WEBVTT

00:00.128 --> 00:10.375
I-WHO mayingavunyelwa ukuba ibe naso nasiphi na
isigunyaziso sokuthabatha okanye ukunikwa amagunya angakumbi.

00:10.375 --> 00:17.754
Akukaze kungqineke, kodwa kunokho kufuneka kumiswe apha. Yima!
Kwaye kuphela xa zonke iimpazamo sele

00:17.754 --> 00:25.084
zilungisiwe singathetha ngezivumelwano ezitsha,
kwaye ngokuqinisekileyo hayi ngaphambi koko.

00:25.084 --> 00:33.776
Kulungile, kukho enye ingongoma ebalulekileyo ekufuneka
uyikhumbule, ethi olu hlobo lwezilungiso lunokuvotwa kuphela

00:33.776 --> 00:42.288
ukuba inguqulelo yokugqibela yovoto ingenisiwe kwiNdibano
yezeMpilo yeHlabathi ubuncinane kwiinyanga ezine ngaphambili.

00:42.288 --> 00:50.884
Ngoko ke, oko kuthetha ukuba kungachasi imithetho yabo – njengoko
kuchaziwe kwi-Athikili 55(2) yeeMigaqo yezeMpilo –

00:50.884 --> 00:58.846
kungachasi imithetho yabo yeenkqubo ye-WHO ukuba
bebefuna ukuvota ngayo ngoku ekupheleni kukaMeyi.

00:58.846 --> 01:04.120
Ewe, iindlela zokuvavanya zilula kakhulu xa uzijonga okokuqala.

01:04.120 --> 01:08.000
Okokuqala nokuphambili, njengabemi, kufuneka
sizibuze: ingaba kukho uvavanyo-ntsha

01:08.000 --> 01:10.880
olusebenzayo olwenziweyo kwaphela? Ewe okanye hayi?

01:10.880 --> 01:15.720
Okwesibini, ingaba imigaqo esemthethweni
ye-WHO yokusebenza ilandelwe? Ewe okanye hayi?

01:15.720 --> 01:21.340
Kwaye ngenxa yokuba hayi, kuthetha
ukuba ayinakufakwa kwivoti. Kulula kanjalo.

01:21.340 --> 01:28.946
Kodwa ngoku unazo iindlela ezisemgangathweni
zokulinganisa, ezinokukunceda nakwiingxoxo kwaye zikwenze

01:28.946 --> 01:33.601
ukwazi ukuthi, yima, kuqala, kufuneka kwenziwe uphononongo.

01:33.601 --> 01:37.220
Okwesibini, imithetho ye-WHO ngokwayo kufuneka ilandelwe.

01:37.220 --> 01:43.717
Kwaye okwesithathu, ngokweenjongo zayo, i-WHO
ayinagunya lokubangela inkohlakalo kwaphela.

01:43.717 --> 01:50.260
Enkosi kakhulu, Urs Hans, ngokulungiselela
yonke into namhlanje, umhla wama-20 ku-Epreli 2024.

01:50.260 --> 01:56.576
Injongo kukuba siphinde sihlolisise, sikunye.

01:56.576 --> 02:02.752
Singakufezekisa oku kuphela ngemfundo,
uxinzelelo lwezopolitiko kunye nolwazi olulungileyo.

02:02.752 --> 02:06.240
Molo, Stefan. Kwaye seso isizathu sokuba sonke silapha namhlanje.

02:06.240 --> 02:11.162
Lilizothe kakhulu kum ukukwazi ukuthetha nani apha ngomba we-WHO.

02:11.162 --> 02:16.600
Kwaye ndingathanda ukuwenza umbulelo wam
onyulu kuni nonke ngokuba nize apha namhlanje.

02:22.665 --> 02:29.716
Kuhle. Ewe, ngelishwa, lo mcimbi we-WHO
yingxaki eneenkcukacha ezininzi nebanzi kakhulu.

02:29.716 --> 02:33.440
Ngoko ke, ndinikwe imizuzu engamashumi amane ngobubele.

02:33.440 --> 02:39.159
Kwakhiwa apha ikhosi yentsomi, ikhosi entsha ngokwenene.

02:39.159 --> 02:41.876
Inkqubo yezempilo entsha ngokwenene.

02:41.876 --> 02:49.040
Ukuze oku kuqondwe kakuhle, kufuneka
kuqondwe okwenzekileyo ukuza kuthi ga ngoku.

02:49.040 --> 02:58.952
Emva koko kufuneka uqonde umongo uphela ukuze
ungalahleki kwiinkcukacha, ezininzi kakhulu.

02:58.952 --> 03:06.380
Siyazi ukuba sithetha ngeendibano ezimbini ze-WHO, kwaye zizele
zizilungiso ezicetywayo kunye nezinye izilungiso ezicetywayo.

03:06.380 --> 03:10.940
Kwaye ndizama ukukunika isiqinisekiso ngalo mba.

03:10.940 --> 03:15.980
Loo nto yeyomsebenzi wam. Kodwa ke,
awunakuyenza loo nto kwimizuzu engama-40.

03:15.980 --> 03:18.952
Ndiza kwenza konke okusemandleni am. Masisiqale ngokufutshane.

03:18.952 --> 03:24.376
Okokuqala, kufuneka sizibuze ukuba sihambe
kangakanani na ekwamkeleni okwenzekileyo apha eSwitzerland.

03:24.376 --> 03:29.777
Bekukho inkomfa elungileyo kakhulu ngalo
mbandela ngomhla we-6 kuTshazimpuzi eBern.

03:29.777 --> 03:33.546
Ndingakwazi kuphela ukubhekisa
kwiinkcazelo ezininzi ezigqwesileyo ezilapho.

03:33.546 --> 03:36.960
Ndakwaphicotha kakhulu ngale nto phaya.

03:36.960 --> 03:46.741
Akufuneki sikhohlwe ukuba, ngokomthetho, nangembono yabantu, yabo
bathintekayo, akukaze kubekho izithintelo ezikhulu kangaka

03:46.741 --> 03:54.708
kwimbali yaseSwitzerland, kwaye ndingatsho
nakwimbali yalo naliphi na ilizwe elidemokhrasi, kuwo onke

03:54.708 --> 03:59.377
amalungelo asisiseko esinawo kwimigaqo-siseko yethu.

03:59.377 --> 04:03.231
Kwaye kunzima kakhulu kumntu ngamnye.

04:03.231 --> 04:12.171
Sithetha apha ngesibophelelo sokuhlala ekhaya, ukuthathwa
kwenkululeko, amanyathelo enzakalisa,

04:12.171 --> 04:21.316
ukunxiba iimaski rhoqo, ingakumbi kubantwana
iinyanga ezininzi. Ukunyanzelwa ukuba ugonywe.

04:21.316 --> 04:26.511
Inkululeko yenkolo nesazela yayithintelwe kakhulu.

04:26.511 --> 04:28.933
Ndibona isidwangube sencwadi apha.

04:28.933 --> 04:30.437
Ndiyavuya kakhulu kuba ulapha.

04:30.437 --> 04:35.320
Wamkelekile kakhulu, Bhishophu, ndicinga.

04:39.440 --> 04:45.803
Ababingeleli nabathunywa bebandla babengavumelekanga ukwamkela
abazinikeli abangaphezu kwenani elithile

04:45.803 --> 04:52.080
elincinci ezikayeni zabo. Kwaye oku kwenzeka
ngexesha le-Easter. Kwaza kwaqhubeka iiveki neenyanga.

04:52.080 --> 04:56.799
Loo nto yayingukunyhasha okukhulu kwenkululeko yenkolo nesazela.

04:56.799 --> 05:01.844
Kwaye ekugqibeleni, wonke uluhlu
lwenkululeko yethu lwachaphazeleka kakhulu

05:01.844 --> 05:05.725
kwinxalenye enkulu yoluntu, kwaye okwethutyana elide.

05:05.725 --> 05:11.780
Kwaye ngaloo nto, sithetha ngolwaphulo olukhulu kakhulu
lwamalungelo asisiseko olwakha lwenzeka eSwitzerland.

05:11.780 --> 05:17.795
Kwaye oko kuthetha, ukongeza,
ungxwabangxwaba olukhulu kakhulu koqoqosho.

05:17.795 --> 05:26.511
Xa uMongameli weBhanki yeSizwe yaseSwitzerland uThomas Jordan
wayaluma umnwe esilumkisa ngomhla kaMeyi 2020, esithi,

05:26.511 --> 05:35.302
"Phononongani, phononongani, siza kutyhoboza umda we-100
yeebhiliyoni kwimali yenkxaso yabo baneentshukumo zoshishino

05:35.302 --> 05:39.670
ezithintelweyo," ngoko ke kufuneka nathi siqwalasele lo mba.

05:39.670 --> 05:49.440
Kwaye oko kuthetha ukuba kwizenzo ezikhulu
kangaka, urhulumente unetyala lokuxela ebantwini bakhe.

05:49.440 --> 05:54.295
Kwaye oko akukenzekanga kude kube ngoku, kwaye kufuneka
sikhankanye oku phambi kokuba sithethe ngemithetho

05:54.295 --> 05:58.680
emitsha, phambi kokuba sithethe ngesivumelwano esitsha se-WHO.

06:03.352 --> 06:05.207
Sasinamabanga kuphela.

06:05.207 --> 06:13.463
Sasinolu lingo lwe-PCR, olwalusaziwa kwasekuqaleni. Ndikhumbula
ingxoxo yephaneli eyaziwayo eAarau ngomhla we-14 ka-Agasti, xa

06:13.463 --> 06:21.261
uNjingalwazi Marcel Tanner, ilungu leqela elikhethekileyo
le-Federal Council elijongene ne-COVID-19 kwaye enguMongameli

06:21.261 --> 06:28.854
we-Swiss Academy of Sciences, waphendula ngokucacileyo
nangokungathandabuzekiyo umbuzo ovela kuSamuel Eckert:

06:28.854 --> 06:33.724
Ewe, ke, uyabona, uvavanyo lwe-PCR aluniki ukuxilongwa
kwesifo. Yiloo nto kanye. Ngoko ke, akuchanekanga

06:33.724 --> 06:36.600
ukuthi uvavanyo oluvele isiphumo esivakalayo lungqina isifo.

06:36.600 --> 06:41.921
Sonke siyayazi loo nto. Ngamafutshane, into endizama ukuyithetha
yeyokuba wonke umntu obefanele ukwazi ebekwazi

06:41.921 --> 06:46.882
ngale nto ukususela ehlotyeni okanye ngaphambili,
kwaye iBhunga leFederal bekufuneka liyazi ngayo.

06:46.882 --> 06:53.765
Ngokwenene, iNkundla yeFederal nayo yakuqinisekisa oku
ngo-2021 kwesi sigwebo, esinokuba nina nonke nisazi ngaso.

06:53.765 --> 07:05.238
Kwaye indlela le nkqubo ipheleleyo eyayingenangqiqo ngayo, yaze
yaba yinto ehlekisayo ngokupheleleyo, yavezwiswa kuye wonke umntu

07:05.238 --> 07:10.866
kwinkqubo yethu yengxoxo i-ARENA ngomhla we-7 kuJanuwari 2022.

07:10.866 --> 07:15.572
Emva koko uIgnazio Cassis, owayeyiMongameli weManyano
yaseSwitzerland ngelo xesha kwaye engugqirha

07:15.572 --> 07:21.194
ngomsebenzi, wathi: "Nabani na ofela kwingozi yemoto aze
afunyanwe ene-coronavirus, usweleke ngenxa ye-coronavirus."

07:21.194 --> 07:27.100
Kwaye umnikezeli-ntetho wathula wabuza
kwakhona, waza wathi uCassis, "Ewe, kunjalo, yile

07:27.100 --> 07:30.499
nto yenziwe yi-WHO, ngokwahlulahlula kwayo."

07:30.499 --> 07:38.792
Kwaye konke oku kwakucetywe yi-WHO; akuzange
kuvele nje, kuquka nokuhlelwa lweemeko ze-COVID-19.

07:38.792 --> 07:44.608
Kwaye amajelo eendaba ethu kunye noosopolitiki
bebesoloko bexela kuphela ngamanani apheleleyo.

07:44.608 --> 07:50.947
Kulindelekile ukuba ngexesha lomkhuhlane kwilizwe elinabantu
abaninzi abaneminyaka engaphezu kwama-80 ne-90,

07:50.947 --> 07:57.640
abantu abaninzi kancinci kweli qela leminyaka baya
kusweleka, kodwa xa kuthelekiswa, ubhubhane wawungabonakali.

07:57.640 --> 08:03.059
Konke oku kukhokelela ekukwazini kwamkelwa kwixesha elidlulileyo.

08:03.059 --> 08:10.543
Kwaye ndibhale apha le nto ndiyithatha njengefomula elula
kakhulu, esisoloko isetyenziswa ngokuphindaphindiweyo

08:10.543 --> 08:14.580
ngamachweba kum, kodwa ekwabonakala naseluntwini jikelele.

08:14.580 --> 08:20.084
Kwaye ndisoloko ndisiva into enye kubo bonke oogxa bam kunye
nabahlobo bam, abathi kum: "Jonga,

08:20.084 --> 08:25.628
ngamaxesha obhubhane, abasemagunyeni kufuneka
banikwe amagunya angakumbi okuzikhethela."

08:25.628 --> 08:30.120
Kwaye logama nje abasemagunyeni bephethe
ngokwemigaqo ye-WHO, asinakukwazi kwaye

08:30.120 --> 08:33.824
akufanelanga ukuba siyiphikise." Into efana ncam naleyo.

08:33.824 --> 08:45.180
Ewe, kwaye le nto yokuqala ibonisa indima ebaluleke kakhulu
edlalwa yi-WHO xa ibhengeza imeko kaxakeka ngenxa yobhubhane.

08:45.180 --> 08:46.644
Sekusele kwixesha elidlulileyo.

08:46.644 --> 08:52.014
Abantu bayajika kwaye neenkundla ziyajika
kumsebenzi wazo womgaqo-siseko wokuphonononga,

08:52.014 --> 08:54.800
zivumela i-WHO ukuba yenze njengoko ithanda.

08:54.800 --> 08:58.280
Kwakusele kunjalo kwixesha elidlulileyo.

08:58.280 --> 09:05.960
Ewe, kwaye yiyo loo nto, kude kube namhlanje, kungekho
kuvavanywa kwakhona kwezi ngenelelo zibi kakhulu zakha zenzeka.

09:05.960 --> 09:10.080
Kwaye ndingathanda ukukhomba ukuba
sinomgaqo-siseko oselula kakhulu eSwitzerland.

09:10.080 --> 09:16.516
Lo ngumgaqo-siseko omtsha ohlaziyiweyo wonyaka wama-99.

09:16.516 --> 09:19.739
Yiyo loo nto inobunini obukhethekileyo bobulungisa besidwangube.

09:19.739 --> 09:25.174
Kwaye ukuba ucinga ngeSigaba 2, yintoni injongo yoManyano?

09:25.174 --> 09:28.200
Kutheni iSwitzerland ikho ngokomthetho?

09:28.200 --> 09:33.701
Uya kufumanisa ke, njengoko unokufunda
nakwizixhobo ezimalunga noMgaqo-siseko oMtsha weFederal,

09:33.701 --> 09:37.024
ukuba zine iinjongo ezibaluleke ngokulinganayo.

09:37.024 --> 09:40.880
Ngoko ke, ukhuseleko phantsi komhlaba we-Covid yinto enye.

09:40.880 --> 09:46.126
Emva koko kukhuselwa kwenkululeko kunye
noluhlu olude lwamalungelo asisiseko ekuqaleni.

09:46.126 --> 09:51.400
Ukhuseleko loluntu, oko kukuthi, akukho
kwahlulwa koluntu nokukhuselwa kwentlalontle.

09:51.400 --> 09:56.204
Kwaye ngoku unokuqikelela: ingaba enye
yezi njongo ibaluleke ngaphezu kwenye?

09:56.204 --> 10:00.420
Hayi, isifundiso sithi ibali lonke libaluleke ngokulinganayo.

10:00.420 --> 10:03.896
Akukho mntu kufuneka avunyelwe ukuthi ukhuseleko
kufuneka kuhlale kubekwa phambili ngaphezu

10:03.896 --> 10:06.160
kwazo zonke ezinye izinto, ngokunciphisa inkululeko.

10:06.160 --> 10:12.360
La ngumigaqo ebalulekileyo yokuqonda isiseko sesimo esikuso.

10:12.360 --> 10:20.160
Kwaye kufuneka siqonde nalo mgaqo wokuba urhulumente ukho
ngenxa yabemi, hayi abemi abakhona ngenxa yorhulumente.

10:20.160 --> 10:29.318
Kwaye oko kwathulwa kwiminyaka engaphezu kwama-2,000 eyadlulayo
ligqwetha elaziwayo nesenator waseRoma, uCicero, owathetha

10:29.318 --> 10:38.340
ngokucacileyo nangokufutshane ukuba urhulumente ngokwamazwi
aseRoma, "res publica", ngumcimbi wabantu, "res populi".

10:38.340 --> 10:42.121
Kwaye namhlanje sikwixesha apho
sikhokelwa ukuba sikholelwe okwahlukileyo.

10:42.121 --> 10:44.134
Akukho mntu ofanele avunyelwe ukuba asenze sikholelwe lonto.

10:44.134 --> 10:47.940
Kwaye nokuba bangasibiza kangakanani
njengabaxhaphazi abakwicala lasekunene.

10:47.940 --> 10:51.120
Akukho kubandakanya iimvo ezigabadeleyo
zasekunene ukuthi urhulumente ulapha ngenxa yabantu.

10:51.120 --> 10:54.774
Kuyazicacela. Kulungile.

11:00.037 --> 11:06.538
Kwaye oko kuthetha ukuba ukuba iBhunga leFederal, iPalamente,
iinkundla, iicantons kunye namajelo eendaba bayala

11:06.538 --> 11:12.864
ukujongana nalo mba ngokufanelekileyo, ke into efana
nale esisandul' ukuyibona inokuphinda yenzeke nanini na.

11:12.864 --> 11:15.833
Yiyo loo nto ke kufuneka sifunde izifundo kuqala.

11:15.833 --> 11:20.719
Akufuneki siqhube phambili nomthetho omtsha
wobhubhane, izivumelwano zobhubhane okanye ukuzithoba

11:20.719 --> 11:24.637
kwi-EU, kodwa endaweni yoko siphonononge imeko.

11:30.364 --> 11:35.745
Ukwandisa uxinzelelo lokulethela olu hlolo lutsha,
ndiyacela ngamandla, eneneni ndiyanibongoza, ukuba

11:35.745 --> 11:39.270
nityikitye eli phulo lokuhlola ngokutsha ukuba anikakwenzi oko.

11:39.270 --> 11:45.032
Nceda, qiniseka ukuba uyayibuyekeza loo nto. Enkosi.

11:45.032 --> 11:49.387
Kwaye ndingayiphelisa apha
intetho, kuba oko kuyithetha yonke into.

11:49.387 --> 11:55.285
Urhulumente osebenza ngaphandle komthetho
akasemthethweni ngaphezu kweqela labaphangi.

11:55.285 --> 12:03.440
Kwaye ndixelela abantwana bam oku ukuze babe nombono
ongqalileyo wokuba bacinge ntoni ngeBhunga leFederal neenkundla.

12:03.440 --> 12:13.700
Kuzofuneka bazibonakalise kwakhona phambi kokuba
baphinde bafumane intembeko yam neyosapho lwam. Kulungile.

12:17.820 --> 12:27.077
Kubalulekile, kwaye okubuhlungu kukuba kubalulekile
ekuqaleni, ukuba sijonge umva kancinci kwaye sikhumbule

12:27.077 --> 12:31.860
ukuba esi sicelo seenjeyo ze-mRNA asizange sivele nje.

12:31.860 --> 12:39.056
Oku akuzange kuyilwe ngabaphathiswa bezempilo ngokwabo, kodwa
kwavela kwi-WHO. Kwaye kude kube kutshanje, zonke ezi zindululo

12:39.056 --> 12:42.571
zazisekhona kwiphepha lasekhaya ngolu lwazi lwacacileyo.

12:42.571 --> 12:50.310
Kukwakho nombhalo omncinci ekufuneka uwufunde,
kodwa ukwatsho ukuba izitofu zokugonya i-COVID-19

12:50.310 --> 12:54.895
ziye zavavanywa ngokungqongqo. Uvavanyo olungqongqo.

12:54.895 --> 12:57.532
Olo lulwazi lobuxoki olucacileyo.

12:57.532 --> 13:05.071
Yinkcazelo engayonyani ecace gca evela kanye kuloo
mbutho wamazwe ngamazwe ozibiza ngokuba nguye kuphela

13:05.071 --> 13:09.837
ongunozala wokwahlula phakathi kweyinyani nobuxoki.

13:09.837 --> 13:12.473
Ewe. Nanku neminye imizekelo embalwa.

13:12.473 --> 13:26.756
Yiyo loo nto, ngoJulayi 2022, ngokusekelwe phantse kunyaka
wokusebenzisana neqela lam, kodwa kwakhona ngenkxaso egqwesileyo

13:26.756 --> 13:35.581
evela kwiingcali zangaphandle, ndifake
isikhalazo solwaphulo-mthetho nxamnye

13:35.581 --> 13:42.669
neSwissmedic, kuba eSwitzerland, sinabantu abaphetheyo.

13:42.669 --> 13:47.662
Sinomthetho ochaza iimbopheleleko zeSwissmedic.

13:47.662 --> 13:54.434
Kwaye i-Swissmedic ixhotyiswe ngeengcali
nezixhobo zokuqaphela ukuba ezi zityhefu, hayi

13:54.434 --> 13:58.873
izitofu zokugonya. Zityhefu, hayi izitofu zokugonya.

13:58.873 --> 14:05.041
Kwaye ndiyakwazi ukuthetha oku ngolu hlobo lulula nangokufutshane
ngoku kuba ndichithe iminyaka emibini ndisenza uphando ngako,

14:05.041 --> 14:08.385
kwaye nobungqina bam buyafumaneka ukuze bufundwe kwi-intanethi.

14:08.385 --> 14:15.824
Njengoko benditshilo, ndikwazile ukwenza oku ngenxa yeqela lam
elibalaseleyo elinoGqr. iur. Markus Zollinger, uKati

14:15.824 --> 14:23.740
Schepis, amanye amalungu eqela lam kunye nooprofesa abaphakathi
kwe-12 ne-15 abavela kumazwe athetha isiJamani nesiNgesi.

14:23.740 --> 14:29.140
Kwaye ndingathanda ukunibulela nonke
ngentliziyo yam yonke ngalo msebenzi umangalisayo.

14:36.100 --> 14:42.816
Kwaye sikungqinile oku apho. Ingakumbi kuhlobo oluhlaziyiweyo,
onokulufumana kwi-Intanethi, kwacaca

14:42.816 --> 14:49.560
kwasekuqaleni, kwacaca kuzo zonke iigunya
ezilawulayo kwasekuqaleni, ukuba oku akunakusebenza.

14:49.560 --> 14:54.993
Olu luvavanyo. Akukho lawulo unalo kwinto
kanye eveliswayo emzimbeni, ngesixa esingakanani,

14:54.993 --> 14:57.740
umgangatho onjani, kwaye kangakanani ixesha.

14:57.740 --> 15:01.764
Wonke umntu wayesazi konke oku
kwasekuqaleni. Noko ke, baye bayivumela yenzeke.

15:01.764 --> 15:06.660
Kwaye ndiyakucela ngobubele ukuba
ubuncinci ufunde isishwankathelo.

15:06.660 --> 15:09.069
Isishwankathelo esiphezulu. Zimaphepha amashumi amabini kuphela.

15:09.069 --> 15:14.501
Kwaye kwabo bakhetha ukubamba into
ezandleni zabo, kukho inguqulelo eshicilelweyo

15:14.501 --> 15:17.020
efumaneka ngaphandle nge-20 Swiss francs.

15:17.020 --> 15:22.565
Iqulethe yonke into ebalulekileyo, kunye namazwi
okuvula avela kwiiprofesa ezibaluleke kakhulu ezixhasayo.

15:22.565 --> 15:29.665
Omnye wabo ulapha namhlanje, nguNjing.
Stefan Hockertz, ekunye noNjing. Martin Haditsch,

15:29.665 --> 15:33.659
uNjing. Sönnichsen, uMichael Palmer nabanye.

15:33.659 --> 15:35.104
Iyafumaneka apha.

15:35.104 --> 15:39.772
Kwaye oko kukwasisixhobo sokufaka uxinzelelo
ukuze kuqhutywe phambili eso sivavanyo sitsha.

15:39.772 --> 15:42.330
Kuba sibona, sibona ntoni?

15:42.330 --> 15:47.380
Lona unyango lwe-mRNA ludlala indima ephambili
kakhulu kuMthetho weeNtsholongwane, kwaye,

15:47.380 --> 15:50.260
ngokwenene, nakwizivumelwano ezitsha zobhubhane.

15:50.260 --> 15:57.621
Esi sisiseko sazo zonke iinkcubeko zokugonya ezizayo, kuquka
nakwicandelo lokumelana nezinto ezibulala iintsholongwane,

15:57.621 --> 16:01.139
njengoko uGqr. Heiko Schöning esitshilo kanye ngoku.

16:01.139 --> 16:05.221
Ewe, kwaye kutheni oko kubaluleke kangaka?

16:05.221 --> 16:10.460
Kubalulekile kuba apha sithetha ngeziyobisi ezivavanywayo.

16:10.460 --> 16:14.440
Kwaye ndizamile, asikokuba khange kubekho mzamo nje.

16:14.440 --> 16:20.221
Kukho ezinye iinkalo ezintathu okanye
ezine ezenza le yinkqubo elilingo kakhulu.

16:20.221 --> 16:23.815
NgeJamani, bathe abazi ukuba
isiphumo sokugqibela siza kuba yintoni.

16:23.815 --> 16:29.071
Kwaye njengesizwe esiphucukileyo,
sasikholelwa ukuba asisoze sivumele oku kwenzeke

16:29.071 --> 16:32.608
kwakhona ukusukela kwiMfazwe yesiBini yeHlabathi.

16:32.608 --> 16:40.831
Yiyo loo nto ke esidale iNkqubo yaseNuremberg, saza saphakamisa
ngomthetho esi sivumelwano samazwe ngamazwe ngamalungelo

16:40.831 --> 16:48.900
oluntu nezopolitiko, iSihloko 7, esisebenza kuzo zonke
iimeko, nkqu nakwiimeko zengxaki xa kukho ingxakeko yoluntu.

16:48.900 --> 16:56.520
Kwaye lo mthetho wonyanzeliso wokhuseleko, ochasene nokuthatha
inxaxheba, nokuthathwa inxaxheba ngenkani

16:56.520 --> 17:04.260
kuvavanyo, waphulwa izigidi ngezigidi zezihlandlo
ngenxa yokuba abantu banikwa ulwazi olungachanekanga.

17:04.260 --> 17:07.760
Baxhatshazwe baze banyanzelwe.

17:07.760 --> 17:11.217
Lelo sisiqalo esijongene naso sonke.

17:11.217 --> 17:14.540
Kwaye ndijonge nje iSwitzerland, kwikamva.

17:14.540 --> 17:19.600
Esi sisicatshulwa esivela kuMthetho weeNtsholongwane,
uMthetho weeNtsholongwane osandul' ukucetyiswa.

17:19.600 --> 17:24.362
Kukho iNqaku elitsha 6c, isihloko 1, ileta b.

17:24.362 --> 17:32.325
Kwaye iBhunga leFederal lifuna ukukwazi ukunyanzela oogqirha
nabaphepha-mithi ukuba banike abantu ezi

17:32.325 --> 17:39.520
zinto zokulinga, ngokusekelwe koko lilibona
njengezifundo ezifundwe kwixesha elidlulileyo.

17:39.520 --> 17:46.060
Ngoko ke ufuna ukunyanzela oogqirha ukuba bagonyele
abantu benganiki ulwazi olwaneleyo, ukuthetha ngqo.

17:46.060 --> 17:48.448
Ewe, kwaye nantsi thina sisaphakathi kuyo.

17:48.448 --> 17:53.385
Okokuqala, kufuneka siqwalasele ukuba
zeziphi izigunyaziso ze-World Health Organisation.

17:53.385 --> 17:56.400
Kucacisiwe kakuhle kakhulu kwi-Athikili 1 yomgaqo-siseko wabo:

17:56.400 --> 18:03.520
Injongo yoMbutho wezeMpilo weHlabathi kukunceda bonke
abantu bafikelele kweyona meko ibalaseleyo yempilo.

18:03.520 --> 18:05.860
Uza kuyazi kungekudala into leyo engabandakanywanga kule nto.

18:05.860 --> 18:11.884
Oku akubandakanyi ukunika abantu ulwazi
olungeyonyani, ukunyanzela abantu ukuba basebenzise

18:11.884 --> 18:15.162
iziyobisi, kunye nokucebisa iziyobisi eziyityhefu.

18:15.162 --> 18:19.284
Ngoko ke akufuneki ubangele
umonakalo. Lowo ngowona mgaqo ubalulekileyo.

18:19.284 --> 18:25.920
Liliqela lolawulo nolungelelwaniso kwaye lisebenza
kuphela njengeqela elicebisayo. Yiyo loo nto isisiseko.

18:25.920 --> 18:34.385
Oku kuthetha ukukhuthaza ukhuseleko lwempilo yoluntu
ngokungqinelana nolwazi olugqwesileyo olukhoyo kunye neyona

18:34.385 --> 18:40.810
ndlela isebenzayo, kuqwalaselwa iziphumo
ezitsha kwaye, emva kwexesha elide lengxaki,

18:40.810 --> 18:45.020
kwenziwe uphononongo olupheleleyo noluzivavanyayo.

18:45.020 --> 18:48.147
I-WHO ibefanele ukuba yenze oku ngokwayo, kodwa ayenzanga.

18:48.147 --> 18:54.630
Ngokwenene, ayingo mbutho ongaphezu kwezizwe, kodwa
ngumbutho nje wamazwe ngamazwe karhulumente kwaye,

18:54.630 --> 18:58.464
ngaphezu kwako konke, awunayo yodwa inkululeko yolwazi.

18:58.464 --> 19:05.850
Nangona kunjalo, uyayazi yonke le nto kwaye, ngaphezu koko,
kufuneka ahloniphe amalungelo asisiseko kwaye,

19:05.850 --> 19:12.680
njengoko kufuneka ndigxininise
ngokuphindaphindiweyo, kufuneka ahlale ephonononga izenzo zakhe.

19:12.680 --> 19:16.100
La ngolwaphulo-mthetho olukhulu kakhulu, awungazenzanga yena.

19:16.100 --> 19:18.151
Akufuneki nanini na ibangele inkohlakalo.

19:18.151 --> 19:25.878
Kule minyaka mine enesiqingatha idlulileyo, uzibhidanise
ngokupheleleyo ngokuphakamisa ngokuphindaphindiweyo

19:25.878 --> 19:33.728
iziyobisi eziyingozi njengokuphela kwesisombululo
kwimfazwe ekuthiwa ikuchasene nesoyikiso esithi sikhona.

19:33.728 --> 19:37.340
Kwaye apha ke sifika kwintetho yokuqala engundoqo.

19:37.340 --> 19:47.880
I-WHO mayingavunyelwa ukuba ibe namandla
okuthatha ngenkani okanye inikwe amanye amandla.

19:47.880 --> 19:52.640
Akukabikho bungqina, kodwa
kunokufuneka kuthathwe isigqibo esigqibayo apha.

19:52.640 --> 19:57.284
Misa! Yima! "After Action Review" ngokwesiqwenga samajoni.

19:57.284 --> 20:03.098
Kwaye kuphela xa zonke iimpazamo sele
zilungisiwe sinokuthetha ngezivumelwano ezitsha,

20:03.098 --> 20:07.640
kwaye ngokuqinisekileyo hayi ngaphambi koko.

20:15.741 --> 20:21.835
Kulungile, ngoko ke, njengesisiphumo sexeshana,
into endisandul' ukuyithetha ifutshwe kwakhona apha.

20:21.835 --> 20:28.065
Ngaphandle kohlolo, akukho zifundo zifunyenweyo.
Kwaye ngokuqinisekileyo akukho zikhontrakthi zobhubhane.

20:28.065 --> 20:37.242
Kulo mxholo, kuvotwe kwiBhunga leSizwe laseSwitzerland
kwiveki ephelileyo malunga nokuba iPalamente yaseSwitzerland

20:37.242 --> 20:42.303
kufuneka ivunyelwe na ukuba ixoxe ngesivumelwano sobhubhane.

20:42.303 --> 20:44.784
Kwaye kuyacaca ukuba umntu wenza njalo.

20:44.784 --> 20:50.590
Ndingathanda nje ukunazisa ukuba i-SP kunye
neeGreen Liberals zithethe ngokuchaseneyo

20:50.590 --> 20:56.522
ngokupheleleyo nengxoxo-mpikiswano ePalamente.

20:56.522 --> 21:04.061
Ngokwenene sisihlazo sobudemokhrasi ukungafuni
ukubona into ethethathethwana ngayo yiBhunga leManyano.

21:04.061 --> 21:11.558
Ngethamsanqa, uninzi lwabantu lwaziphatha
ngengqiqo, kwaye onke amanye amaqela agxininisa

21:11.558 --> 21:17.040
ngamandla onke ukuba kubanjwe ingxoxo yepalamente.

21:22.655 --> 21:27.694
Uyazi, i-World Health Organisation yenye
nje yeemibutho engaphantsi kwayo eli-17.

21:27.694 --> 21:33.866
Sithetha ngeesivumelwano ezibini eziza
kwenziwa ngoku, isivumelwano esitsha ngokupheleleyo.

21:33.866 --> 21:37.878
Bekukho iinguqulelo ezahlukeneyo, ukusukela ngomhla
wama-30 ku-Okthobha wonyaka ophelileyo, kude kube

21:37.878 --> 21:40.400
kwiintsuku ezimbalwa ezidlulileyo, leyo yomhla we-13 kuMatshi.

21:40.400 --> 21:45.701
Ngoku, kwiintsuku nje ezimbini okanye ezintathu
ezidlulileyo, kuvele inguqulelo ka-Epreli.

21:45.701 --> 21:48.671
Ngokwenene kwiintsuku nje ezimbalwa ezidlulileyo.

21:48.671 --> 21:53.827
Ndithetha apha ngeyona migaqo isisiseko, efanayo kwezi nguqulelo.

21:53.827 --> 21:57.540
Ungakhathazeki, andithelekisi iinguqulelo ezahlukeneyo apha.

21:57.540 --> 22:05.029
Kubalulekile ukuqaphela ukuba le ntwanano yobhubhane sisivumelwano
esitsha ngokupheleleyo phantsi komthetho wamazwe ngamazwe.

22:05.029 --> 22:10.741
Kwaye kwizivumelwano zamazwe ngamazwe ezitsha,
kusebenza inkqubo yokuqinisekiswa kumgangatho wasekhaya.

22:10.741 --> 22:12.733
Ngoko ke, kufuneka ingxoxo-mpikiswano yepalamente.

22:12.733 --> 22:15.120
Oku sele kuchaziwe kuMgaqo-siseko we-WHO.

22:15.120 --> 22:16.920
Oko kucwangciswe kakuhle kakhulu.

22:16.920 --> 22:18.860
Kufuneka nje kwamkelwe.

22:18.860 --> 22:24.178
Nabamalungu ePalamente kufuneka nabo
bakulungele ukuthatha inxaxheba kule ngxoxo mpikiswano.

22:24.178 --> 22:28.748
Kwaye kukho iinyanga ezili-18 zokwenza oko,
kude kube ngumhla woku-1 kuDisemba 2025.

22:28.748 --> 22:31.280
Oko kukuthi, ukuba nje kuza kuvotwa kwaphela.

22:31.280 --> 22:34.740
Ngoku kwiNkomfa yezeMpilo yeHlabathi ekupheleni kukaMeyi.

22:34.740 --> 22:37.900
Lo Meyi, oza kufika ngoku, usaphambi kwethu.

22:37.900 --> 22:42.180
Eyesibini ikwayisivumelwano samazwe ngamazwe.

22:42.180 --> 22:45.760
Ngokwembono yobuchwepheshe
kuphela, sisivumelwano samazwe ngamazwe.

22:45.760 --> 22:50.944
Nangona kunjalo, imigaqo-nkqubo yezempilo
yamazwe ngamazwe ibisemthethweni ukusukela

22:50.944 --> 22:54.380
ngo-2005 kwaye kulindeleke ukuba iphuculwe.

22:54.380 --> 22:59.845
Ihlaziyiwe, yiyo kuphela inguqulelo ekhoyo
ngoku, efumaneka ngokusesikweni

22:59.845 --> 23:04.921
kwiwebhusayithi ye-WHO, enomhla wokuphela kukaNovemba 2022.

23:04.921 --> 23:08.240
Kwaye le nguqulelo nayo ayisosicwangciso.

23:08.240 --> 23:14.311
Enye indlela yokuvota ingaba kukuvumelana ngamagama,
ukuba zeziphi izihloko eziza kulungiswa,

23:14.311 --> 23:18.495
kulungiswe enye ngexesha, kwaye emva koko oko kufakwe kuvoto.

23:18.495 --> 23:25.403
Sithini esinako? Esinako apha ngumxube-xebe wengqekembe ezininzi
ezahlukeneyo zento nganye, ezisebenza

23:25.403 --> 23:32.538
njengesiseko sengxoxo, njengesiseko
sokuthethathethana, kodwa eke zingafaneleki kwaphela kuvotelo.

23:32.538 --> 23:38.573
Yiloo nto thina, nam ngokwam,
besithetha ngayo kule minyaka mibini idlulileyo.

23:38.573 --> 23:44.947
Ngoko ke, sinantoni enye? Sine-umbhalo
ongengowasemthethweni, ocinezelwe kancinci

23:44.947 --> 23:49.569
ngokwentetho yawo, kodwa awukapapashwa esidlangalaleni.

23:49.569 --> 23:55.572
Kwaye apha, nathi, asinayo inguqulelo
yokugqibela, inguqulelo esinokuthi ngoku siyingenisa

23:55.572 --> 23:59.460
kwi-World Health Organisation ukuze ivotwe; seso isiseko.

23:59.460 --> 24:04.257
Hayi, eso asisiseko esifanelekileyo sokuvota.

24:04.257 --> 24:09.271
Kubalulekile kwakhona ukuqaphela ukuba le mithetho
yezempilo yenzelwe ukuba ibe yimithetho

24:09.271 --> 24:13.000
yobuchwepheshe kuphela, ngokungqinelana noMgaqo-siseko we-WHO.

24:13.000 --> 24:20.466
Kwaye seso kuphela isizathu sokuthi singayamkela le nto
kwiNdibano yezeMpilo yeHlabathi ngokhokho olulula, oko kukuthi

24:20.466 --> 24:26.983
i-51 pesenti, ivoti yobuninzi bazo zonke amazwe
amalungu, ngokungafaniyo nesivumelwano, esifuna ukhokho

24:26.983 --> 24:31.112
lwamashumi amabini anesithathu, umgangatho ophezulu.

24:31.112 --> 24:35.943
Ngoko ke, apha abantu bathi, hayi, la ngumgaqo-nkqubo
wobuchwepheshe nje, imalunga nemigangatho neenkcukacha

24:35.943 --> 24:41.580
ezincinci ekungekho mntu unomdla kuzo, apho oogqirha bonwabile
nje kuba zibhalwe ndaweni ithile ukuze bakwazi ukuzijonga.

24:41.580 --> 24:47.186
Lelo kuphela isizathu solu phathwa lunethamsanqa olugqithisileyo.

24:47.186 --> 24:54.552
Kanti ke, ngoDisemba, kuDisemba ophelileyo, kudliwanondlebe
kwi-Neue Zürcher Zeitung, umthethathethwano oyintloko

24:54.552 --> 25:01.265
waseSwitzerland, uNora Kronig, wabhekisa koku waza wathi ezi
yayizilungiso nje ezincinci kwaye ke ngoko

25:01.265 --> 25:08.729
kwakungekho mfuneko yengxoxo ebanzi, ulwazi okanye,
ngokuqinisekileyo, ireferendamu ... phakathi koluntu.

25:08.729 --> 25:13.553
Ewe, kwaye ndiza kukubonisa ngoku ukuba yonke
enye into iyinyani, yonke enye into ichanekile.

25:13.553 --> 25:15.880
Apha, olu nyango lukhethekileyo.

25:15.880 --> 25:20.989
Eyona nto ibalulekileyo yeyokuba olu lungiso
kufuneka luqale ukusebenza ngokuzenzekelayo

25:20.989 --> 25:24.440
kwiinyanga ezilishumi elinambini emva kokuba lwamkelwe.

25:24.440 --> 25:26.580
Zizilungiso zobuchwepheshe kuphela.

25:26.580 --> 25:31.385
Kwaye ukuba zizilungiso nje zolawulo
okanye zobuchwepheshe, oko kungalungile.

25:31.385 --> 25:37.200
Kodwa hayi kulungiso olunemiphumo
emibi kakhulu kuthi ngokwento equlethweyo.

25:37.200 --> 25:43.563
Ngoko ke, ukushwankathela, uhlengahlengiso lwesivumelwano
samazwe ngamazwe esele sikho, kufuneka uninzi oluqhelekileyo.

25:43.563 --> 25:50.018
UMgaqo-siseko we-WHO awukhankanyi isiqinisekiso sokwenene, seso
sizathu kutheni singaziswanga ngaso kwaphela kude kube namhlanje.

25:50.018 --> 25:54.448
Kwaye ngayo yonke into endiyibonileyo ukuza kuthi ga ngoku,
imibuzo evela kubalawuli bezindlu zowiso-mthetho, abalawuli

25:54.448 --> 25:58.920
bezindlu zowiso-mthetho baseSwitzerland ukuya kwiBhunga leManyano,
kuquka noNksk. Nora Kronig, ithetha ntoni, bafuna ntoni?

25:58.920 --> 26:03.043
Akuzange kubekho mpendulo kwaphela. Akuzange
kubekho nto ithethiweyo, akuzange kubekho

26:03.043 --> 26:05.320
ncaciso yokwenene evela kwiBhunga leFederal.

26:05.320 --> 26:09.800
Ngoko ke thina, njengabemi, sisahleli singazi ngale nto.

26:09.800 --> 26:12.967
Kwaye yiyo loo nto kubaluleke kakhulu ukubamba lo msitho.

26:12.967 --> 26:21.234
Kulungile, kukho enye ingongoma ebalulekileyo ekufuneka
uyikhumbule, ethi olu hlobo lwezilungiso lunokuvotelwa kuphela

26:21.234 --> 26:29.901
ukuba inguqulelo yokugqibela yovoto ingenisiwe kwiNdibano
yezeMpilo yeHlabathi ubuncinane iinyanga ezine ngaphambili.

26:29.901 --> 26:38.880
Ngoko ke, oku kuza kuvotwa ekupheleni kukaMeyi, kwaye
inguqulelo yokugqibela iza kuba sekupheleni kukaJanyuwari 2024.

26:38.880 --> 26:44.589
Kodwa loo nto ayifumaneki. Into esiyivayo yile,
sithetha-thethana, sithetha-thethana, sithetha-thethana.

26:44.589 --> 26:52.458
... Ngoko ke, oko kuthetha ukuba kungachasi imithetho yabo – oko
kukwiSigaba 55, isihlomelo 2 samaMgaqo oLawulo

26:52.458 --> 27:00.940
lwezeMpilo – kungachasi imithetho yabo ye-WHO yokusebenza
ukuba bebefuna ukuvota ngako ngoku ekupheleni kukaMeyi.

27:00.940 --> 27:11.638
Ngenxa yoko, uGqr. Silvia Behrendt kunye nombutho wakhe, i-Global
Health Responsibility Agency, babhalele uTedros,

27:11.638 --> 27:20.271
uNobhala-Jikelele, ileta evulelekileyo, bemtyhola
kanye ngale nto kwaye besithi: "Unoxanduva

27:20.271 --> 27:26.053
lokuqinisekisa ukuthotyelwa kwemigaqo yenkqubo ye-WHO."

27:26.053 --> 27:33.797
Aninakuvumela ukuba olu lungiso luvotwe kwiiveki ezimbalwa
ezizayo ngaphandle kokuba kukho umntu, okanye

27:33.797 --> 27:41.137
ilizwe, elifumene ithuba lokuqwalasela ngaphakathi
ukuba olu lungiso luthetha ntoni kanye kanye kuthi.

27:41.137 --> 27:49.312
Ngoko ke, into esiyenzayo apha, kwinqanaba elithile, kukuxela
ikamva, kuba sinokutolika kuphela ezi zilungiso zicetywayo size

27:49.312 --> 27:56.898
siqaphele ukuba, ukuza kuthi ga ngoku, iqela lezingxoxo
laseSwitzerland alikaze lithi, alizange lithethe nyani, ewe,

27:56.898 --> 28:04.419
asizithandi ezi zilungiso zicetywayo, sifuna ngokupheleleyo
ukukhusela amalungelo oluntu, sifuna umgaqo wokwahlulwa

28:04.419 --> 28:12.659
kwamagunya uqwalaselwe, sifuna ngokupheleleyo ukunciphisa le nto
ingummangaliso yokungabikho komthetho, eli gunya lide kakhulu

28:12.659 --> 28:20.180
le-WHO, ngokuthi kubekho igunya elilawulayo nelijongileyo, kwaye
ngaphezu kwako konke, akufuneki nanini na sivumele

28:20.180 --> 28:27.180
i-WHO yodwa ukuba igqibe ukuba yeyiphi inkcazelo
kwicandelo lonke lezempilo echanekileyo neyoingachanekanga.

28:27.180 --> 28:32.080
Andikavakali oku kumlomo wayo
nayiphi na imajistrati eSwitzerland.

28:32.080 --> 28:35.400
Kodwa bekufanele utshilo, kuba ubungavumelani nako.

28:35.400 --> 28:37.420
Yiyo loo nto ke kufuneka sithethe ngayo.

28:37.420 --> 28:42.622
Ewe, iindlela zokuvavanya zilula kakhulu xa uzijonga okokuqala.

28:42.622 --> 28:46.608
Okokuqala nokuphambili, njengabemi, kufuneka
sizibuze: ingaba kukho uvavanyo-ntsha

28:46.608 --> 28:49.160
olusebenzayo olwenziweyo kwaphela? Ewe okanye hayi?

28:49.160 --> 28:54.400
Okwesibini, ingaba kuye kwalandelwa imigaqo
esemthethweni yokusebenza ye-WHO? Ewe okanye hayi?

28:54.400 --> 29:00.256
Kwaye ngenxa yokuba hayi, kuthetha
ukuba ayinakufakwa kwivoti. Kulula kanjalo.

29:00.256 --> 29:04.403
Akukho nakumfumba wesivumelwano sobhubhane, kuba zinxulumene.

29:04.403 --> 29:12.720
Zinxulumene ngokusondeleyo. Isivumelwano esitsha sobhubhane
kunye nokulungiswa kwemigaqo yezempilo zidityaniswe kakhulu.

29:12.720 --> 29:17.272
Oko kuthetha ukuba ukuba awuvumelekanga ukuvota
kwinto enye, ke awuvumelekanga nokuvota kwenye,

29:17.272 --> 29:19.700
kuba ezi zinto zimbini zinxulumene ngokwengqiqo.

29:19.700 --> 29:23.238
Kulungile. Ngoko ke oko kuthetha ukuba, phantsi kwayo
nayiphi na imeko, akufuneki singene ngokungxama

29:23.238 --> 29:25.480
kwingxaki elandelayo. Akukho sizathu kwaphela sokwenza oko.

29:25.480 --> 29:31.414
Apha kufuneka sinyanzelise i-veto,
sibonisa oosopolitiki bethu kanye ngalo mba.

29:31.414 --> 29:51.900
Kwaye ke, ngokunxulumeneyo, sinedemokhrasi
ehlonitshwayo kakhulu nesebenza kakuhle eSwitzerland.

29:51.900 --> 30:00.240
Kwaye oku kubonakala kwimigaqo emininzi. Kwaye ubukhulu becala,
oku akuzange kusebenze kakubi kakhulu kwixesha elidlulileyo.

30:00.240 --> 30:04.282
Kwaye kungaba yobuchwepheshe kakhulu ukucacisa konke oko ngoku.

30:04.282 --> 30:15.784
Kodwa ukuyibeka lula, zonke ezi zibonelelo ezikhokelela
okanye eziphendula umbuzo – Singakwazi na, njengabemi, ukuthatha

30:15.784 --> 30:22.192
inxaxheba ekudalweni komthetho? – zihlala ziqala kwindawo enye.

30:22.192 --> 30:30.312
Ngamanye amazwi, umthetho okanye isivumelwano samazwe ngamazwe
kuza kungenelela kangakanani na ekugqibeleni kwimeko

30:30.312 --> 30:38.481
yethu esemthethweni, kwaye kuza kunqunyanyiswa
kangakanani na amandla karhulumente okuthatha amanyathelo?

30:38.481 --> 30:45.040
Kwaye kukho ukuphazamiseka okungakanani
kwisakhiwo esipheleleyo samagunya? – Njengoko kuchaziwe

30:45.040 --> 30:48.880
yimimiselo yethu, kulwakhiwo lokwahlulwa kwamagunya.

30:48.880 --> 30:52.780
Ngoko ke, okukhona impembelelo yale ngxilongo
ikhulu, kokukhona ilungelo lokuba nentetho likhulu.

30:52.780 --> 30:55.360
Kwaye siyifumana le nto kwimigaqo eyahlukeneyo.

30:55.360 --> 31:03.181
INqaku 164 libanzi ngakumbi apha, lichaza nje ukuba
umthetho usoloko uthetha ukuba abantu kufuneka babe nelizwi,

31:03.181 --> 31:08.000
ubuncinci phantsi kwesakhelo se-referendum onokukhetha ukuyenza.

31:08.000 --> 31:14.107
Umbuzo obaluleke kakhulu ngulo, ingaba i-WHO
iza kukwazi na kwixesha elizayo ukuthintela

31:14.107 --> 31:17.600
kwanemigaqo esisiseko yomgaqo-siseko wethu.

31:17.600 --> 31:20.082
Kwaye kukho imigaqo esisiseko.

31:20.082 --> 31:25.646
Ukuba ugqibe isikolo nangaliphi na ixesha
kule minyaka ingama-230 idlulileyo, ngoko ke

31:25.646 --> 31:29.347
awunokuba ungayiqaphelanga loo nto. Akunjalo?

31:29.347 --> 31:36.181
Ngoko ke uya kube uqaphele ukuba kuzo zonke iidemokhrasi zethu,
kwenziwa iinzame zokuthintela ukusetyenziswa gadalala kwamagunya

31:36.181 --> 31:42.373
nokwenza izinto ngokungekho mthethweni kangangoko kunokwenzeka,
ngokwahlulwa kwamagunya, umgaqo wedemokhrasi, umgaqo

31:42.373 --> 31:45.647
wokusemthethweni kunye nokukhuselwa kwamalungelo asisiseko.

31:45.647 --> 31:48.481
Sikuchaze ngokucokisekileyo oku kumgaqo-siseko wethu apha.

31:48.481 --> 31:55.940
La migaqo yonke icacisiwe kwaye
ixhaswe ngemimiselo yomthetho yokuphunyezwa.

31:55.940 --> 32:01.138
Ukwahlulwa kwamagunya, kunye nomthetho wamatyala
obanzi ngalo mba, kunye nomgaqo wokusemthethweni,

32:01.138 --> 32:04.515
zithathe indawo yomgaqo wokwenza izinto ngokungekho siseko.

32:04.515 --> 32:07.679
Amalungelo oluntu kufuneka akhuselwe ngokufanelekileyo.

32:07.679 --> 32:09.360
Akufunekanga kubekho ucenzura.

32:09.360 --> 32:12.864
Ewe, iikantoni ngokwasisiseko zizimele.

32:12.864 --> 32:17.933
Kwaye kwinqanaba labo, bayalawula
umgaqo-nkqubo wezempilo ngokuzimeleyo.

32:17.933 --> 32:26.535
Kwaye urhulumente kufuneka akwazi ukuzibekela ezakhe izinto
eziphambili, kungabikho mfuneko yokuba axelelwe ukuba leliphi

32:26.535 --> 32:33.289
inguqulelo yentsholongwane ekufuneka ngoku
ayisukele phambi kokuba akwazi kwakhona ukusebenzisa

32:33.289 --> 32:37.952
inkxaso-mali yakhe kwizikolo okanye kwiisibhedlele zakhe.

32:37.952 --> 32:45.688
Ngamafutshane, olu luhlobo lwenethiwekhi yolawulo ekufuneka
thina, kodwa ngakumbi oosopolitiki, amagqwetha, bonke abo

32:45.688 --> 32:53.920
basezikhundleni zoxanduva kunye nabenzi bezigqibo, siyimise,
ecaleni kweenethiwekhi zolawulo zenzululwazi nezonyango, ewe.

32:53.920 --> 32:58.624
Kodwa la ngemigqaliselo
engathambekiyo esinokuyixoxa ngokuqinisekileyo.

32:58.624 --> 33:07.988
Ngoko ke, kwaye ndithetha ukuthi, umgaqo-nkolo wam kuyo
yonke le ntetho kukubonisa ukuba, ngelishwa, iziseko

33:07.988 --> 33:12.425
ezingundoqo zomgaqo-siseko zinokunqunyanyiswa (zisuswe).

33:12.425 --> 33:20.351
Ngenxa yoko, kufuneka sibabuze, nonke bemi, bantu bethu
abahloniphekileyo, ukuba ningavumelani kwaphela na

33:20.351 --> 33:29.222
nokudluliselwa kwamagunya kwinqanaba eliphezulu kangaka,
ningaze nifumane ithuba lokuwathatha kwakhona la magunya.

33:29.222 --> 33:32.640
Ngamafutshane, yiloo nto yonke le nto imalunga nayo.

33:32.640 --> 33:37.696
Kwaye ireferendamu enyanzelekileyo,
oko kukuphunyezwa kobuchwepheshe.

33:37.696 --> 33:40.864
Ngamafutshane nje, sineziikhontrakthi eziimbini.

33:40.864 --> 33:45.570
Inani elininzi eliqhelekileyo liyanela ukulungisa imimiselo
yezempilo kuba kuthiwa yeyobuchwepheshe

33:45.570 --> 33:50.238
kuphela, ngelixa isivumelwano sobhubhane
lifuna inani elininzi elingama-zibini-zithathu.

33:50.238 --> 33:59.420
Sithetha ngovoto olucetywayo ekupheleni kukaMeyi,
kwiveki yokugqibela kaMeyi, malunga neeveki ezintlanu ezizayo.

33:59.420 --> 34:04.920
Kwaye ke iinguqulelo kwiMigaqo yezeMpilo yaMazwe
ngaMazwe kufuneka ziqale ukusebenza ngokuzenzekelayo.

34:04.920 --> 34:09.100
Ngokwahlukileyo, isivumelwano esitsha sifuna inkqubo yokuqiniswa.

34:09.100 --> 34:12.093
Ngoko ke, yintoni umxholo ngokubanzi?

34:12.093 --> 34:18.368
Ndingakwazi ukucacisa umxholo ngokubanzi ngokufutshane
kuphela, kodwa imalunga neshishini elikhulu kakhulu.

34:18.368 --> 34:24.060
Kulapho kusekwa khona ishishini lokwenene lwezifo ezosulelayo.

34:24.060 --> 34:25.540
Oko kucingiswe kakuhle kakhulu.

34:25.540 --> 34:28.440
Ngoko ke ukuba uyazifundela, uya kuqonda.

34:28.440 --> 34:35.716
Iqala apha phantsi kwesihloko, kuthiwe eyona nto imbi kakhulu
eyayinokwenzeka kuthi ngexesha le-Covid

34:35.716 --> 34:42.340
yayikukuba singakwazi ukunika wonke umntu
isixa esifanayo sesitofu sokugonya ngaxeshanye.

34:42.340 --> 34:46.781
Ukusasazwa kobutyebi akubanga nokulingana.

34:46.781 --> 34:49.312
Igama elithi 'equity' ladalwa ngenjongo yale nto.

34:49.312 --> 34:53.260
Ubulungisa kufanele bube bubulungisa bokwabela.

34:53.260 --> 35:01.775
Baza bathi bekubi kakhulu, bekuyingozi kakhulu, abantu
abazizigidi ezininzi ngakumbi bebenokufa, kufuneka sinike

35:01.775 --> 35:07.976
i-WHO igunya lokugqiba. Kulungile, ezi ziimveliso eziveliswayo.

35:07.976 --> 35:17.800
Ngoko ke sithetha ngezinto zokugonya, ezisekelwe kwi-mRNA,
izixhobo zokuxilonga, naluphi na uhlobo lweemveliso zobhubhane.

35:17.800 --> 35:20.080
I-WHO kufuneka ivunyelwe ukuba igqibe ngako konke oku.

35:20.080 --> 35:26.633
Amalizwe angamalungu e-WHO kufuneka ahlale engenisa uluhlu
lwezinto ezikhoyo kwi-intanethi, ukuba sithandabuz' ukutsho,

35:26.633 --> 35:30.799
ukuze i-WHO ikwazi ukujonga ukuba
iSwitzerland kufuneka inikezele ngakumbi na, okanye

35:30.799 --> 35:33.366
ukuba unikezelo kufuneka luthunyelwe e-Afrika.

35:33.366 --> 35:36.985
Kwaye abantu base-Afrika bafumana encinci,
ngoko ke kufuneka bafumane inkxaso engakumbi.

35:36.985 --> 35:41.280
Yiloo nto ifihliweyo kulo gama, ukulingana.

35:41.280 --> 35:52.360
Ngoko ke amazwe kufuneka, kwaye oku kubonakala ngokucacileyo
kwi-Act entsha ye-Epidemic, kufuneka ahlale ehlola imekobume.

35:52.360 --> 35:57.755
Iintsholongwane ezinokubangela izifo zinokuzimela naphi na:
zinokuzimela ebantwini, zinokuzimela kwindalo, zinokuzimela

35:57.755 --> 36:00.560
kumanzi amdaka, kwaye zinokuzimela kwihlabathi lezilwanyana.

36:00.560 --> 36:07.155
Nantsi ke, le ndawo ingaqondakaliyo kuhlelo
olucetywayo lokulungisa uMthetho weeNtsholongwane:

36:07.155 --> 36:16.320
IBhunga leFederal kufuneka likwazi ukunyanzela zonke iziko
ukuba livavanye amanzi amdaka iintsholongwane ezibangela izifo.

36:16.320 --> 36:21.700
Okungukuthi, kusetyenziswa indlela yokulandelelana kwejenom.

36:21.700 --> 36:33.306
Ngoko ke, uye ezantsi kwinqanaba le-atomic uzame ukusebenzisa
uvavanyo lwe-PCR kumanzi amdaka – kwakhona, ufunda amakhasi

36:33.306 --> 36:45.840
etiye – ukuze wenze ubungqina besisongelo, obuya kwenza ukuba
iBhunga leFederal livunyelwe ukuba libhengeze imeko kaxakeka.

36:45.840 --> 36:48.540
Loo nto bubunqolobi ngokomgaqo.

36:48.540 --> 36:54.841
Kwaye oko kuyandenza ndingcangcazele njengommeli, kuba ngokubanzi
ndiyayicaphukela into yokwenza izinto ngokungekho mthethweni,

36:54.841 --> 36:57.077
kwaye nangakumbi xa isisiseko somthetho wongxamiseko.

36:57.077 --> 36:59.720
Akufanelanga kwenzeke.

37:06.820 --> 37:18.460
Ngoko ke, ngunyanzeliso oluyingozi ngokwenene lokujonga lonke
amanzi amdaka ngokusisigxina, kungekho naziphi na iintsilelo.

37:18.460 --> 37:21.853
Yonke le nto isebenza phantsi kwesihloko esithi One Health.

37:21.853 --> 37:29.562
Impilo iyonke yeplanethi – kaloku yonke into idibene, emva kwayo
yonke loo nto – izilwanyana, abantu, indalo, uMhlaba, kwaye oku

37:29.562 --> 37:35.343
kufikelela nakwinguqu yemozulu; inguqu yemozulu
kunye namanqanaba e-CO2 kufuneka nazo zivunyelwe

37:35.343 --> 37:38.650
ukuba zibe sisizathu sokuphakamisa imeko kaxakeka.

37:38.650 --> 37:43.236
Kwaye konke oku kufuneka kwabelwane ngako –
iziphumo zophando, neentsholongwane

37:43.236 --> 37:46.280
ezifunyenweyo – kwisiseko sedatha samazwe ngamazwe.

37:46.280 --> 37:48.040
Ungakubona oko. Kwaye ngoku nantsi iyafika.

37:48.040 --> 37:52.768
Ngoku uphando nophuhliso kusafuneka kwenziwe.

37:52.768 --> 37:58.240
Ngamanye amazwi, uphando nophuhliso malunga neentsholongwane
ezinokuba yingozi eziya zisiba yingozi ngakumbi.

37:58.240 --> 38:06.125
Le yinto ebizwa ngokuba yi-"gain-of-function". Oku
kubhekisa ekunyusweni okwenziwe ngabantu kwamandla ezifo

38:06.125 --> 38:11.020
ezosulelayo njengenxalenye yesivumelwano esitsha sobhubhane.

38:11.020 --> 38:21.213
Ngoko ke ikhona kanye apha, kwaye njengoko sisazi, i-Covid-19
inemiqondiso eyahlukeneyo, ngokwezazinzulu ezahlukeneyo,

38:21.213 --> 38:32.029
yokuba i-Covid-19 ayifunyanwanga kwindalo okanye ayinakuba
yimvelaphi yayo – i-Covid-19 njengesifo esubangela i-SARS-CoV-2.

38:32.029 --> 38:37.967
Ngamafutshane, amazwe ayakhuthazwa ukuba abe
negalelo ekwandiseni ubungozi bezi ntsholongwane.

38:37.967 --> 38:40.800
Kukho ke olu luhlu lwe-DCX oludumileyo.

38:40.800 --> 38:44.506
Ngokwenene, sesona siqikelelo singcono.
Ngamanye amazwi, yingqikelelo malunga nokuba

38:44.506 --> 38:47.140
yeyiphi intsholongwane enokuhlasela ngokulandelayo.

38:47.140 --> 38:52.508
Iimveliso zesi sifo sobhubhane sele zikhutshwa
ngokusekelwe kwesi sifo, izitofu zokugonya zinikezelwa

38:52.508 --> 38:55.310
phantsi kwesihloko esithi "Uluhlu Lokusetyenziswa Kaxakeka".

38:55.310 --> 39:01.801
Kwaye onke amazwe kufuneka aseke iimvume
ezingxamisekileyo. Iimvume ezingxamisekileyo, bafazi

39:01.801 --> 39:05.560
nobafana, bezingekho ngokusesikweni kude kube ngoku.

39:05.560 --> 39:10.076
Sasiseneemiqobo ethile encinci kuzo zonke
iilizwe zethu eYurophu naseSwitzerland.

39:10.076 --> 39:16.448
Kodwa phantsi kwentetho yokuvunywa
kwexeshana, ekhoyo e-USA, konke okufunekayo kukuba

39:16.448 --> 39:19.888
igunya elifanelekileyo libhengeze imeko kaxakeka.

39:19.888 --> 39:25.344
Kwaye ke akusekho mfuneko yophando
olongezelelweyo malunga nokusebenza okanye ukhuseleko.

39:25.344 --> 39:27.360
Akukho nto kwaphela, kuba yimeko kaxakeka.

39:27.360 --> 39:29.580
Yile ingcinga yezomkhosi esemva kwayo.

39:29.580 --> 39:37.381
Ngamafutshane, lo ngumjikelo omkhulu wezoqoqosho
okhoyo ngokuzimeleyo kuyo nayiphi na imeko kaxakeka.

39:37.381 --> 39:44.627
Kwaye ngoku, ukongeza koku, sinemigaqo-nkqubo yezempilo eyenza
yonke le nto icace gca – iyenza icace kanye

39:44.627 --> 39:51.488
ngokubhengezwa kwemeko kaxakeka, iMeeko zikaXakeka
zezeMpilo zoLuntu ezixhalabisayo kuMazwe ngaMazwe.

39:51.488 --> 39:56.687
Njengoko benditshilo, uMlawuli-Jikelele
wezeMpilo unako ukubhengeza le meko kaxakeka

39:56.687 --> 39:59.256
kwixesha elizayo ngaso nasiphi na isizathu.

39:59.256 --> 40:02.800
Kwaye into esiyilindeleyo ibiya kuba yile iphikisileyo kanye.

40:02.800 --> 40:07.760
Sibone ukuba ingxaki yezempilo yehlabathi iye
yathatha iminyaka emithathu neenyanga ezintathu.

40:07.760 --> 40:13.894
Ngoko ke isiphumo esinengqiqo sibe
sesokuba imeko enjalo yongxamiseko engavakalanga

40:13.894 --> 40:17.361
ingapheliswa, ingaphononongwa, njalo njalo.

40:17.361 --> 40:18.780
Okuchaseneyo kuyinyani.

40:18.780 --> 40:21.920
Emva koko enye nayo iyalandela.

40:21.920 --> 40:27.424
Kuzo zombini izivumelwano, uya kubona
igama elithi "infodemics" esazulwini.

40:27.424 --> 40:35.308
I-Infodemics yindlela ebaluleke kakhulu yokulawula – kufuneka
ndigqibe – yindlela ebaluleke kakhulu yokulawula ye-WHO.

40:35.308 --> 40:42.983
Kodwa khawujonge, umbutho wamazwe ngamazwe ongakhange kwaba kwezi
zivumelwano kuphela, kodwa nakuyo yonke enye indawo kwiphepha

40:42.983 --> 40:49.993
laso lasekhaya – ungakhangela i-WHO kunye ne-Infodemics
kuGoogle – kuyo yonke indawo, ngokusisiseko uyibonakala kuyo

40:49.993 --> 40:53.800
yonke, unophawu oluthi, 'sinye thina esinokumisela inyaniso'.

40:53.800 --> 40:59.980
Sivunyelwe ukuthi zeziphi iziyobisi ezisebenzayo kwaye sivunyelwe
ukuthi ingxaki yongxamiseko iza kuhlala ixesha elingakanani.

40:59.980 --> 41:03.239
Lulawulo nje olungenasizathu. Yiyo leyo uLouis XIV.

41:03.239 --> 41:07.760
Lelo lixesha langaphambi koHlaziyo
lwaseFransi, ulawulo oluzidlayo.

41:07.760 --> 41:13.100
Oku akungahambelani kwaphela nomgaqo-siseko wethu.

41:13.100 --> 41:17.505
Uza kufumana oku kwiikhontrakthi zombini nakwiphepha lasekhaya.

41:17.505 --> 41:26.300
Kwaye loo nto yodwa, le ngcamango iqinileyo yokuba kuvunyelwe
ukuchaza inyaniso ngokwayo nokwenza okanye ukuqalisa ulawulo

41:26.300 --> 41:33.293
lweendaba, loo nto yodwa sele iyakwaphula kakhulu
umgaqo osisiseko esiwufunayo kulo lonke ulawulo

41:33.293 --> 41:38.135
lwabantu, kowethu ilungelo lokuthetha nokufumana iinkcukacha.

41:38.135 --> 41:42.953
Kwaye ukuba uthatha inkululeko yokuvakalisa uluvo kunye
nenkululeko yolwazi, ke awunayo isayensi

41:42.953 --> 41:47.940
ekhululekileyo, awunayo inkqubo yobulungisa
enobulungisa, kwaye awunayo nentando yesininzi.

41:47.940 --> 41:52.680
Kwaye oko akufuneki kuvunyelwe ukuba kwenzeke.

42:02.682 --> 42:09.771
Kaloku, bendifuna ikakhulu ukukunika umbono ochanekileyo.

42:09.771 --> 42:14.136
Kuba, uyazi, ngazo zonke ezi zibonelelo
zesivumelwano, kuthatha iiyure ezimbini kwaye

42:14.136 --> 42:17.440
ekugqibeleni, ngumntu ongasilo igqwetha onokubhideka kakhulu.

42:17.440 --> 42:25.209
Kodwa ngoku unazo iindlela zokulinganisa
ezibalulekileyo ezinokukunceda nakwiingxoxo kwaye zikwenze

42:25.209 --> 42:29.980
ukwazi ukuthi: Yima, kuqala, kufuneka sijongane nalo mba!

42:29.980 --> 42:33.560
Okwesibini, imithetho ye-WHO ngokwayo kufuneka ilandelwe.

42:33.560 --> 42:40.082
Kwaye okwesithathu, ngokweenjongo zayo, i-WHO
ayinagunya lokubangela inkohlakalo kwaphela.

42:40.082 --> 42:43.940
Kwaye okwesine, jonga ezinye iintetho zikaPhilipp Kruse.

42:43.940 --> 42:45.843
Nazi iinkcukacha ezithe vetshe.

42:45.843 --> 42:52.660
Uxolo andikwazanga ukugqiba, enkosi kakhulu.

42:52.660 --> 42:55.101
Enkosi kakhulu, Philipp.

42:55.101 --> 42:57.640
Kusoloko kunolwazi kakhulu.
