די וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע מוז ניט באַקומען קיין לעגיטימאַציע צו אָננעמען אָדער צו ווערן געגעבן נאָך מער מאַכט.
עס איז פשוט נישט באַוויזן געוואָרן, נאָר דאָ דאַרף מען אַ פּונקט. האַלט! און נאָר ווען אַלע טעותן זענען אויסגעגלייכט,
קענען מיר רעדן וועגן נײַע הסכמות, און זיכער נישט פריער.
נו, איז דאָ נאָך אַ וויכטיקער פּונקט צו געדענקען, נעמלעך אַז אַזעלכע ענדערונגען קען מען נאָר אָפּשטימען אויף זיי אויב די
לעצטע ווערסיע פֿון דער ענדערונג איז אַרײַנגעגעבן געוואָרן צו דער וועלט־געזונטהייט־אַסעמבלי לפּחות פֿיר חדשים פֿריִער.
אַזוי, דאָס מיינט אַז דאָס וואָלט זײַן קעגן זייערע אייגענע כּללים – ווי עס שטייט אין אַרטיקל 55(2) פֿון די געזונטהייט־רעגולאַציעס –
און עס וואָלט זײַן קעגן זייערע אייגענע פּראָצעדור־כללים פֿון דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע, אויב זיי
וואָלטן געוואָלט איצט, בײַם סוף פֿון מײַ, דערויף שטימען.
יאָ, די אָפּשאַצונג־קריטעריעס זענען בײַם ערשטן בליק גאַנץ פּשוט.
ערשטנס און העכסטנס, ווי בירגער, מוזן מיר זיך פֿרעגן: צי איז בכלל דורכגעפֿירט געוואָרן
קיין עפעקטיווע איבערשאַצונג? יאָ אָדער ניין?
און צווייטנס, צי זענען די פֿאָרמעלע פּראָצעדור־כּללים פֿון דער וועלט־געזונט־אָרגאַניזאַציע
(WHO) געפֿאָלגט געוואָרן? יאָ אָדער ניין?
און ווײַל ניין, מיינט דאָס אַז מען קען עס נישט שטימען. עס איז אַזוי פּשוט.
אָבער איצט האָסטו די נויטיקע מעסט־קריטעריעס, וואָס קענען דיר אויך העלפֿן אין דיסקוסיעס און דערלויבן דיר
צו זאָגן: האַלט, קודם־כּל מוז אַ איבערבליק פּאַסירן.
און צווייטנס, מוז מען נאָכפאָלגן די אייגענע כּללים פֿון דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע.
און דריטנס, לויט אירע אייגענע צילן, איז די וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע
בכלל נישט באַפֿולמעכטיקט צו שאַטן.
אַ גרויסן דאַנק, אורס האַנס, פֿאַרן אָרגאַניזירן אַלץ הײַנט, דעם 20סטן אַפּריל 2024.
דער ציל איז צוזאַמען צו ברענגען אַ נײַע אָפּשאַצונג.
מיר קענען דאָס בלויז דערגרייכן דורך בילדונג, פּאָליטישן דרוק און גוטע אינפֿאָרמאַציע.
העלא, סטפֿאַן. און דערפֿאַר זײַנען מיר אַלע הײַנט דאָ.
עס איז אַ גרויסער כּבֿוד פֿאַר מיר צו קענען רעדן מיט אײַך דאָ וועגן דעם WHO.
איך וואָלט געוואָלט אויסדריקן מײַן אויפֿריכטיקן דאַנק צו אײַך אַלעמען פֿאַרן קומען הײַנט אַהער.
גוט. יאָ, ליידער איז דער WHO־ענין אַ זייער דעטאַלירטע און ברייטע טעמע.
דעריבער האָט מען מיר גוטהאַרציק געגעבן 40 מינוט.
עס איז אַ אמתדיקער, אַ טאַקע נײַער קאָסמאָס וואָס ווערט דאָ געבויט.
אַ טאַקע נײַער געזונט־רעזשים.
און כדי צו שטעלן דאָס אין פּערספּעקטיוו, מוז מען פֿאַרשטיין וואָס ביז איצט איז געשען.
און דאַן מוזסטו פֿאַרשטיין דעם אַלגעמיינעם קאָנטעקסט, כּדי אַז דו זאָלסט זיך נישט
פאַרלירן אין די פּרטים, פֿון וועלכע עס זענען פילע.
מיר ווייסן אַז מיר רעדן וועגן צוויי WHO־טראַקטיעס, און זיי זענען פול מיט פאָרגעלייגטע
ענדערונגען און נאָך פאָרגעלייגטע ענדערונגען.
און איך פּרוּוו דיר געבן אַ ביסל באַרויִקונג וועגן דעם ענין.
דאָס איז מײַן אַרבעט. אָבער פֿאַרשטייט זיך, דו קענסט דאָס נישט טאָן אין 40 מינוט.
איך וועל פשוט געבן מײַן בעסטע. לאָמיר קורץ אָנהייבן.
ערשטנס, מוזן מיר זיך פֿרעגן, ווי ווײַט מיר זענען געקומען אין דעם זיך אויסגלײַכן מיטן פֿאַרגאַנגענהייט דאָ אין דער שווייץ.
דער 6טן אַפּריל אין בערן איז געווען אַ זייער גוטע קאָנפֿערענץ וועגן דעם טעמע.
איך קען נאָר רעפֿערירן צו די פילע אויסגעצייכנטע דערקלערונגען דאָרט.
איך האָב דאָרט אויך בעיקר וועגן דעם גערעדט.
מיר מוזן קיינמאָל נישט פאַרגעסן אַז, פֿון אַ לעגאַלן פּערספּעקטיוו און פֿון דער פּערספּעקטיוו פֿון די מענטשן וואָס
זענען באַטייליקט, זענען קיינמאָל נישט געווען אַזעלכע ריזיקע באַגרענעצונגען אין דער געשיכטע פֿון שווייץ, און איך וואָלט
געזאָגט אין דער געשיכטע פֿון קיין דעמאָקראַטיש לאַנד, אויף אַלע יסודותדיקע רעכטן וואָס מיר האָבן אין אונדזערע קאָנסטיטוציעס.
און אַזוי שווער פֿאַר יעדן איינצעלן מענטש.
מיר רעדן דאָ וועגן דער חובה צו בלײַבן אין דער היים, פֿאַרלוסט פֿון פֿרײַהייט, שעדלעכע מיטלען, רעגולער טראָגן מאַסקן,
בפרט פֿאַר קינדער, במשך פֿון חדשים. אונטער דרוק צו וועקסאַנירן.
די פֿרײַהייט פֿון רעליגיע און געוויסן איז שטאַרק באַגרענעצט געוואָרן.
איך זע דאָ אַן איינגעראַכטער פֿון דער קירכע.
איך בין זייער צופרידן אַז איר זענט דאָ.
אַ זייער וואַרעם באַגריסונג, בישאָפּ, איך גלייב.
פּריסטן און מיניסטערן האָבן ניט געטאָרט באַגריסן מער ווי אַ באַשטימטן מינימום צאָל גאָטדינסט־באַזוכער אין
זייערע קירכן. און דאָס איז געשען דווקא בײַ פּסח, פֿון אַלע צײַטן. און עס האָט געדויערט וואָכן און חדשים.
דאָס איז געווען אַ זייער ערנסטע איינמישונג אין דער פֿרײַהייט פֿון רעליגיע און געוויסן.
און לעסאָף איז די גאַנצע רשימה פֿון אונדזערע פֿרײַהייטן שטאַרק באַטראָפֿן געוואָרן פֿאַר אַ גרויסן טייל
פֿון דער באַפֿעלקערונג, און פֿאַר אַ לאַנגער צײַט.
און מיט דעם רעדן מיר וועגן דער גרעסטער מעגלעכער פֿאַרלעצונג פֿון פֿונדאַמענטאַלע רעכט וואָס איז ווען געשען אין שווייץ.
און דאָס מיינט, דערצו, די גרעסטע מעגלעכע אַרײַנמישונג אין דער עקאָנאָמיע.
ווען דער פּרעזידענט פֿון דער שווייצער נאַציאָנאַלער באַנק, טאָמאַס יאָרדאַן, האָט נאָך אין מײַ 2020 אויפֿגעהויבן אַ
וואָרענונגס־פֿינגער און געזאָגט, "אויפֿמערק, אויפֿמערק, מיר שטייען באַלד צו איבערטרעטן די 100 מיליאַרד מאַרק אין שטיץ־פֿאָנדן
פֿאַר די, וועמענס געשעפֿט־טעטיקייטן זענען באַגרענעצט," דאַן מוזן מיר אויך נעמען דעם פֿאַקטאָר אין באַטראַכט.
און דאָס מיינט אַז פֿאַר אַזעלכע ריזיקע אַרײַנגריפֿן פֿון אַזאַ מאָסשטאַב, איז דער שטאַט שולדיק זײַנע בירגער אַ רעכענונג.
און דאָס איז ביז הײַנט נישט געשען, און מיר מוזן דאָס דערמאָנען איידער מיר רעדן וועגן נײַע
געזעצן, איידער מיר רעדן וועגן אַ נײַעם WHO־פּאַקט.
מיר האָבן נאָר געהאַט תּירוצים.
מיר האָבן געהאַט די דאָזיקע פּי־סי־אַר־מעסטונג, וואָס איז געווען באַקאַנט פֿון אָנהייב אָן. איך דערמאָן זיך די לעגענדאַרע
פּאַנעל־דיסקוסיע אין אַראַו דעם 14טן אויגוסט, ווען פּראָפֿעסאָר מאַרסעל טאַנער, מיטגליד פֿון דער פֿעדעראַלער ראַטס קאָוויד־19
אַרבעטסגרופּע און פּרעזידענט פֿון דער שווייצער אַקאַדעמיע פֿון וויסנשאַפֿטן, האָט געענטפֿערט קלאָר
און אָן אַ צווייפֿל אויף אַ פֿראַגע פֿון שמואל עקערט:
יאָ, נו, זעסטו, אַ פּי־סי־אַר־טעסט גיט נישט קיין קלינישע דיאַגנאָז. דאָס איז דער פּונקט. אַזוי איז עס פאַלש
צו זאָגן אַז אַ פּאָזיטיווער טעסט באַווייזט אַ קרענק.
מיר אַלע ווייסן דאָס. אין קורצן, וואָס איך פּרוּוו צו זאָגן איז אַז יעדער וואָס האָט געדאַרפֿט וויסן, איז שוין
זינט דעם זומער, שפּעטסטנס, באַוווסט דערפון, און דער פֿעדעראַלער ראַט האָט געדאַרפֿט וויסן דערפון.
אגב, דער פֿעדעראַלער געריכט האָט דאָס אויך באַשטעטיקט אין 2021 אין דעם דאָזיקן
פּסק־דין, מיט וועלכן איר זענט מסתּמא אַלע באַקאַנט.
און ווי אַרביטראַר, ווי גאָר אַבסורד די גאַנצע סיסטעם איז געווען, איז דעמאָנסטרירט געוואָרן פֿאַר אַלעמען אין
אונדזער דיסקוסיע־פּראָגראַם "אַרענע" דעם 7טן יאַנואַר 2022.
דערנאָך האָט איגנאַציאָ קאַסיס, וועלכער איז דעמאָלט געווען פּרעזידענט פֿון דער שווייצער קאָנפֿעדעראַציע און אַ דאָקטער פֿון
פֿאַך, געזאָגט: "יעדער וואָס שטאַרבט אין אַן אויטאָ־אַקצידענט און דער טעסט פֿאַר קאָראָנאַווירוס
איז פּאָזיטיוו, איז אַ טויט פֿון קאָראָנאַווירוס."
און דאַן האָט דער פּרעזענטירער זיך אָפּגעשטעלט און ווידער געפרעגט, און יאָ, האָט קאַסיס געזאָגט: "יאָ, דאָס איז ריכטיק,
דאָס איז וואָס די WHO האָט געטאָן מיט איר קלאַסיפֿיקאַציע."
און דאָס אַלץ איז טאַקע פֿאָרגעלייגט געוואָרן דורך דער וועלט־געזונט־אָרגאַניזאַציע; עס איז נישט געקומען פֿון דער
לופֿטן, אַרײַנגערעכנט די קלאַסיפֿיקאַציע פֿון קאָוויד־19 פֿאַלן.
און אונדזערע מעדיע און פּאָליטיקער האָבן שטענדיק געמאלדן בלויז אין אַבסאָלוט נומערן.
עס איז צו דערוואַרטן אַז אין אַ גריפּע־סעזאָן אין אַ לאַנד מיט אַזוי פילע מענטשן איבער 80 און איבער 90, וועלן אַ ביסל
מער מענטשן פֿון דער עלטער־גרופּע שטאַרבן, אָבער אין רעלאַטיווע טערמינען איז די פּאַנדעמיע נישט געווען באַמערקבאַר.
אַלץ דאָס פֿירט צו אַן אָפּזאָג זיך אויסצוגלײַכן מיטן פֿאַרגאַנגענהייט.
און איך האָב דאָ געשריבן וואָס איך האַלט פֿאַר די פּשוטסטע פֿאָרמולע, וואָס איז שוין עטלעכע מאָל קעגן מיר אין געריכט גענוצט
געוואָרן, אָבער וואָס געלט אויך פֿאַר דער גאַנצער געזעלשאַפֿט.
און איך הער שטענדיק דאָס זעלבע פֿון אַלע מײַנע קאָלעגעס און פֿרײַנד, וואָס זאָגן צו מיר: "זע, אין צײַטן פֿון
פּאַנדעמיע, מוז מען געבן די אויטאָריטעטן מער דיסקרעציע."
און אַזוי לאַנג ווי די אויטאריטעטן האַלטן זיך צו די WHO-הנחיות, קענען מיר נישט און זאָלן נישט פֿרעגן דערוועגן. עפּעס אַזוי.
יאָ, און דער אָנהייב־פּונקט ווײַזט די אויסערגעוויינטלעך וויכטיקע ראָלע וואָס די וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע (WHO)
שפּילט ווען זי דערקלערט אַ נויטצושטאַנד צוליב אַ פּאַנדעמיע.
שוין אין דער פאַרגאַנגענהייט.
מענטשן קערן זיך אַוועק, און די געריכטן קערן זיך אַוועק פֿון זייער קאָנסטיטוציאָנעלער פֿליכט
צו איבערקוקן און לאָזן די WHO טאָן ווי זי וויל.
דאָס איז שוין געווען דער פאַל אין דער פאַרגאַנגענהייט.
יאָ, און דערפֿאַר איז ביז הײַנט נישט געווען קיין איבערשאַצונג פֿון די ערנסטסטע אַרײַנגריפֿן וואָס זײַנען אי־מאָל פֿאָרגעקומען.
און איך וויל אויפמערקזאַם מאַכן אַז מיר האָבן אין שווייץ אַ זייער יונגע קאָנסטיטוציע.
דאָס איז אַ נײַ־דערהײַנטיקטע קאָנסטיטוציע פֿון יאָר 99.
דערפֿאַר האָט עס אַ ספּעציעלע דעמאָקראַטישע לעגיטימאַציע.
און אויב איר באַטראַכט אַרטיקל 2, וואָס איז דער ציל פֿון דער קאָנפֿעדעראַציע?
פֿאַר וואָס עקזיסטירט שווייץ פֿון אַ לעגאַלן פּערספּעקטיוו?
דאַן וועט איר געפֿינען, ווי איר קענט אויך לייענען אין די מאַטעריאַלן וועגן דער נײַער פֿעדעראַלער
קאָנסטיטוציע, אַז עס זענען פֿיר גלײַך וויכטיקע צילן.
אַזוי, זיכערקייט אונטערן קאָוויד־פֿעלד איז איין זאַך.
דערנאָך די באַשיצן פֿון פֿרײַהייט מיט דער לאַנגער רשימה פֿון יסודותדיקע רעכטן אין אָנהייב.
שוץ די קהילה, דאָס הייסט נישט צו צעטיילן די קהילה און צו באַשיצן די וווילפֿאַרט.
און איצט קענט איר ראַטן: צי איז איינער פֿון די צילן וויכטיקער ווי דער צווייטער?
ניין, די לערנונג זאָגט אַז די גאַנצע מעשׂה איז גאָר גלייך וויכטיק.
קיינער זאָל נישט מעגן זאָגן אַז זיכערהייט מוז שטענדיק האָבן די העכסטע פּריאָריטעט
איבער אַלץ אַנדערש אויפֿן חשבון פֿון פֿרײַהייט.
דאָס זענען וויכטיקע פּרינציפּן צו פֿאַרשטיין דעם אָנהייב־פּונקט פֿון דער סיטואַציע, אין וועלכער מיר געפֿינען זיך.
און מיר זאָלן אויך זײַן באַוווּסט פֿון דעם פּרינציפּ, אַז דער שטאַט איז דאָ פֿאַר זײַנע בירגער, נישט פֿאַרקערט.
און דאָס האָט מען געזאָגט איבער צוויי טויזנט יאָר צוריק דורך אַ באַקאַנטן אַדוואָקאַט און רוימישן סענאַטאָר, ציצעראָן, וואָס האָט
גאַנץ פּשוט און קורץ דערקלערט אַז דער שטאַט אין רוימישע טערמינען, "רעס פּובליקאַ", איז די ענין פֿון די מענטשן, "רעס פּאָפּולי".
און הײַנט זײַנען מיר אין אַ צײַט, ווען מען פֿירט אונדז צו גלייבן דעם אומקערט.
קיינער זאָל נישט מעגן אונדז מאַכן גלייבן דאָס.
און נישט וויכטיק ווי פיל זיי אונדז לייבלן ווי רעכטס־עקסטרעמיסטן.
עס איז נישט רעכטס־עקסטרעמיסטיש צו זאָגן אַז דער שטאַט איז דאָ פֿאַר די מענטשן.
דאָס פֿאַרשטייט זיך. גוט.
און דאָס מיינט אַז אויב דער פֿעדעראַלער ראַט, דער פּאַרלאַמענט, די געריכטן, די קאַנטאָנען און די מעדיע וועלן זיך נישט
עפעקטיוו מיט דעם ענין באַהאַנדלען, קען עפּעס ווי דאָס וואָס מיר האָבן נאָר דערלעבט ווידער פּאַסירן אין יעדן מאָמענט.
און דערפֿאַר מוזן מיר קודם לערנען די שיעורים.
מיר זאָלן נישט פאָרזעצן מיט אַ נײַעם עפּידעמיע־געזעץ, פּאַנדעמישע אָפּמאַכן אָדער אונטערוואָרפֿונג צום
אייראפעישן פארייניקונג, נאָר איבערקוקן די סיטואַציע.
צו פֿאַרגרעסערן דעם דרוק צו דורכפֿירן די איבערשאַצונג, רעקאָמענדיר איך שטאַרק, טאַקע איך בעט אײַך, צו אונטערשרײַבן די איניציאַטיוו
פֿאַר דער איבערשאַצונג, אויב איר האָט דאָס נאָך נישט געטאָן.
ביטע, זייט זיכער צו דערהאַלטן זיך דערפֿון. אַ דאַנק.
און איך קען דאָ די לעקציע ענדיקן, ווײַל דאָס זאָגט אַלץ.
אַ שטאַט וואָס האַנדלט אָן געזעץ איז נישט מער לעגיטימ ווי אַ באַנדע פֿון רויבער.
און איך זאָג דאָס מײַנע קינדער, אַז זיי זאָלן האָבן אַ גראָבע געדאַנק וואָס צו
טראַכטן וועגן דעם פֿעדעראַלן ראַט און די געריכטן.
זיי וועלן מוזן זיך ווידער אַמאָל באַווייזן איידער זיי קענען צוריקקריגן מײַן צוטרוי און דעם צוטרוי פֿון מײַן משפּחה. גוט.
עס איז נייטיק, און ליידער וויכטיק פֿון אָנהייב, אַז מיר זאָלן נעמען אַ קורצן בליק צוריק און געדענקען, אַז די רעקאָמענדאַציע
פֿאַר mRNA-אינזשעקציעס איז נישט געקומען פֿון גאָרנישט.
דאָס איז נישט אויסגעאַרבעט געוואָרן דורך די געזונטהייט־מיניסטערן זיך, נאָר איז געקומען פֿון דער WHO. און ביז
לעצטנס זענען אַלע די רעקאָמענדאַציעס נאָך אויף דער היים־זייטל אין דער שטאַרקער קלאָרקייט.
עס איז אויך דאָ קליינער דרוק וואָס איר קענט לייענען, אָבער עס שטייט אויך אַז די קאָוויד-19 וואַקסינען
האָבן דורכגעמאַכט שטרענגע פּרוּוון. שטרענגע פּרוּוון.
דאָס איז גלאַט פאַלשע אינפֿאָרמאַציע.
עס איז אַ קלאָרע פאַלשע אינפֿאָרמאַציע פֿון דער זעלבער אינטערנאַציאָנאַלע אָרגאַניזאַציע וואָס קליימט צו זײַן דער
איינציקער באַשטימער פֿון וואָס איז אמת און וואָס איז פאַלש.
יאָ. און דאָ זענען נאָך אַ פּאָר בײַשפּילן.
און דערפֿאַר, אין יולי 2022, אויפֿן סמך פֿון כּמעט אַ יאָר צוזאַמענאַרבעט מיט מײַן קאָלעקטיוו, אָבער אויך מיט אויסגעצייכנטער
שטיצע פֿון דרויסנדיקע עקספּערטן, האָב איך אײַנגעגעבן אַ קרימינעלע קלאָגע קעגן סוויסמעדיק,
ווײַל אין דער שווייץ האָבן מיר פֿאַראַנטוואָרטלעכע.
מיר האָבן אַ געזעץ וואָס באַשטימט די פֿאַראַנטוואָרטלעכקייטן פֿון סוויסמעדיק.
און סוויסמעדיק איז אויסגעשטאַטעט מיט עקספּערטן און רעסורסן צו דערקענען אַז דאָס זענען טאַקסינען
און נישט וואַקסינען. טאַקסינען, נישט וואַקסינען.
און איך קען דאָס איצט אַזוי גרינג און קורץ זאָגן, ווײַל איך האָב צוויי יאָר דערפֿאַר פאָרשט, און ווײַל
מײַנע בײַװײַזן זענען בנימצא צו לייענען אויף דער אינטערנעץ.
ווי איך האָב געזאָגט, האָב איך דאָס נאָר געקענט טאָן דאַנק מײַן אויסגעצייכנטער מאַנשאַפֿט פֿון ד״ר יוּר. מאַרקוס זאָלינגער, קאַטי
שעפּיס, די אַנדערע מיטגלידער פֿון מײַן מאַנשאַפֿט און אַרום 12 ביז 15 פּראָפֿעסאָרן פֿון דייטש־ און ענגליש־רעדנדיקע לענדער.
און איך וויל אײַך אַלעמען דאַנקען פֿון גרונט פֿון מײַן האַרץ פֿאַר דער סענסאַציאָנעלער אַרבעט.
און דאָ האָבן מיר באַוויזן, ספּעציעל אין דער דערהײַנטיקטער ווערסיע וואָס מען קען געפֿינען אויפֿן אינטערנעץ, אַז עס איז
געווען קלאָר פֿון אָנהייב אָן, עס איז געווען קלאָר פֿאַר אַלע רעגולאַטאָרישע אויטאָריטעטן
פֿון אָנהייב אָן, אַז דאָס קען נישט אַרבעטן.
דאָס איז אַ עקספּערימענט. דו האָסט נישט קיין קאָנטראָל איבער וואָס פּונקט ווערט פּראָדוצירט אין דעם גוף,
אין וועלכע קוואַנטיטעט, קוואַליטעט און פֿאַר ווי לאַנג.
אַלע האָבן דאָס פֿון אָנהייב אָן געוויסט. אָבער זיי האָבן עס טראָץ אַלץ געלאָזט פּאַסירן.
און איך בעט אײַך פֿרײַנדלעך צו לײענען כאָטש דעם קיצור.
עקזעקוטיוו סאַמערי. עס איז נאָר 20 זייטן.
און פֿאַר די וואָס האָבן ליב צו האַלטן עפּעס אין די הענט, איז אַ געדרוקטע ווערסיע פֿאַראַנען דרויסן פֿאַר 20 שווייצער פֿראַנק.
עס אַנטהאַלט אַלץ וויכטיק, מיט הקדמות פֿון די וויכטיקסטע שטיצנדיקע פּראָפֿעסאָרן.
איינער פֿון זיי איז הײַנט דאָ, פּראָפֿעסאָר שטפֿאַן האָקערץ, צוזאַמען מיט פּראָפֿעסאָר מאַרטין האַדיטש,
פּראָפֿעסאָר זאָניקסען, מיכאַיל פּאַמער און אַנדערע.
עס איז דאָ בנימצא.
און דאָס איז אויך אַ מיטל צו אויסצואיבן דרוק, כּדי פֿאָרצודרייען די איבערשאַצונג.
וואָרעם מיר זעען, וואָס זעען מיר?
אַז די mRNA-וואַקסינאַציע שפּילט אַ זייער צענטראַלע ראָלע אין דעם עפּידעמיעס-געזעץ און, טאַקע, אין די נײַע פּאַנדעמיע-אָפּמאַכן.
דאָס איז דער יסוד פֿאַר אַלע צוקונפֿטיקע וואַקסינאַציעס, אַרײַנגערעכנט אין דעם געביט פֿון אַנטימיקראָביאַלער
רעזיסטענץ, ווי ד״ר הייַקו שױנינג האָט פּונקט איצט דערמאָנט.
יאָ, און פֿאַרוואָס איז דאָס אַזוי באַמערקנסווערט?
עס איז וויכטיק, ווײַל מיר רעדן דאָ וועגן עקספּערימענטאַלע סובסטאַנצן.
און איך האָב, עס איז נישט נאָר אַז קיין פּרוּוון זענען נישט געמאכט.
עס זענען נאָך דרײַ אָדער פֿיר אַנדערע אַספּעקטן וואָס מאַכן דאָס פֿאַר אַ זייער עקספּערימענטאַלע פּראָצעדור.
אין דײַטש האָבן זיי געזאָגט אַז זיי האָבן נישט געהאַט קיין געדאַנק וואָס דער לעצטער רעזולטאַט וואָלט זײַן.
און ווי אַ ציוויליזאַציע האָבן מיר געגלייבט אַז מיר וועלן קיינמאָל ניט לאָזן אַז דאָס זאָל
ווידער פּאַסירן זינט דער צווייטער וועלט־מלחמה.
און דערפֿאַר האָבן מיר געשאַפֿן דעם נירנבערגער קאָדעקס און אויך אין געזעץ אַרײַנגעשריבן דעם אינטערנאַציאָנאַלן בונד פֿון
בירגערלעכע און פּאָליטישע רעכטן, אַרטיקל 7, וואָס געלט אין אַלע אומשטענדן, אפילו אין
קריזיס־סיטואַציעס אין פאַל פֿון אַ ציבורדיקן נויטפֿאַל.
און דער פארפליכטענער שוץ־רעגול פֿון קעגן באַטייליקונג, אומפֿרײַוויליקע באַטייליקונג אין
עקספּערימענטן, איז מיליאָנען מאָל צעבראָכן געוואָרן, ווײַל מענטשן האָבן באַקומען פאַלשע אינפֿאָרמאַציע.
זיי זענען געפֿירט געוואָרן און געדריקט געוואָרן.
דאָס איז דער אָנהייב־פּונקט וואָס מיר אַלע שטייען פֿאַר.
און איך קוק נאָר אויף שווייץ, אויף די צוקונפֿט.
דאָס איז אַ אויסצוג פֿון דעם עפּידעמיעס־געזעץ, דעם נײַ־פֿאָרגעלייגטן עפּידעמיעס־געזעץ.
עס איז אַ נײַער אַרטיקל 6c, פּאַראַגראַף 1, בריוו ב.
און דער פֿעדעראַלער ראַט וויל קענען פֿאַרפֿליכטן דאָקטוירים און אַפּטייקער צו אַדמיניסטרירן אַזעלכע
עקספּערימענטאַלע סובסטאַנצן צו מענטשן, באַזירט אויף די לעקציעס וואָס ער האָט געלערנט פֿון דער פֿאַרגאַנגענהייט.
אַזוי וויל ער פֿאַרפֿליכטן דאָקטוירים צו וואַקסינירן מענטשן אָן גענוג אינפֿאָרמאַציע צו געבן, צו זאָגן עס גלייך.
יאָ, און דאָ זײַנען מיר פּונקט אין מיטן דערפון.
ערשטנס, מיר דאַרפֿן באַטראַכטן וואָס זענען די מאַכטן פֿון דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע.
זייער שיין אויסגעדריקט אין אַרטיקל 1 פֿון זייער קאָנסטיטוציע:
דער ציל פֿון דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע איז צו העלפֿן אַלע פֿעלקער דערגרייכן דעם בעסטן מעגלעכן געזונט־צושטאַנד.
באַלד וועט איר וויסן וואָס דאָס אויסשליסט.
דאָס שליסט אויס געבן מענטשן פאַלשע אינפֿאָרמאַציע, דריקן מענטשן צו נוצן אַ סובסטאַנס, און רעקאָמענדירן טאַקסישע סובסטאַנסן.
אַזוי זאָלסטו נישט שאָדן טאָן. דאָס איז דער וויכטיקסטער פּרינציפּ.
עס איז אַ פאַרוואַלטונג־ און קאָאָרדינאַציע־אָרגאַן און דינט בלויז אין אַ באַראַטונגס־קאַפּאַציטעט. דאָס איז דער אָנהייב־פּונקט.
דאָס מיינט פֿאָדערן דעם שוץ פֿון מענטשלעכן געזונט לויט די בעסטע בנימצא וויסן און בעסטע פּראַקטיקן, נעמען אין חשבון
נײַע געפֿונדן און, נאָך אַזאַ לאַנגער קריזיס־צײַט, דורכפֿירן אַ גרונטלעכן און זעלבסט־קריטישן איבערבליק.
די וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע האָט דאָס זעלבסט געדאַרפֿט טאָן, אָבער זי האָט עס נישט געטאָן.
אגב, עס איז נישט קיין סופּראַנאַציאָנאַלע אָרגאַניזאַציע, נאָר אַ רעגירונגס־אינטערנאַציאָנאַלע אָרגאַניזאַציע, און
העכסטנס האָט זי נישט קיין מאָנאָפּאָל אויף אינפֿאָרמאַציע.
אָבער זי האָט דאָס אַלץ באַמערקט, און דערצו מוז זי רעספּעקטירן די יסודותדיקע רעכטן, און, ווי איך מוז איבער און איבער
אונטערשטרייכן, מוז זי שטענדיק איבערקוקן אירע אייגענע מעשים.
דאָס זענען זייער ערנסטע עבירות, וואָס זי האָט נישט געטאָן.
עס מוז קיינמאָל נישט שאָדן.
אין די לעצטע פֿיר און אַ האַלב יאָר האָט זי זיך גאָר דיסקעדיטירט דורך ווידערהאָלט פאָרשלאָגן אַזעלכע טאַקסישע
סובסטאַנצן ווי די איינציקע לייזונג אין דעם אַזוי גערופֿענעם קעמף קעגן אַ אַזוי גערופֿענער סכנה.
און דאָ קומען מיר צו דער ערשטער שליסל־דערקלערונג.
די וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע מוז ניט באַקומען קיין לעגיטימאַציע צו אָננעמען אָדער צו ווערן געגעבן נאָך מער מאַכט.
עס איז פשוט נישט באַוויזן געוואָרן, נאָר דאָ איז אַ "פֿולער פּונקט" נייטיק.
האַלט! שטייַ! "After Action Review" אין מיליטערישן זשאַרגאָן.
און נאָר ווען אַלע טעותן זענען אויסגעגלייכט, קענען מיר רעדן וועגן נײַע הסכמות, און זיכער נישט פֿריִער.
גוט, אַזוי ווי אַ צײַטווייליקער רעזולטאַט, איז דאָס וואָס איך האָב פּונקט געזאָגט ווידער דאָ צוזאַמענגעפֿאַסט.
אָן איבערקוק, זענען נישטאָ קיין געלערנטע שיעורים. און זיכער נישט קיין פּאַנדעמיע־קאָנטראַקטן.
אין דעם קאָנטעקסט איז לעצטע וואָך אין דעם שווייצער נאַציאָנאַלן ראַט געשטימט געוואָרן, צי דער שווייצער פּאַרלאַמענט
זאָל דערלויבט ווערן צו דיבאַטירן דעם פּאַנדעמיע־אָפּמאַך.
און עס פֿאַרשטייט זיך אַז מען טוט אַזוי.
איך וויל נאָר אייך אינפֿאָרמירן אַז די SP און די גרינע ליבעראַלן האָבן זיך הונדערט פּראָצענט
אויסגעדריקט קעגן אַ דיבאַטע אין פּאַרלאַמענט.
עס איז טאַקע אַ דעמאָקראַטישער שאַנד, נישט וועלן זען וואָס דער פֿעדעראַלער ראַט פֿאַרהאַנדלט.
צום גליק איז די מערהייט געבליבן פֿאַרשטענדלעך, און אַלע אַנדערע פּאַרטייען האָבן הונדערט פּראָצענט באַשטייט
אַז אַ פּאַרלאַמענטאַרישע דיבאַטע זאָל ווערן געהאַלטן.
דו ווייסט, די וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע איז נאָר איין פֿון 17 אונטער־אָרגאַניזאַציעס.
מיר רעדן וועגן צוויי טראַקטאַטן וואָס איצט זאָלן ווערן געשאַפֿן, אַ גאָר נײַער טראַקטאַט.
עס זענען געווען פֿאַרשיידענע ווערסיעס, פֿון דעם 30סטן אָקטאָבער פֿאַרגאַנגענעם יאָר, דערנאָך
ביז מיט עטלעכע טעג צוריק, די פֿונעם 13טן מערץ.
יעצט, נאָר צוויי אָדער דריי טעג צוריק, איז אַרויסגעקומען אַ ווערסיע פֿון אַפּריל. טאַקע נאָר אַ פּאָר טעג צוריק.
איך רעד דאָ וועגן די וויכטיקסטע פּרינציפּן, וואָס זענען די זעלבע אין די ווערסיעס.
זאָרג זיך נישט, איך פֿאַרגלײַך דאָ נישט פֿאַרשיידענע ווערסיעס.
עס איז וויכטיק צו באַמערקן אַז דער דאָזיקער פּאַנדעמיע־אָפּמאַך איז אַ גאָר נײַער אָפּמאַך לויט דעם אינטערנאַציאָנאַלן געזעץ.
און פֿאַר נײַע אינטערנאַציאָנאַלע אָפּמאַכן, ווערט אַ ראַטיפיקאַציע־פּראָצעדור אָנגעווענדט אויף דער אינלענדישער מדרגה.
אַזוי איז אַ פּאַרלאַמענטאַרישע דיבאַטע נייטיק.
דאָס איז שוין דערקלערט אין דער WHO־קאָנסטיטוציע.
דאָס איז אַזוי גוט דורכגעטראַכט.
עס מוז פשוט אנערקענט ווערן.
פּאַרלאַמענטאַריער מוזן אויך זײַן גרייט זיך צו באַטייליקן אין דער דיבאַטע.
און עס זענען 18 חדשים צו טאָן דאָס, ביזן 1טן דעצעמבער 2025. אויב בכלל וועט עס צו אַ שטימע געשטעלט ווערן.
יעצט בײַ דער וועלט־געזונטהייט־אַסעמבלי בײַם סוף פֿון מײַ.
דער מײַ, וואָס קומט איצט, ליגט פֿאַר אונדז.
דער צווייטער איז אויך אַ אינטערנאַציאָנאַלער אָפּמאַך.
פֿון אַ ריין טעכנישן שטאַנדפּונקט איז דאָס אַ אינטערנאַציאָנאַלער טראַקטאַט.
אָבער די אינטערנאַציאָנאַלע געזונטהייט־רעגולאַציעס זענען אין קראַפֿט זינט 2005 און זאָלן איבערגעאַרבעט ווערן.
איבערגעאַרבעט, האָבן מיר די איינציקע ווערסיע וואָס איז דערווײַל פֿאַראַנען, אָפֿיציעל פֿאַראַנען, אויפֿן וועבזײַטל פֿון דער
וועלט־געזונט־אָרגאַניזאַציע (WHO), דאַטירט שפּעט נאָוועמבער 2022.
און די ווערסיע איז אויך נישט קיין דראַפֿט־ווערסיע.
איין ווערסיע פֿאַר שטימען וואָלט געווען זיך צו מסכים זײַן אויף אַ פֿאָרמולע, וועלכע אַרטיקלען זאָלן ווערן
געענדערט, איין ענדערונג בײַ אַ מאָל, און דאַן דאָס צו שטימען.
וואָס האָבן מיר? וואָס מיר האָבן דאָ איז אַ מישמאַש פֿון אַן אומגלויבלעכע צאָל פֿאַרשיידענע וועריאַנטן פֿאַר יעדן זאַך, וואָס
דינען ווי אַ יסוד פֿאַר דיסקוסיע, ווי אַ יסוד פֿאַר פֿאַרהאַנדלונגען, אָבער וואָס קענען
קיינמאָל נישט זײַן פּאַסיק פֿאַר אַ שטימונג.
דאָס איז וואָס מיר, און איך אַליין, האָבן די לעצטע צוויי יאָר גערעדט.
נו, וואָס נאָך האָבן מיר? דאַן האָבן מיר אַ אומאָפֿיציעלן טעקסט, וואָס איז ביסל געמינדערט אין אינהאַלט,
אָבער ער איז נישט פּובליש פֿאַרעפֿנטלעכט געוואָרן.
און דאָ האָבן מיר אויך נישט קיין ענדגילטיקע ווערסיע, אַ ווערסיע וואָס מיר קענען זאָגן אַז מיר שיקן איצט צו דער
וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע צו אַ שטימע; דאָס איז דער יסוד.
ניין, דאָס איז נישט אַ פּאַסיקער יסוד פֿאַר אַ שטימע.
עס איז אויך וויכטיק צו באַמערקן אַז די געזונטהייט־רעגולאַציעס זענען דיזיינירט ווי ריין
טעכנישע רעגולאַציעס לויט דער WHO־קאָנסטיטוציע.
און דאָס איז דער איינציקער גרונט צו זאָגן אַז מיר קענען דאָס אָננעמען אין דער וועלט־געזונטהייט־אַסעמבלי מיט אַ פּשוטן
קוואָרום, דאָס הייסט 51 פּראָצענט, אַ מערהייט־שטימע פֿון אַלע מיטגליד־שטאַטן, אין קעגנזאַץ צום טראַקטאַט,
וואָס פארלאנגט אַ צוויי־דריטל קוואָרום, אַ העכער שוועל.
און דאָ זאָגן מענטשן: "ניין, דאָס זענען נאָר טעכנישע רעגולאַציעס, וועגן סטאַנדאַרטן און קליינע דעטאַילן, אין וועלכע קיינער בכלל
נישט אינטערעסירט איז, וווּ דאָקטוירים זענען פשוט צופרידן אַז זיי זענען ערגעץ אויפגעשריבן, כדי זיי קענען זיי נאָך אַמאָל אויסזוכן."
דאָס איז דער איינציקער גרונט פֿאַר דער אומגלויבלעך פּריווילעגירטער באַהאַנדלונג.
אגב, לעצטן דעצעמבער, אין אַ אינטערוויו אין דער "נויע ציריךער צײַטונג", האָט די הויפּט־פֿאַרהאַנדערונגס־פֿירערין פֿון שווייץ,
נאָראַ קראָניג, דערמאָנט דאָס און געזאָגט אַז דאָס זײַנען נאָר קליינע אַדזשאַסטמאַנץ, און דערפֿאַר איז ניטאָ קיין
נויט פֿאַר אַ ברייטער דיסקוסיע, אינפֿאָרמאַציע אָדער, זיכער, אַ רעפֿערענדום צווישן דער באַפעלקערונג.
יאָ, און איך וועל אײַך פֿאַרשטייט זיך גלײַך איצט ווײַזן, אַז אַלץ אַנדערש איז דער פאַל, אַלץ אַנדערש איז ריכטיק.
דאָ, די פּריווילעגירטע באַהאַנדלונג.
דער וויכטיקסטער אַספּעקט איז אַז די אַדזשאַסטמאַנץ זאָלן אויטאָמאַטיש אַרײַנטרעטן
אין כּוח צוועלף חדשים נאָך זייער אָננעמען.
זיי זענען נאָר טעכנישע אַדזשאַסטמאַנץ.
און פֿאַר ריין אַדמיניסטראַטיווע אָדער טעכנישע אַדזשאַסטמאַנץ, קען דאָס זײַן אין אָרדענונג.
אָבער נישט פֿאַר ענדערונגען וואָס האָבן ערנסטע, שווערע קאָנסעקווענצן פֿאַר אונדז אין טערמינען פֿון אינהאַלט.
אַזוי, צו צוזאַמענפֿאַסן, די ענדערונג פֿון אַן עקזיסטירנדיקן אינטערנאַציאָנאַלן טראַקטאַט, פּשוטער מערהייט.
די WHO־קאָנסטיטוציע דערמאָנט נישט קיין פאַקטישע ראַטיפֿיקאַציע, דערפֿאַר האָבן מיר ביז הײַנט בכלל נישט געוואוסט דערפֿון.
און אַלץ וואָס איך האָב ביז איצט געזען, די פֿראַגן פֿון פּאַרלאַמענטאַרן, שווייצער פּאַרלאַמענטאַרן
צום פֿעדעראַלן ראַט, אַרײַנגערעכנט צו פֿרוי נאָראַ קראָניג, וואָס זאָגן זיי, וואָס ווילן זיי?
עס איז גאָרנישט געענטפֿערט. עס איז נישט געווען קיין אינהאַלט, נישט קיין פאַקטישע קלאָרונג פֿון דעם פֿעדעראַלן ראַט.
אַזוי בלײַבן מיר, ווי אַ באַפעלקערונג, אומוויסנדיק וועגן דעם אינהאַלט.
און דערפֿאַר איז עס אַזוי וויכטיק צו האַלטן דעם געשעעניש.
נו, איז דאָ נאָך אַ וויכטיקער פּונקט צו געדענקען, נעמלעך אַז אַזעלכע ענדערונגען קען מען נאָר אָפּשטימען אויף זיי אויב די
לעצטע ווערסיע פֿון דער אָפּשטימונג איז געווען אַרײַנגעגעבן צו דער וועלט־געזונטהייט־אַסעמבלי לפּחות פֿיר חדשים פֿריִער.
אַזוי וואָלט עס געווען פֿאַר אַן אָפּשטימונג בײַם סוף מײַ, און די ענדגילטיקע ווערסיע וואָלט געווען בײַם סוף יאַנואַר 2024.
אָבער דאָס איז נישט בנימצא. אַלץ וואָס מיר הערן איז: מיר פאַרהאַנדלען, מיר פאַרהאַנדלען, מיר פאַרהאַנדלען.
... אַזוי, דאָס מיינט אַז דאָס וואָלט געווען קעגן זייערע אייגענע כּללים – ווי עס שטייט אין אַרטיקל 55, פּאַראַגראַף 2 פֿון די
געזונטהייט־רעגולאַציעס – דאָס וואָלט געווען קעגן זייערע אייגענע WHO־פּראָצעדור־כללים אויב זיי
וואָלטן געוואָלט שטימען דערויף איצט בײַם סוף פֿון מײַ.
דעריבער האָבן ד״ר סילװיאַ בעהרענדט און איר אָרגאַניזאַציע, די גלאבאַלע אַגענטור פֿאַר געזונטהייט־פֿאַראַנטוואָרטלעכקייט,
געשריבן אַ עפֿנטלעכן בריוו צו טעדראָס, דעם גענעראַל־סעקרעטאַר, און באַשולדיקט אים פּונקט דערפֿון און געזאָגט: "איר זענט
פֿאַראַנטוואָרטלעך צו פֿאַרזיכערן די נאָכפֿאָלגונג פֿון די פּראָצעדור־רעגולן פֿון דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע."
איר קענט נישט דערלויבן אַז די אַדזשאַסטמאַנץ זאָלן ווערן געשטימט אין אַ פּאָר וואָכן, אָן אַז קיין מענטש אָדער קיין
לאַנד האָט געהאַט די געלעגנהייט אינעווייניק צו באַטראַכטן וואָס די אַדזשאַסטמאַנץ טאַקע מיינען פֿאַר אונדז.
און אַזוי, איז דאָס וואָס מיר טוען דאָ, אין אַ געוויסער מאָס, ווי צו לייענען אין די טיי־בלעטלעך, ווײַל מיר קענען נאָר אויסטײַטשן די
דאָזיקע פֿאָרגעלייגטע ענדערונגען און באַמערקן, אַז ביז הײַנט האָט קיין שווייצער פֿאַרהאַנדלונגס־דעלעגאַציע קיינמאָל נישט געזאָגט,
קיינמאָל טאַקע נישט געזאָגט, יאָ, מיר האָבן נישט ליב די דאָזיקע פֿאָרגעלייגטע ענדערונגען, מיר ווילן אַבסאָלוט באַשיצן מענטשנרעכט,
מיר ווילן אַז דער פּרינציפּ פֿון אָפּטיילונג פֿון מאַכט זאָל ווערן באַטראַכט, מיר ווילן אַבסאָלוט באַגרענעצן דעם אומגלויבלעכן
עלעמענט פֿון אַרביטראַרישקייט, די איבערגעטריבענע מאַכט פֿון דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע, דורך אַן אויפֿזיכט־ אָדער
קאָנטראָל־אויטאָריטעט, און איבער אַלץ, טאָרן מיר קיינמאָל נישט דערלויבן אַז די וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע
אַליין זאָל באַשטימען וועלכע אינפֿאָרמאַציע אין דעם גאַנצן געזונט־סעקטאָר איז ריכטיק און וועלכע איז נישט ריכטיק.
איך האָב דאָס נאָך נישט געהערט פֿון דער מויל פֿון קיין מאַגיסטראַט אין שווייץ.
אָבער דו האָסט דאָס געדאַרפֿט זאָגן, ווײַל דו האָסט נישט מסכים געווען דערמיט.
און דערפֿאַר דאַרפֿן מיר דערוועגן רעדן.
יאָ, די אָפּשאַצונג־קריטעריעס זענען בײַם ערשטן בליק גאַנץ פּשוט.
ערשטנס און העכסטנס, ווי בירגער, מוזן מיר זיך פֿרעגן: צי איז בכלל דורכגעפֿירט געוואָרן
קיין עפעקטיווע איבערשאַצונג? יאָ אָדער ניין?
און צווייטנס, צי זענען די פֿאָרמעלע פּראָצעדור־כּללים פֿון דער וועלט־געזונט־אָרגאַניזאַציע
(WHO) געפֿאָלגט געוואָרן? יאָ אָדער ניין?
און ווײַל ניין, מיינט דאָס אַז מען קען עס נישט שטימען. עס איז אַזוי פּשוט.
נישט אַמאָל וועגן דעם פּאַנדעמיע־אָפּמאַך, ווײַל זיי זענען פֿאַרבונדן.
זיי זענען נאָענט פֿאַרבונדן. דער נײַער פּאַנדעמיע־אָפּמאַך און די אַדאַפּטירונג פֿון
געזונטהייט־רעגולאַציעס זענען זייער נאָענט פֿאַרבונדן.
דאָס מיינט אַז אויב מען לאָזט אײַך נישט שטימען אויף איין זאַך, דאַן מען לאָזט אײַך אויך נישט שטימען אויף
דער צווייטער, ווײַל די צוויי זענען לאָגיש פֿאַרבונדן.
גוט. דאָס מיינט אַז אונטער קיין אומשטאַנד זאָלן מיר נישט ראַשן מיטן קאָפּ אַרײַן אין די
קומענדיקע דילעמע. עס איז גאָרנישט קיין סיבה דערפֿאַר.
דאָ מוזן מיר דורכצוזעצן אַ וועטאָ און ווײַזן אונדזערע פּאָליטיקער אויף דעם פּונקט.
און דערצו האָבן מיר אין שווייץ אַ זייער געערטע און טאַקע גוט פֿונקציאָנירנדיקע דעמאָקראַטיע.
און דאָס קען מען זען אין אַ סך באַשטימונגען. און אין רובֿ פֿאַלן האָט דאָס אין דער פאַרגאַנגענהייט נישט צו שלעכט געאַרבעט.
און עס וואָלט געווען צו טעכניש צו דערקלערן דאָס אַלץ איצט.
אָבער צו עס פּשוט צו זאָגן, אַלע די באַשטימונגען וואָס פֿירן צו דער פֿראַגע אָדער ענטפֿערן אויף דער פֿראַגע – צי קענען
מיר, ווי די באַפעלקערונג, אָנטייל נעמען אין דער שאַפֿונג פֿון אַ געזעץ? – שטאַרטן שטענדיק פֿון דעם זעלבן פּונקט.
נämlich, אין וועלכן מאָס וועט אַ געזעץ אָדער אַ אינטערנאַציאָנאַלער טראַקטאַט לעצטנס אַרײַנמישן זיך אין
אונדזער לעגאַלער סיטואַציע, און אין וועלכן מאָס וועט די מאַכט פֿון דער רעגירונג צו האַנדלען ווערן באַגרענעצט?
און וויפֿל אַרײַנמישונג איז דאָ אין דער גאַנצער סטרוקטור פֿון מאַכט? – ווי עס איז דעפֿינירט דורך אונדזער קאָנסטיטוציע,
אין דער אַרכיטעקטור פֿון דער אָפּטיילונג פֿון מאַכט.
אַזוי, וואָס גרעסער דער השפּעה פֿון דער אינטערווענציע, דעמאָלט גרעסער דאָס רעכט צו האָבן אַ מיינונג.
און מיר געפֿינען דאָס אין פֿאַרשיידענע באַשטימונגען.
אַרטיקל 164 איז דאָ אַ ביסל ברייטער, ער זאָגט פשוט אַז געזעצגעבונג שטענדיק מיינט אַז די מענטשן זאָלן האָבן אַ
שטימע, לפחות אינעם ראַם פֿון אַ אָפּטיאָנאַלן רעפֿערענדום.
די קריטישע פֿראַגע איז צי די WHO וועט אין דער צוקונפֿט קענען באַגרענעצן אפילו די
יסודותדיקע פּרינציפּן פֿון אונדזער קאָנסטיטוציע.
און עס זענען יסודותדיקע פּרינציפּן.
אויב איר האָט אין די לעצטע 230 יאָר עפּעס מאָל שולע געענדיקט, איז דאָס אייך נישט אַנטגאַנגען, נישט אַזוי?
דאַן האָט איר באַמערקט אַז אין אַלע אונדזערע דעמאָקראַטיעס ווערן פּרוּוון געטאָן צו פאַרמיידן די מיסברוך פֿון מאַכט און
אַרביטראַרישקייט אַזוי ווייט ווי מעגלעך דורך די אָפּטיילונג פֿון מאַכטן, דעם פּרינציפּ פֿון דעמאָקראַטיע, דעם
פּרינציפּ פֿון לעגאַליטעט און דעם שוץ פֿון גרונט־רעכטן.
מיר האָבן דאָס דאָ אין אונדזער קאָנסטיטוציע אַ ביסל מער פּינטלעך דעפֿינירט.
די פּרינציפּן זענען אַלע קלאָר אויסגעלייגט און שטיצט דורך לעגאַלע דורכפֿירונג־באַשטימונגען.
די אָפּטיילונג פֿון מאַכט, מיט אַ ברייטער פאַל־רעכט אויף דעם ענין, און דער פּרינציפּ פֿון לעגאַליטעט
האָבן דערזעצט דעם פּרינציפּ פֿון אַרביטראַרישקייט.
מענטשנרעכט מוזן ווערן עפעקטיוו באַשיצט.
עס מוז נישט זײַן קיין צענזור.
יאָ, די קאַנטאָנען זענען פֿונדאַמענטאַל אויטאָנאָמיש.
און אויף זייער מדרגה פֿירן זיי די געזונטהייט־פּאָליטיק זעלבשטענדיק.
און דער שטאַט מוז קענען באַשטימען זײַנע אייגענע פּריאָריטעטן און נישט דאַרפֿן, אַז מען זאָל אים זאָגן, נאָך וועלכער
ווירוס־מוטאַציע ער דאַרף איצט יאָגן, איידער ער קען ווידער נוצן זײַנע מיטלען פֿאַר שולן אָדער זײַנע אייגענע שפּיטעלער.
אין קורצן, דאָס איז אַ מין קאָנטראָל־גריד וואָס מיר, אָבער בעיקר פּאָליטיקער, אַדוואָקאַטן, אַלע וואָס האָבן פֿאַראַנטוואָרטלעכע
און באַשלוס־נעמען־שטעלעס, מוזן אויפשטעלן, צוזאַמען מיט וויסנשאַפֿטלעכע און מעדיצינישע קאָנטראָל־גרידן, כמובן.
אָבער דאָס זענען אָביעקטיווע קריטעריעס וואָס מיר קענען זיכער דיסקוטירן.
און איך מיין, מײַן קרעדאָ אין אַלע די לעקציעס איז צו ווײַזן אײַך אַז די וויכטיקסטע יסודות פֿון דער
קאָנסטיטוציע קענען, ליידער, ווערן אויפגעהויבן (אָפּגענומען).
און דערפֿאַר מוזן מיר אײַך, אַלע בירגערס, געערטע מיטבירגערס, פֿרעגן, צי איר בכלל מסכים זײַט צו איבערגעבן
די מאַכט צו אַזאַ הויכן מדרגה, אָן קיינמאָל צו האָבן די געלעגנהייט די מאַכט צוריקצונעמען.
אין קורצן, דאָס איז דער גאַנצער ענין.
און אַ מאַנדאַטאָרישער רעפֿערענדום, דאָס איז די טעכנישע דורכפֿירונג.
קורץ געזאָגט, מיר האָבן די צוויי קאָנטראַקטן.
אַ פּשוטער מערהייט איז גענוג צו ענדערן די געזונטהייט־רעגולאַציעס, ווײַל זיי זײַנען לכאורה פֿון אַ ריין טעכנישן כאַראַקטער,
בשעת דער פּאַנדעמיע־אָפּמאַך פֿאָדערט אַ צוויי־דריטל מערהייט.
מיר רעדן וועגן דעם געפּלאַנטן שטימונג בײַם סוף פֿון מײַ, אין דער לעצטער וואָך פֿון מײַ, אין בערך פינף וואָכן.
און דאַן זאָלן די אַדזשאַסטמאַנץ צו די אינטערנאַציאָנאַלע געזונטהייט־רעגולאַציעס אויטאָמאַטיש אין קראַפֿט קומען.
אין קעגנזאַץ פארלאנגט דער נײַער טראַקטאַט אַ ראַטיפֿיקאַציע־פּראָצעס.
אַזוי, וואָס איז דער אַלגעמיינער אינהאַלט?
איך קען נאָר אין קורצן דערקלערן דעם אַלגעמיינעם אינהאַלט, אָבער עס גייט וועגן אַ ריזיקן געשעפֿט.
דאָ ווערט געגרינדעט אַ ממש פּאַנדעמישע אינדוסטריע.
דאָס איז זייער גוט דורכגעטראַכט.
אַזוי אויב דו לייענסט עס אַליין, וועסטו פֿאַרשטיין.
עס הייבט זיך דאָ אָן אונטערן קעפּל, עס איז געזאָגט געוואָרן אַז דאָס ערגסטע וואָס האָט אונדז געקענט פּאַסירן אונטער
קאָוויד איז געווען, אַז מיר האָבן נישט געקענט צושטעלן אַלעמען מיט דער זעלבער מאָס וואַקצין אין דער זעלבער צייט.
די פֿאַרטיילונג פֿון עשירות איז נישט געווען גלײַכמעסיק.
דער טערמין "עקוויטי" איז געשאַפֿן געוואָרן פֿאַר דעם צוועק.
איקוויטי זאָל זײַן פֿאַרטיילונג־גערעכטיקייט.
און זיי האָבן געזאָגט אַז עס איז געווען אַזוי שלעכט, אַזוי געפערלעך, נאָך מיליאָנען מענטשן האָבן געקענט שטאַרבן,
מיר מוזן געבן דער WHO די אויטאָריטעט צו באַשליסן. אקעי, דאָס זענען די פּראָדוקטן וואָס ווערן פּראָדוצירט.
אַזוי רעדן מיר וועגן וואַקצין־שטאָפֿן, mRNA־באַזירטע, דיאַגנאָסטישע אַגענטן, און אַלע מינים פּאַנדעמיע־פּראָדוקטן בכלל.
די וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע זאָל מען דערלויבן צו באַשליסן דאָס אַלץ.
די מיטגליד־שטאַטן פֿון דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע מוזן שטענדיק אַרײַנגעבן אַן אָנליין־אינווענטאַר, אַזוי צו זאָגן, כּדי
די וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע זאָל קענען קאָנטראָלירן צי שווייץ דאַרף צושטעלן אַ ביסל מער,
אָדער צי מען זאָל שיקן פֿאַרזאָרגונגען קיין אַפֿריקע.
און אַפֿריקאַנער האָבן אַ ביסל ווייניקער, דערפֿאַר דאַרפֿן זיי אַ ביסל מער שטיצע.
דאָס איז וואָס איז פאַרבאָרגן אין דעם טערמין "עקוויטי".
דאַן מוזן די שטאַטן, און דאָס איז זייער, זייער, טאַקע, ווי זאָל איך עס אויסדריקן, קלאָר דערקענבאַר אין דעם
נײַעם עפּידעמיע־געזעץ, זיי מוזן שטענדיק מאָניטאָרן די סביבה.
פּאָטענציעלע פּאַטאָגענען קענען ליגן שלאָפֿנדיק אומעטום: זיי קענען ליגן שלאָפֿנדיק אין מענטשן, אין דער
סביבה, אין אָפּפֿאַל־וואַסער און אין דער חיה־וועלט.
און דאָ איז עס, די אומקלאָרע באַשטימונג אין דער פֿאָרגעלייגטער ענדערונג צום עפּידעמיעס־געזעץ:
דער פֿעדעראַלער ראַט זאָל קענען פֿאַרפֿליכטן אַלע אינסטיטוציעס צו פּרוּוון אָפּפֿאַל־וואַסער פֿאַר פּאַטאָגענען.
דאָס הייסט, מיטן מעטאָד פֿון גענאָמישער סעקווענצירונג.
אַזוי גייט מען אַראָפּ ביזן אַטאָמישן ניוואָ און פּרוּווט צו נוצן אַ פּי־סי־אַר־טעסט אויף אָפּפֿאַל־וואַסער – ווידער, לייענען
טיי־בלעטער – צו פֿאַבריצירן בײַווייזן פֿון אַ סכּנה, אויף דער באַזע פֿון וועלכער דער פֿעדעראַלער
ראַט זאָל דערנאָך מעגן דערקלערן אַ נויטצושטאַנד.
דאָס איז שרירותיות אין פּרינציפּ.
און דאָס מאַכט מיר ציטערן ווי אַ אַדוואָקאַט, ווײַל איך בכלל האַס אומבאַשטימטקייט, און נאָך מער ווי אַ יסוד פֿאַר נויט־געזעץ.
דאָס טאָר נישט פּאַסירן.
אַזוי איז דאָס טאַקע אַ פּסיכאָטישע פֿאַרפֿליכטונג צו שטענדיק מאָניטאָרן אַלע אָפּפֿאַל־וואַסער אָן קיין שום באַגרענעצונגען.
די גאַנצע זאַך פֿאָרט אונטערן פֿאָן פֿון איין געזונט.
די גאַנץ געזונטהייט פֿון דער פּלאַנעט – נאָך אַלעס איז אַלץ פֿאַרבונדן – חיות, מענטשן, די סביבה, די ערד, און עס גייט
אפילו ביז קלימאַט־ענדערונג. קלימאַט־ענדערונג און די CO2־לעוועלס זאָלן אויך קענען דינען ווי גרונד פֿאַר אַ נויטשטאַנד.
און דאָס אַלץ מוז ווערן געטיילט – די געפֿונדן, די אַנטדעקטע פּאַטאָגענען – אין אַ אינטערנאַציאָנאַלע דאַטאַבאַנק.
דו קענסט דאָס זען. און איצט קומט דאָס.
יעצט דאַרף מען נאָך דורכפֿירן פֿאָרשונג און אַנטוויקלונג.
אין אַנדערע ווערטער, פאָרשונג און אַנטוויקלונג אין מעגלעכע פּאַטאָגענען וואָס ווערן אַלץ מער ווירולענט.
דאָס איז "גײַן־אָף־פֿונקשאַן". דאָס באַצייכנט די קינסטלעכע פֿאַרשטאַרקונג פֿון פּאַטאָגענען
ווי טייל פֿון דעם נײַעם פּאַנדעמיע־אָפּמאַך.
אַזוי, דאָס איז פּונקט דאָ, און ווי מיר ווייסן, לויט פֿאַרשיידענע וויסנשאַפֿטלער, זענען פֿאַראַן פֿאַרשיידענע אָנווײַזונגען אַז
קאָוויד-19 איז נישט געפֿונען געוואָרן אין דער נאַטור אָדער האָט דאָרטן נישט געקענט אָנהייבן
– קאָוויד-19 ווי דער סאַרס-קאָוו-2 פּאַטאָגען.
אין קורצן, לענדער ווערן דערמוטיקט צו בײַשטײַערן צו דער אינטענסיפֿיקאַציע פֿון די פּאַטאָגענען אַליין.
דערנאָך איז דאָ די באַרימטע DCX־ליסטע.
דאָס איז למעשה דער בעסטער אָפּשאַץ. אין אַנדערע ווערטער, די הנחה וועגן וועלכן פּאַטאָגען קען שלאָגן דערנאָך.
פּאַנדעמישע פּראָדוקטן ווערן שוין צוגעשטעלט אויפֿן סמך פֿון דעם דאָזיקן פּאַטאָגען, און וואַקצין־שטאָפֿן ווערן
צוגעשטעלט אונטערן טיטל "ליסטינג פֿאַר נויטפֿאַל־באַניץ".
און אַלע לענדער זאָלן אײַנפֿירן נויט־באַוויליקונגען. נויט־באַוויליקונגען, דאַמען און הערן,
האָבן ביז איצט נישט געשטאַנען אין אַ פֿאָרמעלן זין.
מיר האָבן נאָך געהאַט געוויסע מינימאַלע שוועלן אין אַלע אונדזערע לענדער אין אייראָפּע און שווייץ.
אָבער אונטער דער קאָפּ פֿון נויטפֿאַל־באַשטעטיקונג, וואָס עקזיסטירט אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן, איז אַלץ וואָס מען דאַרף,
אַז אַ קאָמפּעטענטע אויטאָריטעט זאָל דערקלערן אַ נויטפֿאַל.
און דאַן איז ניט מער נייטיק קיין ווײַטערדיקע אויספֿאָרשונג וועגן דער ווירקזאַמקייט אָדער זיכערהייט.
גאָרנישט, ווײַל דאָס איז אַ נויטפֿאַל.
דאָס איז די מיליטערישע געדאַנק דערפֿון.
אין קורצן, דאָס איז אַ ריזיקער עקאָנאָמישער ציקל וואָס עקזיסטירט זעלבשטענדיק פֿון יעדן נויטפֿאַל־סצענאַר.
און איצט, צוזאַמען מיט דעם, האָבן מיר די געזונטהייט־רעגולאַציעס וואָס ברענגען די גאַנצע זאַך אין שאַרפֿן פאָקוס – דווקא דורך דער
דערקלערונג פֿון אַ נויטצושטאַנד, די ציבור־געזונטהייט־נויטצושטאַנדן פֿון אינטערנאַציאָנאַלע באַזאָרגטקייט.
ווי איך האָב געזאָגט, דער דירעקטאָר־גענעראַל פֿון געזונטהייט קען אין צוקונפֿט דערקלערן דעם נויטפֿאַל פֿאַר יעדן גרונד.
און אונדזער דערוואַרטונג וואָלט געווען פּונקט דער אומגעקערט.
מיר האָבן געזען אַז דער גלאבאלער געזונטהייט־נויטפֿאַל האָט געדויערט דרײַ יאָר און דרײַ חדשים.
אַזוי וואָלט דער לאָגישער אויסגאַנג געווען אַז אַזאַ אומבאַגרינדעטער נויטשטאַנד קען ווערן אָפּגעשטעלט, אַז מען
קען אים איבערקוקן, און אַזוי ווייטער און אַזוי ווייטער.
דאָס פאַרקערטע איז אמת.
און דאַן גייט דער צווייטער נאָך.
אין ביידע קאָנטראַקטן וועט איר זען דאָס וואָרט "אינפֿאָדעמיקס" אין צענטער.
אינפֿאָדעמיקס איז אַ קריטישער מיטל פֿון קאָנטראָל – איך מוז מסקנא ציען – אַ קריטישער מיטל פֿון
קאָנטראָל פֿאַר דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע.
אָבער קוק, אַ אינטערנאַציאָנאַלע אָרגאַניזאַציע וואָס נישט נאָר אין די טריטאַטן, נאָר אויך אויף איר היים־בלאַט – דו קענסט
גוגלען WHO און דאַן Infodemics – איבעראַל, איז למעשה איבער אַלץ, האָט דעם אונטערשריפֿט: "נאָר מיר קענען באַשטימען די אמת."
מיר מעגן זאָגן וועלכע סובסטאַנצן זענען עפעקטיוו, און מיר מעגן זאָגן ווי לאַנג דער נויטפֿאַל וועט דויערן.
דאָס איז ריין אַרביטראַרישקייט. דאָס איז לואי דער 14טער.
דאָס איז פֿון פֿאַר דער פֿראַנצויזישער רעוואָלוציע, אַבסאָלוטער רעגירונג.
דאָס איז גאָר נישט קאָמפּאַטיבל מיט אונדזער קאָנסטיטוציע.
איר וועט דאָס געפֿינען ביידע אין די קאָנטראַקטן און אויך אויף דער היים־בלאַט.
און דאָס אַליין, די דאָקטרין אַז מען מעג באַשטימען די אמת אַליין און דורכפֿירן אָדער אָנהייבן צענזור, איז שוין אַ ריזיקער
פֿאַרברעך קעגן דעם יסוד־פּרינציפּ וואָס מיר דאַרפֿן אין יעדער דעמאָקראַטיע, נעמלעך פרייהייט
פֿון מיינונג און פרייהייט פֿון אינפֿאָרמאַציע.
און אויב מען נעמט אַוועק די פרייהייט פֿון מיינונג און די פרייהייט פֿון אינפֿאָרמאַציע, האָט מען נישט קיין פֿרײַע וויסנשאַפֿט, נישט
קיין יושרדיקן גערעכטיקייט־סיסטעם, און נישט קיין דעמאָקראַטיע.
און דאָס מוז קיינמאָל נישט דערלויבט ווערן צו פּאַסירן.
נו, איך האָב בעיקר געוואָלט דיר געבן די ריכטיקע פּערספּעקטיוו.
ווייל, דו ווייסט, מיט אַלע די קאָנטראַקטואַלע באַשטימונגען נעמט עס צוויי שעה, און לעסאָף איז דער ניט־אַדוואָקאַט
דער וואָס מסתּמא וועט זײַן די מערסט פֿאַרווירערט.
אָבער איצט האָסטו די נויטיקע מעסט־קריטעריעס וואָס קענען דיר אויך העלפֿן אין דיסקוסיעס און דערלויבן דיר צו זאָגן:
האַלט, קודם־כּל, מיר מוזן זיך באַהאַנדלען מיט דעם ענין!
און צווייטנס, מוז מען נאָכפאָלגן די אייגענע כּללים פֿון דער וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע.
און דריטנס, לויט אירע אייגענע צילן, איז די וועלט־געזונטהייט־אָרגאַניזאַציע בכלל
נישט באַפֿולמעכטיקט צו פֿאַראורזאַכן שאָדן.
און פֿערטנס, קוקט אויף די אַנדערע פּרעזענטאַציעס פֿון פֿיליפּ קרוזע.
דאָ זענען די ווײַטערדיקע פּרטים.
איך בין אַנטשולדיג אַז איך האָב נישט גאָר דורכגעקומען, און אַ גרויסן דאַנק.
אַ גרויסן דאַנק, פֿיליפּ.
שטענדיק זייער אינפֿאָרמאַטיוו.