1
00:00:00,000 --> 00:00:00,340


2
00:00:00,340 --> 00:00:05,720
Selekane sa WHO sa Mafu a Phatlaletseng
le Melawana e ntlafalitsoeng ea Machaba

3
00:00:05,720 --> 00:00:09,220
ea Bophelo bo Botle li tlameha ho emisoa!

4
00:00:09,220 --> 00:00:17,856
Ena e bile tumellano e feletseng kopanong ea WHO
e neng e tšoaretsoe Zurich ka la 20 Mmesa 2024.

5
00:00:17,856 --> 00:00:26,803
Libui tse tsebahalang lefatšeng ka bophara li
hlalositse tšusumetso e matla eo melaoana e mecha ea WHO e tla

6
00:00:26,803 --> 00:00:32,320
ba le eona bophelong bo botle le tokolohong ea ho bua.

7
00:00:32,320 --> 00:00:39,940
Tsena li tla hlahisoa ho dinaha tse 194 tseo e leng ditho hore di
di amohele Sebokeng sa bo 77 sa Lekgotla la

8
00:00:39,940 --> 00:00:48,736
Lefatshe la Bophelo, se tla tshwarelwa Geneva ho tloha ka
la 27 Motsheanong ho fihlela ka la 1 Phuptjane 2024.

9
00:00:48,736 --> 00:00:52,320
Sethulo sa tlhahisoleseding se qalilwe ke Urs Hans,

10
00:00:52,320 --> 00:00:52,960


11
00:00:52,960 --> 00:00:57,380
Setho sa mehleng sa Lekgotla la Kantone ya
Zurich le Mopresidente wa Public Eye on Science.

12
00:00:57,380 --> 00:01:05,856
Public Eye on Science e etsa hore saense e bonahale
'me tsebo e fumanehe habonolo ho sechaba ka bophara.

13
00:01:05,856 --> 00:01:09,824
Joale shebella pokello ea lipuo tse fapaneng.

14
00:01:09,824 --> 00:01:16,109
Sepheo ke ho tiisa mabaka a leshome le metso e 'meli a hore na ke
hobane'ng ha selekane sa seoa sa lefats'e

15
00:01:16,109 --> 00:01:21,160
sa WHO le Melao e Nchafalitsoeng ea Machaba
ea Bophelo bo Botle li tlameha ho emisoa.

16
00:01:21,160 --> 00:01:30,540
Dinehelano tsa motho ka mong ka botlalo di ka
fumanwa tlasa dihokelo tse bontshitsweng ho ditshupiso.

17
00:01:30,540 --> 00:01:35,420
1. Hobane WHO e tlola ditokelo tsa motheo.

18
00:01:35,420 --> 00:01:40,480
Tlhompho bakeng sa seriti sa botho le
litokelo tsa botho e tlositsoe ke WHO.

19
00:01:40,480 --> 00:01:41,740
Ha baa lokela ho hlola ba le teng.

20
00:01:41,740 --> 00:01:47,743
Monna kapa mosali, mang kapa mang ya ntseng a na le
kutlwisiso e nyenyane feela ya hore na botho bo

21
00:01:47,743 --> 00:01:51,940
mabapi le eng, le tsa rona, a ke ke a dumellana le sena.

22
00:01:51,940 --> 00:02:00,069
Lentswe 'sewa' le ntse le sebediswa ho feta tekano: phetoho ya
tlelaemete, tahlehelo ya mefuta-futa ya diphedi, ntho tsohle

23
00:02:00,069 --> 00:02:08,080
di phahamisetswa boemong ba sewa e le hore qetellong WHO e
ka nka boipuso mme mebuso ya dinaha ka bonngwe e ka fediswa.

24
00:02:08,080 --> 00:02:10,380
Ba itefolla.

25
00:02:10,380 --> 00:02:21,160
2. Hobane WHO e tlola molao-motheo wa bohlokwa wa
demokerasi – tokoloho ya ho bua le tokoloho ya tlhahisoleseding.

26
00:02:21,160 --> 00:02:22,960
Mme ke le tlisetse mehlala e mmedi.

27
00:02:22,960 --> 00:02:25,260
Mohlala: Tahlehelo ea boipuso.

28
00:02:25,260 --> 00:02:31,740
– Ha e le hantle, ke eona taba ea kajeno, leha, joalokaha ke
boletse, ke tla bua ka theknoloji ea mRNA ka ho khetheha hamorao.

29
00:02:31,740 --> 00:02:37,482
Potso ke hore, haeba re lahleheloa ke boikemelo ba
rona – e, hoo ho etsahala ka phekolo ena ea liphatsa tsa

30
00:02:37,482 --> 00:02:40,940
lefutso, ehlile. U hlokomela hore ha ke e bitse ente.

31
00:02:40,940 --> 00:02:43,000
Hobaneng? Ke tla o bolella hanghang.

32
00:02:43,000 --> 00:02:49,760
Ha re lahleheloa ke boikemelo, re iphumana re le tsietsing e
kholo ka ho fetisisa ea boitsebiso ba rona; ha re sa le rona.

33
00:02:49,760 --> 00:02:51,300
Mme ho hlakile hore ke seo e leng sepheo.

34
00:02:51,300 --> 00:02:55,939
Sena se fihlelleha ka monahano o tataisoang, o iponahatsang ka
letsoalo, ho tsoha habonolo, litlhoko tse feteletseng,

35
00:02:55,939 --> 00:03:00,416
tšabo e matla, ho felloa ke matla, ho tepella
maikutlo, le lintho tse ling kaofela tseo re sa tsoa li utloa.

36
00:03:00,416 --> 00:03:05,760
Mme ntlheng ena ya ho qetela, haeba re lahlehelwa ke
boipuso – ke ka lebaka leo re tshwereng seboka sena kajeno.

37
00:03:05,760 --> 00:03:08,780
Naheng ea Switzerland, re na le puso ea sechaba ka kotloloho.

38
00:03:08,780 --> 00:03:14,640
Naheng ea rona, ke batho ba etsang qeto, eseng e mong.

39
00:03:14,640 --> 00:03:21,740
Mme pholisi ya bophelo bo botle ha e le hantle ke
boikarabelo ba di-canton, eseng ba mmuso wa kopanelo.

40
00:03:21,740 --> 00:03:30,120
Mme ho tloha ka Covid, mmuso wa kopanelo o ntse o iketsa eka
o ka kopanya dintho tsohle le ho laola ho feta le ho feta.

41
00:03:30,120 --> 00:03:34,760
Mme re tlameha ho kgutlisetsa lebili lena morao.

42
00:03:39,400 --> 00:03:49,980
Tumellano ea seoa e ka bolela hore, tabeng ea bophelo bo botle,
re tla amohuoa litokelo tsa rona tsa tokoloho le tsa demokrasi.

43
00:03:49,980 --> 00:03:51,160
Ke sona seo re se batlang.

44
00:03:51,160 --> 00:03:52,224
Ha ke nahane jwalo.

45
00:03:52,224 --> 00:04:00,660
Ke hore, qetellong, molao kapa tumellano ea
machaba li tla ama boemo ba rona ba molao hakae?

46
00:04:00,660 --> 00:04:08,480
Bokgoni ba mmuso ba ho nka kgato bo tla fokotswa hakae?

47
00:04:08,480 --> 00:04:14,195
Mme ho na le tshitiso e kae sebopehong se
akaretsang sa matla, jwalo ka ha se hlalositswe ke

48
00:04:14,195 --> 00:04:18,820
molaotheo wa rona, e leng moralo wa karohano ya matla?

49
00:04:18,820 --> 00:04:21,184
Kahoo, ha kenokeno ena e le boima le ho feta,

50
00:04:21,184 --> 00:04:22,720
Ha tokelo e le kholoanyane, ho ba le lentsoe.

51
00:04:22,720 --> 00:04:25,380
Mme re fumana sena dipehelong tse fapaneng.

52
00:04:25,380 --> 00:04:33,560
Karolo ea 164 e batla e pharalletse mona, e mpa e bolela
feela hore molao o lula o bolela hore batho ba lokela ho ba le

53
00:04:33,560 --> 00:04:38,120
lentsoe, bonyane ka har'a moralo oa referendamo ea boikhethelo.

54
00:04:38,120 --> 00:04:44,573
Potso ea bohlokoa ke hore: Na WHO e tla
khona ho behela meeli melao-motheo ea bohlokoa

55
00:04:44,573 --> 00:04:47,760
ea molao oa rona oa motheo nakong e tlang?

56
00:04:47,760 --> 00:04:51,140
Le mabaka ohle a hore ntho tsohle li ne
li tlameha ho etsahala ka potlako haholo.

57
00:04:51,140 --> 00:04:53,920
le hore ho ne ho na le tse ngata tseo motho a neng a sa li tsebe

58
00:04:53,920 --> 00:04:58,240
le hore ho ne ho se na boikgethelo
haese ho fetisa molao oa tšohanyetso,

59
00:04:58,240 --> 00:05:03,200
Nna ka bonna ke fumana sena se
senola haholo-holo, ka mabaka a mararo.

60
00:05:03,200 --> 00:05:12,248
Sa pele, di bontsha hore boholo bo boholo ba baetsi ba diqeto ba
ne ba sa ikemisetsa, kapa ba ntse ba sa ikemisetsa, ho

61
00:05:12,248 --> 00:05:20,710
etsa tlhahlobo e hlakileng ya dikotsi ha ho na le
tsietsi, ebe ba nka mehato e lebisitsweng ya tshireletso.

62
00:05:20,710 --> 00:05:27,721
Empa ho e-na le hoo, linakong tsa pelaelo kapa
tsietsi, ba itokisitse ho lahla melao-motheo ena eohle e

63
00:05:27,721 --> 00:05:32,512
metle ea molao oa motheo eo ba lokelang ho e emela.

64
00:05:32,512 --> 00:05:40,906
Sa bobedi, ke dumela hore sena se bontshitse hore baetsi ba diqeto
ba bangata haholo ha ba batle ho nka boikarabelo ho hang, empa

65
00:05:40,906 --> 00:05:46,420
ba thabela haholo ho fetisetsa boikarabelo nakong ya tsietsi.

66
00:05:46,420 --> 00:05:57,178
Mme sa boraro, ke dumela hore sena se bontshitse hore,
bonyane ho baetsi ba dingodiso ba bang, puso ya

67
00:05:57,178 --> 00:06:03,620
batho ka batho ke ntho e hlileng e jang mosebetsi o boima.

68
00:06:03,620 --> 00:06:08,580
Mme ka bonolo, tharollo ya mathata ana kaofela e se e fumaneha.

69
00:06:08,580 --> 00:06:15,252
Mme tharollo ke mekgatlo ya matjhaba e jwalo ka
WHO le makgotla a dinyewe a phahametseng dinaha a

70
00:06:15,252 --> 00:06:19,744
jwalo ka Lekgotla la Yuropa la Ditokelo tsa Botho.

71
00:06:19,744 --> 00:06:26,440
Haeba boradipolotiki ba naha ba sa batle ho
nka boikarabelo, bo tla nkuoa ho bona feela.

72
00:06:26,440 --> 00:06:30,968
Tumellano ena ea bophelo bo botle, Melaoana ena ea
Machaba ea Bophelo bo Botle, ha se ea lipolotiki

73
00:06:30,968 --> 00:06:33,560
feela, empa e bua ka ho hong ho fetang hoo haholo.

74
00:06:33,560 --> 00:06:36,120
Ke dumela hore hape ke sona se tshwanang ho bohle.

75
00:06:36,120 --> 00:06:38,540
Mosebetsi-'moho le 'na Marcus Riva o boletse sena.

76
00:06:38,540 --> 00:06:42,380
Re batla ho tsamaisa letsholo la profeshenale le moo.

77
00:06:42,380 --> 00:06:47,038
Ha re ka ke ra kgona ho kgolisa lehlakore le leng,
kapa ba neng ba nahana ka tsela e fapaneng ho fihlela

78
00:06:47,038 --> 00:06:49,680
jwale, ka ho dula re tsepamisitse maikutlo tabeng ya ente.

79
00:06:49,680 --> 00:06:51,320
Empa ho na le tse ngata tse kotsing.

80
00:06:51,320 --> 00:06:56,655
Ha e le hantle, e mabapi le boipuso, bolaoli bo
itellang, mme qetellong, ke motheo oa tokoloho

81
00:06:56,655 --> 00:06:59,540
ea motho ka mong le ea naha e kang Switzerland.

82
00:06:59,540 --> 00:07:04,320
Ke sona seo Tumellano ena ea Sefuba a Machaba e leng ka sona.

83
00:07:04,320 --> 00:07:05,560
Che, ha se ka ho ikarola.

84
00:07:05,560 --> 00:07:12,180
Ntlha ke hore re sala re ikemetse
mme re iketsetsa liqeto tsa rona.

85
00:07:12,180 --> 00:07:18,320
Hobane ka tumellano ena ea WHO, le ka tse
ling, ehlile ke taba ea bophelo le lefu.

86
00:07:18,320 --> 00:07:19,660
Ke boletse, eona.

87
00:07:19,660 --> 00:07:25,400
E mabapi le boipuso ba rona, e mabapi le boikemelo ba rona,
e mabapi le ho sireletsa litokelo tsa rona tsa demokrasi.

88
00:07:25,400 --> 00:07:26,240
Ke phetho.

89
00:07:26,240 --> 00:07:27,865
Ebe e nngwe le yona e etsa jwalo.

90
00:07:27,865 --> 00:07:33,592
Litumellanong tsena ka bobeli, o tla
bona lentsoe "infodemics" bohareng.

91
00:07:33,592 --> 00:07:38,952
Liphala tsa litaba tsa mafu ke mokhoa oa
bohlokoa oa taolo. Ke tlameha ho qetela.

92
00:07:38,952 --> 00:07:41,556
Mokgwa wa bohlokwa wa taolo bakeng sa WHO.

93
00:07:41,556 --> 00:07:46,161
Empa sheba, mokgatlo wa matjhaba o sa
etseng sena feela ditumellanong tsena, empa

94
00:07:46,161 --> 00:07:48,990
hape le ka hohle leqepheng la ona la lapeng,

95
00:07:48,990 --> 00:07:56,032
U ka batla WHO ebe u batla 'infodemic' ho Google,
hohle, e se e le taba e ka sehloohong hohle, e na le

96
00:07:56,032 --> 00:08:00,330
letšoao la eona, hore ke rona feela ba etsang qeto ka 'nete.

97
00:08:00,330 --> 00:08:06,300
Re dumelletswe ho bolela hore na ke dithethefatsi dife tse
sebetsang le ho bolela hore na tsietsi e tla nka nako e kae.

98
00:08:06,300 --> 00:08:07,840
Hoo ke ho iketsetsa feela.

99
00:08:07,840 --> 00:08:09,600
Ke Louis wa bo14.

100
00:08:09,600 --> 00:08:14,080
Eo ke puso e tiileng pele ho Phetohelo ea Fora.

101
00:08:14,080 --> 00:08:19,000
Sena ha se tsamaellane ho hang le molaotheo oa rona.

102
00:08:19,000 --> 00:08:23,940
O tla fumana sena dikonterakeng ka bobedi le leqepheng la lehae.

103
00:08:23,940 --> 00:08:32,672
Mme seo feela, molao ona o tiileng oa ho lumelloa ho hlalosa
'nete ka boeona le ho sebetsa kapa ho qala tlhophiso ea litaba,

104
00:08:32,672 --> 00:08:40,067
seo feela e se e le tlolo e kholo ea molao oa motheo
oo re o hlokang demokrasi e 'ngoe le e 'ngoe, e leng

105
00:08:40,067 --> 00:08:44,220
tokoloho ea maikutlo le tokoloho ea tlhahisoleseling.

106
00:08:44,220 --> 00:08:50,369
Mme ha o amoha batho tokoloho ya maikutlo le tokoloho ya
tlhahisoleseding, ha o sa na saense e lokolohileng, le

107
00:08:50,369 --> 00:08:54,280
tsamaiso ya toka e hlokang leeme, hape ha o na le demokerasi.

108
00:08:54,280 --> 00:08:57,700
Mme seo ha se lokela ho dumellwa ho etsahala le ka mohla.

109
00:08:57,700 --> 00:09:02,940
Ho na le pampiri ea WHO, ke e balile, ha kea e lora.

110
00:09:02,940 --> 00:09:11,224
Ka mantsoe a mang, tlhahisoleseding e fosahetseng, ke
hore, ba nahanang ka tsela e fapaneng, ka kelello le ka

111
00:09:11,224 --> 00:09:16,260
saense, ba lokela ho behellwa ka thoko le ho kgutsiswa.

112
00:09:16,260 --> 00:09:21,100
Re utloile sena haufinyane ho tsoa ho
Mofumahatsana von der Leyen, mabapi le EU.

113
00:09:21,100 --> 00:09:22,800
Taba e 'ngoe.

114
00:09:22,800 --> 00:09:26,820
Motho o lokela ho beha leihlo le ho theha ba boholong ba bacha.

115
00:09:26,820 --> 00:09:30,280
Ha ke utlwa hoo, ke ikutlwa hampe.

116
00:09:30,280 --> 00:09:35,460
Re hloka ho fokotsa palo ea balaoli, eseng ho e eketsa!

117
00:09:35,460 --> 00:09:41,132
Ho ya ka pono ya ka le ho latela seo ke se
hlokometseng, ke fumana hore mecha ya

118
00:09:41,132 --> 00:09:46,460
phatlalatso e bapala karolo e belaetsang moemong ona.

119
00:09:53,760 --> 00:10:00,540
Ka tsela e itseng, ke katoloso ea ntlo-kholo ea lefats'e.

120
00:10:00,540 --> 00:10:11,800
Kahoo, ke nahana hore mebuso ena ya bohatelli e batlang ho qobella
bohareng ke yona e hasang melaetsa lefatsheng ka bophara.

121
00:10:11,800 --> 00:10:25,180
Mme hape ba thehile maemo ao ho ona maikutlo a fapaneng,
kapa pono e fapaneng, di seng di sa buiswe phatlalatsa.

122
00:10:25,180 --> 00:10:33,028
Ruri re se re itemohetse sena: haeba ke sa lumellane ka
maikutlo ha ho tluoa tabeng ea coronavirus kapa ntoa ea

123
00:10:33,028 --> 00:10:37,664
Ukraine, ho se ho le thata hore nka bua joalo phatlalatsa.

124
00:10:37,664 --> 00:10:43,921
E ka ba hore ke motho ea dumelang mererong ya sephiri, kapa
ke motho wa lehlakore le letona le feteletseng, kapa ke

125
00:10:43,921 --> 00:10:47,360
motho ea tshehetsang Putin, kapa ha ke tsebe hore na ke eng.

126
00:10:47,360 --> 00:10:56,500
Mme demokerasing, boemo boo bo ke ke ba dumellwa ho tswela pele.

127
00:11:04,160 --> 00:11:12,840
Leha ho na le kotsi ea ho bitsoa baqapi ba
merero ea sephiri, ha rea lokela ho tepella maikutlo.

128
00:11:12,840 --> 00:11:14,620
Ha rea lokela ho tshoswa.

129
00:11:14,620 --> 00:11:23,200
Hape ke dumela hore ha re batho ba mehopolo ya merero ya
sephiri, empa ho ena le hoo re senotse morero wa sephiri.

130
00:11:23,200 --> 00:11:33,800
3. Hobane WHO e tlola molaotheo oa eona oa ho thusa batho
bohle ho fihlella boemo bo holimo-limo ba bophelo bo botle.

131
00:11:33,800 --> 00:11:39,019
Pele, re hloka ho nahana ka hore na matla a
Mokgatlo wa Lefatshe wa Bophelo ke afe. A hlalositswe ka

132
00:11:39,019 --> 00:11:41,920
ho hlaka haholo Karolong ya 1 ya molaotheo wa ona.

133
00:11:41,920 --> 00:11:49,380
Morero oa Mokhatlo oa Lefatše oa Bophelo ke ho thusa batho bohle
ho fihlella boemo bo holimo ka ho fetisisa ba bophelo bo botle.

134
00:11:49,380 --> 00:11:51,440
Haufinyane o tla tseba seo sena se sa kenyeletseng.

135
00:11:51,440 --> 00:11:57,011
Sena se qhelela ka thoko ho fana ka tlhahisoleseding e
fosahetseng ho batho, ho qobella batho hore ba

136
00:11:57,011 --> 00:12:00,580
sebelise ntho e itseng, le ho khothaletsa lintho tse chefo.

137
00:12:00,580 --> 00:12:02,200
Ka hona motho ha a lokela ho baka kotsi.

138
00:12:02,200 --> 00:12:04,540
Ke molao-motheo wa bohlokwahadi.

139
00:12:04,540 --> 00:12:10,060
Ke mokgatlo wa taolo le kgokahanyo
mme o sebetsa feela e le moeletsi.

140
00:12:10,060 --> 00:12:11,280
Ke moo ho qalang teng.

141
00:12:11,280 --> 00:12:20,608
Sena se bolela ho kgothalletsa tshireletso ya bophelo ba batho ho
ya ka tsebo e phahameng ka ho fetisisa le mekgwa e metle ka ho

142
00:12:20,608 --> 00:12:27,021
fetisisa e teng, ho nahanela diphuputso tse
ntjha, mme, kamora nako e telele ya tsietsi,

143
00:12:27,021 --> 00:12:30,560
ho etsa tlhahlobo e tebileng le boikakanyo.

144
00:12:30,560 --> 00:12:33,800
WHO e ne e lokela ho iketsetsa seo, empa ha ea ka ea etsa joalo.

145
00:12:33,800 --> 00:12:41,703
Empa joale o na le litekanyetso tsa bohlokoa tsa ho
lekanya, tse ka o thusang lipuisanong le ho o nolofalletsa ho

146
00:12:41,703 --> 00:12:46,080
re, emisa, pele ho tsohle, tlhahlobo e tlameha ho etsahala.

147
00:12:46,080 --> 00:12:49,700
Mme sa bobedi, melao ya WHO ka boyona e tlameha ho latelwa.

148
00:12:49,700 --> 00:12:56,384
Mme sa boraro, ho ya ka dipheo tsa yona, WHO
ha e a fuwa matla a ho baka kotsi ho hang.

149
00:12:56,384 --> 00:13:05,568
4. Hobane ditshisinyo tsa WHO e ne e le tlhahisoleseding ya
leshano le totobetseng e nang le ditlamorao tse bohloko haholo.

150
00:13:05,568 --> 00:13:09,220
Ke habohlokoa, mme ka bomadimabe ho
bohlokwa qalong, hore re hetlehe morao hanyane.

151
00:13:09,220 --> 00:13:19,500
Re tlameha ho hopola hore kgothaletso
ena ya meento ya mRNA ha e a hlaha feela.

152
00:13:19,500 --> 00:13:24,576
Sena ha se a ka sa raloa ke matona a
bophelo ka bo ona, empa se tsoa ho WHO.

153
00:13:24,576 --> 00:13:27,420
Tlhokomeliso e ne e utlwahala e le
ntho e ntle haholo – phekolo ya dijini.

154
00:13:27,420 --> 00:13:29,500
Ka tsela, jwale o se o ipoletse.

155
00:13:29,500 --> 00:13:33,540
Haeba re ne re e bitsitse ka nepo phekolo ea
liphatsa tsa lefutso, re ne re ke ke ra fumana leha e

156
00:13:33,540 --> 00:13:36,960
le motho a le mong ea ikemiselitseng ho e entoa.

157
00:13:36,960 --> 00:13:46,959
Lilemong tse fetileng, mokha o mong, o nang le 'mala o tšoanang
le oa joang, ke hana ho bolela hore na ke ofe, o ile oa lemosa

158
00:13:46,959 --> 00:13:52,000
khahlanong le ho ja poone e fetotsoeng liphatsa tsa lefutso.

159
00:13:52,000 --> 00:13:56,400
Bahlomphehi, boholo ba seo re se
jang bo ntšoa 'meleng ka tšilo ea lijo.

160
00:13:56,400 --> 00:14:01,971
Hona joale ke bona ba hoeletsang ka matla a
maholo hore phekolo ea liphatsa tsa lefutso e

161
00:14:01,971 --> 00:14:05,240
kenngoa feela mesifeng 'me e qetella e le maling.

162
00:14:05,240 --> 00:14:08,400
O kena ka lebenkeleng, o bona koloi e
pakiloe moo, mme koloi eo e ntle haholo.

163
00:14:08,400 --> 00:14:11,933
Ba re, "Ao, pente e entsoe hantle
hakaakang, 'me e tlameha e le lebelo haholo," ba re,

164
00:14:11,933 --> 00:14:13,760
"Tloo, mpha linotlolo, ke batla ho e leka."

165
00:14:13,760 --> 00:14:17,720
O kena, o potolosa senotlolo, 'me koloi ha e etse molumo.

166
00:14:17,720 --> 00:14:18,940
Mme morekisi o reng?

167
00:14:18,940 --> 00:14:20,860
Ke a tseba.

168
00:14:20,860 --> 00:14:23,800
Kea tseba hore ha e sebetse.

169
00:14:23,800 --> 00:14:29,140
Sheba pente eo e ntle, lebili la ho khanna le litulo.

170
00:14:29,140 --> 00:14:29,920
Joale e fetisetse.

171
00:14:29,920 --> 00:14:34,220
O ne o tseba hore phekolo ena ea
liphatsa tsa lefutso, ente ena, ha e sebetse.

172
00:14:34,220 --> 00:14:35,360
Mme wena o ka re bolella eng?

173
00:14:35,360 --> 00:14:38,480
Hantle, ha se maemo a mabe hakaalo.

174
00:14:38,480 --> 00:14:45,680
Mokento o tlameha ho sireletsa kgahlanong
le phetiso le kgahlanong le lefu. Qetello.

175
00:14:45,680 --> 00:14:48,560
Ka tsela, ena ke tlhaloso ea WHO.

176
00:14:48,560 --> 00:14:55,680
Jwalokaha re utlwile pejana ho tswa ho
borasaense, ente ha e thibele phetiso kapa qaleho ya lefu.

177
00:14:55,680 --> 00:14:59,000
Ka hona, ha se ente. Qetello.

178
00:14:59,000 --> 00:15:04,700
Puisano ea saense e ne e thibetsoe ka
mokhoa o hlophisehileng naheng ea Switzerland.

179
00:15:04,700 --> 00:15:09,000
Mang kapa mang ea neng a bua se
fapaneng o ne a qheleloa ka thoko.

180
00:15:09,000 --> 00:15:14,183
Mme ntho e mpe ka ho fetisisa ka taba ena kaofela ke
hore re ne re tseba hore ho na le mekgwa e meng ya

181
00:15:14,183 --> 00:15:16,340
phekolo e neng e le teng, ntle le se bitswang ente.

182
00:15:16,340 --> 00:15:22,560
Ba ile ba kgutsiswa, ba thibelwa kapa ba bewa ka thoko.

183
00:15:22,560 --> 00:15:30,314
Hape ho bohlokoa ho tseba hore Covid hangata, empa
eseng kamehla, ha e na kotsi, joalokaha re bona ho

184
00:15:30,314 --> 00:15:35,136
tswa ditlamoraong tsena, mme ke na le dipalopalo mona.

185
00:15:35,136 --> 00:15:43,340
Ho tloha ho 0 ho isa ho lilemo tse 70 0.095%
ho tloha ho 0 ho isa ho lilemo tse 16 0.00035%.

186
00:15:43,340 --> 00:15:51,148
Mme haholoholo sehlopheng sena sa dilemo, ke tlolo ya molao
ho sebedisa seo ho thoeng ke mekento moo sekgahla sa

187
00:15:51,148 --> 00:15:56,780
ditlamorao se phahameng ka makgetlo a 10 kapa a 100 ho feta seo.

188
00:15:56,780 --> 00:16:02,951
Seo re se tsebang hape, mme phuputso e ntjha e sa tswa
phatlalatswa ka sena, ke hore batho ba sa tswa

189
00:16:02,951 --> 00:16:10,720
entwa, bao ho thweng ke baentilweng, ba bile le
ditlamorao tse ngata haholo, mme ka hodima tsohle, le mafu.

190
00:16:10,720 --> 00:16:15,040
Karolo e kholo ea lipatlisiso tse amehang e qapiloe ka boomo.

191
00:16:15,040 --> 00:16:16,940
Mme seo ha se le secha.

192
00:16:16,940 --> 00:16:23,420
Ioannidis esale a nyatsa sena,
haholo-holo dipatlisisong tsa bongaka.

193
00:16:23,420 --> 00:16:29,960
Likarolo tse kholo tsa sechaba li ile tsa
hlaselwa ka bopaki bona ba 'nete e sa phethahalang.

194
00:16:29,960 --> 00:16:32,680
Mme o tlameha ho botsa, ke mang ya tlo re dumela, akere?

195
00:16:32,680 --> 00:16:37,580
Ba ka ba ba ntsha bahlodi ba Moputso wa
Nobel tshebetsong, ba ba nyenyefatsa.

196
00:16:37,580 --> 00:16:44,097
Ke bolela hore, Bhattacharya ea bobeli, eo e leng setsebi sa
bohlokoa haholo sa moruo oa bophelo bo botle Amerika, o ne a

197
00:16:44,097 --> 00:16:49,698
nyatsa haholo, empa lifaele tsa hae tsa Twitter li ne
li se li sa fumanehe; o ne a se a sa khone ho bona

198
00:16:49,698 --> 00:16:52,760
lingoloa tseo, joalokaha re ile ra hlokomela hamorao.

199
00:16:52,760 --> 00:16:58,000
O entsoe feela, a sa thibeloa, empa a batla a sa bonahale.

200
00:16:58,000 --> 00:17:06,468
Ka 2020, re bile le palo e tlase ka ho fetisisa
ea bakuli lipetlele, e leng se ileng sa ba

201
00:17:06,468 --> 00:17:11,940
seholo hoo lipetlele tse ngata li ileng tsa koaloa.

202
00:17:11,940 --> 00:17:20,894
Ho ile ha tlalehwa sekgahla se karolelano sa selemo le selemo sa
ho se tlatswe ha dibolong sa 13%. Nakong ya selemo,

203
00:17:20,894 --> 00:17:29,760
palo ena e ile ya nyoloha ho fihla ho 30%. Sepetlele se
setjha se boetse se hahilwe Berlin, ka mokete o moholo.

204
00:17:29,760 --> 00:17:31,740
Leha ho le jwalo, ha e a ka ya sebediswa.

205
00:17:31,740 --> 00:17:33,440
Ho ne ho se mohla ho bang le mokudi moo.

206
00:17:33,440 --> 00:17:35,460
Ho tloha ka nako eo e se e heletsoe.

207
00:17:35,460 --> 00:17:41,160
E jele limilione tse 50. Ke kamoo Berlin e leng kateng.

208
00:17:41,160 --> 00:17:47,760
Ka tsela, o ka fumana sena webosaeteng ea
Lekala la Federale la Bophelo bo Botle.

209
00:17:47,760 --> 00:17:55,443
Ho tloha qalong, Bundestag le Bundesrat li thehile
komiti eo ho thoeng ke ea litsebi, e neng e bopiloe

210
00:17:55,443 --> 00:17:59,580
ka bo-ramahlale ba khethiloeng ka letsoho ke tsona.

211
00:17:59,580 --> 00:18:05,593
Kahoo e seng feela batho ba nahanang ka merero ea sephiri
joalo ka Hockertz le Homburg, empa bohle – mookameli ka

212
00:18:05,593 --> 00:18:09,200
karete ea hae ea botho ea mokha oa SPD, 'muelli oa molao.

213
00:18:09,200 --> 00:18:15,360
Joale, komiti ena ea litsebi e boletse'ng kamora lilemo tse peli?

214
00:18:15,360 --> 00:18:21,256
Tlaleho e boetse e hokahane le Lekala la Federale la
Bophelo bo Botle, ka polelo ya sehlooho leqepheng la 70:

215
00:18:21,256 --> 00:18:29,248
Ha ho na kamano e bonahalang pakeng tsa
mehato le sekgahla sa diketsahalo. Aah, aah.

216
00:18:29,248 --> 00:18:31,680
Ntlha e latelang.

217
00:18:31,680 --> 00:18:43,582
Kamora hore baahi bohle ba entoe hang, habeli, le hararo, MEPs ba
sebete ba ile ba atleha ho fumana polelo ho tswa ho EMA, e leng

218
00:18:43,582 --> 00:18:55,296
Mokgatlo wa Meriana wa Yuropa, ya hore kalafo ena ya teko ya
mRNA ha e fane ka tshireletso kgahlanong le phetiso ya tshwaetso.

219
00:18:55,296 --> 00:19:02,397
Ho ne ho ngotsoe ka mongolo, e leng se ileng sa baka moferefere o
moholo mecheng ea rona ea litaba tsa sechaba ka

220
00:19:02,397 --> 00:19:08,950
nako eo, empa ke boletse joalo ho tloha qalong
hobane Pfizer ha e ea ka ea bolela joalo qalong.

221
00:19:08,950 --> 00:19:10,610
Ak'u nahane feela.

222
00:19:10,610 --> 00:19:22,570
Haeba u moetsi oa meriana, ka lebaka la papatso, ruri u tla re,
"Sheba, e na le tšireletso ea phetiso," leha ehlile e na le eona.

223
00:19:22,570 --> 00:19:24,430
Empa ha ba a ka ba bolela seo.

224
00:19:24,430 --> 00:19:29,490
Hape ho ne ho sa lekoa ho hang tshireletso
kgahlanong le phetiso ya yona phuputsong ya tumello.

225
00:19:29,490 --> 00:19:31,490
Ho ne ho se letho tumellong.

226
00:19:31,490 --> 00:19:42,710
E ne e le qapi feela ea lik'hamphani tsa papatso
le bo-ralipolotiki ho re, itšireletse le ba bang.

227
00:19:42,710 --> 00:19:47,528
Mme tshomo ena e iqapelleditsweng, re sa bue
ka leshano, e sebedisitswe e le motheo

228
00:19:47,528 --> 00:19:50,530
bakeng sa mefuta e fapaneng ya ente e qobellwang.

229
00:19:50,530 --> 00:19:53,710
Ho hobe haholo Jeremane ho feta naheng ea lona.

230
00:19:53,710 --> 00:19:58,630
Baithuti ba ne ba lelekwa univesithing
ya rona haeba ba ne ba sa batle ho entwa.

231
00:19:58,630 --> 00:20:04,648
Ho ne ho na le tlhokahalo e hlakileng ea ente bakeng sa
basebetsi bohle ba tsa bophelo bo botle, leha e ne e le

232
00:20:04,648 --> 00:20:07,750
hore ba sebetsa feela ofising ea meputso ea sepetlele.

233
00:20:07,750 --> 00:20:14,770
Mme ho fihlela kajeno, ente ena e tlamang ya masole
e ntse e le teng, ho sa fanoe lebaka lefe kapa lefe.

234
00:20:14,770 --> 00:20:17,530
Ha e kgolwehe.

235
00:20:17,530 --> 00:20:20,470
Empa ha o bala diprotokholo tsa RKI, di reng?

236
00:20:20,470 --> 00:20:28,320
Ka mohlala, ho bolelwa hore batho ba bangata
ba shwa ke mokgohlane ho feta ka coronavirus.

237
00:20:28,320 --> 00:20:33,450
Kotsi e kholo ka ho fetisisa ea coronavirus ke botsofali.

238
00:20:35,690 --> 00:20:40,670
Limmaske tsa FFP2 ha li na bopaki ba katleho.

239
00:20:40,670 --> 00:20:46,648
Mme ka nako e tshwanang, ba bolella lefatshe le
kantle hore re tobane le boemo ba tshohanyetso bo

240
00:20:46,648 --> 00:20:50,144
sa tshwaneng le bofe kapa bofe nalaneng ya botho.

241
00:20:50,144 --> 00:20:54,430
Ho lokela ho bolelwa hore sena, ehlile, se ne
se buuwa ka motlae; ka mohlala, kgothaletso e

242
00:20:54,430 --> 00:20:56,710
kgolo ka ho fetisisa ya ente e tswa mmusong.

243
00:20:56,710 --> 00:20:58,890
Ke ngotse pale e ka sehloohong ka yona bakeng sa Weltwoche.

244
00:20:58,890 --> 00:21:06,789
Ho boletsoe pejana hore EMA, Janine Small oa Pfizer, le moqapi e
moholo oa leano la ente la EU, Wolfgang Philipp,

245
00:21:06,789 --> 00:21:13,810
ba ile ba re lumella hore e ne e hlahisitsoe ka
tsela e fosahetseng ke boralipolotiki phatlalatsa.

246
00:21:13,810 --> 00:21:16,490
Mokento ona ha o na thuso; ha o o sireletse.

247
00:21:16,490 --> 00:21:18,830
Seo se ne se hlakile ho tloha qalong.

248
00:21:18,830 --> 00:21:23,510
Ka nako eo ka ema mme ka nna ka nahana, e, ena ke
ditaba tse tlisang phetoho e kgolo hore ba a dumela sena.

249
00:21:23,510 --> 00:21:30,690
Joale, ka likhoeli tse ngata, re ntse re utloa se
fapaneng, hore ente ke tharollo ea mathata 'ohle.

250
00:21:30,690 --> 00:21:32,770
Mme jwale ka tshohanyetso ba re,
tjhe, tjhe, ha ho a ka ha ba jwalo.

251
00:21:32,770 --> 00:21:34,070
Eo e ne e le motlae feela.

252
00:21:34,070 --> 00:21:35,210
Eaba ke ema.

253
00:21:35,210 --> 00:21:39,330
NZZ, Neue Zürcher Zeitung,
Tagesanzeiger, Blick, Swiss Radio and Television.

254
00:21:39,330 --> 00:21:41,430
Litaba tsena tse tlang pele li tla phatlalatsoa neng?

255
00:21:41,430 --> 00:21:43,230
Ha a ka a fihla.

256
00:21:43,230 --> 00:21:48,465
Mokhanselara wa rona wa Federale, Mokhanselara wa pele wa
Federale, eaba Mokhanselara wa Federale Berset, le yena

257
00:21:48,465 --> 00:21:53,210
o boletse hore ente e bolokehile, e a sireletsa, e
molemo, e boleng bo phahameng haholo, mme ha e na ditlamorao.

258
00:21:53,210 --> 00:21:57,530
Kaofela ha rona rea tseba hore na 'nete ke eng.

259
00:21:57,530 --> 00:22:02,790
E, ho ne ho e-na le litaba tse ling tse ngata tsa bohata
tse kang tsena tse tsoang mecheng ea phatlalatso ea mmuso.

260
00:22:02,790 --> 00:22:08,590
U ka nna wa boela wa hopola video ya Marc Walder eo ke e
phatlalalitseng inthaneteng ho Nebelspalter ka nako eo.

261
00:22:08,590 --> 00:22:14,170
Joaloka moqolotsi oa litaba, ke ne ke atisa ho botsoa,
"Joale boemo ke bofe? Na mecha ea litaba e laoloa kapa che?"

262
00:22:14,170 --> 00:22:16,150
Kamehla ke ne ke re, che, ha ke eso ka ke ba le boiphihlelo boo.

263
00:22:16,150 --> 00:22:20,030
Ke nahana hore baqolotsi ba litaba ba etsa
sena ka boithaopo, jwalo ka ha kaofela ba matha

264
00:22:20,030 --> 00:22:21,990
nqa e le nngwe, jwalo ka mehleng kapa dinku.

265
00:22:21,990 --> 00:22:25,451
Ba batla seo, mokgwa oo wa ho latela letlapa,
hobane se ba etsa hore ba ikutlwe ba

266
00:22:25,451 --> 00:22:27,790
phutholohile, ha ba hlahelle, ba phutholohile hantle.

267
00:22:27,790 --> 00:22:34,073
Empa ke tlameha ho bolela hore, videong ena ea Marc Walder, eo e
leng CEO oa Ringier Group le ea sebetsang machabeng, o boletse

268
00:22:34,073 --> 00:22:40,455
phatlalatsa, kapa hantle-ntle ka sephiring se senyenyane – ke 'na
ea e entseng phatlalatsa – videong eo a neng a laetse baqolotsi

269
00:22:40,455 --> 00:22:45,649
bohle ba litaba ba Ringier Group hore ba tšehetse
mmuso nakong ea seoa, leha a boletse hore tšehetso eo e

270
00:22:45,649 --> 00:22:48,710
lokela ho lula e le ka har'a sehlopha se senyenyane.

271
00:22:48,710 --> 00:22:53,410
Seo se bolela tsohle ka tšebelisano-'moho ea
mokhatlo ona oa mecha ea phatlalatso ea naha.

272
00:22:53,410 --> 00:23:02,750
5. Hobane WHO e khothalelitse
lintho tse chefo \(mekento ea mRNA\).

273
00:23:02,750 --> 00:23:09,430
Ha ke sa na sesole sa 'mele sa ho itšireletsa, ka ho
feletseng, 'me hape ke taba eo ea moeli oa mali le boko,

274
00:23:09,430 --> 00:23:16,330
Tsena kaofela ke tsa ka... Ena ke setifikeiti
sa ka sa tshenyo ya ente. Maqephe a mararo.

275
00:23:16,330 --> 00:23:18,710
Ke bolela hore, ke mang ea nang le
setifikeiti sa maqeba a ente sa maqephe a mararo?

276
00:23:18,710 --> 00:23:20,616
Tsena kaofela ke liqoso tse thathamisitsoeng moo.

277
00:23:20,616 --> 00:23:22,710
O tlameha ho nahana ka seo.

278
00:23:22,710 --> 00:23:25,550
Mme kajeno, ke motlotlo haholo ho ema mona.

279
00:23:25,550 --> 00:23:30,678
Ke bolela hore, ke nka dikapsule tse 200 ka letsatsi,
empa ho jwalo, mme ho molemo ho feta ho paqama betheng

280
00:23:30,678 --> 00:23:33,350
o kula o kgutsitse, hobane ha re na nako ya ho kgutsa.

281
00:23:33,350 --> 00:23:41,190
Lingaka li khutsitse, metsoalle e khutsitse, baahisani,
empa ka hodima bohle ke lingaka, mapolesa, le naha kaofela.

282
00:23:41,190 --> 00:23:42,250
Empa ha ke etse jwalo.

283
00:23:42,250 --> 00:23:46,108
Ha ke e-s'o ka ke ba tjena, ke tsoaletsoe ke le
tjena 'me ke tla shoa ke le tjena, ke

284
00:23:46,108 --> 00:23:48,970
phatlalatsa ka lentsoe le phahameng hore le liqhekalla!

285
00:23:48,970 --> 00:23:53,426
Ke tla kenella ka botebo tabeng ena bukeng
ea ka; selemong sena, ke tla qala ho ngola

286
00:23:53,426 --> 00:23:55,970
buka. Kalafo le eona e tla tšohloa ka botlalo.

287
00:23:55,970 --> 00:24:05,130
Empa ka hodima tsohle, ke tla hopola khalefo ea ka le linako
tsa ka tse nyonyehang sepetlele le likopano tsa ka le batho.

288
00:24:05,130 --> 00:24:10,116
Empa hape ho tloha ho ramotse ho ea ho ramotse, kapa
ntho e joalo, hang ha u se u fihlile moo, ke hobane'ng ha

289
00:24:10,116 --> 00:24:12,450
u thibela boipelaetso ba ka toropong ea ka e nyane mona?

290
00:24:12,450 --> 00:24:13,690
E, ha re hloke batho ba kang wena.

291
00:24:13,690 --> 00:24:17,450
U taba e ikhethang.

292
00:24:17,450 --> 00:24:20,096
Ha ke sa kgona ho mamela polelo eo.

293
00:24:20,096 --> 00:24:24,571
Kamora hore ke kopele thuso, bahlaselwa ba ente
ba 500,000 ba tswang Jeremane ba ile ba ikopanya

294
00:24:24,571 --> 00:24:27,710
le nna bekeng yona eo mme ba re, "Le nna ke kula."

295
00:24:27,710 --> 00:24:32,210
Ee, Monghadi Lauterbach, ho tloha
neng re se re se ketsahalo e ikemetseng?

296
00:24:32,210 --> 00:24:37,250
Ho tloha ho ba 10? Ho tloha ho ba 100? Ho tloha ho
milione e le 1? Re fetang limilione tse 10 mona Jeremane!

297
00:24:37,250 --> 00:24:45,950
Jwale ke rata ho araba potso ena ka ho toba. E tla ba
khoutu ya lefutso, bahlomphehi, e re rekisitsweng e le ente, e.

298
00:24:45,950 --> 00:24:50,270
Hoo ke polelwana e fosahetseng ka hohle kamoo e ka kgonehang.

299
00:24:50,270 --> 00:24:57,950
Khouto ea liphatsa tsa lefutso e kentsoa 'meleng
'me lisele li qobelloa ho hlahisa protheine e kotsi.

300
00:24:57,950 --> 00:25:00,910
Hoo ke peto, ke tlolo ya molao.

301
00:25:00,910 --> 00:25:08,477
Ena ke tlōlo ea molao eo batho ba e entseng ho ba bang, e
qetellang e etsa hore lisele tsa bona li hlahise

302
00:25:08,477 --> 00:25:16,224
chefo, 'me re sa tsoa bona ka ho hlaka kamoo chefo
ena e sebetsang kateng hantle thutong ea Katharina.

303
00:25:16,224 --> 00:25:23,190
Ke ka lebaka leo, ha ho tluwa puong, re
lokelang ho qala ho re ena ha se ente.

304
00:25:23,190 --> 00:25:24,710
Hobaneng le re rekiselitse sena e le ente?

305
00:25:24,710 --> 00:25:26,550
Mokento o na le semelo se setle.

306
00:25:26,550 --> 00:25:30,850
Mokento ke tšutlanyana feela, ebe o lokolohile hape.

307
00:25:30,850 --> 00:25:37,920
Ana ke mantsoe a qeteletseng a re
hohela ho tloha letsatsing la pele.

308
00:25:37,920 --> 00:25:41,790
Ba ile ba etelletsoa pele le ho thetsoa ka mantswe a bohata.

309
00:25:41,790 --> 00:25:46,037
E re ke akareletse hape. Sena se bohlokoa haholo. Lintho
tseo li neng li entiloe moo ha li fane ka tšireletso le

310
00:25:46,037 --> 00:25:48,350
hanyenyane khahlanong le tšoaetso e tsoang ho batho ba bang.

311
00:25:48,350 --> 00:25:49,760
Koloi ha e bulehe.

312
00:25:49,760 --> 00:25:53,303
Fredl Fesl o kile a bina ka bokgabane bo
boholo. Ba bangata ba lona le ntse le mo hopola.

313
00:25:53,303 --> 00:25:58,130
Eo e ne e le sebini sa Bavaria.
Koloi e sa tsamaeeng ha e na thuso.

314
00:25:58,130 --> 00:26:01,750
Mokento o sa sebetseng ke tlolo ea molao khahlanong le botho.

315
00:26:01,750 --> 00:26:04,970
Hobane batho bana ba tshwarwa ke Covid.

316
00:26:04,970 --> 00:26:11,950
Ha re na tšitiso letotong la tšoaetso, re na le
maemo a tebileng. Tsena ke lintlha tse tsoang UK.

317
00:26:11,950 --> 00:26:18,191
Seo se bolela hore ha se feela hore ha di sebetse ho hang.
Katleho ya tsona, bahlomphehi, ke tshenyo kelellong,

318
00:26:18,191 --> 00:26:22,176
tsamaisong ya methapo le tsamaisong ya boitshireletso ba mmele.

319
00:26:22,176 --> 00:26:23,790
Ke litsamaiso tse makro.

320
00:26:23,790 --> 00:26:29,170
Ha se sebete feela, ha se boko feela,
ha se liphio feela tse senyehileng.

321
00:26:29,170 --> 00:26:31,030
Ke litsamaiso tsena tse kholo.

322
00:26:31,030 --> 00:26:38,038
Mme ha re nahana hore ditsamaiso tsena tse kgolo di emela
tekatekano ka hara mmele ya rona – jwaloka mmele, kelello le

323
00:26:38,038 --> 00:26:41,970
moya – re a hlokomela hore ona ke tlhaselo ho rona ka kakaretso.

324
00:26:41,970 --> 00:26:49,730
Ha se tlhaselo ea liphio feela kapa ea pelo
feela. Leha re bua haholo ka mathata a pelo.

325
00:26:49,730 --> 00:26:57,184
Ke tlhaselo ho motho ka boeena. Ho tsamaiso ea
methapo, kelellong le tsamaisong ea boitšireletso ba 'mele.

326
00:26:57,184 --> 00:26:58,110
Ntlha ea ho qetela.

327
00:26:58,110 --> 00:27:01,850
Ho na le palo e e-s'o ka e e-ba teng ea litla-morao tsa ente.

328
00:27:01,850 --> 00:27:05,890
Re tseba sena ho tsoa Setsing sa Paul Ehrlich.

329
00:27:05,890 --> 00:27:11,150
Ho tlalehilwe makgetlo a mashome a mahlano a
sekete a tshenyo e matla mokgatlong ona feela.

330
00:27:11,150 --> 00:27:19,017
Ho latela lingoliloeng tsa bongaka, ho hakanngoa hore
tlaleho e tlase ka liperesente tse 90. Seo se ka

331
00:27:19,017 --> 00:27:24,010
bolela hore ho na le maemo a mahlomola a ka bang 500,000.

332
00:27:24,010 --> 00:27:30,902
Kahoo, e seng feela bofubelu bofe kapa bofe sebakeng sa ente,
empa sohle seo re se boneng likoranteng ho tloha ka nako eo, ke

333
00:27:30,902 --> 00:27:36,834
hore: basali ba bacha ba maemong a maoto a mabeli,
mosali ea ileng a tlosetsoa limithara tse tharo tsa mala a

334
00:27:36,834 --> 00:27:40,050
hae, mme moo kamano le ente e hlakileng ka ho feletseng.

335
00:27:40,050 --> 00:27:47,430
Leha ho le jwalo, mohlahisi o kanna a phonyoha ka
lebaka la melao ena e tshabehang ya boikarabelo.

336
00:27:47,430 --> 00:27:51,899
Joalokaha mohlomong o tseba, ho na le
lipalamente tse 17 Jeremane: tse 16 ke tsa linaha tsa

337
00:27:51,899 --> 00:27:54,330
feterale mme e le 'ngoe ke ea mmuso oa feterale.

338
00:27:54,330 --> 00:27:58,510
Ka hona, ho ka be ho bile le dikomiti tsa dipatlisiso tse 17.

339
00:27:58,510 --> 00:28:03,090
Leha ho le jwalo, ho bile le e le nngwe feela
naheng ya mmuso wa kopanelo ya Brandenburg.

340
00:28:03,090 --> 00:28:10,945
Sena ke hobane mokha feela o batlang
tlhaloso ke AfD, o neng o le bohanyetsing hohle ka

341
00:28:10,945 --> 00:28:14,690
nako eo mme wa e sutumelletsa hore e fetiswe.

342
00:28:14,690 --> 00:28:26,087
Motlatsi wa hlooho ya PEI o ile a botsisiswa moo mme a re, a
batla a lla: "Ha lenaneo la ente le qala mathoasong a 2021, re ne

343
00:28:26,087 --> 00:28:35,766
re imetswe ka ho feletseng, ho kenyeletsa le
ditlaleho tsa mafu. Re ile ra tlameha ho nka basebetsi ho tswa

344
00:28:35,766 --> 00:28:41,390
mafapheng a mang hore feela ba sebetsane le tsohle."

345
00:28:41,390 --> 00:28:47,138
Hobane se boletsoeng mona moleng oa borobeli ha se
supe feela palo e e-s'o ka e e-ba teng ea

346
00:28:47,138 --> 00:28:51,770
litla-morao tsa ente, empa hape le palo ka tekanyo ka 'ngoe.

347
00:28:51,770 --> 00:29:03,610
6. Hobane tumello ea liente tsa mRNA ke mokhoa oa
teko-teko, ho sa tsejoe hore na sephetho e tla ba sefe.

348
00:29:03,610 --> 00:29:07,610
Re tseba eng? Ha re hlile ha re tsebe letho.

349
00:29:07,610 --> 00:29:14,230
Mme ke ka lebaka leo tsheko kgahlanong le BioNTech
e lokileng, empa e sa fihlele hole ka ho lekana.

350
00:29:14,230 --> 00:29:20,870
Re tlameha hape ho qosa ba sebelisitseng le
matsoho le batho ba hlahisitseng lintho tseo.

351
00:29:20,870 --> 00:29:27,310
Naheng ea Switzerland, ke Swissmedic. Naheng ea
Europe, ke Mokhatlo oa Pele oa Meriana oa Europe.

352
00:29:27,310 --> 00:29:30,870
Bana ke bona hape ba nkileng karolo.

353
00:29:34,670 --> 00:29:37,670
Mme ha re tsebe hore na taba ena kaofela e tla amoheleha jwang.

354
00:29:37,670 --> 00:29:43,010
Ha re tsebe hore na qetellong e tla fetolwa
jwang, e abuwe, mme ka mora moo e ntšuwe jwang.

355
00:29:43,010 --> 00:29:48,659
Seo se bolela hore re na le sehlooho sa pharmacokinetics, e leng
mantswe a sebediswang ho hlalosa taba ena.

356
00:29:48,659 --> 00:29:54,510
Jwale, sethethefatsi se ananngwa jwang mmeleng?
Ha re tsebe letho ka theknoloji ena ya mRNA.

357
00:29:54,510 --> 00:29:57,930
Se sebe le ho feta, leha ho le joalo, ke hore
le rona ha re tsebe letho ka pharmacodynamics.

358
00:29:57,930 --> 00:29:59,530
Pharmacodynamics e bolelang?

359
00:29:59,530 --> 00:30:02,050
Ke hore, phello ea tekanyo.

360
00:30:02,050 --> 00:30:03,690
Mme ke mona moo ho qadileng ho ba monate haholo.

361
00:30:03,690 --> 00:30:09,231
Re ile ra ikopanya le Swissmedic mabapi le motho ea kotsing ka
lebaka la ente mona Switzerland, mme kamora ho ba

362
00:30:09,231 --> 00:30:14,450
hlalosetsa ka botlalo hore na theknoloji ea mRNA ke eng, ra
ba botsa hore na e bitsa bokae. Ba ne ba se na leseli.

363
00:30:14,450 --> 00:30:16,070
Ba ne ba hlile ba sa tsebe seo.

364
00:30:16,070 --> 00:30:20,590
Ba ne ba lumela hore mRNA e kentsoeng
batho e ne e le motsoako o sebetsang.

365
00:30:20,590 --> 00:30:23,016
Che, ke moralo.

366
00:30:23,016 --> 00:30:30,399
Empa ho nkile nako e telele, mme qetellong ra fihla ntlheng eo ra
reng: mRNA ke moralo mme protheine ea spike ke ntho

367
00:30:30,399 --> 00:30:37,430
eo qetellong e nang le phello e sebetsang, motsoako
o sebetsang oa meriana, jwalo ka ha o bitsoa hantle.

368
00:30:37,430 --> 00:30:43,965
Mme ya tla potso, Swissmedic e ratehang: Ho hlahiswa proteineng
ena ya spike e kae mmeleng, ke li-microgram tse kae tsa

369
00:30:43,965 --> 00:30:49,510
proteineng ya spike ka kilogram e le nngwe ya boima ba mmele?

370
00:30:49,510 --> 00:30:53,630
Ke sa na le imeile hae, e saennoeng ke Swissmedic.

371
00:30:53,630 --> 00:30:57,250
Ka bokgutshwane: ha re tsebe.

372
00:30:57,250 --> 00:30:59,130
Ha re tsebe tekanyo tabeng ena.

373
00:30:59,130 --> 00:31:04,930
Hape ha re tsebe hore na ke tšebelisano efe le
molekhule tse ling 'meleng e amehang ts'ebetsong ena kaofela.

374
00:31:04,930 --> 00:31:07,070
Ha re tsebe letho.

375
00:31:07,070 --> 00:31:12,433
Bomme le borre, ke bua sena pepeneneng le ka
botšepehi sethaleng, hape ke kopa hore lik'hamera

376
00:31:12,433 --> 00:31:16,450
le tsona li se nke: ena ke ketso ea botlokotsebe.

377
00:31:23,830 --> 00:31:26,070
Empa e tswela pele, ha e felle moo.

378
00:31:26,070 --> 00:31:33,299
Bahlomphehi, ke ne ke dumela hore taba yohle e ne e
le RNA feela. Ho fihlela McKernan, rasaense wa USA,

379
00:31:33,299 --> 00:31:36,690
a re bontsha phoso. Mme ra kgona ho netefatsa sena.

380
00:31:36,690 --> 00:31:44,134
Hase feela RNA e kentsoang batho motsoakong ona, ho boetse ho
kentsoa le DNA, e leng se re fang phello e

381
00:31:44,134 --> 00:31:50,970
tšoarellang nako e telele, e matla haholo ho
feta eo mRNA e neng e ka ba le eona e le 'ngoe.

382
00:31:50,970 --> 00:31:52,690
Ho kentsoe boikitlaetso bo boholo ho sena.

383
00:31:52,690 --> 00:31:56,770
Ha e le hantle, e, ha rea lokela ho bua feela ka
RNA, empa re lokela ho bua ka RNA e fetotsoeng.

384
00:31:56,770 --> 00:32:04,930
Uracil ena, e atisang ho ba ho eona, ke pseudo-uracil,
e qetellang e etsa hore RNA ena e tšoarelle haholo.

385
00:32:04,930 --> 00:32:10,542
Sena se bolela hore re na le RNA e tsitsitseng haholoanyane,
lintho tse ntseng li sebetsa nako e telele, e leng se etsang

386
00:32:10,542 --> 00:32:13,610
hore chefo ena e hlahisoe 'meleng ea rona nako e telele haholo.

387
00:32:13,610 --> 00:32:19,050
Mme o ka bona ho tloha motswarong ona o mofubedu hore taba
ena kaofela ke tlolo ya sele – sena se lokela ho emela sele.

388
00:32:19,050 --> 00:32:25,010
Mona, ho kenella tshebetsong ya mmele;
mona, ho kenngwa RNA, ha re ka rialo.

389
00:32:25,010 --> 00:32:28,270
Ena ke khubu ea sele, moo RNA e tloaelehileng ho ngoloa teng.

390
00:32:28,270 --> 00:32:34,110
Mme tlolong ena, mmele qetellong o iketsetsa chefo ya ona.

391
00:32:34,110 --> 00:32:40,450
Bahlomphehi banna le basali, ke lekgetlo la pele
nalaneng ya botho hore re itlhahisetsa chefo ya rona.

392
00:32:40,450 --> 00:32:42,470
Ho fihlela jwale, re bile ka hara chefo e tikolohong,

393
00:32:42,470 --> 00:32:46,112
Ho fihlela jwale, re bile ka hara chefo ka dijo le diaparo.

394
00:32:46,112 --> 00:32:53,216
Jwale, ka mokgwa ona, ka kenokeno ena
mona ka seleng, re kgona ho iketsetsa chefo.

395
00:32:53,216 --> 00:32:55,350
Ke ka lebaka leo ke ileng ka botsa dipotso tse ding.

396
00:32:55,350 --> 00:33:04,079
Ke ne ke batla ho tseba, ho e hlalosa ka nepo haholoanyane,
hobane ho belaella ka ente, qetellong... Kahoo ha WHO, e le

397
00:33:04,079 --> 00:33:13,101
litsebi le e le Mokhatlo oa Lefatše oa Bophelo, oona o nang le
linaha tse batlang li le ngata kaofela e le litho, e fana ka

398
00:33:13,101 --> 00:33:20,069
polelo e sa hlakang joalo mme e phatlalatsa hore
batho ba nang le maikutlo ke tšokelo, joale ke

399
00:33:20,069 --> 00:33:24,750
tlameha ho botsa hore na hantle-ntle ho boleloang ka seo.

400
00:33:24,750 --> 00:33:31,786
Kahoo ka botsa: Na ho belaella ka ente ho boetse
ho bolela ho belaella lik'hamphani tsa meriana tse

401
00:33:31,786 --> 00:33:38,144
ileng tsa tlameha ho lefa litefiso tsa libilione?

402
00:33:38,144 --> 00:33:45,952
Pelaelo ka ente ho ba boholong ba e
amohelang ka potlako liente tse ncha?

403
00:33:45,952 --> 00:33:54,080
Pelaelo ka ente ho ba boholong ba sa netefatse ka ho
lekana polokeho ea meriana kamora hore e amoheloe?

404
00:33:54,080 --> 00:34:01,723
Ho belaella liente ho ba boholong ba sa lekanyeng ka nepo katleho
ea liente tse ncha, empa leha ho le joalo ba tiisa katleho e

405
00:34:01,723 --> 00:34:06,130
phahameng ka datha e fokolang le ka litlolo tsa melao ea tlaleho?

406
00:34:06,130 --> 00:34:08,630
Ke tla e kgutsufatsa.

407
00:34:08,630 --> 00:34:11,630
Ke se ke boleletswe ka metsotso e meraro.

408
00:34:11,630 --> 00:34:15,530
Chat-GPT e araba potso e 'ngoe le e
'ngoe ea ka ea pelaelo mabapi le ente:

409
00:34:15,530 --> 00:34:19,030
E, seo se bolela ho belaella ka ente.

410
00:34:19,030 --> 00:34:28,181
Mme re pakile sena. Haholoholo mofutsong o ntlafaditsweng, oo
o ka o fumanang inthaneteng, ho ne ho hlakile ho tloha qalong

411
00:34:28,181 --> 00:34:33,030
ho balaodi bohle ba taolo hore sena se ne se ke ke sa sebetsa.

412
00:34:33,030 --> 00:34:34,110
Ena ke teko.

413
00:34:34,110 --> 00:34:41,230
Ha o na taolo hodima hore na ho hlahisoa eng hantle
'meleng, ka bongata bo bokae, boleng bo joang, le ka nako e kae.

414
00:34:41,230 --> 00:34:42,850
Re ne re tseba tsohle tseo ho tloha qalong.

415
00:34:42,850 --> 00:34:44,930
Leha ho le jwalo, ho ile ha dumellwa.

416
00:34:44,930 --> 00:34:49,690
Mme ke o kopa ka mosa hore bonyane o bale kakaretso.

417
00:34:49,690 --> 00:34:53,870
Ee, mme hobaneng seo se hlokomeleha hakaalo?

418
00:34:53,870 --> 00:34:59,730
Ho bohlokoa hobane mona re bua ka lintho tse lekoa.

419
00:34:59,730 --> 00:35:02,990
Mme ke entse, ha se feela hore ha ho maiteko a ileng a etswa.

420
00:35:02,990 --> 00:35:09,090
Ho na le dintlha tse ding tse tharo kapa tse nne tse
etsang hore ena e be mokgwa wa teko e phahameng haholo.

421
00:35:09,090 --> 00:35:12,290
Ka Sejeremane, ba ile ba re ba ne ba se na
mohopolo oa hore na sephetho sa ho qetela se tla ba eng.

422
00:35:12,290 --> 00:35:20,016
Mme jwalo ka setjhaba, jwalo ka setjhaba ho tloha Ntweng ya
Bobedi ya Lefatshe, re ne re dumela hore ha re ka ke ra dumella

423
00:35:20,016 --> 00:35:27,617
sena ho etsahala hape. Mme ke ka lebaka leo re ileng ra theha
Molao wa Nuremberg mme ra kenya molaong le Tumellano ena ya

424
00:35:27,617 --> 00:35:33,710
Matjhaba ya Ditokelo tsa Botho le tsa Sepolotiki,
Karolo ya 7, e sebetsang maemong ohle, esita le

425
00:35:33,710 --> 00:35:37,770
maemong a tsietsi, ha ho ka ba le tsietsi ya setjhaba.

426
00:35:37,770 --> 00:35:45,926
Le hore molao ona o tlamang wa tshireletso kgahlanong le ho nka
karolo, ho nka karolo ka qobello ditekong, o

427
00:35:45,926 --> 00:35:53,110
ile wa tlolwa ka dimilione tsa makgetlo hobane
batho ba ne ba fuwa tlhahisoleseding ya bohata.

428
00:35:53,110 --> 00:35:56,800
Ba ile ba thetswa mme ba hatellwa.

429
00:35:56,800 --> 00:36:07,968
7. Hobane dikarolo tsa WHO di kgethwa ka boikgethelo
(mohlala, ditekanyetso tsa sewa sa lefatshe le teko ya PCR).

430
00:36:07,968 --> 00:36:15,270
Switzerland e amohetse ditlhahiso tsa WHO ntle
le ho di hlahloba. Seo se lokela ho bolelwa.

431
00:36:15,270 --> 00:36:21,470
Sena ke sa bohlokoa hobane ha re
batle hore sena se etsahale hape.

432
00:36:24,930 --> 00:36:31,310
Ho ile ha kenngwa tshebetsong mehato e neng e sa
pakwa ka saense, e se nang thuso kapa e bile e kotsi.

433
00:36:31,310 --> 00:36:37,710
Mme ke bolela hore, bakeng sa dintho tsena kaofela – ho
apara dimaske ka qobello, dikwalo – ha ho na bopaki ba saense.

434
00:36:37,710 --> 00:36:45,710
Ho fapana le hoo, tlhahlobo ea PCR ha e loketse
tšebeliso ea bongaka. E molemo feela bakeng sa lik'hamphani.

435
00:36:45,710 --> 00:36:53,761
Re ne re na le tekanyo ena ea PCR, eo ho neng ho tsebahala ka
eona ho tloha qalong – ke hopola puisano e tummeng ea sehlopha sa

436
00:36:53,761 --> 00:37:01,559
litsebi e neng e tšoaretsoe Aarau ka la 14 Phato, ha Moprofesa
Marcel Tanner, setho sa sehlopha sa mosebetsi sa COVID-19 sa

437
00:37:01,559 --> 00:37:09,103
Lekhotla la Federale le mopresidente oa Academy of Sciences,
a araba ka ho hlaka potso e tsoang ho Samuel Eckert, a re,

438
00:37:09,103 --> 00:37:12,990
sheba, tlhahlobo ea PCR ha e fane ka tlhahlobo ea bongaka.

439
00:37:12,990 --> 00:37:17,610
Ntlha ke eo, kahoo ha ho nepe ho re tlhahlobo
e fanang ka sephetho se setle e paka bokulo.

440
00:37:17,610 --> 00:37:18,590
Ba tseba tsohle.

441
00:37:18,590 --> 00:37:25,242
Mme hore na tsamaiso ena kaofela e ne e le ya boikgethelo bo
bokae, le hore na e ne e le bothoto bo

442
00:37:25,242 --> 00:37:32,323
fetisisang, ho ile ha bontshwa ho bohle lenaneong la
rona la dipuisano la ARENA ka la 7 Pherekgong 2022.

443
00:37:32,323 --> 00:37:37,512
Ignazio Cassis, eo ka nako eo e neng e le Mopresidente oa Kopano
ea Switzerland le ngaka ka mosebetsi, o itse hore mang

444
00:37:37,512 --> 00:37:42,710
kapa mang ea shoang kotsing ea koloi 'me liteko tsa hae li
bontša hore o na le coronavirus, ke lefu la coronavirus.

445
00:37:42,710 --> 00:37:45,750
Eaba moqolotsi oa puo o khefutsa mme a kopa tlhaloso.

446
00:37:45,750 --> 00:37:52,310
Mme e, Cassis o ile a re, e, ho lokile, ke
sona seo WHO e se entseng ka karohano ea eona.

447
00:37:52,310 --> 00:37:57,418
Mme sena sohle ha e le hantle se ne se
sisintswwe ke WHO; ha se a ka sa hlaha feela, ho

448
00:37:57,418 --> 00:38:01,184
kenyeletswa le karohano ya diketsahalo tsa COVID-19.

449
00:38:01,184 --> 00:38:03,910
Ntlha e latelang.

450
00:38:05,950 --> 00:38:12,610
Boralitaba ba tlaleha khafetsa ka mafu a
coronavirus kapa, ho hobe le ho feta, mafu a Covid.

451
00:38:12,610 --> 00:38:18,197
Leha ho le jwalo, ho na le video e tsebahalang haholo ya
mookamedi wa rona wa RKI, Wieler. Ka hare ho yona, o bolela

452
00:38:18,197 --> 00:38:24,490
hore re bala motho e mong le e mong ya hlokahetseng ka tlhahlobo
e faneng ka sephetho se positive e le lefu la coronavirus.

453
00:38:24,490 --> 00:38:30,368
Teko e atlehileng e kanna eaba e
entsoe libeke kapa likhoeli tse fetileng.

454
00:38:30,368 --> 00:38:36,107
Ka mantsoe a mang, haeba motho a fumanoa a na le
kokoana-hloko hobane a na le sefuba, o tla fola, hangata kamora

455
00:38:36,107 --> 00:38:39,744
beke, kapa kamora matsatsi a supileng haeba a nka meriana.

456
00:38:39,744 --> 00:38:49,984
Mme dikgwedi tse tharo hamorao, o thula sefate ka sethuthuthu
sa hae. Ebe re ba le lefu le leng la coronavirus dipalopalong.

457
00:38:49,984 --> 00:38:57,090
Seo ke se buileng se tiiswa ke ntlha ya hore tsena – ke
kgetha ho di bitsa mafu a PCR, e leng lentswe le sa sekameng.

458
00:38:57,090 --> 00:39:00,690
Che, ha e le hantle ha e na lehlakore.

459
00:39:00,690 --> 00:39:04,750
Kahoo ba shoele mme diphuputso tsa bona
tsa PCR di bontsha hore ba na le tshwaetso.

460
00:39:04,750 --> 00:39:09,070
Ke phetho. Ke sona feela seo re se tsebang. Ho ne
ho batla ho se ke ha etswa diphuputso tsa ditopo.

461
00:39:09,070 --> 00:39:16,925
Mme ke yona eo, pehelo e sa hlakang hantle e ho fetolweng e
sisintsweng Molaong wa Mafu a Phatlalang, e tla

462
00:39:16,925 --> 00:39:24,290
dumella Lekgotla la Federale ho laela ditheo tsohle ho
hlahloba metsi a ditshila bakeng sa dikokwanahloko.

463
00:39:24,290 --> 00:39:30,190
E leng, ka ho sebedisa mokgwa wa ho latellanya dijini.

464
00:39:30,190 --> 00:39:40,487
Kahoo, o batla o theohela boemong ba li-atomo ebe o leka ho
sebelisa tlhahlobo ea PCR metsing a litšila, hape e le ho bala

465
00:39:40,487 --> 00:39:48,590
matšoao a sa hlakang, ho iqapela bopaki ba
litšokelo, boo ho latela bona Lekhotla la Federale le

466
00:39:48,590 --> 00:39:54,370
lokelang ho lumelloa ho phatlalatsa boemo ba tšohanyetso.

467
00:39:54,370 --> 00:39:57,070
Seo ke ho iketsetsa lintho feela ka molao-motheo.

468
00:39:57,070 --> 00:40:02,110
Mme seo se etsa hore ke thothomele ke le 'muelli oa
molao, hobane ka kakaretso ke hloile ho se be le molao.

469
00:40:02,110 --> 00:40:05,490
mme ka sebele eseng e le motheo wa molao wa tshohanyetso.

470
00:40:05,490 --> 00:40:06,590
Seo ha sea lokela ho etsahala.

471
00:40:06,590 --> 00:40:11,470
Ebe ho na le lenane lena le tummeng la Lefu
X. Ha e le hantle, ke khakanyo e molemohali.

472
00:40:11,470 --> 00:40:15,470
Kahoo, ho nahanoa hore na ke
kokwanahloko efe e ka hlaselang ka mor'a moo.

473
00:40:15,470 --> 00:40:20,486
Lihlahisoa tsa seoa li se li ntse li fumaneha ho
ipapisitsoe le kokwanahloko ena. Liente li fanoa

474
00:40:20,486 --> 00:40:23,410
tlas'a sehlooho sa Lenane la Tšebeliso ea Tšohanyetso.

475
00:40:23,410 --> 00:40:27,903
Mme dinaha tsohle di lokela ho theha ditumello tsa tshohanyetso.

476
00:40:27,903 --> 00:40:33,890
Litumello tsa tšohanyetso, bahlomphehi,
ha li so fanoe ka molao ho fihlela joale.

477
00:40:33,890 --> 00:40:40,748
Re ne re ntse re na le mekoallo e itseng e tlase ka ho fetisisa
linaheng tsohle tsa rona tsa Europe le Switzerland. Empa tlas'a

478
00:40:40,748 --> 00:40:47,066
sehlooho sa "tumello ea tšohanyetso" – e teng United States –
sohle se hlokahalang ke hore bolaoli bo tšoanelehang bo

479
00:40:47,066 --> 00:40:53,664
phatlalatse tšohanyetso, 'me ka mor'a moo ha ho sa
hlokahala lipatlisiso tse ling mabapi le katleho kapa polokeho.

480
00:40:53,664 --> 00:40:55,750
Ha ho letho ho hang, hobane ke tsietsi.

481
00:40:55,750 --> 00:40:57,910
Ke kamoo sesole se nahanang kateng ka taba eo.

482
00:40:57,910 --> 00:41:05,920
Ka bokhutšoanyane, ona ke potoloho e kholo ea moruo e
teng ka boikemelo, ntle le maemo afe kapa afe a tšohanyetso.

483
00:41:05,920 --> 00:41:13,230
Empa ngaka ea ka e kile ea mpolella hore o ka tseba phapang
lipakeng tsa sefuba le letšoaane feela ka ho etsa tlhahlobo.

484
00:41:13,230 --> 00:41:15,790
Matšoao a lula a tšoana.

485
00:41:15,790 --> 00:41:22,710
Ba baholo har'a lona ba ntse ba hopola papatso ena:
Raider e fetoha Twix, ha ho letho le leng le fetohang.

486
00:41:22,710 --> 00:41:32,650
Ka hona, motho a ka boela a toloka phetoho ho tloha ho influenza
ho ea ho coronavirus, 'me joale ho khutlela ho influenza.

487
00:41:32,650 --> 00:41:37,184
Ho ne ho se letho leo le neng le ka bonoa. Ha
ho seoa, ha ho boemo ba tšohanyetso, letho.

488
00:41:37,184 --> 00:41:42,990
Empa hoo e ne e le feela ka lebaka la
mehato, na ha ho jwalo? Pherekano ya thibelo.

489
00:41:42,990 --> 00:41:52,488
Empa ha re ka sheba litlaleho tsa WHO, eseng lipalo tseo tse
makatsang tsa mohlala tse tsoang London, empa lipalo tsa 'nete.

490
00:41:52,488 --> 00:41:59,092
Ebe ba re, ha ho lekanyetsoa nako eohle ea seoa sena se
belaelloang ho tloha ka 2020 ho isa 2022, palo ea mafu a

491
00:41:59,092 --> 00:42:03,130
feteletseng naheng ea Sweden e ne e le tlase ho feta ea Jeremane.

492
00:42:03,130 --> 00:42:11,330
Naheng ea Sweden, likereke le mabenkele ha
lia ka tsa koaloa le ka letsatsi le le leng.

493
00:42:11,330 --> 00:42:17,248
Re bile le likhoeli tse robeli kaofela tsa ho koaloa ha naha
Jeremane, moo maemo a neng a le mabe ho feta naheng ea lona.

494
00:42:17,248 --> 00:42:20,810
Likhoeli tse peli tsa pele, ebe hape
likhoeli tse ling tse tšeletseng hamorao.

495
00:42:20,810 --> 00:42:26,630
Re bile re ne re na le litaelo tsa ho se tsoe kantle
bakeng sa banyalani ka lebaka la taolo ea tšoaetso.

496
00:42:26,630 --> 00:42:33,010
Ba ne ba lumelletsoe ho ipopa hammoho betheng bosiu,
empa ba ne ba sa lumelloa ho tsoela kantle hammoho.

497
00:42:33,010 --> 00:42:36,490
Ak'u nahane feela.

498
00:42:36,490 --> 00:42:44,528
Ntlha ena ea bohlano e paka ka ho phetheha hore e
ne e se ka lebaka la mehato e meholo, ke hore, ho

499
00:42:44,528 --> 00:42:48,910
feteletsa molao, empa ho ne ho na le mabaka a mang.

500
00:42:48,910 --> 00:42:56,490
Mme nka o bolella feela hore re sebetsana le botlokotsebe bo
hlophisehileng, mme bo bile teng ka lilemo tse makgolo le dikete.

501
00:42:56,490 --> 00:43:03,430
Re sebetsana feela le batho, mme kajeno ke tla
boela ke bolele mabitso le ho supa difahleho.

502
00:43:10,490 --> 00:43:22,329
Sehlooho sa seboka sena sa WHO, ehlile, ke tumellano ea seoa, 'me
ke rata ho sebelisa metsotso ena e 20 ho bua ka sehlooho sena ka

503
00:43:22,329 --> 00:43:31,436
botlalo, hobane nnete ke hore ho kentsoe karolo e ncha
tumellanong ena e ncha ea bophelo bo botle ea

504
00:43:31,436 --> 00:43:40,670
WHO, e leng tumellano ena ea seoa, eo e-so
phatlalatsoe ka bophara kapa ho amoheloa ke ba bang.

505
00:43:40,670 --> 00:43:49,568
Mme eo ke karolo ya bohlokwa haholo, hobane WHO e
lokisetsa lefatshe lohle bakeng sa bokhukhuni ba dibaktheria.

506
00:43:49,568 --> 00:43:56,192
Ke ka lebaka leo o lokelang ho hopola khutsufatso AMR.

507
00:43:56,192 --> 00:44:00,830
AMR e emetse khanyetso ea likokoana-hloko.

508
00:44:00,830 --> 00:44:08,930
Kahoo, mona ha re sebetsane le potso ea hore na re sebetsana le
bafani ba molemo, empa re sebetsana le mokhatlo oa baetsalibe.

509
00:44:08,930 --> 00:44:09,790
Seo se pakiloe.

510
00:44:09,790 --> 00:44:14,730
Mme ke lona phapang e kgolo ha ho bapiswa le tse ding tse ngata.

511
00:44:14,730 --> 00:44:25,060
Ho na le karolo tumellanong ea WHO tlas'a Karolo ea 4, eo hona
joale e leng le tlas'a serapa sa 3h. Mme ho na le ntho e

512
00:44:25,060 --> 00:44:30,990
kentsoeng moo e bonahalang e se na bohlokoa ha u qala ho e sheba.

513
00:44:30,990 --> 00:44:36,510
Sena se ama AMR, e leng khanyetso ea
lik'hemik'hale tse bolaeang likokoana-hloko.

514
00:44:36,510 --> 00:44:45,614
Ka bokgutshwanyane, e bolela hore dinaha tsohle tse
saenneng lefatsheng ka bophara, ke hore, hoo e ka bang dinaha

515
00:44:45,614 --> 00:44:50,872
kaofela, di tlameha ho itokisetsa ho nka mehato ya ho itwanela.

516
00:44:50,872 --> 00:45:00,649
Sena se bolela hore haeba ho ka ba le tšabo e atileng mabapi le
libaktheria, joalo ka ha ho bile kateng ka livaerase, ba tla re

517
00:45:00,649 --> 00:45:11,545
joale ba hloka moralo oa ho koalla bohle, mohlala, e le hore ba
ka rekota khoutu ea bona ea lefutso. Le tse ling tse ngata-ngata.

518
00:45:11,545 --> 00:45:21,050
8. Hobane WHO ha e so etse kapa ho laela tlhahlobo e
ikahlolang ea liketso tsa eona kamora seoa sa COVID-19.

519
00:45:21,050 --> 00:45:28,790
Mme re lokela ho ba hlokolosi hore re se ke ra holisa karohano
e teng pakeng tsa ba sa entoang le ba entoeng le ho feta.

520
00:45:33,790 --> 00:45:39,200
Ho seng jwalo, ha re na monyetla wa ho utlwisisana le tse
fetileng. Ho seng jwalo, ha re na ho etsa kgatelopele mmoho.

521
00:45:39,200 --> 00:45:43,570
Ke batla ho fa bahlaselwa ba bang ba
ente tshepo. Ke sona se nkgathatsang.

522
00:45:43,570 --> 00:45:48,000
Sepetlele se seng le se seng se
ntsheheditseng se nka sampole tsa tlhahlobo. Ke entse eng?

523
00:45:48,000 --> 00:45:50,850
Ke ne ke sa tsotelle letho, ka letsa tekesi –
ke ne ke sa khone ho kganna – ho ya sepetlele:

524
00:45:50,850 --> 00:45:51,950
Ke batla tlaleho ea ka ea bongaka ba mafu.

525
00:45:51,950 --> 00:45:52,643
Hoo ha ho kgonehe!

526
00:45:52,643 --> 00:45:55,950
E, hoa khoneha. Ho seng jwalo, ho tla ba le moferefere o moholo.

527
00:45:55,950 --> 00:45:57,790
Ke ho tswa dipetleleng tse fapaneng.

528
00:45:57,790 --> 00:45:59,570
Mme ka romella sena ho Moprofesa Burkhardt.

529
00:45:59,570 --> 00:46:04,821
Ke ile ka re, ka kopo, profesa ea ratehang,
sheba 'me u bone hore na kannete ha kea kula ka

530
00:46:04,821 --> 00:46:08,890
lebaka la Pfizer kapa hore qetellong ke nepile.

531
00:46:08,890 --> 00:46:11,890
Mme ya tla sephetho.

532
00:46:14,261 --> 00:46:20,430
Hore endothelium e shoele. Le hore sena se pakiloe.

533
00:46:20,430 --> 00:46:23,490
Mme ke dihlong tsa Jeremane, Switzerland le Yuropa kaofela;

534
00:46:23,490 --> 00:46:28,645
Hajoale ha ho na laboratori le ha e le e 'ngoe
e etsang tlhahlobo ea mafu bakeng sa batho ba

535
00:46:28,645 --> 00:46:31,808
lemetseng ka lebaka la ente kapa bakeng sa bafu.

536
00:46:31,808 --> 00:46:34,650
Setsebi sefe kapa sefe sa mafu se bonang
sena hona joale se lokela ho hlaja dihlong.

537
00:46:34,650 --> 00:46:37,630
Tlhahlobo ena e bonolo haholo ho e taka mebala.

538
00:46:37,630 --> 00:46:39,390
Empa ha ho na ea e etsang.

539
00:46:39,390 --> 00:46:46,960
Ha ho na motho ea sebete ho re, "Ho na le batho ba 200 ba shoeleng
sepetlele. Ke tla etsa lipatlisiso ka taba ena ebe ke re ba

540
00:46:46,960 --> 00:46:50,890
kula ka lebaka la Pfizer, e le hore qetellong batho ba ka qosa."

541
00:46:50,890 --> 00:46:52,130
Ha ho na ea iteta sebete ho etsa joalo.

542
00:46:52,130 --> 00:46:56,090
Mme ke re ho lona, ha ho hantle ha le ka kgutsa.

543
00:46:56,090 --> 00:46:59,570
Hobane ba khutsitseng ba na le molato. E mong le e mong wa bona.

544
00:46:59,570 --> 00:47:01,430
Ke fihletse eng ke le mong ho fihlela jwale?

545
00:47:01,430 --> 00:47:03,890
Ba bangata ba re ha a fihlella letho ho hang.

546
00:47:03,890 --> 00:47:11,520
Ke ea ho lingaka tse sa nkalolang pele ke phutholohile ka ho
feletseng, 'me ke tsamaea le: setifikeiti sa ka sa

547
00:47:11,520 --> 00:47:19,430
tšenyo ea ente, tlaleho ea ka ea pathology, litekanyo
tsa ka tsa spike tsa hajoale, le kalafo ea ka e thusang.

548
00:47:19,430 --> 00:47:21,570
Mme o ye ho dingaka, nahana ka yona.

549
00:47:21,570 --> 00:47:24,800
Na tšebetso ea hau kaofela ha e tletse ka tšenyo ea liente?

550
00:47:24,800 --> 00:47:27,806
Na o ka rata ho ba thusa? E kapa Che?

551
00:47:27,806 --> 00:47:36,870
Teko ea ho batla ho thibela lipuisano ka
coronavirus ha ntoa e qala Ukraine e hlotsoe.

552
00:47:43,136 --> 00:47:53,150
Jwale batho ba maemo a phahameng ba qala ho kgutlela
mananeong a dipuisano, mme ba bua ka ho amohela tse fetileng.

553
00:47:53,150 --> 00:48:01,450
Ho tsoa ho Komisi ea Lipatlisiso, e leng tlhahlobo-bocha
e sa tebang joalo ka ea etsoang ha ho nooa veine.

554
00:48:01,450 --> 00:48:05,630
Mme sekoaelo ha se batle ho kena.

555
00:48:05,630 --> 00:48:09,590
Ha ho makatse hore ebe sekoaelo ha se lekane.

556
00:48:09,590 --> 00:48:13,590
hobane tsohle tseo ba neng ba li etsa li ne li sa lumelloe.

557
00:48:13,590 --> 00:48:16,430
Keo ke fihla qetellong.

558
00:48:16,430 --> 00:48:22,750
Ke nahana hore taba ena kaofela e ka hlalosoa hantle ka
ho fetisisa e le ho hlanya ho tlisitsoeng ke letšoele.

559
00:48:22,750 --> 00:48:26,850
Lentswe 'mmuso wa bohatelli' le bonahala le fosahetse ho nna.

560
00:48:26,850 --> 00:48:33,024
Hobane pusong ea bohatelli, batho ba qobelloa
ho etsa lintho tseo ba sa batleng ho li etsa.

561
00:48:33,024 --> 00:48:37,470
Ha ho pusong ea bohatelli ba
feletseng, ba nka karolo ka boithaopo.

562
00:48:37,470 --> 00:48:43,136
Mme o lokela ho hlokomela hore baahi ba
bangata haholo ba nkile karolo ka boithaopo.

563
00:48:43,136 --> 00:48:47,250
Haholoholo Jeremane ka mokgwa wa yona wa bahlokomedi ba mekgutu.

564
00:48:47,250 --> 00:48:53,254
Mme ka ho etsa jwalo, boradipolotiki ha e le hantle ba fetotse
batho ba dimilione ho ba bathusi ba bona, mohlala, beng ba

565
00:48:53,254 --> 00:48:57,968
direschorente ba tlamehang ho hana baeti ba sa
entelwang le ba tshwanang le bona, le borakgwebo

566
00:48:57,968 --> 00:49:00,590
ba tlamehang ho beha leihlo basebetsi ba bona.

567
00:49:00,590 --> 00:49:09,632
Taba ea hore ha e le hantle ho na le limilione tsa bafani ba
thuso e etsa hore ho be thata haholo ho fihla qetellong ea taba.

568
00:49:09,632 --> 00:49:13,870
Makala a boahloli, a phatlalatso le a
thuto e phahameng a hlotsoe ka ho feletseng.

569
00:49:13,870 --> 00:49:17,510
Ke nahana hore bohle ba tla dumellana le seo hona jwale.

570
00:49:23,616 --> 00:49:28,890
Tlhahlobo-bocha ea 'nete ha e batlehe ho hang.

571
00:49:28,890 --> 00:49:35,242
Mme seo se bolela hore haeba Lekgotla la Federale, Paramente,
makgotla a dinyewe, di-canton le mecha ya phatlalatso ba hana

572
00:49:35,242 --> 00:49:41,850
ho sebetsana le taba ena ka katleho, jwale ntho e tshwanang le
seo re sa tswa se iponela e ka etsahala hape nako efe kapa efe.

573
00:49:41,850 --> 00:49:44,933
Ke ka lebaka leo re tlamehang ho ithuta lithuto pele.

574
00:49:44,933 --> 00:49:49,874
Ha rea lokela ho tsoela pele ka Molao o mocha oa
Mofets'e, litumellano tsa seoa kapa ho inehela ho EU.

575
00:49:49,874 --> 00:49:53,990
Ho e-na le hoo, re tlameha ho tobana le tse fetileng.

576
00:49:59,506 --> 00:50:04,878
Ho eketsa kgatello ya ho tlisa tlhahlobo ena e ntjha, ke
kgothaletsa ka matla, ruri ke le kgothatsa, hore le saene morero

577
00:50:04,878 --> 00:50:10,496
ona wa tlhahlobo e ntjha haeba ha le eso ho etse jwalo. Ka
kopo, leha ho le jwang, etsang bonnete ba hore le etsa jwalo.

578
00:50:10,496 --> 00:50:11,616
Kea leboha.

579
00:50:11,616 --> 00:50:17,330
Ho lokile, kahoo e le sephetho sa nakwana, seo
ke sa tswa se bua se akaretsitswe hape mona.

580
00:50:17,330 --> 00:50:23,870
Ntle le tlhahlobo, ha ho na dithuto. Dithuto tse
ithutweng. Mme ka sebele ha ho na dikonteraka tsa sewa.

581
00:50:23,870 --> 00:50:31,470
9. Hobane melao ea ts'ebetso ea semmuso ea WHO ha e lateloe.

582
00:50:31,470 --> 00:50:39,577
Hantle, ho na le ntlha e 'ngoe ea bohlokoa eo re lokelang ho e
hopola, e leng hore liphetoho tse joalo li ka vouteloa

583
00:50:39,577 --> 00:50:48,250
feela haeba mofuta oa ho qetela oa voutu o isitsoe ho Lekhotla
la Lefats'e la Bophelo bonyane likhoeli tse 'ne esale pele.

584
00:50:48,250 --> 00:50:53,326
Kahoo hoo e ne e tla ba bakeng sa kgetho qetellong ya Motsheanong,
mme mofuta wa ho qetela o ne o tla ba qetellong ya Phuptjane.

585
00:50:53,326 --> 00:50:59,410
Tshwarelo, bofelong ba Pherekhong 2024. Empa seo ha se fumanehe.

586
00:50:59,410 --> 00:51:02,550
Re mamela feela, re buisana, re buisana, re buisana.

587
00:51:02,550 --> 00:51:10,558
Kahoo, seo se bolela hore e ka ba khahlanong le melao ea bona,
joalo ka ha ho boletsoe Karolong ea 55(2) ea Melawana ea Bophelo

588
00:51:10,558 --> 00:51:16,484
bo Botle, hape e ka ba khahlanong le melao ea
bona ea ts'ebetso ea WHO haeba ba ne ba batla ho

589
00:51:16,484 --> 00:51:19,450
voutela eona hona joale qetellong ea Mots'eanong.

590
00:51:19,450 --> 00:51:29,740
Ka lebaka leo, Ngaka Silvia Behrendt le mokgatlo wa hae, Global
Health Responsibility Agency, ba ile ba ngolla Tedros,

591
00:51:29,740 --> 00:51:39,158
Mongodi-Kakaretso, lengolo le bulehileng, ba mo qosa ka
hantle ka sena mme ba bolela hore: Ke boikarabelo ba

592
00:51:39,158 --> 00:51:44,550
hao ho netefatsa hore ho latelwa melao ya tsamaiso ya WHO.

593
00:51:44,550 --> 00:51:52,325
Le ke ke la dumella hore diphetolo tsena di voutelwe kamora
dibeke tse mmalwa feela, ho se na motho kapa naha efe

594
00:51:52,325 --> 00:52:00,030
kapa efe e bileng le monyetla wa ho sekaseka ka
hare hore na diphetolo tsena di hlile di re bolella eng.

595
00:52:00,030 --> 00:52:04,310
10. Hobane ha e le hantle ke puso
ya kgoka ya tsa bophelo bo botle.

596
00:52:04,310 --> 00:52:13,673
WHO e ikamisitse matla a le mong a ho toloka, matla a
feteletseng le ho laola tlhahisoleseding ka boeona.

597
00:52:13,673 --> 00:52:17,536
WHO e batla tšusumetso e
kholoanyane. E batla boitlamo bo tlamang.

598
00:52:17,536 --> 00:52:20,490
Ho fihlela jwale, re ntse re fana ka keletso feela.

599
00:52:20,490 --> 00:52:23,750
Mme seo re se batlang hona jwale ka
ditumellano tsena ke matla a qobellang.

600
00:52:23,750 --> 00:52:28,736
Le ka tsela e fokolitsang boipuso ba rona.

601
00:52:28,736 --> 00:52:34,550
Hona jwale ho na le melawana ya
matjhaba e teng: melawana ya bophelo bo botle.

602
00:52:34,550 --> 00:52:39,690
Re tlameha ho e hana ka mafolofolo pele ho letsatsi le itseng.

603
00:52:39,690 --> 00:52:41,470
Kahoo re hloka ho nka khato.

604
00:52:41,470 --> 00:52:45,630
Ebe ho na le tumellano ya sewa. E lokela ho tekenwa.

605
00:52:45,630 --> 00:52:50,810
Mme re tlameha ho thibela hore sena se sa saenwe.
Mme seo se tla etsahala qetellong ya Motsheanong.

606
00:52:50,810 --> 00:52:59,670
Mme Lekgotla la Federale le leka ho tlohela Palamente kantle
ho taba ka ho se hlake le ka ho ferekanya. Mme le a qeaqea.

607
00:52:59,670 --> 00:53:04,610
Mme hape ho dula ho buuwa mashano
dikomiting. E leng ntho e seng nnete ho hang.

608
00:53:04,610 --> 00:53:10,610
Mme se bohlokwa ho rona ke hore tumellano e
tlameha ho bewa ka pele ho Paramente ruri.

609
00:53:10,610 --> 00:53:14,350
Hobane ke ka nako eo feela e tshwanelehang
bakeng sa referendum. Mme re ka vouta ka yona.

610
00:53:14,350 --> 00:53:16,830
Hoo ke habohlokwa haholo.

611
00:53:16,830 --> 00:53:22,350
Ka hona, ntshetsopele le thekiso ya
meriana di tla kopanngwa sebakeng se le seng.

612
00:53:22,350 --> 00:53:25,770
Sena se bolela hore WHO e kena
litumellanong le lik'hamphani tsa meriana.

613
00:53:25,770 --> 00:53:30,490
Ehlile, WHO e tla itšunela ka
botebo mekotleng ea eona 'me e ithuse.

614
00:53:30,490 --> 00:53:34,170
Ho etsoa liqeto mabapi le hore na nts'etsopele e tla etsahala
hokae le hore na ke lik'hamphani life tse tla nka karolo.

615
00:53:34,170 --> 00:53:37,150
Ditheko di laolwa le ho kentswa.

616
00:53:37,150 --> 00:53:41,344
Ha ho sa na motho ea nang le letho leo a ka
le buang, haholo-holo ba boholong ba mmuso.

617
00:53:41,344 --> 00:53:46,710
Mme kamohelo ya meento e kgothalletswa ka kakaretso.

618
00:53:46,710 --> 00:53:54,170
Le tlameha ho isa liente kampong selemo se seng le se
seng, ebe ehlile li felloa ke nako 'me li tlameha ho lahloa.

619
00:53:54,170 --> 00:53:56,576
Ebe tlhokahalo e tla boela e be teng hang-hang hape.

620
00:53:56,576 --> 00:54:01,770
Kahoo ho tshwana le mochini o tsamayang ka
ho sa feleng bakeng sa indasteri ya meriana.

621
00:54:01,770 --> 00:54:03,630
E na le molemo bakeng sa indasteri ea meriana.

622
00:54:03,630 --> 00:54:10,223
Ha e le hantle, ha se mokgatlo o phahametseng dinaha,
empa ke feela mokgatlo wa matjhaba wa mmuso, mme ka

623
00:54:10,223 --> 00:54:13,920
hodima tsohle, ha o na monyepoli wa tlhahisoleseding.

624
00:54:13,920 --> 00:54:23,080
Leha ho le jwalo, o elellwe sena sohle mme, hodima moo, o tlameha
ho hlompha ditokelo tsa motheo mme, jwalo ka ha ke tlameha ho

625
00:54:23,080 --> 00:54:28,130
hatella kgafetsa, o tlameha ho hlahloba diketso tsa hae kgafetsa.

626
00:54:28,130 --> 00:54:31,390
Tsena ke litlolo tsa molao tse
tebileng haholo, tseo a sa li entseng.

627
00:54:31,390 --> 00:54:33,390
Ha e lokela ho baka kotsi le ka mohla.

628
00:54:33,390 --> 00:54:41,448
Ka lilemo tse 'ne le halofo tse fetileng, o itlhaotse ka ho
feletseng ka ho pheta-pheta a hlahisa lintho tse

629
00:54:41,448 --> 00:54:49,120
kotsi e le tsona feela tharollo ntoeng eo ho
thoeng e khahlanong le tšokelo eo ho thoeng e le teng.

630
00:54:49,120 --> 00:54:52,130
Mme mona re fihla polelong ya sehlooho ya pele.

631
00:54:52,130 --> 00:55:03,310
WHO e tlameha ho hanelwa ho ba le semolao sefe kapa sefe
sa ho ikhapela matla kapa ho fuwa matla a eketsehileng.

632
00:55:03,310 --> 00:55:08,070
Ha ho so ka ho pakoa, empa ho hlokahala
hore ho be le qetello e feletseng mona.

633
00:55:08,070 --> 00:55:12,330
Ema! Tlhahlobo ea Kamorao ho Ketso ka puo ea sesole.

634
00:55:12,330 --> 00:55:21,766
Mme ke feela ha diphoso kaofela di se di lokisitswe re ka
buang ka ditumellano tse ntjha, mme ruri eseng pele ho moo.

635
00:55:21,766 --> 00:55:28,851
Ka hona seo re se etsang mona, ho isa bohōleng bo itseng, ke ho
hakanya feela, hobane re ka toloka feela litokiso tsena tse

636
00:55:28,851 --> 00:55:34,958
sisintsoeng le ho hlokomela hore, ho fihlela joale, sehlopha sa
lipuisano sa Switzerland ha se e-s'o ka se

637
00:55:34,958 --> 00:55:40,570
re, ha se e-s'o ka se bolela ka ho toba, hore,
ee, ha re rate litokiso tsena tse sisintsoeng.

638
00:55:40,570 --> 00:55:45,903
Ruri re batla ho sireletsa ditokelo tsa botho, re batla hore
molaotheo wa karohano ya dikgoka o elwe hloko, re batla

639
00:55:45,903 --> 00:55:51,160
karolo ena e makatsang ya ho se be le molao, matla ana
a feteletseng a Mokgatlo wa Lefatshe wa Bophelo (WHO),

640
00:55:51,160 --> 00:55:58,466
Re tlameha ho thibela sena ka bolaodi ba tlhokomelo kapa ba
taolo, mme ka hodima tsohle, ha re a lokela le ka mohla ho

641
00:55:58,466 --> 00:56:04,286
dumella WHO feela ho etsa qeto ya hore na ke
tlhahisoleseding efe lekaleng lohle la bophelo bo

642
00:56:04,286 --> 00:56:07,690
botle e nepahetseng le hore na ke efe e fosahetseng.

643
00:56:07,690 --> 00:56:12,490
Ha ke eso utlwe sena molomong wa
moahlodi ofe kapa ofe naheng ya Switzerland.

644
00:56:12,490 --> 00:56:15,950
Empa o ne o lokela ho bua jwalo, hobane ha o dumellane le yona.

645
00:56:15,950 --> 00:56:17,890
Ke ka lebaka leo re lokelang ho bua ka hona.

646
00:56:17,890 --> 00:56:21,000
Joale, dikahare ka kakaretso ke dife?

647
00:56:21,000 --> 00:56:27,200
Nka hlalosa feela kakaretso ka
bokgutshwane, empa e bua ka kgwebo e kgolo haholo.

648
00:56:27,200 --> 00:56:34,390
Hona ke ho thehoa ha indasteri ea nnete
ea seoa, 'me ho nahanoe ka hloko e kholo.

649
00:56:34,390 --> 00:56:37,270
Kahoo ha o ikala, o tla utlwisisa.

650
00:56:37,270 --> 00:56:44,355
E qala mona tlas'a sehlooho, ho boletsoe hore ntho e mpe ka ho
fetisisa e neng e ka re etsahalla tlas'a Covid e

651
00:56:44,355 --> 00:56:50,630
ne e le hore re sitoa ho fa motho e mong le e
mong tekanyo e tšoanang ea ente ka nako e le 'ngoe.

652
00:56:50,630 --> 00:56:55,310
Kabo e hlokang leeme, kabo e hlokang leeme ha e so sebetse.

653
00:56:55,310 --> 00:56:58,170
Lentswe equity le qapilwe bakeng sa morero ona.

654
00:56:58,170 --> 00:57:02,153
Tekatekano e lokela ho bolela kabo e hlokang leeme.

655
00:57:02,153 --> 00:57:06,438
Mme ka tlasa sena, batho ba ile ba re ho ne ho
le hobe haholo, ho ne ho le kotsi haholo,

656
00:57:06,438 --> 00:57:09,973
batho ba manganga a mangata ba ka be ba hlokahetse.

657
00:57:09,973 --> 00:57:16,813
Re tlameha ho fa WHO matla a ho etsa qeto
ya hore na ke dihlahiswa dife tse etswang.

658
00:57:16,813 --> 00:57:26,630
Kahoo re bua ka lintho tsa liente, tse thehiloeng ho mRNA, lintho
tsa tlhahlobo, le mofuta ofe kapa ofe oa lihlahisoa tsa seoa.

659
00:57:26,630 --> 00:57:29,970
WHO e lokela ho dumellwa ho etsa qeto ka sena sohle.

660
00:57:29,970 --> 00:57:35,654
Ha ke qala ho batlisisa ka Mokhoa oa Bophelo bo le Bong, ke ile
ka makala haholo ho fumana hore o qalile ka

661
00:57:35,654 --> 00:57:41,260
2004, ka ho toba kopanong e neng e
tšoaretsoe Univesithing ea Rockefeller, New York.

662
00:57:41,260 --> 00:57:46,290
Mme nka rata ho le balela kamoo ba
neng ba e hlalosa kateng mehleng eo.

663
00:57:46,290 --> 00:57:53,209
Bophelo bo le bong: Ho lemoha kamano pakeng tsa bophelo ba batho,
ba liphoofolo tsa malapeng le ba liphoofolo tse hlaha, hammoho le

664
00:57:53,209 --> 00:57:59,284
tšokelo eo mafu a e behang ho batho, phepong ea bona ea lijo le
moruong, le mefutafuta ea liphedi bakeng sa paballo

665
00:57:59,284 --> 00:58:05,070
ea tikoloho e phetseng hantle le litsamaiso tsa
tikoloho tse sebetsang hantle tseo bohle re li hlokang.

666
00:58:05,070 --> 00:58:11,192
Agenda 2030, joalokaha mohlomong le utloile, pele
e ne e tsejwa e le Agenda 21 kapa, ka mokgwa o

667
00:58:11,192 --> 00:58:14,570
motle haholo, Agenda ya Lekholo la bo21 la Dilemo.

668
00:58:14,570 --> 00:58:20,682
Sena ke hobane le sona se thehiloe mokhoeng oa One Health, leha
se sa bolele lentswe lena lipakane tsa sona tse 17 tsa

669
00:58:20,682 --> 00:58:26,846
nts'etsopele e tsitsitseng – jwalo ka ha mohlomong o se o ntse o
tseba – Lipakane tse 17 tsa Nts'etsopele e Tsitsitseng

670
00:58:26,846 --> 00:58:33,426
– empa hape ona ke karolo ya bohlokwa, mme e
boletswe ka tsela e sa tobang pakane ya boraro ya ajenda ena:

671
00:58:33,426 --> 00:58:39,808
Tiisa maphelo a phetseng hantle le ho
khothaletsa boiketlo ho bohle lilemong tsohle.

672
00:58:39,808 --> 00:58:45,735
Lipheo tse ling tse 16 li utloahala li khahleha feela joaloka
sepheo sa boraro, 'me re rekisetsoa toropo ea

673
00:58:45,735 --> 00:58:51,690
litoro ea lefatše le phethahetseng le letle ho feta
tekano hore e ka ba 'nete, 'me kannete ho joalo.

674
00:58:51,690 --> 00:58:55,936
Se bohlokoa ke hore rona batho re hlolloe ke mantsoe ana a matle.

675
00:58:55,936 --> 00:59:02,615
Hobane, mme jwale mamelang hantle, bonyane dipheo tse
14 ho tsena tse 17 tsa ntshetsopele e tsitsitseng di

676
00:59:02,615 --> 00:59:06,850
kenyeletsa ente kapa ho enta e le tharollo bothateng bona.

677
00:59:06,850 --> 00:59:10,920
Mme jwale ke tla le bontsha hore na ke mang ya re etsetsang seo.

678
00:59:10,920 --> 00:59:17,890
Ke seo Mokgatlo wa Matjhaba a Kopaneng, UN, o se
etsang. Ke ba bitsa "batho ba sa tsejweng ba sa kgethwang".

679
00:59:17,890 --> 00:59:22,096
Hobane batho bana ba sa kgethwang ba sa tsejweng ba re
hlohlelletsa letsatsi le letsatsi ka dipolelo tsa bona

680
00:59:22,096 --> 00:59:26,710
tse pheta-phetoang mabapi le molemo wa setjhaba kapa
molemo o moholo; o se ke wa iketsetsa, etsetsa setjhaba.

681
00:59:26,710 --> 00:59:31,250
Tsena ke mekgwa ya tshebedisano-mmoho eo bohle re e
utlwileng kgafetsa nakong ya sewa sa coronavirus.

682
00:59:31,250 --> 00:59:36,983
Mme ho nna, ntho e mano ka sena ke hore matšoele ha a
bonahale a ikemiselitse ho ananela hore ha ho na

683
00:59:36,983 --> 00:59:40,510
molemo o fetang le boleng bo phahameng ho feta tokoloho.

684
00:59:40,510 --> 00:59:43,153
Mme ke sona hantle se tlang ho nkelwa rona ka ho sa feleng.

685
00:59:43,153 --> 00:59:46,406
Ke ka lebaka leo ke le bolellang hona
joale hore ha ho na molemo o fetang tokoloho.

686
00:59:46,406 --> 00:59:49,570
Mme ke yona, ha e le hantle, qeto ya ka.

687
00:59:49,570 --> 00:59:55,720
Ha ho na molemo o phahameng ho feta, mme ka sebele ha ho na
molemo o akaretsang o thetsang, o ka lokafatsang Agenda

688
00:59:55,720 --> 01:00:02,490
2030, mokgwa wa One Health kapa lenaneo lefe kapa lefe le se
nang botho mme wa re qobella ho tela dithahasello tsa rona.

689
01:00:02,490 --> 01:00:06,830
Tokoloho ke molemo o moholo ka ho
fetisisa, mme e tlameha ho sireletsoa.

690
01:00:06,830 --> 01:00:15,584
Mme dikarabo tsa mathata ana kaofela, poloko e
bonahalang e hlahiswang ka sebopeho sa setifikeiti sa

691
01:00:15,584 --> 01:00:20,673
Covid, mohlala, di na le dintho tse ngata tse tshwanang.

692
01:00:20,673 --> 01:00:29,451
Hobane ba latela kahlolo e itseng, mme kahlolo ena ka kakaretso
ke: tokomane e eketsehileng ka lebitso la tšireletso, thibelo e

693
01:00:29,451 --> 01:00:38,437
eketsehileng ea litaba ka lebitso la ho loantša tlhahisoleseling
e fosahetseng, boitlamo bo eketsehileng ba sehlopha ka lebitso la

694
01:00:38,437 --> 01:00:46,109
bonngoe, ho itšetleha ho hoholoanyane pakeng tsa mmuso le
likhoebo ka lebitso la tšireletso ea phepelo, phano e

695
01:00:46,109 --> 01:00:54,196
eketsehileng ea meriana ka lebitso la bophelo bo botle, taolo e
eketsehileng ka lebitso la ts'ireletso ea tlelaemete,

696
01:00:54,196 --> 01:01:02,050
khokahano e eketsehileng pakeng tsa batho le
theknoloji ka lebitso la tsoelopele, ka lebitso la botsitso.

697
01:01:02,050 --> 01:01:10,414
Ha o ka nahana ka taba ena ka botlalo, tsohle tsena di ka
fihlellwa feela ka mekgwa ya taolo e pharalletseng, tlhokomelo e

698
01:01:10,414 --> 01:01:15,160
qaqileng, pokellong ya matla bohareng, le ho amoha batho thepa.

699
01:01:15,160 --> 01:01:22,862
Mme ha e a thehwa hodima ditlhoko tsa batho, empa e thehilwe
hodima mohopolo o sa tshwareheng wa lefatshe le

700
01:01:22,862 --> 01:01:31,230
phethahetseng moo ho busang bophelo bo botle ka botlalo,
tshireletso e feletseng le tlelaemete e phethahetseng.

701
01:01:31,230 --> 01:01:41,810
Mme sa bobedi, ke pono ya lefatshe le botho e leng ya boenjiniere
feela, e shebileng dintho tsa nama feela, moo ntho e nngwe

702
01:01:41,810 --> 01:01:48,250
le e nngwe e ka etswang ka thekenoloji e nkuwang e lakatseha.

703
01:01:48,250 --> 01:01:51,850
Mme se etsang hore sena se etsahale ke botho.

704
01:01:51,850 --> 01:01:57,740
Kamoo tumellano ena eohle ea seoa e sekameng
kateng ho ka bonahala ka poleloana e le 'ngoe feela.

705
01:01:57,740 --> 01:02:01,600
Melao ea machaba ea bophelo bo botle, le
eona, ho sekamela hakaalo, ho fosahetse hakaalo.

706
01:02:01,600 --> 01:02:06,830
Sena se ama kgothaletso e tlamang ka molao.
Babuelli ba molao ba kanna ba se ba utlwile ka sena.

707
01:02:06,830 --> 01:02:12,353
Hoo ho lokela ho sebetsa joang? Ke tlhahiso kapa
taelo? Ke tsona ka bobeli. Qetellong, ke taelo.

708
01:02:12,353 --> 01:02:15,866
Keletso e ke ke ya ba e tlamang ka molao.

709
01:02:15,866 --> 01:02:21,030
Mokgwa ona wa ho nahana o se nang kelello, ka polelo ena e le
nngwe feela – o ka re – o ka o lahla ka mokotleng wa matlakala.

710
01:02:21,030 --> 01:02:25,320
Mme ka mora moo ho tla puso ya kgatello ya tsa bophelo bo botle.

711
01:02:27,133 --> 01:02:32,934
Ka puso ea kheloho ea bophelo bo botle, ha e le hantle ke bolela
hore ka lehlakoreng le leng re bolelloa hore re lokela

712
01:02:32,934 --> 01:02:38,930
ho entoa, empa ka holim'a tsohle, ke seo re
lumelletsoeng ho se ja le seo re seng re sa lumelloe ho se ja.

713
01:02:38,930 --> 01:02:44,570
Mme mona ke bona kotsi e kgolo haholo e amanang le dijithale.

714
01:02:44,570 --> 01:02:51,930
Mecha ea phatlalatso ea sejoale-joale e
thehile monyetla oa taolo e feletseng holim'a baahi.

715
01:02:51,930 --> 01:02:59,542
Mme ke nahana hore haufinyane kapa hamorao,
mehato ena ya taolo e tla boela e lebise ho bewa

716
01:02:59,542 --> 01:03:03,808
ha dikotlo haeba batho ba sa ikobele melaoana.

717
01:03:03,808 --> 01:03:08,177
Ha re nke mohlala: mohlomong batho ba jang nama
ba tla tlameha ka tšohanyetso ho lefa litefello

718
01:03:08,177 --> 01:03:11,450
tse phahameng tsa inshorense ea bophelo bo botle.

719
01:03:11,450 --> 01:03:20,822
Ka bokgutshwanyane: Re hara ntshetsopele eo ho yona re
lahlehelwang ke bo-nna ba rona le boikemelo, mme re

720
01:03:20,822 --> 01:03:27,520
amohuwa ditokelo tsa rona tsa bohlokwa ka tsela ya nnete.

721
01:03:27,520 --> 01:03:36,966
11. Hobane WHO ha e laoloe ke bolaodi bope ba
tlhokomelo kapa tlhahlobo ya molaotheo ke makgotla a dinyewe.

722
01:03:36,966 --> 01:03:42,130
Sena sohle se lebisa ho haneng ho amohela tse fetileng.

723
01:03:42,130 --> 01:03:49,505
Mme ke ngotse mona seo ke se nkang e le foromo e bonolo ka ho
fetisisa, e sebedisitsweng kgahlanong le nna kgafetsa lekgotleng

724
01:03:49,505 --> 01:03:55,123
la ditsheko, empa e sebetsa hape le setjhabeng ka
kakaretso, eo ke e utlwang kgafetsa ho tswa ho

725
01:03:55,123 --> 01:03:59,113
basebetsimmoho le nna le metswalle yaka kaofela, ba reng ho nna:

726
01:03:59,113 --> 01:04:06,259
"Bona, dinakong tsa sewa, balaodi ba lokela ho fuwa matla a
maholo a ho iketsetsa diqeto. Mme ha feela balaodi

727
01:04:06,259 --> 01:04:13,152
ba latela ditataiso tsa WHO, ha re ka ke ra,
ebile ha re a lokela ho, belaella seo." Ntho e jwalo.

728
01:04:13,152 --> 01:04:21,744
E, mme ntlha ena ya qaleho e bontsha karolo ya bohlokwa haholo
eo WHO e e bapalang ha e phatlalatsa boemo ba tshohanyetso

729
01:04:21,744 --> 01:04:26,126
nakong ya sewa, jwalo ka ha e entse nakong e fetileng.

730
01:04:26,126 --> 01:04:31,002
Batho baa furalla, mme makgotla a dinyewe a
furalla mosebetsi wa ona wa molaotheo wa ho

731
01:04:31,002 --> 01:04:34,180
hlahloba, a tlohella WHO hore e etse kamoo e ratang.

732
01:04:34,180 --> 01:04:37,690
Ho ne ho se ho ntse ho le jwalo nakong e fetileng.

733
01:04:37,690 --> 01:04:42,750
E, mme ke lona lebaka le tobileng le entseng hore
mekgwa ena ya ho kenella e matla ka ho fetisisa e kileng ya

734
01:04:42,750 --> 01:04:45,813
bonwa e se ke ya sebetswa – esita le ho fihlela kajeno.

735
01:04:45,813 --> 01:04:55,590
12. Hobane WHO e tlameha ho nkuoa e le sesebelisoa sa baqapi ba
sebetsang lefatšeng ka bophara ba mmuso o bohareng oa lefatše.

736
01:04:55,590 --> 01:05:01,725
Kajeno, ho kopanngoa ha moruo oa lefatše
ho lateloe ke ho kopanngoa ha litekanyetso,

737
01:05:01,725 --> 01:05:06,610
mekhoa ea bophelo le mekhoa ea botsoalle.

738
01:05:06,610 --> 01:05:14,880
Hore na ke mang ea ruang molemo tsoelopeleng ena ke
potso ea bohlokoa, empa e ntseng e sa hlake hantle.

739
01:05:14,880 --> 01:05:24,166
Ka sebele, e 'ngoe ea matla a khannang taba ena ke Seboka sa
Lefatše sa Moruo se nang le Klaus, empa, ehlile, ho boetse ho na

740
01:05:24,166 --> 01:05:31,670
le mekhatlo e meng e fapaneng ka ho felletseng e
nang le sepheo sa ho theha seo ho thoeng ke 'muso oa

741
01:05:31,670 --> 01:05:37,330
kopano, kapa, motho a ka boela a re, 'muso oa lefatše.

742
01:05:39,790 --> 01:05:44,990
Mme qetellong, ba tla hloloa ke bongata bo boholo.

743
01:05:44,990 --> 01:05:47,590
Sehlotšoana sa khethehileng se tla hlola.

744
01:05:47,590 --> 01:05:55,993
Re ka boela ra re indasteri ea lichelete e
tla hlola, hore re hlakise haholoanyane.

745
01:05:55,993 --> 01:06:04,786
Sefuba sa Covid e bile teko e phethahetseng ea ho fumana
hore na batho ba tla amohela le ho tšehetsa ho qobelloa ha

746
01:06:04,786 --> 01:06:10,093
maikutlo le mehato lefatšeng ka bophara ho isa bohōleng bofe.

747
01:06:10,093 --> 01:06:13,850
Mme ka bomadimabe, ke tlameha ho phethela
hore teko ena ya tshebetsong e bile

748
01:06:13,850 --> 01:06:17,073
katleho e feletseng bakeng sa ba qalileng yona.

749
01:06:17,073 --> 01:06:23,231
Ho na le kotsi e kholo haholo ya hore bokamoso
ba rona bo tla tlamellwa le mmuso wa

750
01:06:23,231 --> 01:06:28,440
lefatshe ka bophara wa kgalemelo le bophelo bo botle.

751
01:06:28,440 --> 01:06:36,370
Litumellano tsa machaba, tse kang
tumellano ea WHO, li bula tsela bakeng sa sena.

752
01:06:36,370 --> 01:06:39,500
Jwale o tla botsa hore na "morero ona o patilweng" ke ofe.

753
01:06:39,500 --> 01:06:45,160
Morero o patilweng ke hore UN, e leng Mekgatlo e
Kopaneng ya Matjhaba, ke motheo, ke khubu ya Mmuso wa

754
01:06:45,160 --> 01:06:48,750
Lefatshe le le leng wa kamoso – mmuso wa lefatshe.

755
01:06:48,750 --> 01:06:51,250
Hobane e thehilwe hantle bakeng sa morero ona.

756
01:06:51,250 --> 01:06:54,330
Mohlomong ha o so utlwe ho bolelwa
ka tsela eo pele, empa ke nnete.

757
01:06:54,330 --> 01:06:55,426
Jwale re fihla ho WHO.

758
01:06:55,426 --> 01:06:59,050
WHO ke mokhatlo o ka tlas'a UN.

759
01:06:59,050 --> 01:07:03,813
Mme jwale e fetohile sesebediswa, sesebediswa
seo ka sona sepheo sena sa mmuso o le mong wa

760
01:07:03,813 --> 01:07:06,733
lefatshe se tla fihlellwa ka potlako e kgolo.

761
01:07:06,733 --> 01:07:11,922
Ke ka lebaka leo WHO e batlang ho ba le
matla a feletseng likarolong tsohle tsa

762
01:07:11,922 --> 01:07:15,620
maphelo a rona, eseng feela tsa bophelo bo botle.

763
01:07:15,620 --> 01:07:18,770
O batla ho laola ntho tsohle le bohle.

764
01:07:18,770 --> 01:07:23,501
Mme ka pono ya ka, ho na le lebaka le le
leng la sehlooho le etsang hore WHO e sebediswe

765
01:07:23,501 --> 01:07:27,080
hampe ho fihlella dipheo tsena tsa lenaneo.

766
01:07:27,080 --> 01:07:33,793
Kaha ke batho ba fokolang feela ba ntseng ba kgomarela mehopolo
le maikutlo a dipolotiki, polokeho le bophelo bo botle

767
01:07:33,793 --> 01:07:39,850
ke tsona feela mabaka a etsang hore ba dumelle
dithibelo tse pharaletseng hodima ditokelo tsa bona tsa motheo.

768
01:07:39,850 --> 01:07:42,850
Mme sewa sa coronavirus se fane ka bopaki ba sena.

769
01:07:42,850 --> 01:07:48,870
Mme ke maswabi haholo ho bolela sena, empa
sewa sa coronavirus e ne e le teko ya bohlale.

770
01:07:55,586 --> 01:07:59,470
E ne e le morero oa teko ho bona hore na
motho a ka fihla hole hakae. Ka bomalimabe, morero

771
01:07:59,470 --> 01:08:02,230
ona o ile oa sebetsa ka katleho e makatsang.

772
01:08:02,230 --> 01:08:03,173
Ntho e 'ngoe, e 'ngoe, e 'ngoe.

773
01:08:03,173 --> 01:08:09,713
Lenaneo le le leng, bophelo bo botle bo le bong, lenaneo le le
leng, mmuso o le mong oa lefatše, puso e le 'ngoe ea bohatelli.

774
01:08:09,713 --> 01:08:13,510
Ke kakaretso e kgutshwane. Ke tla
kgutlela hodima lenaneo lena hamorao.

775
01:08:13,510 --> 01:08:19,070
Empa haeba jwale o ipotsa: Hobaneng seo se felella ka
puso e le nngwe ya bohatelli, he, nahana feela ka EU.

776
01:08:19,070 --> 01:08:24,032
EU e se e le European Union, e se e le
mmuso o monyane oa lefatše, ha re ka rialo.

777
01:08:24,032 --> 01:08:29,572
Mme Palamente ya Yuropa e bopilwe ka ditho
tse kgethilweng ke baahi ba Dinaha tsena tsa

778
01:08:29,572 --> 01:08:32,790
Setho sa EU, empa tse se nang lentswe la ho bua.

779
01:08:32,790 --> 01:08:36,938
Mme Khomishene ya EU, e etsang qeto ka tsohle,
ha e a kgethwa ke mang kapa mang, empa e

780
01:08:36,938 --> 01:08:39,850
behilwe ke beng ba dipopi ka morao ho diketsahalo.

781
01:08:39,850 --> 01:08:44,943
Mme o se ke wa nahana le ka motsotsoana hore dintho di ka be
di fapane haeba re ne re na le mmuso o le mong wa lefatshe hona

782
01:08:44,943 --> 01:08:49,150
jwale, hore e ka be e le tsamaiso ya demokerasi. Le ka mohla!

783
01:08:49,150 --> 01:09:07,410
Haholo-holo, ho ho rona hore na bokamosong ba rona re tla
ba le puso e bohareng le bohatelli kapa tokoloho le boipuso.

784
01:09:07,410 --> 01:09:12,890
Ke mang hape ea ka hanyetsang mekhoa ea hajoale?

785
01:09:12,890 --> 01:09:21,803
Re tlameha ho iphumanela boitshireletso kgahlanong le puso ya
bo-ntate, mme jwaloka leje le akgeditsweng ka

786
01:09:21,803 --> 01:09:30,530
letšeng, re tlameha ho kgona ho susumetsa
batho ba bangata ka mehopolo le ditumelo tsa rona.

787
01:09:30,530 --> 01:09:35,844
Ka pono ea ka, kajeno ke ntlha ea phetoho ea
bohlokoa, 'me ke lumela hore ehlile ho setse

788
01:09:35,844 --> 01:09:39,648
metsotso e mehlano hore e be har'a mp'a bosiu.

789
01:09:39,648 --> 01:09:46,813
Na re batla ho phela re le makhoba, kapa re batla ho iphelela?

790
01:09:46,813 --> 01:09:52,256
Karabo ea potso ena e lokela ho hlaka haholo ho rona bohle.

791
01:09:52,256 --> 01:09:56,860
A re lwaneleng seo se etsang hore
bophelo ba rona bo be le boleng.

792
01:09:56,860 --> 01:09:58,450
Kea leboha ka tlhokomelo ea lona.

