WEBVTT

00:00.128 --> 00:10.375
Kufanele i-WHO inganikwa igunya eliyisisekelo
lokuthatha amandla angeziwe noma ukunikwa wona.

00:10.375 --> 00:17.936
Akukakafakazeki nje, kodwa lapha kudingeka umgijimo wokumisa.
Yima! Futhi kuphela lapho zonke amaphutha

00:17.936 --> 00:25.084
esixazululiwe singakhuluma ngezivumelwano
ezintsha, futhi impela hhayi ngaphambi kwalokho.

00:25.084 --> 00:34.116
Kulungile, kukhona enye iphuzu elibalulekile okufanele uligcine
engqondweni, okungukuthi lezi zinguquko zingavotwa kuphela

00:34.116 --> 00:42.288
uma inguqulo yokugcina yokuvota isithunyelwe eMhlanganweni
Wezempilo Yomhlaba okungenani izinyanga ezine ngaphambi.

00:42.288 --> 00:50.607
Ngakho-ke, lokho kusho ukuthi bekuzophikisana nemithetho yabo –
njengoba kuchazwe eSigabeni 55(2) seMithetho Yezempilo

00:50.607 --> 00:58.846
– futhi bekuzophikisana nemithetho yabo yenqubo
ye-WHO uma befuna ukuvota ngakho manje ekupheleni kukaMeyi.

00:58.846 --> 01:04.120
Yebo, izimfuneko zokuhlola zilula kakhulu uma uzibuka okokuqala.

01:04.120 --> 01:08.241
Okokuqala futhi okubaluleke kakhulu,
njengabantu besizwe, kumele sizibuze: ngabe sekwenziwe

01:08.241 --> 01:10.880
ukubuyekezwa okusebenzayo nhlobo? Yebo noma cha?

01:10.880 --> 01:15.720
Okwesibili, ngabe kulandelwe imithetho
esemthethweni yokuqugquzelela ye-WHO? Yebo noma cha?

01:15.720 --> 01:21.340
Futhi ngoba cha, kusho ukuthi angeke
ifakwe ekhetho. Kulula nje kanjalo.

01:21.340 --> 01:29.393
Kodwa manje unazo izimfuneko eziyisisekelo
zokukala, ezingakusiza ezingxoxweni futhi zikuvumele ukuthi

01:29.393 --> 01:33.601
uthi, yima, kuqala kufanele kwenzeke ukubuyekezwa.

01:33.601 --> 01:37.220
Futhi okwesibili, imithetho ye-WHO uqobo kumele ilandelwe.

01:37.220 --> 01:43.717
Okwesithathu, ngokwezinhloso zayo, i-WHO
ayinagunyaziwe nhlobo ukubangela umonakalo.

01:43.717 --> 01:50.260
Ngiyabonga kakhulu, Urs Hans, ngokuhlela
konke namuhla, mhlaka 20 Ephreli 2024.

01:50.260 --> 01:56.576
Inhloso ukulethela ukuhlaziywa kabusha ndawonye.

01:56.576 --> 02:02.752
Singakufeza lokhu kuphela ngemfundo,
ingcindezi kwezombusazwe nolwazi oluhle.

02:02.752 --> 02:06.240
Sawubona, Stefan. Futhi yilokho
okwenza sonke sikhona lapha namuhla.

02:06.240 --> 02:11.162
Kuyisithunzi esikhulu kimi ukukwazi
ukukhuluma nani lapha ngesihloko se-WHO.

02:11.162 --> 02:16.600
Futhi ngithanda ukuveza ukubonga kwami
okujulile kini nonke ngokuba lapha namuhla.

02:22.665 --> 02:29.716
Kuhle. Yebo, ngeshwa, le ndaba ye-WHO
iyisihloko esinemininingwane eminingi futhi esibanzi.

02:29.716 --> 02:33.440
Ngakho-ke, nginikezwe ngomusa imizuzu engama-40.

02:33.440 --> 02:39.159
Lona umkhathi wangempela, omusha ngempela, owakhiwa lapha.

02:39.159 --> 02:41.876
Uhlelo lwezempilo olusha ngempela.

02:41.876 --> 02:49.040
Futhi ukuze uqonde lokhu kahle, kudingeka ube
nokuqonda ngalokho okwenzekile kuze kube manje.

02:49.040 --> 02:58.952
Futhi-ke kufanele uqonde umongo jikelele
ukuze ungalahleki emininingwaneni eminingi.

02:58.952 --> 03:03.372
Siyazi ukuthi sikhuluma ngezivumelwano
ezimbili ze-WHO, futhi zigcwele iziphakamiso

03:03.372 --> 03:06.380
zokulungisa kanye neziphakamiso ezengeziwe zokulungisa.

03:06.380 --> 03:10.940
Futhi ngizama ukukunika isiqiniseko ngalolu daba.

03:10.940 --> 03:15.980
Lowo ngumsebenzi wami. Kodwa-ke,
awukwazi ukwenza lokho ngemizuzu engama-40.

03:15.980 --> 03:18.952
Ngizokwenza konke okusemandleni ami. Masiqale kafushane.

03:18.952 --> 03:24.376
Okokuqala, kumele sizibuze ukuthi sesihambe ibanga
elingakanani ekwamukeleni okwedlule lapha eSwitzerland.

03:24.376 --> 03:29.777
Kwaba nenkomfa enhle kakhulu ngalesi
sihloko ngomhlaka 6 Ephreli eBern.

03:29.777 --> 03:33.546
Ngingabhekisa kuphela
ezincazelweni eziningi ezinhle ezikhona lapho.

03:33.546 --> 03:36.960
Ngiphinde ngakhuluma kakhulu ngalokhu lapho.

03:36.960 --> 03:46.640
Akufanele sikhohlwe ukuthi, ngokombono wezomthetho nangokombono
wabantu abathintekayo, akukaze kube nemikhawulo emikhulu kangaka

03:46.640 --> 03:54.732
emlandweni waseSwitzerland, futhi ngithi nakulo lonke
umlando wanoma yiliphi izwe elidemokhrasi, kuyo yonke

03:54.732 --> 03:59.377
amalungelo ayisisekelo esinawo emthethosisekelo yethu.

03:59.377 --> 04:03.231
Futhi kunzima kakhulu kumuntu ngamunye.

04:03.231 --> 04:12.209
Sikhuluma lapha ngesibopho sokuhlala ekhaya, ukususwa
kwenkululeko, izinyathelo eziyingozi, ukugqoka

04:12.209 --> 04:21.316
imaski njalo, ikakhulukazi ezinganeni isikhathi
eside sezinyanga, nokucindezelwa ukuba ugonywe.

04:21.316 --> 04:26.511
Inkululeko yenkolo neyokuzazi kwangaphakathi yavinjwa kakhulu.

04:26.511 --> 04:28.933
Ngibona isikhulu senkolo lapha.

04:28.933 --> 04:30.437
Ngiyajabula kakhulu ukuthi ulapha.

04:30.437 --> 04:35.320
Siyakwamukela ngokufudumele kakhulu, Mbhishobhi, ngicabanga.

04:39.440 --> 04:45.568
Abaphristi nabashumayeli bavinjwe ukwamukela abakholwa
abangaphezu kwenani elincane elibekiwe ezindlini zabo

04:45.568 --> 04:52.080
zokukhulekela. Futhi lokhu kwenzeka ngesikhathi
se-Easter, ngaso sonke isikhathi. Kwathatha amasonto nezinyanga.

04:52.080 --> 04:56.799
Lokho kwakuwukwephulwa okukhulu kakhulu
kwenkululeko yenkolo nenkululeko yokuzazi.

04:56.799 --> 05:05.725
Ekugcineni, uhlu lonke lwamalungelo ethu lwathinteka
kakhulu ingxenye enkulu yabantu, futhi kwaba isikhathi eside.

05:05.725 --> 05:11.780
Futhi ngalokho, sikhuluma ngokwephulwa okukhulu kakhulu
kwamalungelo ayisisekelo okwake kwenzeka eSwitzerland.

05:11.780 --> 05:17.795
Futhi lokho kusho, ngaphezu kwalokho,
ukungenelela okukhulu kakhulu okungenzeka emnothweni.

05:17.795 --> 05:26.540
Lapho uMongameli weBhange Lesizwe laseSwitzerland, uThomas
Jordan, ephakamisa umunwe wokuxwayisa ngoMeyi 2020, ethi,

05:26.540 --> 05:35.587
"Qaphela, qaphela, sesiseduze nokudlula umkhawulo wamabhiliyoni
ayi-100 emalini yokweseka labo abasebenza emabhizinisini

05:35.587 --> 05:39.670
abavinjwe," khona-ke kumele nathi sicabangele lo mqondo.

05:39.670 --> 05:49.440
Futhi lokho kusho ukuthi ekungeneleni okukhulu
kangaka, umbuso unesibopho sokubika kubantu bakhe.

05:49.440 --> 05:54.313
Futhi lokho akukakenzeki kuze kube manje, futhi kumele
sikusho lokhu ngaphambi kokukhuluma ngemithetho

05:54.313 --> 05:58.680
emisha, ngaphambi kokukhuluma ngesivumelwano esisha se-WHO.

06:03.352 --> 06:05.207
Sasinazo izizathu kuphela.

06:05.207 --> 06:13.558
Besinokulinganiso kwe-PCR, okwakwaziwa kusukela ekuqaleni.
Ngiyakhumbula ingxoxo yephaneli eyaziwayo e-Aarau ngomhlaka 14

06:13.558 --> 06:20.804
Agasti, lapho uProfesa Marcel Tanner, ilungu leQembu Lomsebenzi
le-COVID-19 leKhomishana Kazwelonke futhi

06:20.804 --> 06:28.854
uMengameli we-Swiss Academy of Sciences, ephendula
ngokusobala nangokungangabazi umbuzo ovela kuSamuel Eckert:

06:28.854 --> 06:33.627
Yebo, ubona, ukuhlolwa kwe-PCR akunikezi ukuxilongwa
kwezokwelapha. Yilokho okubalulekile. Ngakho

06:33.627 --> 06:36.600
akulungile ukusho ukuthi ukuhlolwa okuhle kufakazela isifo.

06:36.600 --> 06:43.217
Sonke siyazi lokho. Ngamafuphi, engizama ukukusho wukuthi
wonke umuntu odinga ukwazi wayesewazi lokhu kusukela ehlobo

06:43.217 --> 06:46.882
okungenani, futhi iKhonsili Yezwe kwakufanele yazi ngalokhu.

06:46.882 --> 06:53.765
Ngokungeziwe, iNkantolo Kazwelonke nayo yaqinisekisa
lokhu ngo-2021 kulesi sinqumo, esaziwa nonke kahle.

06:53.765 --> 07:04.596
Futhi ukuthi yonke le nqubo yayingahleliwe kanjani,
yayingamahlazo ngokuphelele, kwavezwa kubo bonke ababekhona

07:04.596 --> 07:10.866
ohlelweni lwethu lwezingxoxo i-ARENA ngomhlaka 7 Januwari 2022.

07:10.866 --> 07:15.545
Kwathi-ke u-Ignazio Cassis, owayenguMongameli weNhlangano
yaseSwitzerland ngaleso sikhathi futhi eyudokotela ngomsebenzi,

07:15.545 --> 07:19.063
wathi: "Noma ubani oshonela engozini yemoto
futhi kutholakala ukuthi une-coronavirus, ukufa

07:19.063 --> 07:21.194
kwakhe kubalwa njengokufa okubangelwa i-coronavirus."

07:21.194 --> 07:27.166
Kwathi-ke umethuli wema kancane waphinda
wabuza, futhi yebo, kusho uCassis, "Yebo, kulungile,

07:27.166 --> 07:30.499
yilokho i-WHO eyenzile ngokuhlukanisa kwayo."

07:30.499 --> 07:38.792
Futhi konke lokhu kwaphakanyiswa ngempela yi-WHO; akuzange
kuvele nje, kuhlanganise nokuhlukaniswa kwamacala e-COVID-19.

07:38.792 --> 07:44.608
Futhi abezindaba bethu nabaphathi bezepolitiki
bahlale bebika kuphela ngezibalo eziphelele.

07:44.608 --> 07:50.788
Kulindeleke ukuthi ngesikhathi sokugula ngumkhuhlane ezweni
elinabantu abaningi abaneminyaka engaphezu kwengu-80 nengaphezu

07:50.788 --> 07:55.008
kwengu-90, abantu abambalwa abaningi kancane
kuleli qembu lobudala bazofa, kodwa uma

07:55.008 --> 07:57.640
kuqhathaniswa, le ntapandeni ayizange ibonakale.

07:57.640 --> 08:03.059
Konke lokhu kuholela ekwenqabeni
ukwamukela okwenzekile esikhathini esedlule.

08:03.059 --> 08:10.200
Futhi ngibhale lapha ifomula engiyibheka
njengokulula kakhulu, esetshenziswe kaningi ngami

08:10.200 --> 08:14.580
yizinkantolo, kodwa esebenza futhi emphakathini wonke.

08:14.580 --> 08:21.395
Futhi ngiyaqhubeka ngizwa okufanayo kubo bonke ozakwethu
nabangane bami, abathi kimi: "Bheka, ezikhathini zobhubhane,

08:21.395 --> 08:25.628
iziphathimandla kumele zinikezwe igunya elikhulu lokuzikhethela."

08:25.628 --> 08:33.824
Futhi inqobo nje uma iziphathimandla zilandela iziqondiso
ze-WHO, asikwazi futhi akufanele sikuphikise. Okuthile okunjalo.

08:33.824 --> 08:40.913
Yebo, futhi le ndawo yokuqala ikhombisa
indima ebaluleke kakhulu edlalwa yi-WHO lapho

08:40.913 --> 08:45.180
imemezela isimo esiphuthumayo ngenxa yobhubhane.

08:45.180 --> 08:46.644
Sekuyizolo.

08:46.644 --> 08:51.663
Abantu bayaphenduka, nezinkantolo ziyaphenduka
ekusebenzeni kwazo komsebenzi wemthethosisekelo

08:51.663 --> 08:54.800
wokubuyekeza, zivumela i-WHO ukuthi yenze ngendlela yayo.

08:54.800 --> 08:58.280
Lokho kwakusekunjalo esikhathini esedlule.

08:58.280 --> 09:03.009
Yebo, yingakho kuze kube namuhla kungakaze
kube nokuhlolwa kabusha kwalezi zinyathelo

09:03.009 --> 09:05.960
eziphuthumayo eziyingozi kakhulu ezake zenzeka.

09:05.960 --> 09:10.080
Futhi ngithanda ukugcizelela ukuthi
eSwitzerland sinomthethosisekelo osemncane kakhulu.

09:10.080 --> 09:16.516
Lena umthethosisekelo osanda kubuyekezwa kusukela ngonyaka ka-99.

09:16.516 --> 09:19.739
Yingakho inelungelo lokubusa
elikhethekile lezombusazwe zomphakathi.

09:19.739 --> 09:25.174
Futhi uma ubheka iSigaba 2, iyini inhloso yeKhonferenshini?

09:25.174 --> 09:28.200
Kungani iSwitzerland ikhona ngokombono wezomthetho?

09:28.200 --> 09:33.618
Khona-ke uzothola, njengoba ungakufunda futhi
ezintweni eziphathelene noMthethosisekelo omusha kazwelonke,

09:33.618 --> 09:37.024
ukuthi kunezinhloso ezine ezibalulekile ngokulinganayo.

09:37.024 --> 09:40.880
Ngakho-ke, ukuphepha ngaphansi kwe-Covid kuyinto eyodwa.

09:40.880 --> 09:46.126
Bese kuvikelwa inkululeko ngokuhlinzekwa
uhlu olude lwamalungelo ayisisekelo ekuqaleni.

09:46.126 --> 09:51.400
Ukuvikelwa komphakathi, okusho ukuthi akukho
ukuhlukaniswa komphakathi nokuvikelwa kwenhlalakahle.

09:51.400 --> 09:56.204
Manje ungabikezela: ngabe omunye
walemigomo ubaluleke kakhulu kunomunye?

09:56.204 --> 10:00.420
Cha, ukufundisa kusho ukuthi yonke
indaba ibalulekile ngokulinganayo.

10:00.420 --> 10:04.073
Akufanele kuvunyelwe muntu ukuthi athi
ukuphepha kumele kuhlale kubekwa phambili ngaphezu

10:04.073 --> 10:06.160
kwazo zonke izinto ngokulahlwa kwenkululeko.

10:06.160 --> 10:12.360
Le migaqo ebalulekile yokuqonda
iphuzu lokuqala lesimo esisibhekene naso.

10:12.360 --> 10:17.242
Futhi kufanele futhi siqaphele umgomo wokuthi
umbuso ukhona ukuze usekele izakhamuzi zawo,

10:17.242 --> 10:20.160
hhayi izakhamuzi ezikhona ukuze zisekele umbuso.

10:20.160 --> 10:29.396
Futhi lokho kwashiwo eminyakeni engaphezu kuka-2 000 edlule
ngummeli odumile nesenaRoma, uCicero, owasho

10:29.396 --> 10:38.340
ngokusobala nangokufingqa ukuthi umbuso ngesiRoma,
"res publica", uyindaba yabantu, "res populi".

10:38.340 --> 10:42.121
Futhi namuhla sisemkhathini lapho
siholelwa ekukholeni okuphambene nalokho.

10:42.121 --> 10:44.134
Akekho okufanele avunyelwe ukwenza sikholwe lokho.

10:44.134 --> 10:47.940
Futhi noma bangasibiza kanjani njengabantu
abagxile kakhulu kwelinye uhlangothi lwesokudla.

10:47.940 --> 10:51.120
Akuyona imbono yobuphimbi besokudla
ukusho ukuthi umbuso ukhona ngenxa yabantu.

10:51.120 --> 10:54.774
Akudingeki ukusho lokho. Kuhle.

11:00.037 --> 11:05.824
Futhi lokho kusho ukuthi uma iKhonsili Yezwe, iPhalamende,
izinkantolo, amacantoni kanye neziteshi zezindaba benqaba

11:05.824 --> 11:10.197
ukubhekana nalolu daba ngendlela efanele,
khona-ke okuthile okufana nalokho esisanda kukubona

11:10.197 --> 11:12.864
kungase kwenzeke futhi nganoma yisiphi isikhathi.

11:12.864 --> 11:15.833
Futhi yingakho kumele siqale sifunde izifundo.

11:15.833 --> 11:20.514
Akufanele siqhubeke nomthetho omusha wezifo
ezithathelana, izivumelwano zomhlaba wonke noma

11:20.514 --> 11:24.637
ukuzithoba e-EU, kodwa kunalokho sibuyekeze isimo.

11:30.364 --> 11:35.995
Ukuze kwandiswe ingcindezi yokwenza lesi
sibuyekezo, ngincoma kakhulu, ngempela ngiyakucela ukuthi

11:35.995 --> 11:39.270
usayine umkhankaso wesi sibuyekezo uma ungakayisayini.

11:39.270 --> 11:45.032
Ngiyacela, qiniseka ukuthi uyayibuyekeza. Ngiyabonga.

11:45.032 --> 11:49.387
Futhi bengingayiphetha lapha inkulumo, ngoba lokho kuyisho konke.

11:49.387 --> 11:55.285
Isifundazwe esenza ngaphandle komthetho asibona
ngokusemthethweni kunebhendi yamaqembu abaphangi.

11:55.285 --> 12:03.440
Futhi ngitshela izingane zami lokhu ukuze zibe nombono ongacacile
wokuthi zicabange kanjani ngeKhonsili Kazwelonke namacala.

12:03.440 --> 12:13.700
Kuzofanele bazibonakalise kabusha ngaphambi kokuba babuyise
ukwethenjwa kwami nokwethenjwa komndeni wami. Kulungile.

12:17.820 --> 12:27.105
Kubalulekile, futhi ngeshwa kubalulekile ekuqaleni,
ukuthi sibheke emuva kafushane futhi sikhumbule ukuthi

12:27.105 --> 12:31.860
lesi sincomo sokugonywa nge-mRNA asizange sivele nje.

12:31.860 --> 12:38.751
Lokhu akuzange kucutshungulwe ngabaphathiswa bezempilo ngokwabo,
kodwa kwavela ku-WHO. Futhi kuze kube muva nje, zonke lezi

12:38.751 --> 12:42.571
zincomo zazisazibonakala ekhasini lasekhaya ngokucaca okukhulu.

12:42.571 --> 12:50.454
Kukhona futhi umbhalo omncane okufanele uwufunde,
kodwa futhi kushiwo ukuthi imijovo yokugoma ye-COVID-19

12:50.454 --> 12:54.895
ihlangabezane nokuhlolwa okunzima. Ukuhlolwa okunzima.

12:54.895 --> 12:57.532
Lolu lwazi olubonakala ngokusobala ukuthi luyinkohliso.

12:57.532 --> 13:04.926
Lona ulwazi olungelona iqiniso olusobala oluvela
kule nhlangano yamazwe ngamazwe ethi yodwa inelungelo

13:04.926 --> 13:09.837
lokunquma ukuthi yini eqiniso nokuthi yini engamanga.

13:09.837 --> 13:12.473
Yebo. Futhi nazi ezinye izibonelo ezimbalwa.

13:12.473 --> 13:27.167
Futhi yingakho, ngoJulayi 2022, ngokusekelwe emsebenzini wethimba
wangaphansi konyaka nomthimba wami, kodwa futhi ngosizo olukhulu

13:27.167 --> 13:35.870
oluvela kochwepheshe bangaphandle, ngafaka
isimangalo sobugebengu ngokumelene

13:35.870 --> 13:42.669
neSwissmedic, ngoba eSwitzerland, sinabantu abaphethe.

13:42.669 --> 13:47.662
Sine umthetho ochaza izibopho ze-Swissmedic.

13:47.662 --> 13:54.884
Futhi i-Swissmedic ihlome ngobungcweti nezinsiza ukuze
ibone ukuthi lezi ziyizibulala-zilwanyana hhayi imijovo

13:54.884 --> 13:58.873
yokugoma. Izibulala-zilwanyana, hhayi imijovo yokugoma.

13:58.873 --> 14:05.058
Futhi manje ngingasho lokhu kalula nangokufingqa ngoba
sengichithe iminyaka emibili ngicwaninga ngakho futhi

14:05.058 --> 14:08.385
ubufakazi bami buyatholakala ukufundwa ku-inthanethi.

14:08.385 --> 14:15.469
Njengoba ngishilo, ngakwazi ukwenza lokhu kuphela ngenxa yeqembu
lami elivelele elibandakanya uDkt. iur. Markus Zollinger, uKati

14:15.469 --> 14:20.948
Schepis, abanye abasebenzi beqembu lami kanye
noprofesa abayishumi nambili kuya kweyishumi nanhlanu

14:20.948 --> 14:23.740
abavela emazweni akhuluma isiJalimane nesiNgisi.

14:23.740 --> 14:29.140
Futhi ngingathanda ukubonga nonke ngokujulile
enhliziyweni yami ngomsebenzi omangalisayo.

14:36.100 --> 14:42.412
Futhi sesikufakazele khona lapho. Ikakhulukazi enguqulweni
ebuyekeziwe, ongayithola ku-Inthanethi, kwacaca

14:42.412 --> 14:49.560
kusukela ekuqaleni, kwacaca kuzo zonke iziphathimandla
zokulawula kusukela ekuqaleni ukuthi lokhu ngeke kusebenze.

14:49.560 --> 14:54.544
Lokhu kuwumzamo. Awunalo ulawulo ngokunembile
ngalokho okukhiqizwa emzimbeni, ngobuningi,

14:54.544 --> 14:57.740
ekhwalithi nangokuthi kuzohlala isikhathi esingakanani.

14:57.740 --> 15:01.764
Wonke umuntu wayekwazi konke lokhu kusukela
ekuqaleni. Noma kunjalo, bavumela ukuthi kwenzeke.

15:01.764 --> 15:06.660
Ngiyacela ngokubonana ukuthi okungenani ufunde isifinyezo.

15:06.660 --> 15:09.069
Isifinyezo esiphezulu.
Inezinkulungwane ezimbili kuphela zamakhasi.

15:09.069 --> 15:14.507
Futhi kulabo abakhetha ukubamba okuthile
ezandleni zabo, kunenguqulo eshicilelwe etholakala

15:14.507 --> 15:17.020
ngaphandle ngama-franc angu-20 aseSwitzerland.

15:17.020 --> 15:22.565
Iqukethe konke okubalulekile, kunezandulelo
ezivela koProfesa abasekeli ababaluleke kakhulu.

15:22.565 --> 15:29.718
Omunye wabo ukhona lapha namuhla, uProfesa
Stefan Hockertz, kanye noProfesa Martin Haditsch,

15:29.718 --> 15:33.659
uProfesa Sönnichsen, uMichael Palmer nabanye.

15:33.659 --> 15:35.104
Iyatholakala lapha.

15:35.104 --> 15:39.772
Futhi lokho nakho kuyindlela
yokucindezela ukuze kuqhubekwe nokuhlolwa kabusha.

15:39.772 --> 15:42.330
Ngoba siyabona, sibona ini?

15:42.330 --> 15:47.434
Ukwethulwa kwe-mRNA kudlala indima ebaluleke
kakhulu kuMthetho Wezifo Ezibhubhane, futhi

15:47.434 --> 15:50.260
ngempela, ezivumelwaneni ezintsha ze-pandemic.

15:50.260 --> 15:57.377
Lena isisekelo sazo zonke izitozo ezizayo,
kuhlanganise nasesigabeni sokumelana nezibulala-magciwane,

15:57.377 --> 16:01.139
njengoba uDkt. Heiko Schöning asanda kusho manje.

16:01.139 --> 16:05.221
Yebo, futhi kungani lokho kubaluleke kangaka?

16:05.221 --> 16:10.460
Kubalulekile ngoba lapha sikhuluma ngezidakamizwa zokuhlola.

16:10.460 --> 16:14.440
Futhi ngenze, akusikho nje ukuthi akuzange kwenziwe mizamo.

16:14.440 --> 16:20.221
Kukhona ezinye izici ezintathu noma ezine
ezenza le nqubo ibe yeyokuhlola kakhulu.

16:20.221 --> 16:23.815
NgesiJalimane, bathi babengazi
ukuthi umphumela wokugcina uzoba kanjani.

16:23.815 --> 16:32.608
Futhi njengobuhlanga, sasikholelwa ukuthi ngeke siphinde
sivumele lokhu kwenzeke futhi kusukela eMpini Yezwe Yesibili.

16:32.608 --> 16:39.926
Futhi yingakho sakha iKhodi yaseNuremberg futhi safaka
emthethweni lesi sivumelwano samazwe ngamazwe

16:39.926 --> 16:48.900
ngamalungelo ezakhamuzi nawepolitiki, Isigaba 7, esisebenza kuzo
zonke izimo, ngisho nasezimo eziphuthumayo zomphakathi.

16:48.900 --> 16:57.164
Futhi lo mthetho obalulekile wokuvikela abantu ekubandakanyekeni,
kuhlanganise nokubandakanyeka okungazelelwe

16:57.164 --> 17:04.260
ezilingweni, waphulwa izigidi zamahlandla
ngoba abantu banikezwa ulwazi olungelona iqiniso.

17:04.260 --> 17:07.760
Baxukunyiswa futhi bacindezelwa.

17:07.760 --> 17:11.217
Lena yisiqalo esibhekana naso sonke.

17:11.217 --> 17:14.540
Futhi ngibheka nje eSwitzerland, ikusasa.

17:14.540 --> 17:19.600
Lena ingxenye evela kuMthetho Wezifo Ezibhubhane,
uMthetho Wezifo Ezibhubhane osanda kuphakanyiswa.

17:19.600 --> 17:24.362
Kukhona isihloko esisha 6c, isigaba 1, incwadi b.

17:24.362 --> 17:32.195
Futhi iKhonsili Kazwelonke ifuna ukuba nekhono lokuphoqa
odokotela nabapharmasisti ukuba banikeze abantu

17:32.195 --> 17:39.520
lezi zinto zokuhlola, ngokusekelwe kulokho
ebibona njengezifundo ezifundwe esikhathini esedlule.

17:39.520 --> 17:46.060
Ngakho-ke ufuna ukuphoqa odokotela ukuthi bagonyele
abantu ngaphandle kokubanika ulwazi olwanele, ngokucacile.

17:46.060 --> 17:48.448
Yebo, futhi nansi thina sesiphakathi nendawo yayo.

17:48.448 --> 17:53.385
Okokuqala, kumele sicabangele ukuthi yiziphi
izigunyazi zeNhlangano Yezempilo Yomhlaba.

17:53.385 --> 17:56.400
Kuchazwe kahle kakhulu eSigabeni 1 soMthethosisekelo wabo:

17:56.400 --> 18:03.520
Inhloso yoMbutho Wezempilo Wezwe ukusiza bonke abantu
bafinyelele esimweni sempilo esingcono kakhulu esingaba khona.

18:03.520 --> 18:05.860
Maduzane uzokwazi ukuthi lokhu akubandakanyi ini.

18:05.860 --> 18:11.397
Lokhu akubandakanyi ukunikeza abantu ulwazi
olungelona iqiniso, ukuphoqa abantu ukuthi

18:11.397 --> 18:15.162
basebenzise into ethile, kanye nokuncoma izinto ezinobuthi.

18:15.162 --> 18:19.284
Ngakho-ke akufanele ubangele
umonakalo. Lona ngumgomo obaluleke kakhulu.

18:19.284 --> 18:25.920
Iyi-umzimba ophethe futhi ohlela, futhi
isebenza kuphela njengeseluleko. Yilokho okuyisiqalo.

18:25.920 --> 18:34.434
Lokhu kusho ukukhuthaza ukuvikelwa kwempilo yabantu
ngokuhambisana nolwazi oluhle kakhulu olutholakalayo nemikhuba

18:34.434 --> 18:41.230
emihle kakhulu, kubhekwa okutholakele okusha,
futhi, ngemva kwesikhathi eside senhlekelele,

18:41.230 --> 18:45.020
ukwenza ukubuyekezwa okujulile nokuzihlaziya.

18:45.020 --> 18:48.147
I-WHO bekufanele yenzile lokhu yona uqobo, kodwa ayizange.

18:48.147 --> 18:54.842
Ngokungeziwe, akuyona inhlangano ephakeme kunamazwe,
kodwa iyinhlangano yamazwe ngamazwe kahulumeni nje kuphela,

18:54.842 --> 18:58.464
futhi ngaphezu kwakho konke, ayinayo imonopoli yolwazi.

18:58.464 --> 19:07.795
Nokho, uyazibheka konke lokhu futhi, ngaphezu kwalokho,
kumele ahloniphe amalungelo ayisisekelo futhi, njengoba kumele

19:07.795 --> 19:12.680
ngigcizelele kaningi, kumele ahlale ebuyekeza izenzo zakhe.

19:12.680 --> 19:16.100
Lezi yizono ezinzima kakhulu, engazenzanga yena.

19:16.100 --> 19:18.151
Akufanele nakanjani kubangele noma yiluphi uhlupho.

19:18.151 --> 19:28.100
Eminyakeni emine nengxenye edlule, uzihlekisile ngokuphelele
ngokuphakamisa kaningi izinto ezinobuthi njengesisombululo

19:28.100 --> 19:33.728
esisodwa kuphela ekulweni nalowo mcimbi obizwa ngokuthi insongo.

19:33.728 --> 19:37.340
Futhi lapha sifika esitatimendeni sokuqala esibalulekile.

19:37.340 --> 19:47.880
Kufanele i-WHO inganikwa igunya lokuthatha
ngenkani noma ukunikezwa amandla angeziwe.

19:47.880 --> 19:52.640
Akukakaze kufakazwe nje, kodwa lapha kudingeka umgijimi ophelele.

19:52.640 --> 19:57.284
Yima! Misa! "After Action Review" ngolimi lwezempi.

19:57.284 --> 20:07.640
Futhi kuphela lapho zonke amaphutha esixazululiwe singakhuluma
ngezivumelwano ezintsha, futhi impela hhayi ngaphambi kwalokho.

20:15.741 --> 20:21.835
Kulungile, njengomphumela wesikhashana,
engisanda kukusho kufingqiwe lapha futhi.

20:21.835 --> 20:28.065
Ngaphandle kokubuyekezwa, akukho izifundo ezifundwayo.
Futhi impela akukho izinkontileka zesifo esithathela umhlaba.

20:28.065 --> 20:35.190
Kulesi simo, kwabanjwa ivoti eKhanselini Kazwelonke
yaseSwitzerland ngesonto eledlule mayelana

20:35.190 --> 20:42.303
nokuthi iPhalamende laseSwitzerland kumele
livunyelwe yini ukuxoxa ngesivumelwano se-pandemic.

20:42.303 --> 20:44.784
Futhi akudingeki ukusho ukuthi umuntu wenza kanjalo.

20:44.784 --> 20:56.522
Ngifuna nje ukukwazisa ukuthi i-SP namaGreen Liberals
bakhulume ngokuphelele ngokumelene nengxoxo ePhalamende.

20:56.522 --> 21:04.061
Kuyihlazo lokweqiniso kwezombusazwe ukungafuni
ukubona ukuthi iKhonsili Yezwe ixoxisana ngani.

21:04.061 --> 21:11.648
Ngenhlanhla, iningi lahlala linengqondo,
kanti zonke ezinye izinhlangothi zagcizelela

21:11.648 --> 21:17.040
ngokuphelele ukuthi kube nengxoxo ePhalamende.

21:22.655 --> 21:27.694
Uyazi, i-World Health Organisation
ingomunye weminyakazo engaphansi engu-17.

21:27.694 --> 21:33.866
Sikhuluma ngezivumelwano ezimbili
ezizokwakhiwa manje, isivumelwano esisha ngokuphelele.

21:33.866 --> 21:37.985
Kwakukhona izinguqulo ezahlukene, kusukela mhla
zingama-30 ku-Okthoba ngonyaka odlule, kwaze kwaba

21:37.985 --> 21:40.400
ezinsukwini ezimbalwa ezedlule, inguqulo yango-13 Mashi.

21:40.400 --> 21:45.460
Manje nje, izinsuku ezimbili noma ezintathu
ezedlule, inguqulo ka-Ephreli isivele

21:45.460 --> 21:48.671
yavela. Empeleni, izinsuku ezimbalwa nje ezedlule.

21:48.671 --> 21:53.827
Ngikhuluma lapha ngezimiso ezibaluleke
kakhulu, ezifana nalezi ezinguqulweni.

21:53.827 --> 21:57.540
Ungakhathazeki, angiqhathanisi izinguqulo ezahlukene lapha.

21:57.540 --> 22:01.872
Kubalulekile ukuqaphela ukuthi lesi
sivumelwano sobhubhane siyisivumelwano esisha

22:01.872 --> 22:05.029
ngokuphelele ngaphansi komthetho wamazwe ngamazwe.

22:05.029 --> 22:10.741
Futhi ezivumelwaneni zamazwe ngamazwe ezintsha,
kusebenza inqubo yokuvunywa emthethweni kazwelonke.

22:10.741 --> 22:12.733
Ngakho-ke kudingeka ingxoxo ePhalamende.

22:12.733 --> 22:15.120
Lokhu sekushiwo eMthethosisekelo we-WHO.

22:15.120 --> 22:16.920
Lokho kucabangwe kahle kakhulu.

22:16.920 --> 22:18.860
Kumele nje kuqondwe.

22:18.860 --> 22:24.178
Amalungu ePhalamende kumele futhi
azimisele ukubamba iqhaza kulesi siphikiswano.

22:24.178 --> 22:28.658
Futhi kunezinyanga eziyishumi nesishiyagalombili
zokwenza kanjalo, kuze kube ngomhlaka 1 Disemba 2025.

22:28.658 --> 22:31.280
Kodwa-ke, lokhu kuzoncika ekutheni ngabe kuyovotwa nhlobo.

22:31.280 --> 22:34.740
Manje eMhlanganweni Wezempilo Yomhlaba Wonke ekupheleni kukaMeyi.

22:34.740 --> 22:37.900
Lo Meyi, oseza kufika manje, usaphambi kwethu.

22:37.900 --> 22:42.180
Okwesibili nakho kuyisivumelwano samazwe ngamazwe.

22:42.180 --> 22:45.760
Ngokombono wobuchwepheshe kuphela, kuwumqulu wamazwe ngamazwe.

22:45.760 --> 22:54.380
Nokho, imithetho yezempilo yamazwe ngamazwe isebenza
kusukela ngo-2005 futhi kulindeleke ukuthi ibuyekezwe.

22:54.380 --> 23:00.193
Ehlelwe kabusha, sinenguqulo eyodwa kuphela
etholakala njengamanje ngokusemthethweni

23:00.193 --> 23:04.921
kuwebhusayithi ye-WHO, enomhla wokuphela kukaNovemba 2022.

23:04.921 --> 23:08.240
Futhi le nguqulo nayo ayiyona inguqulo yokuqala.

23:08.240 --> 23:14.285
Enye indlela yokuvota kungaba ukuvumelana
ngamagama, ukuthi yiziphi izihloko ezizoshintshwa,

23:14.285 --> 23:18.495
ngokushintshwa okukodwa ngesikhathi, bese kubekwa ekhethweni.

23:18.495 --> 23:27.469
Sithini esinakho? Esinakho lapha kuwumxube wezinhlobo
eziningi ezingakholeki zento ngayinye, okusebenza njengesisekelo

23:27.469 --> 23:32.538
sokuxoxa nokuxoxisana, kodwa okungeke kufaneleke ekhethweni.

23:32.538 --> 23:38.573
Lokho yilokho esikukhuluma ngakho thina,
nami mathupha, eminyakeni emibili edlule.

23:38.573 --> 23:45.486
Ngakho-ke, yini enye esinayo? Khona-ke
sinombhalo ongasemthethweni, ohlisiwe kancane

23:45.486 --> 23:49.569
ngokwokuqukethwe, kodwa awukashicilelwa obala.

23:49.569 --> 23:56.106
Futhi lapha, asikakabi nenguqulo yokugcina,
inguqulo esingayisho ukuthi manje siyiyisa eNhlanganweni

23:56.106 --> 23:59.460
Yezempilo Yomhlaba ukuze ivotwe; yilona isisekelo.

23:59.460 --> 24:04.257
Cha, lokho akuyona isisekelo esifanele sokuvota.

24:04.257 --> 24:09.839
Kubalulekile futhi ukuqaphela ukuthi le migomo
yezempilo yakhelwe njengemigomo yobuchwepheshe

24:09.839 --> 24:13.000
kuphela ngokuhambisana noMthethosisekelo we-WHO.

24:13.000 --> 24:20.192
Futhi yilokho kuphela okusekela ukuthi singakwamukela lokhu
eMhlanganweni Wezempilo Emhlabeni wonke ngokuba ne-quorum elula,

24:20.192 --> 24:26.688
okungukuthi amaphesenti angu-51, ivoti elinengi lawo wonke
amazwe amalungu, ngokuphambene nesivumelwano esidinga

24:26.688 --> 24:31.112
i-quorum yezingxenye ezimbili kwezintathu, umkhawulo ophakeme.

24:31.112 --> 24:36.167
Ngakho-ke, lapha abantu bathi cha, lezi ziqondiso zobuchwepheshe
nje kuphela, zimayelana namazinga nemininingwane

24:36.167 --> 24:41.580
emincane engathakazelisi muntu, lapho odokotela bejabule nje
ukuthi zibhalwe kwenye indawo ukuze bakwazi ukuzibheka.

24:41.580 --> 24:47.186
Lena yiyo kuphela imbangela yokuphathwa
ngale ndlela enezinzuzo ezikhethekile kakhulu.

24:47.186 --> 24:55.566
Ngokungeqondile, ngoDisemba odlule, engxoxweni e-Neue Zürcher
Zeitung, umxoxiswano omkhulu waseSwitzerland, uNora Kronig,

24:55.566 --> 25:04.015
wabhekisa kulokhu wathi lezi zinguquko ezincane kuphela,
ngakho-ke kwakungekho sidingo sokuxoxa kabanzi, sokunikeza ulwazi

25:04.015 --> 25:08.729
noma, impela, sokubanjwa kwe-referendamu phakathi kwabantu.

25:08.729 --> 25:13.553
Yebo, futhi ngizokukhombisa manje ukuthi
konke okunye kunjalo, konke okunye kulungile.

25:13.553 --> 25:15.880
Lapha, lokhu ukwelashwa okukhethekile.

25:15.880 --> 25:21.321
Okubaluleke kakhulu ukuthi lezi zinguquko
zisebenze ngokuzenzakalelayo ezinyangeni

25:21.321 --> 25:24.440
eziyishumi nambili emva kokwamukelwa kwazo.

25:24.440 --> 25:26.580
Ziyizilungiso zobuchwepheshe kuphela.

25:26.580 --> 25:31.385
Futhi uma kuyizinguquko zokuphatha
kuphela noma zobuchwepheshe, kungaba kuhle.

25:31.385 --> 25:37.200
Kodwa hhayi izinguquko ezineziphumo
ezinzima kakhulu kithi maqondana nokuqukethwe.

25:37.200 --> 25:43.563
Ngakho-ke, ukufingqa, ukulungiswa kwesivumelwano
samazwe ngamazwe esivele sikhona kudinga iningi elilula.

25:43.563 --> 25:50.018
Umthethosisekelo we-WHO awukhulumi ngokuqinisekiswa
ngokwalo, yingakho asikaziswa ngalokhu nhlobo kuze kube manje.

25:50.018 --> 25:55.775
Futhi konke engikubonile kuze kube manje, imibuzo evela
kubaphathi bezepolitiki baseSwitzerland eFederal Council,

25:55.775 --> 25:58.920
kuhlanganise noNksz. Nora Kronig, kuthiwani lokhu, bafuna ini?

25:58.920 --> 26:03.107
Akuzange kube nempendulo nhlobo. Akuzange
kube noma yikuphi okuqukethwe, noma ukucaciswa

26:03.107 --> 26:05.320
kwangempela okuvela eKhonsilini Kazwelonke.

26:05.320 --> 26:09.800
Ngakho-ke thina, njengabantu bonke,
sisahlala singazi ngalokhu okuqukethwe.

26:09.800 --> 26:12.967
Futhi yingakho kubaluleke kangaka ukubamba lo mcimbi.

26:12.967 --> 26:21.442
Kulungile, kukhona enye iphuzu elibalulekile okufanele ligcinwe
engqondweni, okungukuthi lezi zinguquko zingavotwa kuphela

26:21.442 --> 26:29.901
uma inguqulo yokugcina yokuvota isithunyelwe eMhlanganweni
Wezempilo Yomhlaba okungenani izinyanga ezine ngaphambi.

26:29.901 --> 26:38.880
Ngakho-ke lokho kuzoba ukuvota ekupheleni kukaMeyi,
kanti inguqulo yokugcina izoba ekupheleni kukaJanuwari 2024.

26:38.880 --> 26:44.589
Kodwa lokho akutholakali. Konke esikuzwayo
ukuthi siyaxoxisana, siyaxoxisana, siyaxoxisana.

26:44.589 --> 26:52.663
... Ngakho-ke, lokho kusho ukuthi bekuzophikisana nemithetho yabo
uqobo – lokhu kubhalwe eSigabeni 55, Isigaba 2 seMithetho

26:52.663 --> 27:00.940
Yezempilo – bekuzophikisana nemithetho yabo ye-WHO yokuqugquzelela
uma befuna ukuvota ngakho manje ekupheleni kukaMeyi.

27:00.940 --> 27:13.183
Ngakho-ke, uDkt. Silvia Behrendt nenhlangano yakhe, i-Global
Health Responsibility Agency, babhale incwadi evulekile kuTedros,

27:13.183 --> 27:21.150
uNobhala-Jikelele, bemcasula ngalokhu ngqo
futhi bethi: "Unesibopho sokuqinisekisa

27:21.150 --> 27:26.053
ukuthi kulandelwa imithetho yenqubo ye-WHO."

27:26.053 --> 27:34.055
Awukwazi ukuvumela lezi zinguquko zivotwe emasontweni ambalwa
ezayo ngaphandle kokuthi noma ubani, noma

27:34.055 --> 27:41.137
yiliphi izwe, libe nethuba lokuzihlola
ngaphakathi ukuthi lezi zinguquko zisho ukuthini kithi.

27:41.137 --> 27:49.082
Ngakho-ke, lokho esikwenzayo lapha, ngokwezinga elithile,
kuwukubikezela okuzayo, ngoba singakwazi kuphela ukuhumusha lezi

27:49.082 --> 27:56.636
zinguquko eziphakanyisiwe futhi siqaphele ukuthi, kuze kube
manje, ithimba lezingxoxo laseSwitzerland alikaze lithi,

27:56.636 --> 28:04.777
ngempela, yebo, asizithandi lezi zinguquko eziphakanyisiwe,
Sifuna ngempela ukuvikela amalungelo abantu, sifuna ukuthi umgomo

28:04.777 --> 28:12.657
wokwahlukaniswa kwamandla ucatshangelwe, sifuna ngempela
ukunciphisa le nto emangalisayo yokungahleleki, lo mandla adlula

28:12.657 --> 28:20.276
umda e-WHO, ngokusebenzisa igunya lokwengamela noma lokulawula,
futhi ngaphezu kwakho konke, akufanele sivumele i-WHO

28:20.276 --> 28:27.180
yodwa ukuthi inqume ukuthi yiluphi ulwazi emkhakheni
wezempilo lonke olulungile nokuthi yiluphi olungelona.

28:27.180 --> 28:32.080
Angikakuzwa lokhu emlonyeni wanoma
yimuphi umgcinimafa eSwitzerland.

28:32.080 --> 28:35.400
Kodwa bekufanele utshele kanjalo, ngoba awuvumelani nakho.

28:35.400 --> 28:37.420
Futhi yingakho sidinga ukukhuluma ngakho.

28:37.420 --> 28:42.622
Yebo, izimfuneko zokuhlola zilula kakhulu uma uzibuka okokuqala.

28:42.622 --> 28:46.855
Okokuqala futhi okubaluleke kakhulu,
njengabantu besizwe, kumele sizibuze: ngabe sekwenziwe

28:46.855 --> 28:49.160
ukubuyekezwa okusebenzayo nhlobo? Yebo noma cha?

28:49.160 --> 28:54.400
Okwesibili, ngabe kulandelwe imithetho
esemthethweni yokuqugqulwa kwe-WHO? Yebo noma cha?

28:54.400 --> 29:00.256
Futhi ngoba cha, kusho ukuthi angeke
ifakwe ekhethweni. Kulula nje kanjalo.

29:00.256 --> 29:04.403
Akukhona ngisho nangesivumelwano se-pandemic, ngoba zixhumene.

29:04.403 --> 29:12.720
Zixhumene kakhulu. Isivumelwano esisha se-pandemic
nokuguqulwa kwemithetho yezempilo kuxhumene kakhulu.

29:12.720 --> 29:17.026
Lokho kusho ukuthi uma ungavunyelwe ukuvota
entweni eyodwa, khona-ke awuvunyelwe ukuvota

29:17.026 --> 29:19.700
nakweyomunye, ngoba zombili zixhumene ngokwengqondo.

29:19.700 --> 29:23.323
Kulungile. Lokho kusho ukuthi ngaphansi kwanoma yiziphi
izimo akufanele sigijime ngokungacabangi senyukele

29:23.323 --> 29:25.480
enkinga elandelayo. Akukho nhlobo isizathu sokwenza njalo.

29:25.480 --> 29:31.414
Lapha kumele siphoqe i-veto, sikhombisa
abaphathi bethu bezepolitiki leli phuzu uqobo.

29:31.414 --> 29:51.900
Futhi-ke, ngokungeqondile, sinedemokhrasi
ehloniphekile futhi esebenza kahle eSwitzerland.

29:51.900 --> 30:00.240
Futhi lokhu kungabonakala ezinhlinzekweni eziningi. Futhi
ngokuvamile, lokhu akuzange kusebenze kabi esikhathini esedlule.

30:00.240 --> 30:04.282
Futhi bekuzoba kwezobuchwepheshe
kakhulu ukuchaza konke lokhu manje.

30:04.282 --> 30:13.597
Kodwa ukuze kube lula, zonke lezi zinhlinzeko eziholela noma
eziphendula umbuzo othi – Singakwazi yini,

30:13.597 --> 30:22.192
thina njengabantu, ukubamba iqhaza ekudalweni
komthetho? – zihlala ziqala endaweni efanayo.

30:22.192 --> 30:30.558
Okungukuthi, kuze kufike kuphi umthetho noma isivumelwano samazwe
ngamazwe ekungeneleleni esimweni sethu

30:30.558 --> 30:38.481
somthetho, futhi kuze kufike kuphi amandla
kahulumeni okuthatha izinyathelo azokwehliswa?

30:38.481 --> 30:44.134
Futhi ukuphazamiseka kungakanani kusakhiwo
sonke samandla? – Njengoba kuchazwe

30:44.134 --> 30:48.880
umthethosisekelo wethu, ekwakhiweni kokwahlukaniswa kwamandla.

30:48.880 --> 30:52.780
Ngakho-ke, lapho umthelela walokhu kungenelela
ukhula, khona-ke ilungelo lokuba nelizwi liyakhula.

30:52.780 --> 30:55.360
Futhi siyithola lokhu emibandleni ehlukahlukene.

30:55.360 --> 31:03.646
Isigaba 164 lapha sibanzi kancane, sisho nje ukuthi umthetho
njalo usho ukuthi abantu kufanele babe nethuba lokuzwakala,

31:03.646 --> 31:08.000
okungenani ngaphakathi kohlu lwe-referendamu okukhethwayo.

31:08.000 --> 31:13.698
Umbuzo obalulekile uwukuthi ingabe i-WHO
ezayo izokwazi yini ukunciphisa ngisho

31:13.698 --> 31:17.600
nezimiso eziyisisekelo zomthethosisekelo wethu.

31:17.600 --> 31:20.082
Futhi kunezimiso eziyisisekelo.

31:20.082 --> 31:29.347
Uma uqede isikole nganoma yisiphi isikhathi eminyakeni
engu-230 edlule, ngeke kube sekuphutheni kwakho. Akunjalo?

31:29.347 --> 31:35.969
Khona-ke uzobe uqaphele ukuthi kuzo zonke izifundazwe zethu
zedemokhrasi kwenziwa imizamo yokuvimbela ukusetshenziswa kabi

31:35.969 --> 31:42.048
kwamandla nokuziphatha ngokungahleliwe ngangokunokwenzeka
ngokwahlukaniswa kwamandla, ngomgomo wobuzwe, ngomgomo

31:42.048 --> 31:45.647
wobufanele bomthetho kanye nokuvikelwa kwamalungelo ayisisekelo.

31:45.647 --> 31:48.481
Sinakho lokhu kuchazwe
ngokunembile kakhudlwana kumsoco wethu lapha.

31:48.481 --> 31:55.940
Le migaqo yonke icacisiwe kahle futhi
isekelwe ngemibandela esemthethweni yokuyisebenzisa.

31:55.940 --> 32:01.002
Ukuhlukaniswa kwamandla, kanye nemithetho
yezigameko ebanzi ngalesi sihloko, kanye nomgomo

32:01.002 --> 32:04.515
wokusemthethweni sekuthathe indawo komgomo wokuzithandela.

32:04.515 --> 32:07.679
Amalungelo abantu kumele avikelwe ngempumelelo.

32:07.679 --> 32:09.360
Akufanele kube nokucwasa.

32:09.360 --> 32:12.864
Yebo, amakanton ngokuyisisekelo azimele.

32:12.864 --> 32:17.933
Futhi ezingeni labo, baphatha
izinqubomgomo zezempilo ngokuzimela.

32:17.933 --> 32:27.864
Futhi uhulumeni kumele akwazi ukusetha izinto ezibalulekile zakhe
uqobo, futhi akadingi ukutshelwa ukuthi yiliphi uhlobo olusha

32:27.864 --> 32:37.952
lwegciwane okufanele alulandele ngaphambi kokuba akwazi futhi
ukusebenzisa izimali zakhe ezikoleni noma ezibhedlela zakhe.

32:37.952 --> 32:45.287
Ngamafuphi, lokhu kuyihlelo lokulawula okufanele thina,
ikakhulukazi abezepolitiki, abameli, bonke

32:45.287 --> 32:53.920
abasemagunyeni nabathathi-zinqumo, silibeke, ngokuhambisana
nezinhlelo zokulawula zesayensi nezokwelapha, impela.

32:53.920 --> 32:58.624
Kodwa lezi izimiso ezingathathi
hlangothi esingazixoxa ngazo ngokuqinisekile.

32:58.624 --> 33:08.049
Ngakho-ke, futhi ngisho, ukholo lwami kuyo yonke lezi
zinkulumo ukukubonisa ukuthi izisekelo ezibaluleke kakhulu

33:08.049 --> 33:12.425
zomthethosisekelo, ngokudabukisayo, zingamiswa (zisuswe).

33:12.425 --> 33:21.061
Ngakho-ke, kumele sikubuze nina nonke izakhamuzi, bantu
abahloniphekile, ukuthi ngabe nivuma yini nhlobo

33:21.061 --> 33:29.222
ukudlulisela amandla ezingeni eliphezulu
kangaka ngaphandle kokuba nethuba lokuwabuyisa futhi.

33:29.222 --> 33:32.640
Lokho, ngamafuphi, yilokho konke lokhu okukhuluma ngakho.

33:32.640 --> 33:37.696
Futhi i-referendamu eyimpoqo,
okuyiyona ukusetshenziswa kobuchwepheshe.

33:37.696 --> 33:40.864
Ngokufingqa nje, sinazo lezi zinkontileka ezimbili.

33:40.864 --> 33:46.535
Iningi elilula liyanele ukulungisa imithetho
yezempilo ngoba kuthiwa ingokwezobuchwepheshe kuphela,

33:46.535 --> 33:50.238
kanti isivumelwano sobhubhane lidinga iningi elingu-2/3.

33:50.238 --> 33:59.420
Sikhuluma ngokuvota okuhleliwe ekupheleni kukaMeyi,
evikini lokugcina lukaMeyi, cishe emasontweni amahlanu ezayo.

33:59.420 --> 34:04.920
Futhi-ke izinguquko kuMthetho Wezempilo Womhlaba
Wonke kufanele ziqale ukusebenza ngokuzenzakalelayo.

34:04.920 --> 34:09.100
Ngokuphambene nalokho, isivumelwano
esisha sidinga inqubo yokuvunywa.

34:09.100 --> 34:12.093
Ngakho-ke, yini okuqukethwe ngokujwayelekile?

34:12.093 --> 34:18.368
Ngingachaza kuphela okuqukethwe ngokujwayelekile
ngokufingqa, kodwa kumayelana neshishini elikhulu kakhulu.

34:18.368 --> 34:24.060
Lapha kusungulwa imboni yangempela yezifo ezithathelana.

34:24.060 --> 34:25.540
Lokho kucatshangwe kahle kakhulu.

34:25.540 --> 34:28.440
Ngakho-ke uma uyifunda ngokwakho, uzoqonda.

34:28.440 --> 34:35.352
Kuqala lapha ngaphansi kwesihloko, kushiwo ukuthi into embi
kakhulu eyayizokwenzeka kithi ngaphansi kwe-Covid

34:35.352 --> 34:42.340
kwakuwukuthi besingakwazi ukuhlinzeka wonke umuntu
ngenani elifanayo lomjovo wokugoma ngesikhathi esisodwa.

34:42.340 --> 34:46.781
Ukusatshalaliswa kwezimali akuzange kube nokulingana.

34:46.781 --> 34:49.312
Igama elithi 'equity' laqanjwa ngenhloso yalokhu.

34:49.312 --> 34:53.260
Ubulungisa obusekelwe ekulinganeni
kufanele kube ubulungisa bokwabiwa.

34:53.260 --> 35:01.961
Bathi kwakubi kakhulu, kwakuyingozi kakhulu, kwakungafa
abantu abayizigidi eziningi kakhulu, kumele sinike i-WHO igunya

35:01.961 --> 35:07.976
lokuthatha izinqumo. Kulungile, lawa ngama-mveliso akhiqizwayo.

35:07.976 --> 35:14.121
Ngakho-ke sikhuluma ngezinto zomuthi wokugoma
ezisekelwe ku-mRNA, ngezinto zokuxilonga,

35:14.121 --> 35:17.800
noma yiziphi izinhlobo zemikhiqizo yobhubhane.

35:17.800 --> 35:20.080
I-WHO kufanele ivunyelwe ukunquma konke lokhu.

35:20.080 --> 35:27.028
Amalungu e-WHO kumele ngaso sonke isikhathi bathumele uhlu
lokusetshenziswa ku-inthanethi, ngokuthi, ukuze i-WHO ikwazi

35:27.028 --> 35:33.366
ukuhlola ukuthi iSwitzerland idinga yini ukunikeza okwengeziwe,
noma ukuthi izimpahla kufanele zithunyelwe e-Afrika.

35:33.366 --> 35:36.985
Futhi ama-Afrika anezinsiza ezimbalwa kancane,
ngakho adinga ukuthola ukwesekwa okwengeziwe kancane.

35:36.985 --> 35:41.280
Yilokho okufihliwe kulesi simo, ubulungisa.

35:41.280 --> 35:47.561
Khona-ke izifundazwe kumele, futhi lokhu
kuyabonakala kakhulu, kakhulu, ngempela—ngizokubeka

35:47.561 --> 35:52.360
kanjani—ku-Epidemic Act entsha, kumele zihlale zibheka imvelo.

35:52.360 --> 35:57.528
Amagciwane angabangela izifo angahlala engasebenzi
noma kuphi: angahlala engasebenzi ebantwini,

35:57.528 --> 36:00.560
emvelweni, emanzini angcolile, nasemhlabeni wezilwane.

36:00.560 --> 36:07.155
Nansi-ke, umbandela onzima kuwo
esiphakanyisweni sokulungiswa koMthetho Wezifo Ezibhubhane:

36:07.155 --> 36:12.537
IKhonsili Kazwelonke kufanele ikwazi ukuphoqa
zonke izikhungo ukuthi zihlolisise amanzi

36:12.537 --> 36:16.320
angcolile ukuze kutholakale amagciwane abangela izifo.

36:16.320 --> 36:21.700
Okungukuthi, ukusebenzisa indlela yokulandelana kwe-genome.

36:21.700 --> 36:32.846
Ngakho-ke, uya ezingeni lama-athomu futhi uzama ukusebenzisa
ukuhlolwa kwe-PCR emanzini angcolile – futhi, njengokufunda

36:32.846 --> 36:40.277
amakhasi eti – ukuze wakhe ubufakazi
besongo, ngokususelwa kukho iKhonsili Yezwe

36:40.277 --> 36:45.840
kufanele ivunyelwe ukumemezela isimo esiphuthumayo.

36:45.840 --> 36:48.540
Lokho kuwukuzikhethela ngokungahleliwe ngokomgomo.

36:48.540 --> 36:54.460
Futhi lokho kungenza ngingcangcazele njengommeli, ngoba
ngokuvamile ngiyazonda ukuzithathela izinqumo ngokungahleliwe,

36:54.460 --> 36:57.077
futhi kakhulu njengesisekelo somthetho wezimo eziphuthumayo.

36:57.077 --> 36:59.720
Akufanele kwenzeke.

37:06.820 --> 37:14.008
Ngakho-ke kuwumthwalo wokuphazamiseka kwengqondo
ngempela ukuqapha unomphela zonke izicubu

37:14.008 --> 37:18.460
zamanzi angcolile ngaphandle kwanoma yiziphi izithiyo.

37:18.460 --> 37:21.853
Konke lokhu kuhamba ngaphansi kwegama elithi One Health.

37:21.853 --> 37:29.873
Impilo yonke yomhlaba – konke kuxhumene, phela – izilwane,
abantu, imvelo, uMhlaba, futhi kuyafinyelela ngisho ekushintsheni

37:29.873 --> 37:34.918
kwesimo sezulu. Ukushintsha kwesimo sezulu
kanye nezinga le-CO2 nakho kufanele

37:34.918 --> 37:38.650
kuvunyelwe ukuba kube yizizathu zesimo esiphuthumayo.

37:38.650 --> 37:46.280
Futhi konke lokhu kumele kwabelwane ngakho – imiphumela,
amagciwane atholwe – kudathabheyisi yamazwe ngamazwe.

37:46.280 --> 37:48.040
Ungakubona lokho. Futhi manje nansi.

37:48.040 --> 37:52.768
Manje kusadingeka ukwenza ucwaningo nentuthuko.

37:52.768 --> 37:58.240
Ngamanye amazwi, ucwaningo nokuthuthukiswa
kwezifo ezingaba khona eziya ziba yingozi kakhulu.

37:58.240 --> 38:05.603
Lokhu kungokuthi "gain-of-function". Lokhu
kubhekisela ekwandisweni ngokwenziwa kwabangenzi

38:05.603 --> 38:11.020
bokutheleleka njengengxenye yesivumelwano esisha se-pandemic.

38:11.020 --> 38:22.327
Ngakho-ke, njengoba sazi, i-Covid-19 inezimpawu ezahlukahlukene
ezibonisa ukuthi ayizange itholakale emvelweni

38:22.327 --> 38:32.029
noma ayinakwenzeka ukuthi yaqhamuka lapho –
i-Covid-19 njengesifo esibangelwa yi-SARS-CoV-2.

38:32.029 --> 38:37.967
Ngamafuphi, amazwe ayakhuthazwa ukuthi
azibandakanye ekwandiseni ubungozi balezifo.

38:37.967 --> 38:40.800
Kukhona-ke lo hlu odumile we-DCX.

38:40.800 --> 38:44.575
Lokho ngokuyisisekelo kuwukucabanga okuhle
kakhulu. Ngamanye amazwi, kuwukucatshangelwa kokuthi

38:44.575 --> 38:47.140
yiluphi uhlobo lwegciwane olungahlasela ngokulandelayo.

38:47.140 --> 38:52.708
Imikhiqizo yobhadane isivele itholakala ngokusekelwe
kulesi sifo, kanti izithako zomjovo zinikezwa ngaphansi

38:52.708 --> 38:55.310
kwesihloko esithi "Uhlu Lokusetshenziswa Ngokuphuthumayo".

38:55.310 --> 39:02.017
Futhi zonke izizwe kufanele zisungule izimvume
eziphuthumayo. Izimvume eziphuthumayo, bafazi nabesilisa,

39:02.017 --> 39:05.560
azikaze zibe khona ngokusemthethweni kuze kube manje.

39:05.560 --> 39:10.076
Sasisenezithiyo ezithile ezincane okungenani
kuzo zonke izizwe zethu eYurophu naseSwitzerland.

39:10.076 --> 39:16.698
Kodwa ngaphansi kwesihloko sokuvunywa
okuphuthumayo, okukhona e-USA, konke okudingekayo ukuthi

39:16.698 --> 39:19.888
igunya elifanele limemezele isimo esiphuthumayo.

39:19.888 --> 39:25.344
Futhi-ke akusadingeki ucwaningo olwengeziwe
mayelana nokusebenza kahle noma ukuphepha.

39:25.344 --> 39:27.360
Akukho nhlobo, ngoba kuyiphuthuma.

39:27.360 --> 39:29.580
Lokho kuwumqondo wezempi ngemuva kwalokho.

39:29.580 --> 39:37.381
Ngamafuphi, lona umjikelezo omkhulu wezomnotho
okhona ngokuzimela kunoma yisiphi isimo esiphuthumayo.

39:37.381 --> 39:44.169
Manje, ukuze sengeze kulokhu, nazi imithetho yezempilo ebonisa
konke ngokusobala – ikakhulukazi

39:44.169 --> 39:51.488
ngokumemezela isimo esiphuthumayo sezimo eziphuthumayo
zezempilo zomphakathi ezikhathaza umhlaba wonke.

39:51.488 --> 39:56.607
Njengoba ngishilo, uMqondisi-Jikelele
Wezempilo angamemezela lesi simo esiphuthumayo

39:56.607 --> 39:59.256
esikhathini esizayo nganoma yisiphi isizathu.

39:59.256 --> 40:02.800
Futhi okulindelekile kwethu bekuzoba okuphambene ngqo.

40:02.800 --> 40:07.760
Sesibonile ukuthi isimo esiphuthumayo sezempilo emhlabeni
sonke sesihlale iminyaka emithathu nezinyanga ezintathu.

40:07.760 --> 40:13.662
Ngakho-ke umphumela oqondile uzoba ukuthi
isimo esiphuthumayo esingekho emthethweni

40:13.662 --> 40:17.361
singapheliswa, singabuyekezwa, nokunye okunjalo.

40:17.361 --> 40:18.780
Okuphambene kuyiqiniso.

40:18.780 --> 40:21.920
Kanti-ke omunye uyalandela.

40:21.920 --> 40:27.424
Kuzo zombili izinkontileka, uzobona
igama elithi "infodemics" maphakathi.

40:27.424 --> 40:35.308
I-Infodemics iyindlela ebalulekile yokulawula – kumele
ngiphethe – iyindlela ebalulekile yokulawula ye-WHO.

40:35.308 --> 40:42.934
Kodwa bheka, inhlangano yamazwe ngamazwe engasebenzi kuphela
kulezi zivumelwano, kodwa nasekhaya layo eliyinhloko

40:42.934 --> 40:49.751
ku-inthanethi – ungase uGoogle i-WHO bese ubheka
i-Infodemics – yonke indawo, empeleni isakazeke kuyo

40:49.751 --> 40:53.800
yonke, inophawu oluthi, "thina sodwa esinganquma iqiniso."

40:53.800 --> 40:57.720
Sivunyelwe ukusho ukuthi yiziphi izidakamizwa
ezisebenzayo futhi sivunyelwe ukusho ukuthi isimo

40:57.720 --> 40:59.980
esiphuthumayo sizohlala isikhathi esingakanani.

40:59.980 --> 41:03.239
Lokho kuwukuzikhethela okungenangqondo. Lokho nguLouis XIV.

41:03.239 --> 41:07.760
Lokho kwakuyisikhathi ngaphambi kweNguquko
YaseFrance, umbuso wobukhosi obuphelele.

41:07.760 --> 41:13.100
Lokhu akuhambisani nhlobo nomthethosisekelo wethu.

41:13.100 --> 41:17.505
Uzokuthola lokhu kuzivumelwano zombili nasekhasini lasekhaya.

41:17.505 --> 41:27.025
Futhi lokho kuphela, lo mfundiso wokuthi kuvunyelwe ukuchaza
iqiniso uqobo nokwenza noma ukuqala ukuhlola okuqukethwe,

41:27.025 --> 41:34.205
sekuyiphula okukhulu komgomo oyisisekelo
esidingeka kuwo wonke umbuso wabantu, okuwukuthi

41:34.205 --> 41:38.135
inkululeko yokucabanga nenkululeko yolwazi.

41:38.135 --> 41:44.366
Futhi uma ususa inkululeko yokucabanga nenkululeko
yolwazi, awunayo isayensi ekhululekile, awunayo uhlelo

41:44.366 --> 41:47.940
lobulungisa olungafanele, futhi awunayo nedemokhrasi.

41:47.940 --> 41:52.680
Futhi lokho akufanele kuvunyelwe ukuba kwenzeke.

42:02.682 --> 42:09.771
Hhayi-ke, ngangifuna ikakhulu ukukunika umbono ofanele.

42:09.771 --> 42:14.709
Ngoba, uyazi, ngenxa yalezi zinhlinzeko zonke
zesivumelwano, kuthatha amahora amabili, futhi ekugcineni,

42:14.709 --> 42:17.440
ngumuntu ongenguye ummeli okungenzeka kakhulu adideke.

42:17.440 --> 42:25.574
Kodwa manje usunazo izimfuneko eziyisisekelo
zokukala ezingakusiza ezingxoxweni futhi zikuvumele ukuthi

42:25.574 --> 42:29.980
uthi: Yima, okokuqala, kumele sibhekane nalolu daba!

42:29.980 --> 42:33.560
Futhi okwesibili, imithetho ye-WHO uqobo kumele ilandelwe.

42:33.560 --> 42:40.082
Okwesithathu, ngokwezinhloso zayo, i-WHO
ayinagunyaziwe nhlobo ukubangela umonakalo.

42:40.082 --> 42:43.940
Futhi okwesine, bheka ezinye izethulo zikaPhilipp Kruse.

42:43.940 --> 42:45.843
Nazi imininingwane eyengeziwe.

42:45.843 --> 42:52.660
Ngiyaxolisa ukuthi angikwazanga
ukuphumelela ngokuphelele, ngiyabonga kakhulu.

42:52.660 --> 42:55.101
Ngiyabonga kakhulu, Philipp.

42:55.101 --> 42:57.640
Njalo kuyolwazi kakhulu.
