kelello, mme mekgatlo yohle e meng ya tsitlallela ka

21:11.572 --> 21:17.040
matla a feletseng hore ho be le ngangisano ya palamente.

21:22.655 --> 21:27.694
O a tseba, Mokgatlo wa Lefatshe wa Bophelo ke o
mong feela ho tse 17 tsa mekgatlo e ka tlase.

21:27.694 --> 21:33.866
Re bua ka litumellano tse peli tse tlang ho etsoa
hona joale, e leng tumellano e ncha ka ho feletseng.

21:33.866 --> 21:38.015
Ho ne ho e-na le liphetolelo tse fapaneng, ho tloha ka
la 30 Mphalane selemong se fetileng, eaba ho fihlela

21:38.015 --> 21:40.400
matsatsi a seng makae a fetileng, e leng ea la 13 Hlakubele.

21:40.400 --> 21:45.811
Jwale, matsatsi a mmalwa kapa a mararo
feela a fetileng, ho hlahile mofuta wa Mmesa.

21:45.811 --> 21:48.671
Ruri ke matsatsi a mmalwa feela a fetileng.

21:48.671 --> 21:53.827
Ke bua mona ka metheo ya bohlokwa ka
ho fetisisa, e tshwanang mefuteng ena.

21:53.827 --> 21:57.540
Se tshwenyehe, ha ke bapise mefuta e fapaneng mona.

21:57.540 --> 22:05.029
Ho bohlokoa ho hlokomela hore selekane sena sa sewa ke
selekane se setjha ka ho feletseng tlasa molao wa matjhaba.

22:05.029 --> 22:10.741
Mme bakeng sa ditumellano tse ntjha tsa matjhaba,
ho sebediswa mokgwa wa tiisetso boemong ba lehae.

22:10.741 --> 22:12.733
Ka hona, ho hlokahala phehisano ea palamente.

22:12.733 --> 22:15.120
Sena se se se boletsoe Molaotheong oa WHO.

22:15.120 --> 22:16.920
Seo se nahantswe hantle haholo.

22:16.920 --> 22:18.860
Ho tlameha feela hore ho ananelwe.

22:18.860 --> 22:24.178
Le bo-'meputso-'muso ba tlameha ho
ikemisetsa ho nka karolo ngangisanong ena.

22:24.178 --> 22:31.280
Mme ho na le dikgwedi tse 18 ho etsa jwalo, ho fihlela
ka la 1 Tshitwe 2025. Feela haeba e ka bewa kgethong.

22:31.280 --> 22:34.740
Hona joale Sebokeng sa Lefatshe sa
Bophelo bo Botle, qetellong ya Motsheanong.

22:34.740 --> 22:37.900
Motsheanong ona, o seng o atamela, o kapele ho rona.

22:37.900 --> 22:42.180
Ea bobeli le eona ke tumellano ea machaba.

22:42.180 --> 22:45.760
Ho ya ka pono ya botekgeniki feela, ke tumellano ya matjhaba.

22:45.760 --> 22:54.380
Leha ho le jwalo, melawana ya matjhaba ya bophelo bo botle
e bile teng ho tloha ka 2005 mme e lokela ho ntjhafatswa.

22:54.380 --> 23:00.671
E ntlafalitsoe, ena ke eona mofuta o le mong
feela o teng hajoale, o fumanehang ka molao,

23:00.671 --> 23:04.921
webosaeteng ea WHO, ea mafelong a Pulungoana 2022.

23:04.921 --> 23:08.240
Mme le yona mofuta ona ha se wa pele.

23:08.240 --> 23:14.828
Mokhoa o mong oa ho vouta e ka ba ho lumellana ka mantsoe
a tla sebelisoa, ho khetha likaroloana tse lokelang ho

23:14.828 --> 23:18.495
fetoloa, ho fetola e le 'ngoe ka nako, ebe ho vouteloa seo.

23:18.495 --> 23:25.210
Re na le eng? Seo re nang le sona mona ke motsoako o sa
hlophisehang oa mefuta e mengata e sa tšoaneng ea ntho

23:25.210 --> 23:32.538
ka 'ngoe, e sebetsang e le motheo oa lipuisano le oa
litšebelisano, empa e ke keng ea tšoanela khetho ka khetho.

23:32.538 --> 23:38.573
Ke sona seo rona, le 'na ka bonna, re ntseng
re bua ka sona lilemong tse peli tse fetileng.

23:38.573 --> 23:45.784
Joale, re na le eng hape? Ebe re na le sengolwa se
seng semmuso, seo dikgang tsa sona di fokoditsweng

23:45.784 --> 23:49.569
hanyane, empa ha se eso phatlalatswe phatlalatsa.

23:49.569 --> 23:55.979
Mona le rona, ha re so be le mofuta wa ho qetela,
mofuta oo re ka reng jwale re o isa ho Mokgatlo wa

23:55.979 --> 23:59.460
Lefatshe wa Bophelo bakeng sa kgetho; ke yona motheo.

23:59.460 --> 24:04.257
Che, hoo ha se motheo o loketseng bakeng sa kgetho.

24:04.257 --> 24:09.825
Hape ho bohlokoa ho hlokomela hore melaoana ena ea
bophelo bo botle e etselitsoe ho ba melaoana ea

24:09.825 --> 24:13.000
botekgeniki feela ho latela Molao oa Motheo oa WHO.

24:13.000 --> 24:19.378
Mme ke lona feela lebaka le utlwahalang la ho re re ka amohela
sena ka hara Lekgotla la Lefatshe la Bophelo ka palo e tlase e

24:19.378 --> 24:25.042
hlokehang feela, e leng karolo ya 51 lekgolong, e leng kgetho ya
bongata ba dinaha tsohle tseo e leng ditho, ho

24:25.042 --> 24:31.112
fapana le tumellano, e hlokang palo e tlase e
hlokehang ya pedi-tharong, e leng tekanyetso e phahameng.

24:31.112 --> 24:36.118
Kahoo, mona batho ba re, tjhe, tsena ke melaoana feela ya
botekgeniki, e bua ka maemo le dintlha tse nyenyane

24:36.118 --> 24:41.580
tseo ho seng motho ya di kgahlang, moo dingaka di thabileng
feela hore di ngotswe kae kae hore di tle di di shebe.

24:41.580 --> 24:47.186
Ke lona feela lebaka la tšoaro ena ea tokelo e fetisisang.

24:47.186 --> 24:55.159
Ka tsela, ka Tšitoe, Tšitoe e fetileng, puisanong le Neue Zürcher
Zeitung, moitšireletsi e moholo oa Switzerland, Nora Kronig, o

24:55.159 --> 25:01.949
ile a bua ka sena mme a re tsena e ne e le liphetoho tse nyenyane
feela, ka hona ho ne ho se na tlhokahalo ea

25:01.949 --> 25:08.729
lipuisano tse pharalletseng, tlhahisoleseling kapa,
ka sebele, khetho ea sechaba ... har'a sechaba.

25:08.729 --> 25:13.553
Ee, mme ke tla o bontsha hona jwale hore tsohle
tse ding di jwalo, tsohle tse ding di nepahetse.

25:13.553 --> 25:15.880
Mona, tšoaro ena e khethehileng.

25:15.880 --> 25:21.416
Ntlha ya bohlokwa ka ho fetisisa ke hore
diphetoho tsena di qale ho sebetsa ka boyona dikgwedi tse

25:21.416 --> 25:24.440
leshome le metso e mmedi kamora hore di amohelwe.

25:24.440 --> 25:26.580
Ke litokiso tsa tekheniki feela.

25:26.580 --> 25:31.385
Mme bakeng sa diphetoho tsa tsamaiso
kapa tsa botekgeniki feela, seo se ka loka.

25:31.385 --> 25:37.200
Empa eseng bakeng sa liphetoho tse nang le
litlamorao tse tebileng le tse mpe ho rona mabapi le litaba.

25:37.200 --> 25:43.563
Kahoo, ho akaretsa, tokiso ea selekane se seng se
teng sa machaba, e hloka bongata bo tloaelehileng.

25:43.563 --> 25:50.018
Molao-motheo oa WHO ha o bue ka tiisetso ea sebele, ke ka lebaka
leo re sa kang ra tsebisoa ka eona ho hang ho fihlela joale.

25:50.018 --> 25:54.789
Mme sohle seo ke se boneng ho fihlela jwale, dipotso tse tswang
ho dipalamente, dipalamente tsa Switzerland ho

25:54.789 --> 25:58.920
ya ho Lekgotla la Federale, ho kenyeleditswe le
ho Mofumahadi Nora Kronig, di reng, ba batla eng?

25:58.920 --> 26:05.320
Ho ne ho se karabo ho hang. Ho ne ho se letho, ho se
tlhaloso ea sebele e tsoang ho Lekhotla la Federale.

26:05.320 --> 26:09.800
Kahoo rona, re le sechaba, re ntse re sa tsebe ka taba ena.

26:09.800 --> 26:12.967
Ke ka lebaka leo ho leng bohlokoa
haholo ho tshwara ketsahalo ena.

26:12.967 --> 26:21.132
Hantle, ho na le ntlha e 'ngoe ea bohlokoa eo ho lokelang ho e
hopola, e leng hore liphetoho tse joalo li ka etswa kgetho

26:21.132 --> 26:29.901
feela haeba mofuta wa ho qetela wa kgetho o isitswe ho Lekgotla
la Lefatshe la Bophelo bonyane dikgwedi tse nne esale pele.

26:29.901 --> 26:35.030
Kahoo hoo e ne e tla ba bakeng sa kgetho
qetellong ya Motsheanong, mme mofuta wa ho

26:35.030 --> 26:38.880
qetela o ne o tla ba qetellong ya Pherekgong 2024.

26:38.880 --> 26:44.589
Empa seo ha se fumanehe. Sohle seo re se utloang ke hore,
re ntse re buisana, re ntse re buisana, re ntse re buisana.

26:44.589 --> 26:51.881
... Kahoo, seo se bolela hore e ka ba khahlanong le melao ea bona
– ho boletsoe joalo Karolong ea 55, Temeng ea 2 ea Melaoana ea

26:51.881 --> 26:57.464
Bophelo bo Botle – e ka ba khahlanong le melao ea
bona ea ts'ebetso ea WHO haeba ba ne ba batla ho

26:57.464 --> 27:00.940
voutela ho eona hona joale qetellong ea Mots'eanong.

27:00.940 --> 27:11.017
Ka lebaka leo, Ngaka Silvia Behrendt le mokgatlo wa hae, Global
Health Responsibility Agency, ba ile ba ngolla Tedros,

27:11.017 --> 27:20.411
Mongodi-Kakaretso, lengolo le bulehileng, ba mo qosa ka
sona seo hantle mme ba bolela hore: "Ke boikarabelo ba

27:20.411 --> 27:26.053
hao ho netefatsa hore ho latelwa melao ya tsamaiso ya WHO."

27:26.053 --> 27:33.889
Le ke ke la dumella hore diphetolo tsena di voutelwe kamora
dibeke tse mmalwa feela, ho sa na le motho kapa naha efe

27:33.889 --> 27:41.137
kapa efe e kileng ya fumana monyetla wa ho sekaseka ka
hare hore na diphetolo tsena di hlile di re bolella eng.

27:41.137 --> 27:48.459
Ka hona seo re se etsang mona, ho isa bohōleng bo itseng, ke ho
hakanya feela, hobane re ka toloka feela litokiso tsena tse

27:48.459 --> 27:56.079
sisintsoeng le ho hlokomela hore, ho fihlela joale, sehlopha sa
lipuisano sa Switzerland ha se e-s'o ka se re, ha se e-s'o ka se

27:56.079 --> 28:03.282
bolela ka 'nete, hore, e, ha re rate litokiso tsena tse
sisintsoeng, re batla ka tieo ho sireletsa ditokelo tsa botho, re

28:03.282 --> 28:11.021
batla hore molaotheo wa karohano ya matla o elwe hloko, re batla
ka tieo ho fokotsa karolo ena e makatsang ya ho etsa dintho ka ho

28:11.021 --> 28:18.522
iketsetsa, matla ana a feteletseng a WHO, ka bonyane ba taolo
kapa bolaodi, mme ka hodima tsohle, ha rea lokela le ka mohla ho

28:18.522 --> 28:24.117
dumella WHO feela ho etsa qeto ya hore na ke
tlhahisoleseding efe lekaleng lohle la bophelo bo

28:24.117 --> 28:27.180
botle e nepahetseng le hore na ke efe e fosahetseng.

28:27.180 --> 28:32.080
Ha ke eso utlwe sena molomong wa
moahlodi ofe kapa ofe naheng ya Switzerland.

28:32.080 --> 28:35.400
Empa o ne o lokela ho bua jwalo,
hobane o ne o sa dumellane le yona.

28:35.400 --> 28:37.420
Ke ka lebaka leo re lokelang ho bua ka hona.

28:37.420 --> 28:42.622
E, litekanyetso tsa tlhahlobo li
bonolo haholo ha u qala ho li sheba.

28:42.622 --> 28:49.160
Pele ho tsohle, re le baahi, re tlameha ho ipotsa: na
tlhahlobo e ncha e sebetsang e kile ea etsoa? E kapa che?

28:49.160 --> 28:54.400
Mme sa bobedi, na melao e hlophisitsweng ya
tsamaiso ya WHO e ile ya latelwa? E kapa Che?

28:54.400 --> 29:00.256
Mme hobane tjhe, ho bolela hore ha e
ka ke ya voutelwa. Ho bonolo jwalo.

29:00.256 --> 29:04.403
Esita le ha e le ka tumellano ea seoa, hobane li hokahane.

29:04.403 --> 29:12.720
Li hokahane haufi-ufi. Tumellano e ncha ea seoa le ho
fetoloa ha melao ea bophelo bo botle li hokahane haholo.

29:12.720 --> 29:17.304
Seo se bolela hore haeba o sa dumellwa ho kgetha
ntlheng e le nngwe, le ho e nngwe ha o dumellwe,

29:17.304 --> 29:19.700
hobane tse pedi tsena di hokahane ka kutlwisiso.

29:19.700 --> 29:23.273
Ho lokile. Ka hona, seo se bolela hore ha ho le ka
mohla re lokelang ho itahlela ka hlooho mathateng a

29:23.273 --> 29:25.480
latelang. Ha ho lebaka leha e le le leng la ho etsa joalo.

29:25.480 --> 29:31.414
Mona re tlameha ho qobella veto, re supa
ntlha ena hantle ho bo-ralipolotiki ba rona.

29:31.414 --> 29:51.900
Mme hape, ka tshitshinyo, re na le puso ya setjhaba e hlomphuwang
haholo ebile e sebetsang hantle nneteng naheng ya Switzerland.

29:51.900 --> 30:00.240
Mme sena se ka bonwa dipehelong tse ngata. Mme ka kakaretso,
sena ha se a ka sa sebetsa hampe haholo nakong e fetileng.

30:00.240 --> 30:04.282
Mme e ka ba boqapi haholo ho hlalosa tsohle tseo hona joale.

30:04.282 --> 30:13.326
Empa ka bokgutshwane, dipehelo tsena kaofela tse lebisang
potsolotsong ena kapa tse e arabelang – Na

30:13.326 --> 30:22.192
rona, re le setjhaba, re ka nka karolo ho
theheng molao? – di dula di qala ntlheng e le nngwe.

30:22.192 --> 30:32.348
Ke hore, molao kapa tumellano ya matjhaba e tla qetella e
kena-kenana le boemo ba rona ba semolao ho isa bohōleng bofe, mme

30:32.348 --> 30:38.481
matla a mmuso a ho nka kgato a tla fokotswa ho isa bohōleng bofe?

30:38.481 --> 30:45.010
Mme ho na le tshitiso e kae sebopehong se
akaretsang sa matla? – Jwalokaha ho hlalositswe ke

30:45.010 --> 30:48.880
molaotheo wa rona, sebopehong sa karohano ya matla.

30:48.880 --> 30:52.780
Ka hona, ha tšusumetso ea kenokeno ena e ntse e
hola, le tokelo ea ho ba le lentsoe e ntse e hola.

30:52.780 --> 30:55.360
Mme re fumana sena dipehelong tse fapaneng.

30:55.360 --> 31:03.301
Karolo ea 164 e batla e pharalletse mona, e bolela feela
hore molao o lula o bolela hore sechaba se lokela ho ba le

31:03.301 --> 31:08.000
lentsoe, bonyane ka har'a moralo oa referendamo ea boikhethelo.

31:08.000 --> 31:17.600
Potso ea bohlokoa ke hore na WHO e tla khona nakong e tlang ho
behela meeli esita le metheo ea motheo ea molaotheo oa rona.

31:17.600 --> 31:20.082
Mme ho na le metheo ya motheo.

31:20.082 --> 31:29.347
Haeba o qetile sekolo nako efe kapa efe lilemong tse 230
tse fetileng, ruri o ne o ke ke wa ba o sa tsebe. Akere?

31:29.347 --> 31:36.770
Jwale o tla be o hlokometse hore mebusong yohle ya rona ya
setjhaba, ho etswa maiteko a ho thibela tshebediso e mpe ya matla

31:36.770 --> 31:42.098
le boiketsi ka hohle kamoo ho ka kgonehang ka
karohano ya matla, molaotheo wa demokerasi,

31:42.098 --> 31:45.647
molaotheo wa molao le tshireletso ya ditokelo tsa motheo.

31:45.647 --> 31:48.481
Re hlalositse sena ka nepo e fetang molao-motheong oa rona mona.

31:48.481 --> 31:55.940
Melao-motheo ena kaofela e hlalositswe ka ho hlaka mme e
tsheheditswe ke dipehelo tsa molao tse e kenyang tshebetsong.

31:55.940 --> 32:01.398
Kgaohano ya matla a puso, ka molao o batsi wa
dinyewe tabeng ena, le molaotheo wa ho ikobela molao,

32:01.398 --> 32:04.515
di nkile sebaka sa molaotheo wa ho iketsetsa dintho.

32:04.515 --> 32:07.679
Ditokelo tsa botho di tlameha ho sireletswa ka katleho.

32:07.679 --> 32:09.360
Ha ho a lokela ho ba le thibelo ea tlhahisoleseling.

32:09.360 --> 32:12.864
E, li-canton li ikemetse ka motheo.

32:12.864 --> 32:17.933
Mme boemong ba bona, ba laola leano la bophelo ka boikemelo.

32:17.933 --> 32:27.410
Mme mmuso o lokela ho kgona ho ipehela dintho tsa bohlokwa ho
wona, mme o se ke wa tlameha ho bolelloa hore na ke mofuta ofe wa

32:27.410 --> 32:34.051
lefu o fetohileng oo o tlamehang ho o
lelekisa pele o ka boela wa sebedisa ditjhelete tsa

32:34.051 --> 32:37.952
ona bakeng sa dikolo kapa dipetlele tsa ona.

32:37.952 --> 32:45.725
Ka bokgutshwanyane, ona ke mofuta wa moralo wa taolo oo rona,
empa haholoholo boradipolotiki, babuelli ba molao, bohle ba

32:45.725 --> 32:53.920
maemong a boikarabelo le baetsi ba diqeto, re tlamehang ho o
theha, mmoho le meralo ya taolo ya saense le ya bongaka, ehlile.

32:53.920 --> 32:58.624
Empa tsena ke litekanyetso tse
hlakileng tseo re ka li tšohang ruri.

32:58.624 --> 33:08.070
Kahoo, 'me ke bolela hore, motheo oa lipuo tsena
kaofela ke ho le bontša hore, ka bomalimabe, metheo ea

33:08.070 --> 33:12.425
bohlokoahali ea molaotheo e ka emisoa (e ka tlosoa).

33:12.425 --> 33:20.577
Ka lebaka leo, re tlameha ho le botsa, lona baahi bohle,
batho-'moho ba hlomphehang, hore na le lumellana le ho

33:20.577 --> 33:29.222
fetisetsoa ha matla boemong bo phahameng hakana, ntle le
hore le be le monyetla oa ho boela le nka matla ao hape.

33:29.222 --> 33:32.640
Ka bokgutshwane, ke sona seo taba ena e leng ka sona.

33:32.640 --> 33:37.696
Mme referendum e tlamang, ke tsela ya tekheniki ya phethahatso.

33:37.696 --> 33:40.864
Ka bokgutshwanyane, re na le dikonteraka tsena tse pedi.

33:40.864 --> 33:46.655
Bongata bo tloaelehileng bo lekane bakeng sa ho fetola
melaoana ea bophelo bo botle hobane ho thoe ke ea botekgeniki

33:46.655 --> 33:50.238
feela, athe selekane sa seoa se hloka bongata ba pedi-tharong.

33:50.238 --> 33:59.420
Re bua ka kgetho e rerilweng qetellong ya Motsheanong, bekeng
ya ho qetela ya Motsheanong, ka mora dibeke tse ka bang hlano.

33:59.420 --> 34:04.920
Mme ka mora moo, diphetoho tsa Melawana ya Matjhaba ya
Bophelo bo Botle di lokela ho qala ho sebetsa ka boyona.

34:04.920 --> 34:09.100
Ka lehlakoreng le leng, selekane se
secha se hloka tshebetso ya tiisetso.

34:09.100 --> 34:12.093
Joale, dikahare ka kakaretso ke eng?

34:12.093 --> 34:18.368
Nka hlalosa feela kakaretso ka
bokgutshwane, empa e bua ka kgwebo e kgolo haholo.

34:18.368 --> 34:24.060
Ke mona moo ho thehoang indasteri ea nnete ea seoa.

34:24.060 --> 34:25.540
Seo se nahantswe hantle haholo.

34:25.540 --> 34:28.440
Kahoo ha o ikala, o tla utlwisisa.

34:28.440 --> 34:37.542
E qala mona tlas'a sehlooho, ho boletsoe hore ntho e mpe ka ho
fetisisa e neng e ka re etsahalla tlas'a Covid e ne e le hore re

34:37.542 --> 34:42.340
sitoa ho fa bohle tekanyo e tšoanang ea ente ka nako e le 'ngoe.

34:42.340 --> 34:46.781
Kabo ea leruo ha e so be ea toka.

34:46.781 --> 34:49.312
Lentswe 'equity' le qapilwe ka lebaka lena.

34:49.312 --> 34:53.260
Toka e lokela ho ba toka e abang.

34:53.260 --> 34:59.919
Mme ba re ho ne ho le hobe haholo, ho ne ho le kotsi haholo,
batho ba bang ba limilione tse ngata ba ka be ba

34:59.919 --> 35:07.976
hlokahetse, re tlameha ho fa WHO matla a ho etsa qeto.
Ho lokile, tsena ke dihlahiswa tse ntseng di hlahiswa.

35:07.976 --> 35:17.800
Kahoo re bua ka lintho tsa liente, tse thehiloeng ho mRNA, lintho
tsa tlhahlobo, le mofuta ofe kapa ofe oa lihlahisoa tsa seoa.

35:17.800 --> 35:20.080
WHO e lokela ho dumellwa ho etsa qeto ka sena sohle.

35:20.080 --> 35:27.369
Mebuso e leng ditho tsa WHO e tlameha ho fana ka lenane la thepa
ka inthanete ka kamehla, e le hore WHO e ka hlahloba

35:27.369 --> 35:33.366
hore na Switzerland e hloka ho fana ka ho
eketsehileng, kapa hore na thepa e lokela ho romelwa Afrika.

35:33.366 --> 35:36.985
Mme Maafrika a na le hanyenyane ho feta,
ka hoo a hloka tshehetso e eketsehileng.

35:36.985 --> 35:41.280
Ke sona se patiloeng lentsoeng lena, tekatekano.

35:41.280 --> 35:47.792
Joale mebuso e tlameha, mme sena se bonahala ka
ho hlaka haholo-holo Molaong o motjha wa

35:47.792 --> 35:52.360
Mofuba, hore e be e hlahloba tikoloho ka ho sa feleng.

35:52.360 --> 35:56.493
Likokoana-hloko tse ka bakang mafu li ka lula li ipatile kae kapa
kae: li ka lula li ipatile ho batho, li ka lula li

35:56.493 --> 36:00.560
ipatile tikolohong, li ka lula li ipatile metsing a
litšila, hape li ka lula li ipatile lefatšeng la liphoofolo.

36:00.560 --> 36:07.155
Mme ke yona eo, pehelo e sa utlwahaleng e hlakileng e fanweng ka
yona tlhabololong e sisintsweng ya Molao wa Mafu a Phatlalang:

36:07.155 --> 36:16.320
Lekgotla la Federale le lokela ho kgona ho qobella ditheo
tsohle ho hlahloba metsi a ditshila bakeng sa dikokwanahloko.

36:16.320 --> 36:21.700
E leng, ka ho sebedisa mokgwa wa ho latellanya dijini.

36:21.700 --> 36:32.258
Kahoo, o batla o theohela boemong ba liathomo ebe o leka ho
sebelisa tlhahlobo ea PCR metsing a litšila – hape, e le ho bala

36:32.258 --> 36:40.176
makhasi a tee feela – ho iqapela bopaki ba
tšokelo, eo ho latela eona Lekhotla la Federale le

36:40.176 --> 36:45.840
lokelang ho lumelloa ho phatlalatsa boemo ba tšohanyetso.

36:45.840 --> 36:48.540
Seo ke boikgethelo feela ka molao-motheo.

36:48.540 --> 36:54.188
Mme seo se etsa hore ke thothomele ke le 'muelli oa
molao, hobane ka kakaretso ke hloile ho se be le

36:54.188 --> 36:57.077
meeli, haholo-holo ha e le motheo oa molao oa tšohanyetso.

36:57.077 --> 36:59.720
Seo ha sea lokela ho etsahala.

37:06.820 --> 37:18.460
Kahoo ke boikarabelo bo hlanyang kannete ho beha leihlo metsi
a litšila kaofela ka linako tsohle ntle le meeli efe kapa efe.

37:18.460 --> 37:21.853
Taba ena kaofela e tlas'a lebitso la One Health.

37:21.853 --> 37:29.734
Bophelo bo botle ka kakaretso ba polanete – ntho tsohle li
hokahane – liphoofolo, batho, tikoloho, Lefatše, 'me sena se

37:29.734 --> 37:35.429
akarelletsa le phetoho ea tlelaemete;
phetoho ea tlelaemete le maemo a CO2 le tsona li

37:35.429 --> 37:38.650
lokela ho ba motheo oa boemo ba tšohanyetso.

37:38.650 --> 37:43.720
Mme sena sohle se tlameha ho arolelanwa –
diphuputso, le dibaktheria tse kotsi tse fumanweng

37:43.720 --> 37:46.280
– polokelong ya matjhaba ya tlhahisoleseding.

37:46.280 --> 37:48.040
O ka bona seo. Mme jwale se a tla.

37:48.040 --> 37:52.768
Jwale dipatlisiso le ntshetsopele di ntse di hloka ho etswa.

37:52.768 --> 37:56.606
Ka mantsoe a mang, lipatlisiso le
nts'etsopele mabapi le likokoana-hloko tse ka

37:56.606 --> 37:58.240
bakang mafu tse ntseng li eketseha ka bohale.

37:58.240 --> 38:06.010
Hona ke "gain-of-function". Sena se bolela ho
matlafatswa ka maiketsetso ha dibaktheria tse

38:06.010 --> 38:11.020
bakang mafu e le karolo ya tumellano e ntjha ya sewa.

38:11.020 --> 38:21.467
Kahoo taba ke ena, mme jwalo ka ha re tseba, ho na le matshwao a
fapaneng, ho ya ka borasaense ba fapaneng, a bontshang

38:21.467 --> 38:32.029
hore Covid-19 ha e a ka ya fumanwa tlhahong kapa e ne e ke
ke ya qala teng – Covid-19 e le kokwanahloko ya SARS-CoV-2.

38:32.029 --> 38:37.967
Ka bokgutshwanyane, dinaha di kgothalletswa ho kenya
letsoho ho matlafatseng baktheria tsena ka bo tsona.

38:37.967 --> 38:40.800
Ebe ho na le lenane lena le tummeng la DCX.

38:40.800 --> 38:44.677
Ha e le hantle, ke khakanyo e molemohali.
Ka mantsoe a mang, ke teboho ea hore na ke

38:44.677 --> 38:47.140
kokwanahloko efe e ka hlaselang ka mor'a moo.

38:47.140 --> 38:52.727
Lihlahisoa tsa seoa li se li ntse li etsoa li fumaneha ho
ipapisitsoe le kokwanahloko ena, 'me lintho tse entoang li fanoa

38:52.727 --> 38:55.310
tlas'a sehlooho se reng "Lethathamo la Tšebeliso ea Tšohanyetso".

38:55.310 --> 39:01.986
Mme dinaha tsohle di lokela ho theha ditumello tsa
tshohanyetso. Ditumello tsa tshohanyetso, bahlomphehi, ha di so

39:01.986 --> 39:05.560
ka di eba teng ka mokgwa o hlophisitsweng ho fihlela jwale.

39:05.560 --> 39:10.076
Re ne re ntse re na le litšitiso tse itseng tse tlase ka ho
fetisisa linaheng tsohle tsa rona tsa Europe le Switzerland.

39:10.076 --> 39:16.439
Empa tlas'a sehlooho sa tumello ea tšohanyetso,
e teng USA, sohle se hlokahalang ke hore

39:16.439 --> 39:19.888
bolaoli bo tšoanelehang bo phatlalatse tšohanyetso.

39:19.888 --> 39:25.344
Mme ka hona, ha ho sa hlokahala hore ho etswe
diphuputso tse ding mabapi le katleho kapa polokeho.

39:25.344 --> 39:27.360
Ha ho letho ho hang, hobane ke tsietsi.

39:27.360 --> 39:29.580
Ke kamoo sesole se nahanang kateng ka taba eo.

39:29.580 --> 39:37.381
Ka bokgutshwanyane, ona ke potoloho e kgolo ya moruo e teng ka
bo yona, e sa itshetleha ka maemo afe kapa afe a tshohanyetso.

39:37.381 --> 39:44.604
Mme jwale, hodima sena, re na le melawana ya bophelo bo botle e
hlakisang taba ena ka ho feletseng – e e hlakisang hantle ka ho

39:44.604 --> 39:51.488
phatlalatsa boemo ba tshohanyetso, e leng Maemo a Tshohanyetso
a Bophelo bo Botle ba Setjhaba a Amang Lefatshe ka Bophara.

39:51.488 --> 39:56.709
Jwalokaha ke boletse, Motsamaisi-Kakaretso
wa Bophelo bo Botle a ka phatlalatsa tsietsi

39:56.709 --> 39:59.256
ena nakong e tlang ka lebaka lefe kapa lefe.

39:59.256 --> 40:02.800
Mme tebello ya rona e ne e tla ba hantle se fapaneng.

40:02.800 --> 40:07.760
Re bone hore tšohanyetso ea bophelo bo botle ea lefats'e
ka bophara e nkile lilemo tse tharo le likhoeli tse tharo.

40:07.760 --> 40:13.878
Kahoo, phello e utlwahalang e ka ba hore
boemo bo jwalo ba tsietsi bo sa lokafatswang bo

40:13.878 --> 40:17.361
ka fediswa, hore bo ka hlahlojwa, jwalo-jwalo.

40:17.361 --> 40:18.780
Ho fapaneng ke nnete.

40:18.780 --> 40:21.920
Ebe e nngwe le yona e etsa jwalo.

40:21.920 --> 40:27.424
Litumellanong tsena ka bobeli, o tla
bona lentsoe "infodemics" bohareng.

40:27.424 --> 40:35.308
Lintlha-taba tsa mafu ke mokhoa oa bohlokoa oa taolo – ke
tlameha ho phethela – mokhoa oa bohlokoa oa taolo bakeng sa WHO.

40:35.308 --> 40:44.479
Empa sheba, mokgatlo wa matjhaba oo eseng feela ditumellanong
tsena, empa hape le kae kapa kae leqepheng la ona la lehae la

40:44.479 --> 40:53.800
marang-rang – o ka batla WHO le Infodemics ho Google – hohle,
o ipapisitse le molaetsa o reng, rona feela re ka tseba nnete.

40:53.800 --> 40:57.593
Re dumelletswe ho bolela hore na ke
dithethefatsi dife tse sebetsang hantle le ho

40:57.593 --> 40:59.980
bolela hore na tsietsi e tla nka nako e kae.

40:59.980 --> 41:03.239
Ke boikgethelo bo feletseng. Ke Louis XIV.

41:03.239 --> 41:07.760
Hoo e ne e le pele ho Phetohelo ea Fora, puso e sa laoleheng.

41:07.760 --> 41:13.100
Sena ha se tsamaelane ho hang le molaotheo oa rona.

41:13.100 --> 41:17.505
O tla fumana sena dikonterakeng ka bobedi le leqepheng la lehae.

41:17.505 --> 41:26.508
Mme seo feela, molao ona o tiileng oa ho lumelloa ho hlalosa
'nete ka boeona le ho sebetsa kapa ho qala tlhophiso ea litaba,

41:26.508 --> 41:33.842
seo feela ke tlolo e kholo ea molao oa motheo oo re
o hlokang demokerasing e 'ngoe le e 'ngoe, e leng

41:33.842 --> 41:38.135
tokoloho ea maikutlo le tokoloho ea tlhahisoleseling.

41:38.135 --> 41:44.304
Mme ha o amoha batho tokoloho ya maikutlo le tokoloho ya
tlhahisoleseding, ha o sa na saense e lokolohileng, ha o sa na

41:44.304 --> 41:47.940
tsamaiso ya toka e hlokang leeme, ebile ha o na le demokerasi.

41:47.940 --> 41:52.680
Mme seo ha se lokela ho dumellwa ho etsahala le ka mohla.

42:02.682 --> 42:09.771
Hantle, haholo-holo ke ne ke batla ho u fa pono e nepahetseng.

42:09.771 --> 42:14.722
Hobane, ua tseba, ka lipehelo tsena tsohle tsa
konteraka, ho nka lihora tse peli, 'me qetellong, ke e

42:14.722 --> 42:17.440
seng 'muelli oa molao ea ka 'nang a ferekana haholo.

42:17.440 --> 42:25.629
Empa jwale o na le ditekanyetso tsa bohlokwa tsa tekanyo
tse ka o thusang dipuisanong le ho o nolofalletsa ho re:

42:25.629 --> 42:29.980
Ema, pele ho tsohle, re lokela ho sebetsana le taba ena!

42:29.980 --> 42:33.560
Mme sa bobedi, melao ya WHO ka boyona e tlameha ho latelwa.

42:33.560 --> 42:40.082
Mme sa boraro, ho ya ka dipheo tsa yona, WHO
ha e a fuwa matla a ho baka kotsi ho hang.

42:40.082 --> 42:43.940
Mme sa bone, sheba dipuo tse ding tsa Philipp Kruse.

42:43.940 --> 42:45.843
Lintlha tse ling ke tsena.

42:45.843 --> 42:52.660
Ke maswabi ha ke a ka ka atleha, mme ke leboha haholo.

42:52.660 --> 42:55.101
Kea leboha haholo, Philipp.

42:55.101 --> 42:57.640
Kamehla e ruta haholo.
