1
00:00:00,429 --> 00:00:05,718
Akukho siphiwo sinye esinegalelo
elingaka eluntwini lwethu njengomhlaza.

2
00:00:05,718 --> 00:00:12,286
Ngokuqinisekileyo wonke umntu uyamazi umntu
okufutshane naye owakhe waba nomhlaza okanye owafa ngenxa yawo.

3
00:00:12,286 --> 00:00:16,083
Ngo-2018 kuphela, phambi kobhubhane
we-coronavirus, kwabakho izigulana ezitsha

4
00:00:16,083 --> 00:00:18,980
ezizizigidi ezili-18 ezinomhlaza kwihlabathi jikelele.

5
00:00:18,980 --> 00:00:23,958
EGermany, umhlaza ubengunobangela
wesibini ophambili wokufa ngo-2022.

6
00:00:23,958 --> 00:00:28,699
Iinkcukacha-manani zeminyaka eli-10
edlulileyo zibonisa ukunyuka kwezinga lokusweleka

7
00:00:28,699 --> 00:00:31,767
ngenxa yomhlaza, ngokunyuka nge-1.5 pesenti.

8
00:00:31,767 --> 00:00:37,118
Ngo-2019, iphephandaba iSüdkurier yaphosa
isihloko esithi: "I-120 yeebhiliyoni zee-euro

9
00:00:37,118 --> 00:00:41,081
kuphando: Kutheni i-EU ngoku ivula imfazwe kumhlaza."

10
00:00:41,081 --> 00:00:49,917
Ngenxa yoko, inkcitho yophando iza kwandiswa nge-£120
yeebhiliyoni ezongezelelweyo phakathi kuka-2021 no-2027.

11
00:00:49,917 --> 00:00:53,570
Imali eninzi kakhulu ibisoloko ifakwa kuphando lomhlaza.

12
00:00:53,570 --> 00:00:58,937
Kodwa kutheni kungekho nkqubela
iphawulekayo ekulweni nomhlaza ukuza kuthi ga ngoku?

13
00:00:58,937 --> 00:01:05,714
Masiqale ngokujonga ngokufutshane imbali yophando
lomhlaza kwiminyaka engaphezu kwe-100 eyadlulayo.

14
00:01:05,714 --> 00:01:06,574
Inye.

15
00:01:06,574 --> 00:01:09,787
Imbali yophando lomhlaza

16
00:01:09,787 --> 00:01:15,779
Malunga nonyaka ka-1900, kwafunyanwa iintsholongwane
ezininzi ezibangela izifo ezahlukeneyo ezosulelayo.

17
00:01:15,779 --> 00:01:19,960
Nakwimeko yomhlaza, abaphandi
baqala ngokufuna ukuchonga ipathogen.

18
00:01:19,960 --> 00:01:26,525
Iziphumo zophando lweeNjingalwazi uRobert Koch
noM. Newjadomskij zibe luncedo kakhulu ekuqondeni.

19
00:01:26,525 --> 00:01:32,200
Bobabini bafumanisa ngokuzimeleyo ukuba iiseli
zomhlaza wamathumba zahlukile kwizicwili eziqhelekileyo.

20
00:01:32,200 --> 00:01:37,027
Zibonakalisa iindlela zokuziphatha ezingaziwa
ukuba zenzeka kwiiseli zomzimba eziqhelekileyo.

21
00:01:37,027 --> 00:01:42,375
Umzekelo, zibonakalisa ukukhula okungathi
akunamda, zihamba "njenge-amoeba" kwaye zenza imijelo

22
00:01:42,375 --> 00:01:46,091
yomhlaza kwiindawo ezahluke ngokupheleleyo zomzimba.

23
00:01:46,091 --> 00:01:51,066
Ngenxa yoko, uKoch noNewjadomskij bagqibe kwelokuba
umhlaza ubangelwa zizintsholongwane ezincinci

24
00:01:51,066 --> 00:01:54,560
kakhulu, oko kukuthi, iintsholongwane ezibangela izifo.

25
00:01:54,560 --> 00:02:00,173
Abanye abaphandi, nangona kunjalo, bachaze ukuba ukwanda komhlaza
kuvela kwisizathu 'esingenamphefumlo', umzekelo, ngokusebenzisa

26
00:02:00,173 --> 00:02:03,162
izinto ezivuselelayo ezichaphazela iiseli zomzimba.

27
00:02:03,162 --> 00:02:09,365
Ngokwale nto, iseli yomhlaza siseli esiguqukileyo,
oko kukuthi esonakeleyo, eveliswe ngumzimba ngokwawo.

28
00:02:09,365 --> 00:02:13,701
Emva kwengxoxo-mpikiswano ebukhali,
yaphumelela ithiyori yeseli egqithakeleyo.

29
00:02:13,701 --> 00:02:17,792
I-onkoloji yanamhlanje isekelwe kule "degeneration".

30
00:02:17,792 --> 00:02:24,151
Uphando lwesifo lwarhoxiswa ngokusesikweni.
Iziphumo zophando ezingezinye azisafuneki.

31
00:02:24,151 --> 00:02:28,837
Kude kube ngoku, uphando olusesikweni lomhlaza
luphumelele ekungahoyeni iziphumo zophando

32
00:02:28,837 --> 00:02:32,423
"olunye" okanye ekulweni nabaphandi abangathandekiyo.

33
00:02:32,423 --> 00:02:41,102
Ngoko ke, nantsi isishwankathelo esifutshane
seziphumo zophando onokuba awuzange uve ngazo ngaphambili.

34
00:02:41,102 --> 00:02:42,051
Mbini.

35
00:02:42,051 --> 00:02:46,645
Iziphumo zophando ezingafaniyo

36
00:02:46,645 --> 00:02:48,832
Gqr. Alfons Weber

37
00:02:48,832 --> 00:02:57,354
Ngo-1967, ingcali yomhlaza yaseJamani nomphandi weeseli
uGqr. Alfons Weber wapapasha iziphumo zophando lwakhe.

38
00:02:57,354 --> 00:03:03,260
Ngokwale nto, uyakwazi ukufumana
iintsholongwane ezincinci kuye nawuphi na umthambo wethumba.

39
00:03:03,260 --> 00:03:11,880
UGqr. Alfons Weber wayeqinisekile ukuba akukho nanye yeendlela
zonyango lomhlaza ezivunyiweyo ngokusesikweni enokunceda.

40
00:03:11,880 --> 00:03:18,370
Iseli yetishu ihlaselwa endaweni
yezinambuzane ezincinci ezibangela umhlaza.

41
00:03:18,370 --> 00:03:22,820
Ubungqina bakhe bophando baphoswa ngawongamileyo.

42
00:03:22,820 --> 00:03:31,839
Zizinto ezenziweyo, amaqamza amanzi okanye izakhiwo
ezenziweyo, okanye kwanokuba zizibonakaliso zomntu ophambeneyo.

43
00:03:31,839 --> 00:03:37,468
Indlela yakhe eyimpumelelo yokunyanga umhlaza
ngokusebenzisa amayeza omalariya yakhokelela kwiminyaka

44
00:03:37,468 --> 00:03:41,614
yamatyala enkundla nokurhoxiswa kwelayisensi yakhe yobugqirha.

45
00:03:41,614 --> 00:03:51,342
Ngo-1972, wangeniswa kwisibhedlele sabagula
ngengqondo, nangona wayengenalo isifo sengqondo esingqiniweyo.

46
00:03:51,342 --> 00:03:55,225
Gqr. Helmut Keller, eJamani

47
00:03:55,225 --> 00:03:59,467
Ukususela ngo-1972 ukuza kuthi ga ngoku, uKeller
uphathile iintlobo ezithile zamathumba

48
00:03:59,467 --> 00:04:03,689
ngempumelelo enkulu ngesicatshulwa esivela kwi-Venus flytrap.

49
00:04:03,689 --> 00:04:12,372
Imveliso yakhe i-"Carnivora" yafumana imvume
yokwethutyana eJamani yaza yathandwa kakhulu ngabaguli.

50
00:04:12,372 --> 00:04:16,080
Ingozi kushishino lwamachiza.

51
00:04:16,080 --> 00:04:23,922
Ngenxa yoko, i-Ofisi yezeMpilo kaRhulumente
yaphoqeleka ukuba iphinde ivale le dawa intsha ngo-1986.

52
00:04:23,922 --> 00:04:33,374
Ngenxa yokuba uGqirha Keller waqhubeka nokunyanga izigulane
zakhe ngeCarnivora, wahlawuliswa iimaki zaseJamani ezili-10,000.

53
00:04:33,374 --> 00:04:35,665
Tamara Lebedeva

54
00:04:35,665 --> 00:04:42,842
Ngo-1989, ikhemisti nomcwaningi wezinto
eziphilayo ezincinci waseRashiya wamchonga umrhumo

55
00:04:42,842 --> 00:04:47,326
wakudala iTrichomonas njengunobangela womhlaza.

56
00:04:47,326 --> 00:04:54,214
Ngokwamava akho, kumntu ongyo nongangumbonisi-zifo
womhlaza, iiflagellates zingabonakala ngathi zizicubu zomhlaza.

57
00:04:54,214 --> 00:04:57,230
Iitrichomonas zingamagqwirha obuqhophololo.

58
00:04:57,230 --> 00:05:07,700
Umzekelo, banokuguqula imilo yabo ende, enezintambo
neeflegela, ibe yimilo engqukuva efana kakhulu neeseli zomntu.

59
00:05:07,700 --> 00:05:13,612
Kwimo yazo efana ne-amoeba, zenza
iikoloni kwaye zizigqume njengoko kufuneka.

60
00:05:13,612 --> 00:05:20,571
ULebedeva wamkela
i-trichomoniasis njengesigaba sokuqala somhlaza.

61
00:05:20,571 --> 00:05:27,534
Imizamo yabo yokutsala umdla woluntu
kwezi ziphumo zophando ayiphumelelanga.

62
00:05:27,534 --> 00:05:35,540
Lebedeva: "Ulonke uhlahlo, yonke imibuzo eya kwiSebe
lezeMpilo okanye kwamanye amaziko akwinkonzo yezempilo

63
00:05:35,540 --> 00:05:40,193
ithunyelwa kwakhona kwiZiko leSizwe le-Oncology eMoscow,"

64
00:05:40,193 --> 00:05:48,832
kwaye kulapho ke kuvela impendulo egwebayo ngalo lonke ixesha
yokuba olu funyaniso alufanelanga umgudu wokuphanda ngalo.

65
00:05:48,832 --> 00:05:55,644
Ababukeli abathandekayo: Iziphumo
zophando eziboniswe apha zimele ezinye ezininzi.

66
00:05:55,644 --> 00:05:58,420
Kutheni zifihlwe elubala?

67
00:05:58,420 --> 00:06:06,156
Ngubani onomdla wokucinezela, wokuchwasa, kwanokwenza ibe
lulwaphulo-mthetho uphando lwenye indlela yokunyanga umhlaza?

68
00:06:06,156 --> 00:06:13,952
Apha ngezantsi, sibonisa indlela amaqela athile abantu
abazizityebi abayithimba ngayo inkqubo yezempilo ukuze bazincede.

69
00:06:13,952 --> 00:06:14,966
Thathu.

70
00:06:14,966 --> 00:06:20,352
Uguquko lwenkqubo yezempilo

71
00:06:20,352 --> 00:06:27,830
Masijikele kusapho olwangena emlandweni
njengabancedi abakhulu, olwaziwa njengeziboneleli:

72
00:06:27,830 --> 00:06:30,909
Usapho lwaseMelika lakwaRockefeller.

73
00:06:30,909 --> 00:06:38,356
Malunga nonyaka ka-1880, uRockefeller Sr.
wayelawula i-90% yentengiso iyonke ye-oyile yase-US.

74
00:06:38,356 --> 00:06:45,059
Malunga nonyaka ka-1900, izazinzulu zafumanisa "ipetrochemistry",
oko kukuthi, imveliso yeekhemikhali kwi-oyile ekrwada.

75
00:06:45,059 --> 00:06:48,505
Baqala ukuvelisa izithako ezisebenzayo
ezisuka kwizityalo ngendlela yobunjineli.

76
00:06:48,505 --> 00:06:52,350
Ezi zinto zinokufumana ilungelo elilodwa
lomenzi kwaye zithengiswe ngenzuzo enkulu.

77
00:06:52,350 --> 00:06:57,956
Icebo likaRockefeller yayikukudala
imakethi yeemveliso zonyango ezineekhemikhali.

78
00:06:57,956 --> 00:07:03,409
Noko ke, ukukhetha kwabantu baseMelika
amayeza endalo nawokhula kwamthintela.

79
00:07:03,409 --> 00:07:10,140
Phantse isiqingatha sezonyango nezikolo zonyango eUnited States
nazo bezisebenzisa unyango olubandakanya yonke impilo yomntu.

80
00:07:10,140 --> 00:07:16,081
URockefeller Sr. wakwazi njani ukoyisa icandelo lezonyango?

81
00:07:16,081 --> 00:07:18,997
Ingxelo kaFlexner

82
00:07:20,542 --> 00:07:25,264
Uqabane likaRockefeller "kuzo iintengiselwano
zoshishino ezinezimali" ebesoloko enguAndrew Carnegie.

83
00:07:25,264 --> 00:07:28,400
Bobabini babengabaxhasi abaqinileyo be-eugenics.

84
00:07:28,400 --> 00:07:34,115
Abaxhasi be-eugenics bazimisele kulawulo lwabemi
nasekuthintelweni kwezo kubizwa ngokuba "ziinxalenye

85
00:07:34,115 --> 00:07:38,340
zabemi ezisezantsi", umzekelo, ngokugqunywa ngenkani.

86
00:07:38,340 --> 00:07:45,282
U-Andrew Carnegie waqokelela ubutyebi obukhulu kwishishini
lentsimbi waza wazibonakalisa kwangoko njengomntu

87
00:07:45,282 --> 00:07:50,040
"onobubele obukhulu" ngeminikelo yakhe enesisa nokuseka amaziko.

88
00:07:50,040 --> 00:07:57,920
Umzekelo, ngo-1905 uCarnegie waseka
i-Carnegie Foundation for the Advancement of Teaching.

89
00:07:57,920 --> 00:08:04,093
Ukuze kuphunyezwe isicwangciso sikaRockefeller, iCarnegie
Foundation yaqesha ingcali yezimvo zemfundo uAbraham

90
00:08:04,093 --> 00:08:08,339
Flexner ukuba enze uphando ngemfundo yezonyango yaseMelika.

91
00:08:08,339 --> 00:08:14,208
U-Flexner wapapasha iziphumo zakhe ngo-1910
kwinto eyathi yaziwa njengeNgxelo kaFlexner.

92
00:08:14,208 --> 00:08:19,539
Le ngxelo yabeka icandelo lezonyango kwindlela
uRockefeller awayeyinqwenela – nto leyo eyaba

93
00:08:19,539 --> 00:08:23,599
neziphumo ezibanzi kuqeqesho lweengcali zezonyango.

94
00:08:23,599 --> 00:08:25,714
Ngamafutshane, ezi yayizezi:

95
00:08:25,714 --> 00:08:30,960
Zonke izikolo ezazingafundisi ngokwe "khemistri
yamachiza", oko kukuthi "unyango lwenzululwazi", zalahlekelwa

96
00:08:30,960 --> 00:08:35,060
lulungelo lwazo lokufundisa kunye nayo yonke inkxaso-mali.

97
00:08:35,060 --> 00:08:44,742
Kuzo zonke izikolo zonyango eziyi-155 ezazikhe zakho
eUnited States naseCanada, zayi-66 kuphela ezazisele ngo-1935.

98
00:08:44,742 --> 00:08:49,920
Izikolo zonyango eziseleyo zalahlekelwa kukuzimela kwazo.

99
00:08:49,920 --> 00:08:57,724
Indlela yokujonga impilo ngokubanzi kunye nonyango lokuthintela
izifo ziye zanyamalala kakhulu ekufundiseni nasekuqeqesheni.

100
00:08:57,724 --> 00:09:01,840
Amachiza asekelwe kwiikhemikhali
anyuselwe kwinqanaba lwenzululwazi.

101
00:09:01,840 --> 00:09:07,774
AmaMelika ayephenjelelwe sisilogeni
esithi "ipilisi enye kuso sonke isifo".

102
00:09:07,774 --> 00:09:12,180
Amayeza endalo ayehlaziswe.

103
00:09:12,180 --> 00:09:16,196
Kwiminyaka emibini nje kamva, yonke
loo nto yaphindwa kwakhona eYurophu.

104
00:09:16,196 --> 00:09:19,753
– neziphumo ezifanayo.

105
00:09:19,753 --> 00:09:24,618
Ukuphunyezwa koLuntu lweFlexner

106
00:09:24,618 --> 00:09:30,530
INgxelo kaFlexner yaphunyezwa yiBhodi
yeMfundo Jikelele kaJohn D. Rockefeller Senior.

107
00:09:30,530 --> 00:09:34,717
I-GEB sisiseko asisungule ngo-1902.

108
00:09:34,717 --> 00:09:39,960
Le mali yasasazwa kwiikholeji,
kwiiyunivesithi nakwizikolo zonyango.

109
00:09:39,960 --> 00:09:45,451
Kwakufanele ukuba bancedise 'ukulungiswa ngokutsha'
ngokungqinelana neminqweno yosapho lakwaRockefeller.

110
00:09:45,451 --> 00:09:48,607
Obandakanyekayo kananjalo: Abraham Flexner.

111
00:09:48,607 --> 00:09:53,808
Wajoyina i-GEB njengosekela-nobhala ngowe-1912.

112
00:09:53,808 --> 00:09:54,964
Flexner:

113
00:09:54,964 --> 00:10:01,331
Phakathi kuka-1919 no-1928, iBhodi yeMfundo Jikelele yaba
negalelo ngokuthe ngqo nangokungathanga ngqo

114
00:10:01,331 --> 00:10:10,417
isiqingatha sebhiliyoni yezidola okanye ngaphezulu
kwizibonelelo-mali nezibambiso zemfundo yezonyango yaseMelika.

115
00:10:10,417 --> 00:10:18,087
Oko kuyalingana nexabiso langoku leedola
eziyi-9.1 seebhiliyoni elingekho kwaphela elobuzalwana!

116
00:10:18,087 --> 00:10:23,008
Kwiminyaka engamashumi amabini emva kokusekwa
kweBhodi yeMfundo Jikelele, uJohn D.

117
00:10:23,008 --> 00:10:26,840
Rockefeller Jr. waseka iBhodi yeMfundo yaMazwe ngaMazwe.

118
00:10:26,840 --> 00:10:33,325
Ukongeza kumaziko, i-IEB ikwaxhasa
izazinzulu ezizimeleyo kwinqanaba lamazwe ngamazwe.

119
00:10:33,325 --> 00:10:40,448
Iphathe amakhulu ezibonelelo-mali zokufunda kunye
nenkxaso-mali kwimibutho kumazwe angama-39 awohlukeneyo.

120
00:10:40,448 --> 00:10:46,780
Lilonke, uRockefeller Jr. wafaka isandla
ngaphezu kwezigidi ezingama-21 zeedola kwi-IEB.

121
00:10:46,780 --> 00:10:51,640
Oko kulingana nexabiso lezigidi ezingama-376 zeedola namhlanje.

122
00:10:51,640 --> 00:11:01,089
Ngo-1938, iRockefeller Foundation yathatha iimbopheleleko
zeBhodi yeMfundo yeHlabathi yaza yaqhubeka nokuziphumeza.

123
00:11:01,089 --> 00:11:06,134
Ezinye iziseko ezasekwa ngamaRockefeller

124
00:11:06,134 --> 00:11:12,066
Njengoko ubona, uJohn D. Rockefeller Sr.
wayengumntu ocwangcisayo owayengazange "azise imfundo

125
00:11:12,066 --> 00:11:15,534
yezonyango kwixesha langoku" ngenxa yobubele obumsulwa.

126
00:11:15,534 --> 00:11:19,630
Kaloku, wayesele engusozigidi we-oyile kwaye
engoyena mntu usisityebi ehlabathini ngelo xesha

127
00:11:19,630 --> 00:11:22,329
ngenxa yeendlela zokurhweba ezingekho sikweni.

128
00:11:22,329 --> 00:11:26,040
Wayesoloko esebenzisa imali yakhe ngobuchule ukuze andise inzuzo.

129
00:11:26,040 --> 00:11:36,065
Ngokuhlengahlengisa imfundo yezonyango nonyango,
wadala imakethi enkulu yeemveliso zonyango eziikhemikhali.

130
00:11:36,065 --> 00:11:39,870
Kwangaxeshanye, wayenempembelelo enkulu kuphando lwenzululwazi.

131
00:11:39,870 --> 00:11:44,299
Ngenxa yale nto, oRockefeller baseka iiyunivesithi
ezinempembelelo, isibhedlele sophando

132
00:11:44,299 --> 00:11:50,604
esibaluleke kakhulu kunye nesikolo sezonyango
esikumgangatho ophezulu, phakathi kwezinye izinto:

133
00:11:50,604 --> 00:11:58,069
1901, ukusekwa kweRockefeller Institute for
Medical Research, ngoku iRockefeller University.

134
00:11:58,069 --> 00:12:02,396
iziko lophando lwe-biomedical elizimeleyo

135
00:12:02,396 --> 00:12:10,454
1910, Ukusekwa kweSibhedlele seYunivesithi
saseRockefeller, isibhedlele sokuqala sophando eUnited States.

136
00:12:10,454 --> 00:12:13,782
Kwenzelwa apho izifundo ezixhaswa ngemali yabucala.

137
00:12:13,782 --> 00:12:20,656
Ingxaki yeyokuba ezi zinto zihlala
zikhokelela kwisiphumo esilungele umxhasi.

138
00:12:20,656 --> 00:12:27,098
1910, Ukusekwa kweSikolo seMpilo
yoLuntu iJohns Hopkins Bloomberg.

139
00:12:27,098 --> 00:12:33,690
Ungafumana ulwazi oluthe vetshe malunga nempembelelo
nonxibelelwano losapho lonke lakwaRockefeller kwinkqubo ethi

140
00:12:33,690 --> 00:12:37,610
"The Rockefeller Dynasty: One Step Ahead of World Events?"

141
00:12:37,610 --> 00:12:48,791
Okulandelayo, sijonga ngokusondeleyo uRockefeller Jr. kunye
nefuthe lakhe kumbutho wezempilo i-American Cancer Society.

142
00:12:48,791 --> 00:12:49,865
Mine.

143
00:12:49,865 --> 00:12:55,213
URockefeller uxhasa ngeimali i-American Cancer Society.

144
00:12:55,213 --> 00:13:00,969
Ngo-1913, kwasekwa i-American Society for the
Control of Cancer, ngoku eyaziwa nje

145
00:13:00,969 --> 00:13:06,141
njenge-American Cancer Society, okanye i-ACS ngokufutshane.

146
00:13:06,141 --> 00:13:13,376
Iwebhusayithi i-linkedin.com ide idwelise
uRockefeller Jr. njengumsunguli we-ACS.

147
00:13:13,376 --> 00:13:22,268
Ngokwenkcazelo yayo, ngumbutho wempilo wobuzithandela
osekelwe eluntwini, osebenza ngaphaya kwemida yengingqi,

148
00:13:22,268 --> 00:13:28,520
ozinikele ekupheliseni umhlaza njengengxaki enkulu yezempilo.

149
00:13:28,520 --> 00:13:34,511
Kodwa yintoni inyaniso, nangona kukho
uhlahlo-lwabiwo-mali lwezigidi zeeponti?

150
00:13:34,511 --> 00:13:37,097
Masijonge kumanani:

151
00:13:37,097 --> 00:13:45,195
Ngo-1913, abantu abangama-75,000 kwabamalunga nezigidi
ezingama-96 base-United States basweleka ngenxa yomhlaza.

152
00:13:45,195 --> 00:13:51,585
Oku kukhokelela kwizinga lokusweleka
elingama-78 kubantu abali-100,000.

153
00:13:51,585 --> 00:13:58,564
Namhlanje, malunga namaMelika angama-606,000
ayasweleka ngenxa yomhlaza nyaka ngamnye

154
00:13:58,564 --> 00:14:04,091
kubantu abangama-338 ezigidi (ukusukela ngo-2022).

155
00:14:04,091 --> 00:14:10,080
Izinga lokusweleka lingama-179 kwabali-100,000.

156
00:14:10,080 --> 00:14:20,359
Emva kweminyaka eyi-110 yokusebenza kwe-ACS, izinga lokusweleka
ngenxa yomhlaza e-United States liphindwe kabini nangaphezulu.

157
00:14:20,359 --> 00:14:26,276
Incwadi eneenkcukacha ethi Murder by Injection
ka-E. Mullins, eyapapashwa ngo-1988, ichaza

158
00:14:26,276 --> 00:14:29,780
ukuba ngabaphi abalawuli beebhanki ababengasemva kwe

159
00:14:29,780 --> 00:14:36,455
iCancer Society kunye nabo iingxowa-mali
zomhlaza zaphinda zangena kwiipokotho zabo:

160
00:14:36,455 --> 00:14:43,026
Abagxeki baqaphele ngo-1976 ukuba ubuncinci amalungu
alishumi elinesibhozo ebhodi yabalawuli yoMbutho

161
00:14:43,026 --> 00:14:48,867
waseMelika woMhlaza ayengabaphathi abaphezulu kwiibhanki.

162
00:14:48,867 --> 00:14:57,117
(...) Isithethi se-ACS sivumile ukuba i-70%
yohlahlo-lwabiwo-mali lwabo lwophando ngo-1976 yaya "kubantu

163
00:14:57,117 --> 00:15:04,041
okanye kumaziko" ababenxulumene namalungu ebhodi yawo.

164
00:15:04,041 --> 00:15:04,982
Isihlanu.

165
00:15:04,982 --> 00:15:07,769
I-Chemotherapy

166
00:15:09,400 --> 00:15:14,649
Ngokusekwa kweRockefeller Institute
neSibhedlele, usapho lakwaRockefeller lwakwazi ukuba

167
00:15:14,649 --> 00:15:17,760
nefuthe elithe ngqo kuphando lwezokwelapha.

168
00:15:17,760 --> 00:15:24,877
Ngokutolika nje iziphumo zophando, uphando
lunokukhokelwa kwicala elithile elinqwenelekayo.

169
00:15:24,877 --> 00:15:29,040
Namhlanje, i-chemotherapy yeyona
ndlela ixhaphakileyo yokunyanga umhlaza.

170
00:15:29,040 --> 00:15:32,088
Oku kwaqala ngexesha leMfazwe yesiBini yeHlabathi.

171
00:15:32,088 --> 00:15:37,468
Ngo-1942, kwenziwa uphando kwilabhoratri yeSikolo
soNyango saseYale malunga nesiphumo segesi

172
00:15:37,468 --> 00:15:40,720
yomphunga, isixhobo sokulwa sekemikhali, kwi-lymphomas.

173
00:15:40,720 --> 00:15:45,720
Igesi yomastadi yaqala ukusetyenziswa njengegesi
ebulalayo ngexesha leMfazwe yokuQala yeHlabathi.

174
00:15:45,720 --> 00:15:52,054
Owona mvelisi mkhulu wehlabathi weegesi eziyityhefu
yayinguFrederick Zinsser, umJamani-Mmerika nowayengumkhwekazi

175
00:15:52,054 --> 00:15:56,264
kaMongameli weBhanki yeHlabathi uJohn J. McCloy.

176
00:15:56,264 --> 00:16:01,678
UFrederick Zinsser wafunda indlela yokuvelisa igesi
ebulalayo eHeidelberg waza waba sisityebi eMelika ngenxa yoko.

177
00:16:01,678 --> 00:16:06,876
UMcCloy waqala ukuzisa izazinzulu zaseJamani ezingamaNazi
eziziingcali kwezixhobo zekhemikhali nezobhayoloji eUnited

178
00:16:06,876 --> 00:16:10,155
States, esisebenza njengoSekela Mphathiswa weMfazwe wase-US.

179
00:16:10,155 --> 00:16:15,896
Kunjalo ke nakwizazi zezixhobo
zebhayoloji zaseJapan ezivela kwi-UNIT 731.

180
00:16:15,896 --> 00:16:25,900
UMcCloy wafika eJamani ngo-1949 enamagunya obuzwilakhe waza
wenza umlamu wakhe uKonrad Adenauer waba nguTshansela wokuqala.

181
00:16:25,900 --> 00:16:29,499
Phantsi kwamaNazi naphantsi kuka-Adenauer,
iHeidelberg yahlala iyiziko lophando

182
00:16:29,499 --> 00:16:32,320
lwaseJamani ngezixhobo zekhemikhali nezobhayoloji.

183
00:16:32,320 --> 00:16:36,160
IZiko loPhando ngeMhlaza laseJamani (DKFZ) liseHeidelberg.

184
00:16:36,160 --> 00:16:37,792
Kodwa masibuyele e-USA:

185
00:16:37,792 --> 00:16:48,884
Ngo-1957, isigulana sokuqala somhlaza sayinyangwa
nge-chemotherapy kwi-National Cancer Institute (NCI).

186
00:16:48,884 --> 00:16:54,280
Njengoko wonke umntu esazi, i-chemotherapy
enikwa namhlanje ineziphumo ezibi kakhulu.

187
00:16:54,280 --> 00:16:58,532
Nantsi into etyhilwa yindaba yezoshishino
yaseJamani iDeutsche Wirtschaftsnachrichten, icaphula:

188
00:16:58,532 --> 00:17:03,794
I-Chemotherapy ihlawulelwa ziinkampani
ze-inshorensi yezempilo, kwaye ishishini lamachiza lixhasa

189
00:17:03,794 --> 00:17:07,442
izifundo zokukhuthaza ukuthengiswa kwe-chemotherapy.

190
00:17:07,442 --> 00:17:16,269
(…) Amaxesha amaninzi, i-chemotherapy ayimanga
ngesigulana, kodwa imalunga nemali eninzi kakhulu enokwenziwa.

191
00:17:16,269 --> 00:17:21,858
I-Chemotherapy ixabisa umyinge we-€10,000 ukuya kwi-€20,000
kunyango ngalunye, imali ebuyiswa ziinkampani

192
00:17:21,858 --> 00:17:27,772
ze-inshorensi yezempilo kwiigalelo ezisoloko
zinyuka ezihlawulwa ngababhalisi kubavelisi bamachiza.

193
00:17:27,772 --> 00:17:32,580
Ngoko ke i-Chemotherapy yenza
inzuzo enkulu kwishishini lamachiza.

194
00:17:32,580 --> 00:17:42,240
Okwangoku, akufanelanga kuphikiswe ukuba i-chemotherapy ifumene
impumelelo ethile kunyango lomhlaza kwaye isindise ubomi babantu.

195
00:17:42,240 --> 00:17:44,722
Kodwa oku kwenzeka ngexabiso elingakanani?

196
00:17:44,722 --> 00:17:52,460
Kutheni iziphumo zophando olwahlukileyo kunye
neendlela zonyango ezahlukileyo zisacinezelwa ngamandla?

197
00:17:52,460 --> 00:17:58,647
Luphi ulungelo lophando olusemthethweni lomhlaza lokucinezela
kakhulu ezinye iindlela zonyango endaweni ye-chemotherapy?

198
00:17:58,647 --> 00:18:03,460
Kwaye kutheni singeva nto ngento yokuba
umhlaza phantse awukho eMalaysia kuba abantu

199
00:18:03,460 --> 00:18:07,007
balapho besitya isiqhamo ekuthiwa siwulwa nomhlaza?

200
00:18:07,007 --> 00:18:09,653
Okanye umzekelo osuka kumayeza aseRashiya:

201
00:18:09,653 --> 00:18:15,215
Ugqirha wengqondo nomculi onabantu abaninzi abamchazayo,
uSara Bennet, unika ingxelo yokuba koogqirha abaninzi

202
00:18:15,215 --> 00:18:19,032
baseRashiya, umhlaza awunabungakanani ngaphezu kwentlungu.

203
00:18:19,032 --> 00:18:24,968
Kutheni singaviwani nto ngamayeza aseRashiya, lawo
ngoku enza inkqubela phambili enkulu kunyango lomhlaza?

204
00:18:24,968 --> 00:18:30,264
Kutheni ezo zangqa zifumana iziphumo ezibi
kangaka ngeendlela zazo zonyango zisithi

205
00:18:30,264 --> 00:18:34,332
Izinga lokusweleka ngenxa yomhlaza lonyuke
ngaphezu kokuphindwe kabini emva kweminyaka eyi-110,

206
00:18:34,332 --> 00:18:39,019
zonke ezinye iindlela zitshixiwe ngokungqongqo?

207
00:18:39,019 --> 00:18:40,047
Isithandathu.

208
00:18:40,047 --> 00:18:44,698
Iinkampani ezinkulu zamachiza: Iimaski ziyasuswa

209
00:18:44,698 --> 00:18:51,272
Ubusazi na ukuba ngoNovemba 2023, kwaziswa
umthetho osayilwayo eFrance "ukomeleza idabi lokulwa

210
00:18:51,272 --> 00:18:57,868
"inkqubela eyingozi yamacala" kwaye
ngoku isemngciphekweni wokwenziwa umthetho?

211
00:18:57,868 --> 00:19:04,384
Ngokujonga nje, oku kutyhila indlela iBig Pharma
elutshikilela ngayo ukugcina ulawulo kwimarike yezonyango.

212
00:19:04,384 --> 00:19:07,082
Umbhalo womthetho ufunda ngolu hlobo:

213
00:19:07,082 --> 00:19:15,664
Isicelo sokuyeka okanye ukuzibamba kunyango
lwezonyango olunyangayo okanye oluthintela isigulo, sihlaziswa

214
00:19:15,664 --> 00:19:19,964
ngokubanjwa unyaka omnye kunye nesohlwayo se-€15,000.

215
00:19:19,964 --> 00:19:26,062
(…) Izohlwayo ezifanayo ziya kusebenza
kukhuthazo lwezenzo eziboniswa njengezonyango

216
00:19:26,062 --> 00:19:29,984
okanye ezokuthintela kubantu abachaphazelekayo.

217
00:19:29,984 --> 00:19:36,050
nangona kucacile, ngokwolwazi lwezonyango
lwangoku, ukuba ezi zenzo zibabeka

218
00:19:36,050 --> 00:19:41,005
emngciphekweni okhawulezileyo wokufa okanye wokwenzakala,

219
00:19:41,005 --> 00:19:45,700
nto leyo enokubangela ukonakala okusisigxina okanye ukukhubazeka.

220
00:19:45,700 --> 00:19:52,225
Ukuba inkxaso-mthetho ekhankanywe kwizihlomelo ezimbini zokuqala
yenziwe, izohlwayo ziya kwandiswa zibe

221
00:19:52,225 --> 00:19:59,843
yiminyaka emithathu yokuvalelwa entolongweni
nesohlwayo semali esingange-45,000 yee-euro.

222
00:19:59,843 --> 00:20:04,289
Umthetho omtsha uthethelelwa ngala mazwi alandelayo:

223
00:20:04,289 --> 00:20:10,614
Ngenxa yomdla woluntu kwiindlela
zonyango ezingangqiniswanga ngokwenzululwazi,

224
00:20:10,614 --> 00:20:16,678
ukufunwa kokuphila kakuhle nophuhliso
lobuqu ngenxa yokwanda kwezifundo zoqeqesho,

225
00:20:16,678 --> 00:20:19,397
ezingakhawuleli izidanga ezamkelweyo ngurhulumente welizwe

226
00:20:19,397 --> 00:20:27,421
Izigulana zinokuxhatshazwa okanye zibekwe phantsi kokuxhatshazwa
ngenjongo yokunyanga, ingakumbi okunxulumene neenkolo.

227
00:20:27,421 --> 00:20:31,260
Iphephandaba laseFransi i-L'Express longeza:

228
00:20:31,260 --> 00:20:36,323
Oku kwanele ukuphendula kwiimeko ezininzi apho abantu,

229
00:20:36,323 --> 00:20:40,594
ababhekisa kwiinkqubo zobuqhetseba kunye
neendlela ezahlukeneyo zonyango olungeyiyo

230
00:20:40,594 --> 00:20:45,268
olusemthethweni, njengokuyeka unyango lomhlaza, abacebisa."

231
00:20:45,268 --> 00:20:49,842
Inqaku elicacisayo liyacacisa iinjongo
zokwenene zowiso-mthetho waseFransi:

232
00:20:49,842 --> 00:20:55,480
Umthetho wenzelwe ukuqinisekisa ukuba ishishini
lamachiza liyakwazi ukuwandisa ngakumbi ulawulo lwalo.

233
00:20:55,480 --> 00:21:00,451
Nabani na ocetyisa unyango olwahlukileyo
olungangqinwanga ngokwenzululwazi okanye

234
00:21:00,451 --> 00:21:05,120
olungahambelaniyo 'nemeko yolwazi lwezonyango' kufuneka athulwe.

235
00:21:05,120 --> 00:21:08,288
Sele siyaziqhelanise nolu phumo kwiNgxelo kaFlexner.

236
00:21:08,288 --> 00:21:13,570
Umbuzo: Kutheni iinkampani ezinkulu zamachiza zifuna
ukuyalela, kwaye xa kuyimfuneko, zide zinyhashe ukuzikhethela

237
00:21:13,570 --> 00:21:16,417
kwabantu ngenjongo 'yokunyamekela impilontle yabo'?

238
00:21:16,417 --> 00:21:23,757
Ingaba kunokwenzeka ukuba yinto eyahluke
ngokupheleleyo 'kusapho nokuphila' kumntu wonke?

239
00:21:23,757 --> 00:21:25,046
Sixhenxe.

240
00:21:25,046 --> 00:21:29,597
Uphando ngezixhobo zobomi phantsi kwezizathu zobuxoki

241
00:21:29,597 --> 00:21:35,582
Kudliwanondlebe, ugqirha negosa uHeiko
Schöning utyhila ingqikelelo enomdla kakhulu:

242
00:21:35,582 --> 00:21:40,462
Uqhagamshela ngqo uphando lomhlaza
kuphando lwezixhobo zemfazwe eziphilayo.

243
00:21:40,462 --> 00:21:43,756
Ngoku bukela izicatshulwa ezimfutshane zenkqubo.

244
00:21:43,756 --> 00:21:47,440
Kodwa ngoku sikwixesha lezixhobo zebhayoloji.

245
00:21:47,440 --> 00:21:50,196
Olu phucuko lobuchwepheshe luyenzeka.

246
00:21:50,196 --> 00:21:58,486
Kwaye xa sibuyela umva apho, sibona ukuba, ewe, ngo-1972,
kwakukho ukuvalwa ngokusesikweni kwezixhobo zebhayoloji.

247
00:21:58,486 --> 00:22:03,435
Azivumelekanga ukuba zisetyenziswe,
ziveliswe okanye zigcinwe, konke konke.

248
00:22:03,435 --> 00:22:08,080
Okunika umdla kukuba, oku kwathotywa
nguMongameli waseMelika uRichard Nixon.

249
00:22:08,080 --> 00:22:13,979
Okukodwa okushicilelwe kakuhle kukuba uRichard
Nixon wayengoyena mqhathwa ubalaseleyo kwi-mafia

250
00:22:13,979 --> 00:22:17,308
yolwaphulo-mthetho olulungelelanisiweyo yehlabathi.

251
00:22:17,308 --> 00:22:20,800
Iqabane lakhe elisemthethweni lalikwa nguTricky Dick.

252
00:22:20,800 --> 00:22:27,320
Ewe, kwaye uNixon eneneni wazifihla waza wazibiza ngenye
indlela izixhobo zokukhulisa izifo eziqhutywa eUnited States.

253
00:22:27,320 --> 00:22:31,842
Enye yezona ndawo ziphambili yayiyiFort Detrick eUnited States.

254
00:22:31,842 --> 00:22:37,522
Kwathini ke ngabo bonke abo baphandi bezixhobo
zokutshabalalisa eziphilayo kunye nezakhiwo neziziko?

255
00:22:37,522 --> 00:22:39,877
Basandul' ukutshintshwa amagama. Bekukho uphawu olutsha.

256
00:22:39,877 --> 00:22:48,086
Kwaye uphawu lwalubhale luthu, NCI – iZiko leSizwe leMhlaza.

257
00:22:48,086 --> 00:22:50,065
Kufuneka uqonde loo nto ngokwenene.

258
00:22:50,065 --> 00:22:56,046
Abaphandi ababekhona nezakhiwo ezibekhona zihlala khona,
kwaye ngoku yayiyindaleko yophando lomhlaza ngokusesikweni.

259
00:22:56,046 --> 00:22:57,692
Ukuphumla okufutshane:

260
00:22:57,692 --> 00:23:02,477
"Ngethuba nje," ngexesha elinye lokuba kwabekwa ukuvalwa
kophando ngezixhobo zokutshabalalisa eziphilayo,

261
00:23:02,477 --> 00:23:05,862
kwapasisa umthetho weSizwe weMhlaza ngurhulumente waseMelika.

262
00:23:05,862 --> 00:23:12,940
UMongameli Nixon wathembisa izigidi ezisixhenxe
zeedola 'kumzabalazo wokulwa umhlaza' ngonyaka ka-1976.

263
00:23:12,940 --> 00:23:19,951
I-National Cancer Institute (NCI) yaba, ngephanyazo, yeyona
inkulu kwaye inefuthe kakhulu kuzo zonke iziko lezempilo lase-US

264
00:23:19,951 --> 00:23:23,774
– okanye, mandithi, "iziko zezixhobo zokubulala eziphilayo".

265
00:23:23,774 --> 00:23:25,363
Uqhubeka uSchöning:

266
00:23:25,363 --> 00:23:27,994
Zintoni izixhobo zebhayoloji?

267
00:23:27,994 --> 00:23:29,879
Ezi ziziyobisi zeeseli.

268
00:23:29,879 --> 00:23:32,613
Zintoni iinkqubo zonyango lomhlaza?

269
00:23:32,613 --> 00:23:34,060
Iityhefu zamangqameko

270
00:23:34,060 --> 00:23:39,420
Kwaye yintoni umahluko phakathi kovavanyo lwezixhobo
zemfazwe ezisebenzisa iintsholongwane nophando lomhlaza?

271
00:23:39,420 --> 00:23:42,833
Iindlela ezahlukeneyo zokubhala

272
00:23:42,833 --> 00:23:47,123
Kwaye yile nto kanye eyayenziwa nguNixon.

273
00:23:47,123 --> 00:23:50,764
Batshintshe nje uphawu eFort Detrick ukusuka ku
"Uphando ngezixhobo zokutshabalalisa

274
00:23:50,764 --> 00:23:54,112
eziphilayo" bayisa ku "Iziko leSizwe loPhando ngeMhlaza."

275
00:23:54,112 --> 00:23:56,910
Babukeli abathandekayo, into enye kufuneka icace kuthi:

276
00:23:56,910 --> 00:24:00,885
Izixhobo zebhayoloji zidla
ngokuyilelwa ukubulala ngokufihlakeleyo!

277
00:24:00,885 --> 00:24:07,762
Singalindela ntoni kwiziko lezixhobo zebhayoloji –
uxolo, kwiziko lophando lomhlaza – kwikamva elingekude?

278
00:24:07,762 --> 00:24:09,362
Uqhubeka uSchöning:

279
00:24:09,362 --> 00:24:15,430
Kwaye enye inkcaso, umzekelo, yayikukuba aba baphandi
bezixhobo zokubulala eziphilayo ngequbuliso bachitha

280
00:24:15,430 --> 00:24:19,110
amashumi eminyaka bephanda isitofu sokuthintela umhlaza.

281
00:24:19,110 --> 00:24:21,701
Loo nto ngoku ilityelwe kwakhona.

282
00:24:21,701 --> 00:24:29,077
Kwaye ngoku, ukuqhubela phambili kuloo nto, sivele namhlanje:
izitofu zokugonya ze-mRNA, ewe, eneneni

283
00:24:29,077 --> 00:24:36,454
ziinxalenye zonyango lwemfuza olusekuvavanyweni
nxamnye nomhlaza, ngoku ziyathengiswa kuthi.

284
00:24:36,454 --> 00:24:42,173
Nanko ke, emva kwentlekele yee-vaccine zeCovid
ezithi ziyi-mRNA, ngoku nee-vaccine zomhlaza

285
00:24:42,173 --> 00:24:46,129
eziyi-mRNA nazo ziza kuthengiswa eluntwini jikelele.

286
00:24:46,129 --> 00:24:50,000
Ulwaphulo-mthetho lokugonywa kwe-Covid
olunempembelelo ezitshabalalisayo, olufana

287
00:24:50,000 --> 00:24:52,998
nokuvela komhlaza okukhawulezayo, alukabhekisiswa.

288
00:24:52,998 --> 00:25:00,153
Kwinkqubo yayo ethi "Uqhushumbo lomhlaza we-turbo emva kwesitofu
se-coronavirus", i-Kla.TV icacisile unxulumano phakathi kwesitofu

289
00:25:00,153 --> 00:25:04,140
se-mRNA kunye neetumor ezikhula ngesantya esigqithisileyo.

290
00:25:04,140 --> 00:25:07,851
Kwaye ngoku zifumaneka izitofu ezitsha ze-mRNA.

291
00:25:07,851 --> 00:25:15,595
Ngoko ke, akumangalisi nokuba ukuthemba kwabantu
kumayeza aqhutywa ziinkampani zamachiza kuyehla ngokukhawuleza!

292
00:25:15,595 --> 00:25:17,772
Isiphelo:

293
00:25:19,712 --> 00:25:21,066
Inkota yezibini

294
00:25:21,066 --> 00:25:26,664
Abantu abangenamfezeko, abangxamele imali namagunya,
abanjengoRockefeller & Co., babeke iziseko zeshishini

295
00:25:26,664 --> 00:25:30,312
lamayeza lanamhlanje kunye nenkqubo yethu yezempilo.

296
00:25:30,312 --> 00:25:31,535
Mbini.

297
00:25:31,535 --> 00:25:38,540
Ukususela ekuqaleni, bejolise ekufumaneni ulawulo
olupheleleyo phezu koqeqesho lwezonyango kunye nesayensi.

298
00:25:38,540 --> 00:25:40,102
Thathu.

299
00:25:40,102 --> 00:25:47,665
Ukususela ekuqaleni, uphando oluzimeleyo nalo
luye lwachaswa ngamandla, nokuba luthembisa.

300
00:25:47,665 --> 00:25:49,180
Mine.

301
00:25:49,180 --> 00:25:55,523
Umfanekiso wokuba ngabancedi wezibonelelo nemibutho eqhutywa
ngabantu abazizityebi ezigqithisileyo usetyenziselwa ukufihla

302
00:25:55,523 --> 00:25:59,884
iinjongo zabo zokwenene: ezizezi, ukwandisa amandla nolawulo.

303
00:25:59,884 --> 00:26:00,974
Isihlanu.

304
00:26:00,974 --> 00:26:06,576
Ngaphandle kotyalo-mali olukhulu, amazinga
okusweleka ngenxa yomhlaza ayanda ngokuthe ngcembe.

305
00:26:06,576 --> 00:26:08,325
Isithandathu.

306
00:26:08,325 --> 00:26:11,905
Kukho ubungqina bokuba uphando lomhlaza
olunohlahlo-lwabiwo-mali olukhulu luyasetyenziselwa

307
00:26:11,905 --> 00:26:13,746
nokuqhuba uphando ngezixhobo zokubulala eziphilayo.

308
00:26:13,746 --> 00:26:18,900
Izixhobo zebhayoloji zihlala zenzelwe ukubulala
ngokufihlakeleyo nangokomlinganiselo omkhulu!

309
00:26:18,900 --> 00:26:20,671
Sixhenxe.

310
00:26:20,671 --> 00:26:25,777
Namhlanje, sikwindawo apho abemi basongelwa
ngobuzwilakhe kwezempilo kunye namanyathelo

311
00:26:25,777 --> 00:26:29,589
onyanzeliso lwezonyango anobungozi kakhulu.

312
00:26:29,589 --> 00:26:37,700
Ishishini lamachiza, elilawulwa ngamaRockefeller
ale hlabathi, libonakala liyinkankala yokwenene.

313
00:26:37,700 --> 00:26:43,225
Siyazibuza: Ingaba iingxelo ezisemthethweni
malunga nophando lomhlaza zinokuba yinyani?

314
00:26:43,225 --> 00:26:49,790
Xa iimali ezinkulu ziye zafakwa kuyo kangangeminyaka
elingana ne-100, kodwa impumelelo ifumaneke incinci kangaka?

315
00:26:49,790 --> 00:26:56,384
Impumelelo yokuphilisa, xa ithelekiswa, ibonakala incinci
kakhulu kangangokuba yanele nje ukugcina ithemba liphila.

316
00:26:56,384 --> 00:27:00,792
Iingxelo ezingapheliyo zethemba lokufumana
unyango lomhlaza ziqinisekisa ukuba umsinga omkhulu

317
00:27:00,792 --> 00:27:04,200
wemali yophando oluthandabuzekayo awusoze uphele.

318
00:27:04,200 --> 00:27:10,598
Iqela lezazulwazi zamachiza eliya lisiba lelenkohlakalo nelalawulo
olungqongqo, libonakala ukuba ngowona mhlaza wokwenene.

319
00:27:10,598 --> 00:27:12,860
Ngoku lixesha lokufumanisa inyaniso.

320
00:27:12,860 --> 00:27:16,334
Chonga izizathu kunye neenkxaso-mpeyo
zokunyuka okungapheliyo kwezinga lomhlaza.

321
00:27:16,334 --> 00:27:19,950
Abaxhaphazi abenza inzuzo ngobutyhefu
ekutyeni, emoyeni, emhlabeni, emanzini nakwiimveliso

322
00:27:19,950 --> 00:27:22,440
zamachiza kufuneka kuphantswe uphando ngabo.

323
00:27:22,440 --> 00:27:29,479
Zonke iindlela zobuzali ezilawulwa yi-WHO elawulwa
ziinkampani zamachiza kunye namahlakani ayo maziyekiswe!

324
00:27:49,060 --> 00:27:58,740


