WEBVTT

00:00.340 --> 00:05.720
Selekane sa WHO sa Mafu a Phatlaletseng
le Melawana e ntlafalitsoeng ea Machaba

00:05.720 --> 00:09.220
ea Bophelo bo Botle li tlameha ho emisoa!

00:09.220 --> 00:17.856
Ena e bile tumellano e feletseng kopanong ea WHO
e neng e tšoaretsoe Zurich ka la 20 Mmesa 2024.

00:17.856 --> 00:26.803
Libui tse tsebahalang lefatšeng ka bophara li
hlalositse tšusumetso e matla eo melaoana e mecha ea WHO e tla

00:26.803 --> 00:32.320
ba le eona bophelong bo botle le tokolohong ea ho bua.

00:32.320 --> 00:39.940
Tsena li tla hlahisoa ho dinaha tse 194 tseo e leng ditho hore di
di amohele Sebokeng sa bo 77 sa Lekgotla la

00:39.940 --> 00:48.736
Lefatshe la Bophelo, se tla tshwarelwa Geneva ho tloha ka
la 27 Motsheanong ho fihlela ka la 1 Phuptjane 2024.

00:48.736 --> 00:52.320
Sethulo sa tlhahisoleseding se qalilwe ke Urs Hans,

00:52.960 --> 00:57.380
Setho sa mehleng sa Lekgotla la Kantone ya
Zurich le Mopresidente wa Public Eye on Science.

00:57.380 --> 01:05.856
Public Eye on Science e etsa hore saense e bonahale
'me tsebo e fumanehe habonolo ho sechaba ka bophara.

01:05.856 --> 01:09.824
Joale shebella pokello ea lipuo tse fapaneng.

01:09.824 --> 01:16.109
Sepheo ke ho tiisa mabaka a leshome le metso e 'meli a hore na ke
hobane'ng ha selekane sa seoa sa lefats'e

01:16.109 --> 01:21.160
sa WHO le Melao e Nchafalitsoeng ea Machaba
ea Bophelo bo Botle li tlameha ho emisoa.

01:21.160 --> 01:30.540
Dinehelano tsa motho ka mong ka botlalo di ka
fumanwa tlasa dihokelo tse bontshitsweng ho ditshupiso.

01:30.540 --> 01:35.420
1. Hobane WHO e tlola ditokelo tsa motheo.

01:35.420 --> 01:40.480
Tlhompho bakeng sa seriti sa botho le
litokelo tsa botho e tlositsoe ke WHO.

01:40.480 --> 01:41.740
Ha baa lokela ho hlola ba le teng.

01:41.740 --> 01:47.743
Monna kapa mosali, mang kapa mang ya ntseng a na le
kutlwisiso e nyenyane feela ya hore na botho bo

01:47.743 --> 01:51.940
mabapi le eng, le tsa rona, a ke ke a dumellana le sena.

01:51.940 --> 02:00.069
Lentswe 'sewa' le ntse le sebediswa ho feta tekano: phetoho ya
tlelaemete, tahlehelo ya mefuta-futa ya diphedi, ntho tsohle

02:00.069 --> 02:08.080
di phahamisetswa boemong ba sewa e le hore qetellong WHO e
ka nka boipuso mme mebuso ya dinaha ka bonngwe e ka fediswa.

02:08.080 --> 02:10.380
Ba itefolla.

02:10.380 --> 02:21.160
2. Hobane WHO e tlola molao-motheo wa bohlokwa wa
demokerasi – tokoloho ya ho bua le tokoloho ya tlhahisoleseding.

02:21.160 --> 02:22.960
Mme ke le tlisetse mehlala e mmedi.

02:22.960 --> 02:25.260
Mohlala: Tahlehelo ea boipuso.

02:25.260 --> 02:31.740
– Ha e le hantle, ke eona taba ea kajeno, leha, joalokaha ke
boletse, ke tla bua ka theknoloji ea mRNA ka ho khetheha hamorao.

02:31.740 --> 02:37.482
Potso ke hore, haeba re lahleheloa ke boikemelo ba
rona – e, hoo ho etsahala ka phekolo ena ea liphatsa tsa

02:37.482 --> 02:40.940
lefutso, ehlile. U hlokomela hore ha ke e bitse ente.

02:40.940 --> 02:43.000
Hobaneng? Ke tla o bolella hanghang.

02:43.000 --> 02:49.760
Ha re lahleheloa ke boikemelo, re iphumana re le tsietsing e
kholo ka ho fetisisa ea boitsebiso ba rona; ha re sa le rona.

02:49.760 --> 02:51.300
Mme ho hlakile hore ke seo e leng sepheo.

02:51.300 --> 02:55.939
Sena se fihlelleha ka monahano o tataisoang, o iponahatsang ka
letsoalo, ho tsoha habonolo, litlhoko tse feteletseng,

02:55.939 --> 03:00.416
tšabo e matla, ho felloa ke matla, ho tepella
maikutlo, le lintho tse ling kaofela tseo re sa tsoa li utloa.

03:00.416 --> 03:05.760
Mme ntlheng ena ya ho qetela, haeba re lahlehelwa ke
boipuso – ke ka lebaka leo re tshwereng seboka sena kajeno.

03:05.760 --> 03:08.780
Naheng ea Switzerland, re na le puso ea sechaba ka kotloloho.

03:08.780 --> 03:14.640
Naheng ea rona, ke batho ba etsang qeto, eseng e mong.

03:14.640 --> 03:21.740
Mme pholisi ya bophelo bo botle ha e le hantle ke
boikarabelo ba di-canton, eseng ba mmuso wa kopanelo.

03:21.740 --> 03:30.120
Mme ho tloha ka Covid, mmuso wa kopanelo o ntse o iketsa eka
o ka kopanya dintho tsohle le ho laola ho feta le ho feta.

03:30.120 --> 03:34.760
Mme re tlameha ho kgutlisetsa lebili lena morao.

03:39.400 --> 03:49.980
Tumellano ea seoa e ka bolela hore, tabeng ea bophelo bo botle,
re tla amohuoa litokelo tsa rona tsa tokoloho le tsa demokrasi.

03:49.980 --> 03:51.160
Ke sona seo re se batlang.

03:51.160 --> 03:52.224
Ha ke nahane jwalo.

03:52.224 --> 04:00.660
Ke hore, qetellong, molao kapa tumellano ea
machaba li tla ama boemo ba rona ba molao hakae?

04:00.660 --> 04:08.480
Bokgoni ba mmuso ba ho nka kgato bo tla fokotswa hakae?

04:08.480 --> 04:14.195
Mme ho na le tshitiso e kae sebopehong se
akaretsang sa matla, jwalo ka ha se hlalositswe ke

04:14.195 --> 04:18.820
molaotheo wa rona, e leng moralo wa karohano ya matla?

04:18.820 --> 04:21.184
Kahoo, ha kenokeno ena e le boima le ho feta,

04:21.184 --> 04:22.720
Ha tokelo e le kholoanyane, ho ba le lentsoe.

04:22.720 --> 04:25.380
Mme re fumana sena dipehelong tse fapaneng.

04:25.380 --> 04:33.560
Karolo ea 164 e batla e pharalletse mona, e mpa e bolela
feela hore molao o lula o bolela hore batho ba lokela ho ba le

04:33.560 --> 04:38.120
lentsoe, bonyane ka har'a moralo oa referendamo ea boikhethelo.

04:38.120 --> 04:44.573
Potso ea bohlokoa ke hore: Na WHO e tla
khona ho behela meeli melao-motheo ea bohlokoa

04:44.573 --> 04:47.760
ea molao oa rona oa motheo nakong e tlang?

04:47.760 --> 04:51.140
Le mabaka ohle a hore ntho tsohle li ne
li tlameha ho etsahala ka potlako haholo.

04:51.140 --> 04:53.920
le hore ho ne ho na le tse ngata tseo motho a neng a sa li tsebe

04:53.920 --> 04:58.240
le hore ho ne ho se na boikgethelo
haese ho fetisa molao oa tšohanyetso,

04:58.240 --> 05:03.200
Nna ka bonna ke fumana sena se
senola haholo-holo, ka mabaka a mararo.

05:03.200 --> 05:12.248
Sa pele, di bontsha hore boholo bo boholo ba baetsi ba diqeto ba
ne ba sa ikemisetsa, kapa ba ntse ba sa ikemisetsa, ho

05:12.248 --> 05:20.710
etsa tlhahlobo e hlakileng ya dikotsi ha ho na le
tsietsi, ebe ba nka mehato e lebisitsweng ya tshireletso.

05:20.710 --> 05:27.721
Empa ho e-na le hoo, linakong tsa pelaelo kapa
tsietsi, ba itokisitse ho lahla melao-motheo ena eohle e

05:27.721 --> 05:32.512
metle ea molao oa motheo eo ba lokelang ho e emela.

05:32.512 --> 05:40.906
Sa bobedi, ke dumela hore sena se bontshitse hore baetsi ba diqeto
ba bangata haholo ha ba batle ho nka boikarabelo ho hang, empa

05:40.906 --> 05:46.420
ba thabela haholo ho fetisetsa boikarabelo nakong ya tsietsi.

05:46.420 --> 05:57.178
Mme sa boraro, ke dumela hore sena se bontshitse hore,
bonyane ho baetsi ba dingodiso ba bang, puso ya

05:57.178 --> 06:03.620
batho ka batho ke ntho e hlileng e jang mosebetsi o boima.

06:03.620 --> 06:08.580
Mme ka bonolo, tharollo ya mathata ana kaofela e se e fumaneha.

06:08.580 --> 06:15.252
Mme tharollo ke mekgatlo ya matjhaba e jwalo ka
WHO le makgotla a dinyewe a phahametseng dinaha a

06:15.252 --> 06:19.744
jwalo ka Lekgotla la Yuropa la Ditokelo tsa Botho.

06:19.744 --> 06:26.440
Haeba boradipolotiki ba naha ba sa batle ho
nka boikarabelo, bo tla nkuoa ho bona feela.

06:26.440 --> 06:30.968
Tumellano ena ea bophelo bo botle, Melaoana ena ea
Machaba ea Bophelo bo Botle, ha se ea lipolotiki

06:30.968 --> 06:33.560
feela, empa e bua ka ho hong ho fetang hoo haholo.

06:33.560 --> 06:36.120
Ke dumela hore hape ke sona se tshwanang ho bohle.

06:36.120 --> 06:38.540
Mosebetsi-'moho le 'na Marcus Riva o boletse sena.

06:38.540 --> 06:42.380
Re batla ho tsamaisa letsholo la profeshenale le moo.

06:42.380 --> 06:47.038
Ha re ka ke ra kgona ho kgolisa lehlakore le leng,
kapa ba neng ba nahana ka tsela e fapaneng ho fihlela

06:47.038 --> 06:49.680
jwale, ka ho dula re tsepamisitse maikutlo tabeng ya ente.

06:49.680 --> 06:51.320
Empa ho na le tse ngata tse kotsing.

06:51.320 --> 06:56.655
Ha e le hantle, e mabapi le boipuso, bolaoli bo
itellang, mme qetellong, ke motheo oa tokoloho

06:56.655 --> 06:59.540
ea motho ka mong le ea naha e kang Switzerland.

06:59.540 --> 07:04.320
Ke sona seo Tumellano ena ea Sefuba a Machaba e leng ka sona.

07:04.320 --> 07:05.560
Che, ha se ka ho ikarola.

07:05.560 --> 07:12.180
Ntlha ke hore re sala re ikemetse
mme re iketsetsa liqeto tsa rona.

07:12.180 --> 07:18.320
Hobane ka tumellano ena ea WHO, le ka tse
ling, ehlile ke taba ea bophelo le lefu.

07:18.320 --> 07:19.660
Ke boletse, eona.

07:19.660 --> 07:25.400
E mabapi le boipuso ba rona, e mabapi le boikemelo ba rona,
e mabapi le ho sireletsa litokelo tsa rona tsa demokrasi.

07:25.400 --> 07:26.240
Ke phetho.

07:26.240 --> 07:27.865
Ebe e nngwe le yona e etsa jwalo.

07:27.865 --> 07:33.592
Litumellanong tsena ka bobeli, o tla
bona lentsoe "infodemics" bohareng.

07:33.592 --> 07:38.952
Liphala tsa litaba tsa mafu ke mokhoa oa
bohlokoa oa taolo. Ke tlameha ho qetela.

07:38.952 --> 07:41.556
Mokgwa wa bohlokwa wa taolo bakeng sa WHO.

07:41.556 --> 07:46.161
Empa sheba, mokgatlo wa matjhaba o sa
etseng sena feela ditumellanong tsena, empa

07:46.161 --> 07:48.990
hape le ka hohle leqepheng la ona la lapeng,

07:48.990 --> 07:56.032
U ka batla WHO ebe u batla 'infodemic' ho Google,
hohle, e se e le taba e ka sehloohong hohle, e na le

07:56.032 --> 08:00.330
letšoao la eona, hore ke rona feela ba etsang qeto ka 'nete.

08:00.330 --> 08:06.300
Re dumelletswe ho bolela hore na ke dithethefatsi dife tse
sebetsang le ho bolela hore na tsietsi e tla nka nako e kae.

08:06.300 --> 08:07.840
Hoo ke ho iketsetsa feela.

08:07.840 --> 08:09.600
Ke Louis wa bo14.

08:09.600 --> 08:14.080
Eo ke puso e tiileng pele ho Phetohelo ea Fora.

08:14.080 --> 08:19.000
Sena ha se tsamaellane ho hang le molaotheo oa rona.

08:19.000 --> 08:23.940
O tla fumana sena dikonterakeng ka bobedi le leqepheng la lehae.

08:23.940 --> 08:32.672
Mme seo feela, molao ona o tiileng oa ho lumelloa ho hlalosa
'nete ka boeona le ho sebetsa kapa ho qala tlhophiso ea litaba,

08:32.672 --> 08:40.067
seo feela e se e le tlolo e kholo ea molao oa motheo
oo re o hlokang demokrasi e 'ngoe le e 'ngoe, e leng

08:40.067 --> 08:44.220
tokoloho ea maikutlo le tokoloho ea tlhahisoleseling.

08:44.220 --> 08:50.369
Mme ha o amoha batho tokoloho ya maikutlo le tokoloho ya
tlhahisoleseding, ha o sa na saense e lokolohileng, le

08:50.369 --> 08:54.280
tsamaiso ya toka e hlokang leeme, hape ha o na le demokerasi.

08:54.280 --> 08:57.700
Mme seo ha se lokela ho dumellwa ho etsahala le ka mohla.

08:57.700 --> 09:02.940
Ho na le pampiri ea WHO, ke e balile, ha kea e lora.

09:02.940 --> 09:11.224
Ka mantsoe a mang, tlhahisoleseding e fosahetseng, ke
hore, ba nahanang ka tsela e fapaneng, ka kelello le ka

09:11.224 --> 09:16.260
saense, ba lokela ho behellwa ka thoko le ho kgutsiswa.

09:16.260 --> 09:21.100
Re utloile sena haufinyane ho tsoa ho
Mofumahatsana von der Leyen, mabapi le EU.

09:21.100 --> 09:22.800
Taba e 'ngoe.

09:22.800 --> 09:26.820
Motho o lokela ho beha leihlo le ho theha ba boholong ba bacha.

09:26.820 --> 09:30.280
Ha ke utlwa hoo, ke ikutlwa hampe.

09:30.280 --> 09:35.460
Re hloka ho fokotsa palo ea balaoli, eseng ho e eketsa!

09:35.460 --> 09:41.132
Ho ya ka pono ya ka le ho latela seo ke se
hlokometseng, ke fumana hore mecha ya

09:41.132 --> 09:46.460
phatlalatso e bapala karolo e belaetsang moemong ona.

09:53.760 --> 10:00.540
Ka tsela e itseng, ke katoloso ea ntlo-kholo ea lefats'e.

10:00.540 --> 10:11.800
Kahoo, ke nahana hore mebuso ena ya bohatelli e batlang ho qobella
bohareng ke yona e hasang melaetsa lefatsheng ka bophara.

10:11.800 --> 10:25.180
Mme hape ba thehile maemo ao ho ona maikutlo a fapaneng,
kapa pono e fapaneng, di seng di sa buiswe phatlalatsa.

10:25.180 --> 10:33.028
Ruri re se re itemohetse sena: haeba ke sa lumellane ka
maikutlo ha ho tluoa tabeng ea coronavirus kapa ntoa ea

10:33.028 --> 10:37.664
Ukraine, ho se ho le thata hore nka bua joalo phatlalatsa.

10:37.664 --> 10:43.921
E ka ba hore ke motho ea dumelang mererong ya sephiri, kapa
ke motho wa lehlakore le letona le feteletseng, kapa ke

10:43.921 --> 10:47.360
motho ea tshehetsang Putin, kapa ha ke tsebe hore na ke eng.

10:47.360 --> 10:56.500
Mme demokerasing, boemo boo bo ke ke ba dumellwa ho tswela pele.

11:04.160 --> 11:12.840
Leha ho na le kotsi ea ho bitsoa baqapi ba
merero ea sephiri, ha rea lokela ho tepella maikutlo.

11:12.840 --> 11:14.620
Ha rea lokela ho tshoswa.

11:14.620 --> 11:23.200
Hape ke dumela hore ha re batho ba mehopolo ya merero ya
sephiri, empa ho ena le hoo re senotse morero wa sephiri.

11:23.200 --> 11:33.800
3. Hobane WHO e tlola molaotheo oa eona oa ho thusa batho
bohle ho fihlella boemo bo holimo-limo ba bophelo bo botle.

11:33.800 --> 11:39.019
Pele, re hloka ho nahana ka hore na matla a
Mokgatlo wa Lefatshe wa Bophelo ke afe. A hlalositswe ka

11:39.019 --> 11:41.920
ho hlaka haholo Karolong ya 1 ya molaotheo wa ona.

11:41.920 --> 11:49.380
Morero oa Mokhatlo oa Lefatše oa Bophelo ke ho thusa batho bohle
ho fihlella boemo bo holimo ka ho fetisisa ba bophelo bo botle.

11:49.380 --> 11:51.440
Haufinyane o tla tseba seo sena se sa kenyeletseng.

11:51.440 --> 11:57.011
Sena se qhelela ka thoko ho fana ka tlhahisoleseding e
fosahetseng ho batho, ho qobella batho hore ba

11:57.011 --> 12:00.580
sebelise ntho e itseng, le ho khothaletsa lintho tse chefo.

12:00.580 --> 12:02.200
Ka hona motho ha a lokela ho baka kotsi.

12:02.200 --> 12:04.540
Ke molao-motheo wa bohlokwahadi.

12:04.540 --> 12:10.060
Ke mokgatlo wa taolo le kgokahanyo
mme o sebetsa feela e le moeletsi.

12:10.060 --> 12:11.280
Ke moo ho qalang teng.

12:11.280 --> 12:20.608
Sena se bolela ho kgothalletsa tshireletso ya bophelo ba batho ho
ya ka tsebo e phahameng ka ho fetisisa le mekgwa e metle ka ho

12:20.608 --> 12:27.021
fetisisa e teng, ho nahanela diphuputso tse
ntjha, mme, kamora nako e telele ya tsietsi,

12:27.021 --> 12:30.560
ho etsa tlhahlobo e tebileng le boikakanyo.

12:30.560 --> 12:33.800
WHO e ne e lokela ho iketsetsa seo, empa ha ea ka ea etsa joalo.

12:33.800 --> 12:41.703
Empa joale o na le litekanyetso tsa bohlokoa tsa ho
lekanya, tse ka o thusang lipuisanong le ho o nolofalletsa ho

12:41.703 --> 12:46.080
re, emisa, pele ho tsohle, tlhahlobo e tlameha ho etsahala.

12:46.080 --> 12:49.700
Mme sa bobedi, melao ya WHO ka boyona e tlameha ho latelwa.

12:49.700 --> 12:56.384
Mme sa boraro, ho ya ka dipheo tsa yona, WHO
ha e a fuwa matla a ho baka kotsi ho hang.

12:56.384 --> 13:05.568
4. Hobane ditshisinyo tsa WHO e ne e le tlhahisoleseding ya
leshano le totobetseng e nang le ditlamorao tse bohloko haholo.

13:05.568 --> 13:09.220
Ke habohlokoa, mme ka bomadimabe ho
bohlokwa qalong, hore re hetlehe morao hanyane.

13:09.220 --> 13:19.500
Re tlameha ho hopola hore kgothaletso
ena ya meento ya mRNA ha e a hlaha feela.

13:19.500 --> 13:24.576
Sena ha se a ka sa raloa ke matona a
bophelo ka bo ona, empa se tsoa ho WHO.

13:24.576 --> 13:27.420
Tlhokomeliso e ne e utlwahala e le
ntho e ntle haholo – phekolo ya dijini.

13:27.420 --> 13:29.500
Ka tsela, jwale o se o ipoletse.

13:29.500 --> 13:33.540
Haeba re ne re e bitsitse ka nepo phekolo ea
liphatsa tsa lefutso, re ne re ke ke ra fumana leha e

13:33.540 --> 13:36.960
le motho a le mong ea ikemiselitseng ho e entoa.

13:36.960 --> 13:46.959
Lilemong tse fetileng, mokha o mong, o nang le 'mala o tšoanang
le oa joang, ke hana ho bolela hore na ke ofe, o ile oa lemosa

13:46.959 --> 13:52.000
khahlanong le ho ja poone e fetotsoeng liphatsa tsa lefutso.

13:52.000 --> 13:56.400
Bahlomphehi, boholo ba seo re se
jang bo ntšoa 'meleng ka tšilo ea lijo.

13:56.400 --> 14:01.971
Hona joale ke bona ba hoeletsang ka matla a
maholo hore phekolo ea liphatsa tsa lefutso e

14:01.971 --> 14:05.240
kenngoa feela mesifeng 'me e qetella e le maling.

14:05.240 --> 14:08.400
O kena ka lebenkeleng, o bona koloi e
pakiloe moo, mme koloi eo e ntle haholo.

14:08.400 --> 14:11.933
Ba re, "Ao, pente e entsoe hantle
hakaakang, 'me e tlameha e le lebelo haholo," ba re,

14:11.933 --> 14:13.760
"Tloo, mpha linotlolo, ke batla ho e leka."

14:13.760 --> 14:17.720
O kena, o potolosa senotlolo, 'me koloi ha e etse molumo.

14:17.720 --> 14:18.940
Mme morekisi o reng?

14:18.940 --> 14:20.860
Ke a tseba.

14:20.860 --> 14:23.800
Kea tseba hore ha e sebetse.

14:23.800 --> 14:29.140
Sheba pente eo e ntle, lebili la ho khanna le litulo.

14:29.140 --> 14:29.920
Joale e fetisetse.

14:29.920 --> 14:34.220
O ne o tseba hore phekolo ena ea
liphatsa tsa lefutso, ente ena, ha e sebetse.

14:34.220 --> 14:35.360
Mme wena o ka re bolella eng?

14:35.360 --> 14:38.480
Hantle, ha se maemo a mabe hakaalo.

14:38.480 --> 14:45.680
Mokento o tlameha ho sireletsa kgahlanong
le phetiso le kgahlanong le lefu. Qetello.

14:45.680 --> 14:48.560
Ka tsela, ena ke tlhaloso ea WHO.

14:48.560 --> 14:55.680
Jwalokaha re utlwile pejana ho tswa ho
borasaense, ente ha e thibele phetiso kapa qaleho ya lefu.

14:55.680 --> 14:59.000
Ka hona, ha se ente. Qetello.

14:59.000 --> 15:04.700
Puisano ea saense e ne e thibetsoe ka
mokhoa o hlophisehileng naheng ea Switzerland.

15:04.700 --> 15:09.000
Mang kapa mang ea neng a bua se
fapaneng o ne a qheleloa ka thoko.

15:09.000 --> 15:14.183
Mme ntho e mpe ka ho fetisisa ka taba ena kaofela ke
hore re ne re tseba hore ho na le mekgwa e meng ya

15:14.183 --> 15:16.340
phekolo e neng e le teng, ntle le se bitswang ente.

15:16.340 --> 15:22.560
Ba ile ba kgutsiswa, ba thibelwa kapa ba bewa ka thoko.

15:22.560 --> 15:30.314
Hape ho bohlokoa ho tseba hore Covid hangata, empa
eseng kamehla, ha e na kotsi, joalokaha re bona ho

15:30.314 --> 15:35.136
tswa ditlamoraong tsena, mme ke na le dipalopalo mona.

15:35.136 --> 15:43.340
Ho tloha ho 0 ho isa ho lilemo tse 70 0.095%
ho tloha ho 0 ho isa ho lilemo tse 16 0.00035%.

15:43.340 --> 15:51.148
Mme haholoholo sehlopheng sena sa dilemo, ke tlolo ya molao
ho sebedisa seo ho thoeng ke mekento moo sekgahla sa

15:51.148 --> 15:56.780
ditlamorao se phahameng ka makgetlo a 10 kapa a 100 ho feta seo.

15:56.780 --> 16:02.951
Seo re se tsebang hape, mme phuputso e ntjha e sa tswa
phatlalatswa ka sena, ke hore batho ba sa tswa

16:02.951 --> 16:10.720
entwa, bao ho thweng ke baentilweng, ba bile le
ditlamorao tse ngata haholo, mme ka hodima tsohle, le mafu.

16:10.720 --> 16:15.040
Karolo e kholo ea lipatlisiso tse amehang e qapiloe ka boomo.

16:15.040 --> 16:16.940
Mme seo ha se le secha.

16:16.940 --> 16:23.420
Ioannidis esale a nyatsa sena,
haholo-holo dipatlisisong tsa bongaka.

16:23.420 --> 16:29.960
Likarolo tse kholo tsa sechaba li ile tsa
hlaselwa ka bopaki bona ba 'nete e sa phethahalang.

16:29.960 --> 16:32.680
Mme o tlameha ho botsa, ke mang ya tlo re dumela, akere?

16:32.680 --> 16:37.580
Ba ka ba ba ntsha bahlodi ba Moputso wa
Nobel tshebetsong, ba ba nyenyefatsa.

16:37.580 --> 16:44.097
Ke bolela hore, Bhattacharya ea bobeli, eo e leng setsebi sa
bohlokoa haholo sa moruo oa bophelo bo botle Amerika, o ne a

16:44.097 --> 16:49.698
nyatsa haholo, empa lifaele tsa hae tsa Twitter li ne
li se li sa fumanehe; o ne a se a sa khone ho bona

16:49.698 --> 16:52.760
lingoloa tseo, joalokaha re ile ra hlokomela hamorao.

16:52.760 --> 16:58.000
O entsoe feela, a sa thibeloa, empa a batla a sa bonahale.

16:58.000 --> 17:06.468
Ka 2020, re bile le palo e tlase ka ho fetisisa
ea bakuli lipetlele, e leng se ileng sa ba

17:06.468 --> 17:11.940
seholo hoo lipetlele tse ngata li ileng tsa koaloa.

17:11.940 --> 17:20.894
Ho ile ha tlalehwa sekgahla se karolelano sa selemo le selemo sa
ho se tlatswe ha dibolong sa 13%. Nakong ya selemo,

17:20.894 --> 17:29.760
palo ena e ile ya nyoloha ho fihla ho 30%. Sepetlele se
setjha se boetse se hahilwe Berlin, ka mokete o moholo.

17:29.760 --> 17:31.740
Leha ho le jwalo, ha e a ka ya sebediswa.

17:31.740 --> 17:33.440
Ho ne ho se mohla ho bang le mokudi moo.

17:33.440 --> 17:35.460
Ho tloha ka nako eo e se e heletsoe.

17:35.460 --> 17:41.160
E jele limilione tse 50. Ke kamoo Berlin e leng kateng.

17:41.160 --> 17:47.760
Ka tsela, o ka fumana sena webosaeteng ea
Lekala la Federale la Bophelo bo Botle.

17:47.760 --> 17:55.443
Ho tloha qalong, Bundestag le Bundesrat li thehile
komiti eo ho thoeng ke ea litsebi, e neng e bopiloe

17:55.443 --> 17:59.580
ka bo-ramahlale ba khethiloeng ka letsoho ke tsona.

17:59.580 --> 18:05.593
Kahoo e seng feela batho ba nahanang ka merero ea sephiri
joalo ka Hockertz le Homburg, empa bohle – mookameli ka

18:05.593 --> 18:09.200
karete ea hae ea botho ea mokha oa SPD, 'muelli oa molao.

18:09.200 --> 18:15.360
Joale, komiti ena ea litsebi e boletse'ng kamora lilemo tse peli?

18:15.360 --> 18:21.256
Tlaleho e boetse e hokahane le Lekala la Federale la
Bophelo bo Botle, ka polelo ya sehlooho leqepheng la 70:

18:21.256 --> 18:29.248
Ha ho na kamano e bonahalang pakeng tsa
mehato le sekgahla sa diketsahalo. Aah, aah.

18:29.248 --> 18:31.680
Ntlha e latelang.

18:31.680 --> 18:43.582
Kamora hore baahi bohle ba entoe hang, habeli, le hararo, MEPs ba
sebete ba ile ba atleha ho fumana polelo ho tswa ho EMA, e leng

18:43.582 --> 18:55.296
Mokgatlo wa Meriana wa Yuropa, ya hore kalafo ena ya teko ya
mRNA ha e fane ka tshireletso kgahlanong le phetiso ya tshwaetso.

18:55.296 --> 19:02.397
Ho ne ho ngotsoe ka mongolo, e leng se ileng sa baka moferefere o
moholo mecheng ea rona ea litaba tsa sechaba ka

19:02.397 --> 19:08.950
nako eo, empa ke boletse joalo ho tloha qalong
hobane Pfizer ha e ea ka ea bolela joalo qalong.

19:08.950 --> 19:10.610
Ak'u nahane feela.

19:10.610 --> 19:22.570
Haeba u moetsi oa meriana, ka lebaka la papatso, ruri u tla re,
"Sheba, e na le tšireletso ea phetiso," leha ehlile e na le eona.

19:22.570 --> 19:24.430
Empa ha ba a ka ba bolela seo.

19:24.430 --> 19:29.490
Hape ho ne ho sa lekoa ho hang tshireletso
kgahlanong le phetiso ya yona phuputsong ya tumello.

19:29.490 --> 19:31.490
Ho ne ho se letho tumellong.

19:31.490 --> 19:42.710
E ne e le qapi feela ea lik'hamphani tsa papatso
le bo-ralipolotiki ho re, itšireletse le ba bang.

19:42.710 --> 19:47.528
Mme tshomo ena e iqapelleditsweng, re sa bue
ka leshano, e sebedisitswe e le motheo

19:47.528 --> 19:50.530
bakeng sa mefuta e fapaneng ya ente e qobellwang.

19:50.530 --> 19:53.710
Ho hobe haholo Jeremane ho feta naheng ea lona.

19:53.710 --> 19:58.630
Baithuti ba ne ba lelekwa univesithing
ya rona haeba ba ne ba sa batle ho entwa.

19:58.630 --> 20:04.648
Ho ne ho na le tlhokahalo e hlakileng ea ente bakeng sa
basebetsi bohle ba tsa bophelo bo botle, leha e ne e le

20:04.648 --> 20:07.750
hore ba sebetsa feela ofising ea meputso ea sepetlele.

20:07.750 --> 20:14.770
Mme ho fihlela kajeno, ente ena e tlamang ya masole
e ntse e le teng, ho sa fanoe lebaka lefe kapa lefe.

20:14.770 --> 20:17.530
Ha e kgolwehe.

20:17.530 --> 20:20.470
Empa ha o bala diprotokholo tsa RKI, di reng?

20:20.470 --> 20:28.320
Ka mohlala, ho bolelwa hore batho ba bangata
ba shwa ke mokgohlane ho feta ka coronavirus.

20:28.320 --> 20:33.450
Kotsi e kholo ka ho fetisisa ea coronavirus ke botsofali.

20:35.690 --> 20:40.670
Limmaske tsa FFP2 ha li na bopaki ba katleho.

20:40.670 --> 20:46.648
Mme ka nako e tshwanang, ba bolella lefatshe le
kantle hore re tobane le boemo ba tshohanyetso bo

20:46.648 --> 20:50.144
sa tshwaneng le bofe kapa bofe nalaneng ya botho.

20:50.144 --> 20:54.430
Ho lokela ho bolelwa hore sena, ehlile, se ne
se buuwa ka motlae; ka mohlala, kgothaletso e

20:54.430 --> 20:56.710
kgolo ka ho fetisisa ya ente e tswa mmusong.

20:56.710 --> 20:58.890
Ke ngotse pale e ka sehloohong ka yona bakeng sa Weltwoche.

20:58.890 --> 21:06.789
Ho boletsoe pejana hore EMA, Janine Small oa Pfizer, le moqapi e
moholo oa leano la ente la EU, Wolfgang Philipp,

21:06.789 --> 21:13.810
ba ile ba re lumella hore e ne e hlahisitsoe ka
tsela e fosahetseng ke boralipolotiki phatlalatsa.

21:13.810 --> 21:16.490
Mokento ona ha o na thuso; ha o o sireletse.

21:16.490 --> 21:18.830
Seo se ne se hlakile ho tloha qalong.

21:18.830 --> 21:23.510
Ka nako eo ka ema mme ka nna ka nahana, e, ena ke
ditaba tse tlisang phetoho e kgolo hore ba a dumela sena.

21:23.510 --> 21:30.690
Joale, ka likhoeli tse ngata, re ntse re utloa se
fapaneng, hore ente ke tharollo ea mathata 'ohle.

21:30.690 --> 21:32.770
Mme jwale ka tshohanyetso ba re,
tjhe, tjhe, ha ho a ka ha ba jwalo.

21:32.770 --> 21:34.070
Eo e ne e le motlae feela.

21:34.070 --> 21:35.210
Eaba ke ema.

21:35.210 --> 21:39.330
NZZ, Neue Zürcher Zeitung,
Tagesanzeiger, Blick, Swiss Radio and Television.

21:39.330 --> 21:41.430
Litaba tsena tse tlang pele li tla phatlalatsoa neng?

21:41.430 --> 21:43.230
Ha a ka a fihla.

21:43.230 --> 21:48.465
Mokhanselara wa rona wa Federale, Mokhanselara wa pele wa
Federale, eaba Mokhanselara wa Federale Berset, le yena

21:48.465 --> 21:53.210
o boletse hore ente e bolokehile, e a sireletsa, e
molemo, e boleng bo phahameng haholo, mme ha e na ditlamorao.

21:53.210 --> 21:57.530
Kaofela ha rona rea tseba hore na 'nete ke eng.

21:57.530 --> 22:02.790
E, ho ne ho e-na le litaba tse ling tse ngata tsa bohata
tse kang tsena tse tsoang mecheng ea phatlalatso ea mmuso.

22:02.790 --> 22:08.590
U ka nna wa boela wa hopola video ya Marc Walder eo ke e
phatlalalitseng inthaneteng ho Nebelspalter ka nako eo.

22:08.590 --> 22:14.170
Joaloka moqolotsi oa litaba, ke ne ke atisa ho botsoa,
"Joale boemo ke bofe? Na mecha ea litaba e laoloa kapa che?"

22:14.170 --> 22:16.150
Kamehla ke ne ke re, che, ha ke eso ka ke ba le boiphihlelo boo.

22:16.150 --> 22:20.030
Ke nahana hore baqolotsi ba litaba ba etsa
sena ka boithaopo, jwalo ka ha kaofela ba matha

22:20.030 --> 22:21.990
nqa e le nngwe, jwalo ka mehleng kapa dinku.

22:21.990 --> 22:25.451
Ba batla seo, mokgwa oo wa ho latela letlapa,
hobane se ba etsa hore ba ikutlwe ba

22:25.451 --> 22:27.790
phutholohile, ha ba hlahelle, ba phutholohile hantle.

22:27.790 --> 22:34.073
Empa ke tlameha ho bolela hore, videong ena ea Marc Walder, eo e
leng CEO oa Ringier Group le ea sebetsang machabeng, o boletse

22:34.073 --> 22:40.455
phatlalatsa, kapa hantle-ntle ka sephiring se senyenyane – ke 'na
ea e entseng phatlalatsa – videong eo a neng a laetse baqolotsi

22:40.455 --> 22:45.649
bohle ba litaba ba Ringier Group hore ba tšehetse
mmuso nakong ea seoa, leha a boletse hore tšehetso eo e

22:45.649 --> 22:48.710
lokela ho lula e le ka har'a sehlopha se senyenyane.

22:48.710 --> 22:53.410
Seo se bolela tsohle ka tšebelisano-'moho ea
mokhatlo ona oa mecha ea phatlalatso ea naha.

22:53.410 --> 23:02.750
5. Hobane WHO e khothalelitse
lintho tse chefo \(mekento ea mRNA\).

23:02.750 --> 23:09.430
Ha ke sa na sesole sa 'mele sa ho itšireletsa, ka ho
feletseng, 'me hape ke taba eo ea moeli oa mali le boko,

23:09.430 --> 23:16.330
Tsena kaofela ke tsa ka... Ena ke setifikeiti
sa ka sa tshenyo ya ente. Maqephe a mararo.

23:16.330 --> 23:18.710
Ke bolela hore, ke mang ea nang le
setifikeiti sa maqeba a ente sa maqephe a mararo?

23:18.710 --> 23:20.616
Tsena kaofela ke liqoso tse thathamisitsoeng moo.

23:20.616 --> 23:22.710
O tlameha ho nahana ka seo.

23:22.710 --> 23:25.550
Mme kajeno, ke motlotlo haholo ho ema mona.

23:25.550 --> 23:30.678
Ke bolela hore, ke nka dikapsule tse 200 ka letsatsi,
empa ho jwalo, mme ho molemo ho feta ho paqama betheng

23:30.678 --> 23:33.350
o kula o kgutsitse, hobane ha re na nako ya ho kgutsa.

23:33.350 --> 23:41.190
Lingaka li khutsitse, metsoalle e khutsitse, baahisani,
empa ka hodima bohle ke lingaka, mapolesa, le naha kaofela.

23:41.190 --> 23:42.250
Empa ha ke etse jwalo.

23:42.250 --> 23:46.108
Ha ke e-s'o ka ke ba tjena, ke tsoaletsoe ke le
tjena 'me ke tla shoa ke le tjena, ke

23:46.108 --> 23:48.970
phatlalatsa ka lentsoe le phahameng hore le liqhekalla!

23:48.970 --> 23:53.426
Ke tla kenella ka botebo tabeng ena bukeng
ea ka; selemong sena, ke tla qala ho ngola

23:53.426 --> 23:55.970
buka. Kalafo le eona e tla tšohloa ka botlalo.

23:55.970 --> 24:05.130
Empa ka hodima tsohle, ke tla hopola khalefo ea ka le linako
tsa ka tse nyonyehang sepetlele le likopano tsa ka le batho.

24:05.130 --> 24:10.116
Empa hape ho tloha ho ramotse ho ea ho ramotse, kapa
ntho e joalo, hang ha u se u fihlile moo, ke hobane'ng ha

24:10.116 --> 24:12.450
u thibela boipelaetso ba ka toropong ea ka e nyane mona?

24:12.450 --> 24:13.690
E, ha re hloke batho ba kang wena.

24:13.690 --> 24:17.450
U taba e ikhethang.

24:17.450 --> 24:20.096
Ha ke sa kgona ho mamela polelo eo.

24:20.096 --> 24:24.571
Kamora hore ke kopele thuso, bahlaselwa ba ente
ba 500,000 ba tswang Jeremane ba ile ba ikopanya

24:24.571 --> 24:27.710
le nna bekeng yona eo mme ba re, "Le nna ke kula."

24:27.710 --> 24:32.210
Ee, Monghadi Lauterbach, ho tloha
neng re se re se ketsahalo e ikemetseng?

24:32.210 --> 24:37.250
Ho tloha ho ba 10? Ho tloha ho ba 100? Ho tloha ho
milione e le 1? Re fetang limilione tse 10 mona Jeremane!

24:37.250 --> 24:45.950
Jwale ke rata ho araba potso ena ka ho toba. E tla ba
khoutu ya lefutso, bahlomphehi, e re rekisitsweng e le ente, e.

24:45.950 --> 24:50.270
Hoo ke polelwana e fosahetseng ka hohle kamoo e ka kgonehang.

24:50.270 --> 24:57.950
Khouto ea liphatsa tsa lefutso e kentsoa 'meleng
'me lisele li qobelloa ho hlahisa protheine e kotsi.

24:57.950 --> 25:00.910
Hoo ke peto, ke tlolo ya molao.

25:00.910 --> 25:08.477
Ena ke tlōlo ea molao eo batho ba e entseng ho ba bang, e
qetellang e etsa hore lisele tsa bona li hlahise

25:08.477 --> 25:16.224
chefo, 'me re sa tsoa bona ka ho hlaka kamoo chefo
ena e sebetsang kateng hantle thutong ea Katharina.

25:16.224 --> 25:23.190
Ke ka lebaka leo, ha ho tluwa puong, re
lokelang ho qala ho re ena ha se ente.

25:23.190 --> 25:24.710
Hobaneng le re rekiselitse sena e le ente?

25:24.710 --> 25:26.550
Mokento o na le semelo se setle.

25:26.550 --> 25:30.850
Mokento ke tšutlanyana feela, ebe o lokolohile hape.

25:30.850 --> 25:37.920
Ana ke mantsoe a qeteletseng a re
hohela ho tloha letsatsing la pele.

25:37.920 --> 25:41.790
Ba ile ba etelletsoa pele le ho thetsoa ka mantswe a bohata.

25:41.790 --> 25:46.037
E re ke akareletse hape. Sena se bohlokoa haholo. Lintho
tseo li neng li entiloe moo ha li fane ka tšireletso le

25:46.037 --> 25:48.350
hanyenyane khahlanong le tšoaetso e tsoang ho batho ba bang.

25:48.350 --> 25:49.760
Koloi ha e bulehe.

25:49.760 --> 25:53.303
Fredl Fesl o kile a bina ka bokgabane bo
boholo. Ba bangata ba lona le ntse le mo hopola.

25:53.303 --> 25:58.130
Eo e ne e le sebini sa Bavaria.
Koloi e sa tsamaeeng ha e na thuso.

25:58.130 --> 26:01.750
Mokento o sa sebetseng ke tlolo ea molao khahlanong le botho.

26:01.750 --> 26:04.970
Hobane batho bana ba tshwarwa ke Covid.

26:04.970 --> 26:11.950
Ha re na tšitiso letotong la tšoaetso, re na le
maemo a tebileng. Tsena ke lintlha tse tsoang UK.

26:11.950 --> 26:18.191
Seo se bolela hore ha se feela hore ha di sebetse ho hang.
Katleho ya tsona, bahlomphehi, ke tshenyo kelellong,

26:18.191 --> 26:22.176
tsamaisong ya methapo le tsamaisong ya boitshireletso ba mmele.

26:22.176 --> 26:23.790
Ke litsamaiso tse makro.

26:23.790 --> 26:29.170
Ha se sebete feela, ha se boko feela,
ha se liphio feela tse senyehileng.

26:29.170 --> 26:31.030
Ke litsamaiso tsena tse kholo.

26:31.030 --> 26:38.038
Mme ha re nahana hore ditsamaiso tsena tse kgolo di emela
tekatekano ka hara mmele ya rona – jwaloka mmele, kelello le

26:38.038 --> 26:41.970
moya – re a hlokomela hore ona ke tlhaselo ho rona ka kakaretso.

26:41.970 --> 26:49.730
Ha se tlhaselo ea liphio feela kapa ea pelo
feela. Leha re bua haholo ka mathata a pelo.

26:49.730 --> 26:57.184
Ke tlhaselo ho motho ka boeena. Ho tsamaiso ea
methapo, kelellong le tsamaisong ea boitšireletso ba 'mele.

26:57.184 --> 26:58.110
Ntlha ea ho qetela.

26:58.110 --> 27:01.850
Ho na le palo e e-s'o ka e e-ba teng ea litla-morao tsa ente.

27:01.850 --> 27:05.890
Re tseba sena ho tsoa Setsing sa Paul Ehrlich.

27:05.890 --> 27:11.150
Ho tlalehilwe makgetlo a mashome a mahlano a
sekete a tshenyo e matla mokgatlong ona feela.

27:11.150 --> 27:19.017
Ho latela lingoliloeng tsa bongaka, ho hakanngoa hore
tlaleho e tlase ka liperesente tse 90. Seo se ka

27:19.017 --> 27:24.010
bolela hore ho na le maemo a mahlomola a ka bang 500,000.

27:24.010 --> 27:30.902
Kahoo, e seng feela bofubelu bofe kapa bofe sebakeng sa ente,
empa sohle seo re se boneng likoranteng ho tloha ka nako eo, ke

27:30.902 --> 27:36.834
hore: basali ba bacha ba maemong a maoto a mabeli,
mosali ea ileng a tlosetsoa limithara tse tharo tsa mala a

27:36.834 --> 27:40.050
hae, mme moo kamano le ente e hlakileng ka ho feletseng.

27:40.050 --> 27:47.430
Leha ho le jwalo, mohlahisi o kanna a phonyoha ka
lebaka la melao ena e tshabehang ya boikarabelo.

27:47.430 --> 27:51.899
Joalokaha mohlomong o tseba, ho na le
lipalamente tse 17 Jeremane: tse 16 ke tsa linaha tsa

27:51.899 --> 27:54.330
feterale mme e le 'ngoe ke ea mmuso oa feterale.

27:54.330 --> 27:58.510
Ka hona, ho ka be ho bile le dikomiti tsa dipatlisiso tse 17.

27:58.510 --> 28:03.090
Leha ho le jwalo, ho bile le e le nngwe feela
naheng ya mmuso wa kopanelo ya Brandenburg.

28:03.090 --> 28:10.945
Sena ke hobane mokha feela o batlang
tlhaloso ke AfD, o neng o le bohanyetsing hohle ka

28:10.945 --> 28:14.690
nako eo mme wa e sutumelletsa hore e fetiswe.

28:14.690 --> 28:26.087
Motlatsi wa hlooho ya PEI o ile a botsisiswa moo mme a re, a
batla a lla: "Ha lenaneo la ente le qala mathoasong a 2021, re ne

28:26.087 --> 28:35.766
re imetswe ka ho feletseng, ho kenyeletsa le
ditlaleho tsa mafu. Re ile ra tlameha ho nka basebetsi ho tswa

28:35.766 --> 28:41.390
mafapheng a mang hore feela ba sebetsane le tsohle."

28:41.390 --> 28:47.138
Hobane se boletsoeng mona moleng oa borobeli ha se
supe feela palo e e-s'o ka e e-ba teng ea

28:47.138 --> 28:51.770
litla-morao tsa ente, empa hape le palo ka tekanyo ka 'ngoe.

28:51.770 --> 29:03.610
6. Hobane tumello ea liente tsa mRNA ke mokhoa oa
teko-teko, ho sa tsejoe hore na sephetho e tla ba sefe.

29:03.610 --> 29:07.610
Re tseba eng? Ha re hlile ha re tsebe letho.

29:07.610 --> 29:14.230
Mme ke ka lebaka leo tsheko kgahlanong le BioNTech
e lokileng, empa e sa fihlele hole ka ho lekana.

29:14.230 --> 29:20.870
Re tlameha hape ho qosa ba sebelisitseng le
matsoho le batho ba hlahisitseng lintho tseo.

29:20.870 --> 29:27.310
Naheng ea Switzerland, ke Swissmedic. Naheng ea
Europe, ke Mokhatlo oa Pele oa Meriana oa Europe.

29:27.310 --> 29:30.870
Bana ke bona hape ba nkileng karolo.

29:34.670 --> 29:37.670
Mme ha re tsebe hore na taba ena kaofela e tla amoheleha jwang.

29:37.670 --> 29:43.010
Ha re tsebe hore na qetellong e tla fetolwa
jwang, e abuwe, mme ka mora moo e ntšuwe jwang.

29:43.010 --> 29:48.659
Seo se bolela hore re na le sehlooho sa pharmacokinetics, e leng
mantswe a sebediswang ho hlalosa taba ena.

29:48.659 --> 29:54.510
Jwale, sethethefatsi se ananngwa jwang mmeleng?
Ha re tsebe letho ka theknoloji ena ya mRNA.

29:54.510 --> 29:57.930
Se sebe le ho feta, leha ho le joalo, ke hore
le rona ha re tsebe letho ka pharmacodynamics.

29:57.930 --> 29:59.530
Pharmacodynamics e bolelang?

29:59.530 --> 30:02.050
Ke hore, phello ea tekanyo.

30:02.050 --> 30:03.690
Mme ke mona moo ho qadileng ho ba monate haholo.

30:03.690 --> 30:09.231
Re ile ra ikopanya le Swissmedic mabapi le motho ea kotsing ka
lebaka la ente mona Switzerland, mme kamora ho ba

30:09.231 --> 30:14.450
hlalosetsa ka botlalo hore na theknoloji ea mRNA ke eng, ra
ba botsa hore na e bitsa bokae. Ba ne ba se na leseli.

30:14.450 --> 30:16.070
Ba ne ba hlile ba sa tsebe seo.

30:16.070 --> 30:20.590
Ba ne ba lumela hore mRNA e kentsoeng
batho e ne e le motsoako o sebetsang.

30:20.590 --> 30:23.016
Che, ke moralo.

30:23.016 --> 30:30.399
Empa ho nkile nako e telele, mme qetellong ra fihla ntlheng eo ra
reng: mRNA ke moralo mme protheine ea spike ke ntho

30:30.399 --> 30:37.430
eo qetellong e nang le phello e sebetsang, motsoako
o sebetsang oa meriana, jwalo ka ha o bitsoa hantle.

30:37.430 --> 30:43.965
Mme ya tla potso, Swissmedic e ratehang: Ho hlahiswa proteineng
ena ya spike e kae mmeleng, ke li-microgram tse kae tsa

30:43.965 --> 30:49.510
proteineng ya spike ka kilogram e le nngwe ya boima ba mmele?

30:49.510 --> 30:53.630
Ke sa na le imeile hae, e saennoeng ke Swissmedic.

30:53.630 --> 30:57.250
Ka bokgutshwane: ha re tsebe.

30:57.250 --> 30:59.130
Ha re tsebe tekanyo tabeng ena.

30:59.130 --> 31:04.930
Hape ha re tsebe hore na ke tšebelisano efe le
molekhule tse ling 'meleng e amehang ts'ebetsong ena kaofela.

31:04.930 --> 31:07.070
Ha re tsebe letho.

31:07.070 --> 31:12.433
Bomme le borre, ke bua sena pepeneneng le ka
botšepehi sethaleng, hape ke kopa hore lik'hamera

31:12.433 --> 31:16.450
le tsona li se nke: ena ke ketso ea botlokotsebe.

31:23.830 --> 31:26.070
Empa e tswela pele, ha e felle moo.

31:26.070 --> 31:33.299
Bahlomphehi, ke ne ke dumela hore taba yohle e ne e
le RNA feela. Ho fihlela McKernan, rasaense wa USA,

31:33.299 --> 31:36.690
a re bontsha phoso. Mme ra kgona ho netefatsa sena.

31:36.690 --> 31:44.134
Hase feela RNA e kentsoang batho motsoakong ona, ho boetse ho
kentsoa le DNA, e leng se re fang phello e

31:44.134 --> 31:50.970
tšoarellang nako e telele, e matla haholo ho
feta eo mRNA e neng e ka ba le eona e le 'ngoe.

31:50.970 --> 31:52.690
Ho kentsoe boikitlaetso bo boholo ho sena.

31:52.690 --> 31:56.770
Ha e le hantle, e, ha rea lokela ho bua feela ka
RNA, empa re lokela ho bua ka RNA e fetotsoeng.

31:56.770 --> 32:04.930
Uracil ena, e atisang ho ba ho eona, ke pseudo-uracil,
e qetellang e etsa hore RNA ena e tšoarelle haholo.

32:04.930 --> 32:10.542
Sena se bolela hore re na le RNA e tsitsitseng haholoanyane,
lintho tse ntseng li sebetsa nako e telele, e leng se etsang

32:10.542 --> 32:13.610
hore chefo ena e hlahisoe 'meleng ea rona nako e telele haholo.

32:13.610 --> 32:19.050
Mme o ka bona ho tloha motswarong ona o mofubedu hore taba
ena kaofela ke tlolo ya sele – sena se lokela ho emela sele.

32:19.050 --> 32:25.010
Mona, ho kenella tshebetsong ya mmele;
mona, ho kenngwa RNA, ha re ka rialo.

32:25.010 --> 32:28.270
Ena ke khubu ea sele, moo RNA e tloaelehileng ho ngoloa teng.

32:28.270 --> 32:34.110
Mme tlolong ena, mmele qetellong o iketsetsa chefo ya ona.

32:34.110 --> 32:40.450
Bahlomphehi banna le basali, ke lekgetlo la pele
nalaneng ya botho hore re itlhahisetsa chefo ya rona.

32:40.450 --> 32:42.470
Ho fihlela jwale, re bile ka hara chefo e tikolohong,

32:42.470 --> 32:46.112
Ho fihlela jwale, re bile ka hara chefo ka dijo le diaparo.

32:46.112 --> 32:53.216
Jwale, ka mokgwa ona, ka kenokeno ena
mona ka seleng, re kgona ho iketsetsa chefo.

32:53.216 --> 32:55.350
Ke ka lebaka leo ke ileng ka botsa dipotso tse ding.

32:55.350 --> 33:04.079
Ke ne ke batla ho tseba, ho e hlalosa ka nepo haholoanyane,
hobane ho belaella ka ente, qetellong... Kahoo ha WHO, e le

33:04.079 --> 33:13.101
litsebi le e le Mokhatlo oa Lefatše oa Bophelo, oona o nang le
linaha tse batlang li le ngata kaofela e le litho, e fana ka

33:13.101 --> 33:20.069
polelo e sa hlakang joalo mme e phatlalatsa hore
batho ba nang le maikutlo ke tšokelo, joale ke

33:20.069 --> 33:24.750
tlameha ho botsa hore na hantle-ntle ho boleloang ka seo.

33:24.750 --> 33:31.786
Kahoo ka botsa: Na ho belaella ka ente ho boetse
ho bolela ho belaella lik'hamphani tsa meriana tse

33:31.786 --> 33:38.144
ileng tsa tlameha ho lefa litefiso tsa libilione?

33:38.144 --> 33:45.952
Pelaelo ka ente ho ba boholong ba e
amohelang ka potlako liente tse ncha?

33:45.952 --> 33:54.080
Pelaelo ka ente ho ba boholong ba sa netefatse ka ho
lekana polokeho ea meriana kamora hore e amoheloe?

33:54.080 --> 34:01.723
Ho belaella liente ho ba boholong ba sa lekanyeng ka nepo katleho
ea liente tse ncha, empa leha ho le joalo ba tiisa katleho e

34:01.723 --> 34:06.130
phahameng ka datha e fokolang le ka litlolo tsa melao ea tlaleho?

34:06.130 --> 34:08.630
Ke tla e kgutsufatsa.

34:08.630 --> 34:11.630
Ke se ke boleletswe ka metsotso e meraro.

34:11.630 --> 34:15.530
Chat-GPT e araba potso e 'ngoe le e
'ngoe ea ka ea pelaelo mabapi le ente:

34:15.530 --> 34:19.030
E, seo se bolela ho belaella ka ente.

34:19.030 --> 34:28.181
Mme re pakile sena. Haholoholo mofutsong o ntlafaditsweng, oo
o ka o fumanang inthaneteng, ho ne ho hlakile ho tloha qalong

34:28.181 --> 34:33.030
ho balaodi bohle ba taolo hore sena se ne se ke ke sa sebetsa.

34:33.030 --> 34:34.110
Ena ke teko.

34:34.110 --> 34:41.230
Ha o na taolo hodima hore na ho hlahisoa eng hantle
'meleng, ka bongata bo bokae, boleng bo joang, le ka nako e kae.

34:41.230 --> 34:42.850
Re ne re tseba tsohle tseo ho tloha qalong.

34:42.850 --> 34:44.930
Leha ho le jwalo, ho ile ha dumellwa.

34:44.930 --> 34:49.690
Mme ke o kopa ka mosa hore bonyane o bale kakaretso.

34:49.690 --> 34:53.870
Ee, mme hobaneng seo se hlokomeleha hakaalo?

34:53.870 --> 34:59.730
Ho bohlokoa hobane mona re bua ka lintho tse lekoa.

34:59.730 --> 35:02.990
Mme ke entse, ha se feela hore ha ho maiteko a ileng a etswa.

35:02.990 --> 35:09.090
Ho na le dintlha tse ding tse tharo kapa tse nne tse
etsang hore ena e be mokgwa wa teko e phahameng haholo.

35:09.090 --> 35:12.290
Ka Sejeremane, ba ile ba re ba ne ba se na
mohopolo oa hore na sephetho sa ho qetela se tla ba eng.

35:12.290 --> 35:20.016
Mme jwalo ka setjhaba, jwalo ka setjhaba ho tloha Ntweng ya
Bobedi ya Lefatshe, re ne re dumela hore ha re ka ke ra dumella

35:20.016 --> 35:27.617
sena ho etsahala hape. Mme ke ka lebaka leo re ileng ra theha
Molao wa Nuremberg mme ra kenya molaong le Tumellano ena ya

35:27.617 --> 35:33.710
Matjhaba ya Ditokelo tsa Botho le tsa Sepolotiki,
Karolo ya 7, e sebetsang maemong ohle, esita le

35:33.710 --> 35:37.770
maemong a tsietsi, ha ho ka ba le tsietsi ya setjhaba.

35:37.770 --> 35:45.926
Le hore molao ona o tlamang wa tshireletso kgahlanong le ho nka
karolo, ho nka karolo ka qobello ditekong, o

35:45.926 --> 35:53.110
ile wa tlolwa ka dimilione tsa makgetlo hobane
batho ba ne ba fuwa tlhahisoleseding ya bohata.

35:53.110 --> 35:56.800
Ba ile ba thetswa mme ba hatellwa.

35:56.800 --> 36:07.968
7. Hobane dikarolo tsa WHO di kgethwa ka boikgethelo
(mohlala, ditekanyetso tsa sewa sa lefatshe le teko ya PCR).

36:07.968 --> 36:15.270
Switzerland e amohetse ditlhahiso tsa WHO ntle
le ho di hlahloba. Seo se lokela ho bolelwa.

36:15.270 --> 36:21.470
Sena ke sa bohlokoa hobane ha re
batle hore sena se etsahale hape.

36:24.930 --> 36:31.310
Ho ile ha kenngwa tshebetsong mehato e neng e sa
pakwa ka saense, e se nang thuso kapa e bile e kotsi.

36:31.310 --> 36:37.710
Mme ke bolela hore, bakeng sa dintho tsena kaofela – ho
apara dimaske ka qobello, dikwalo – ha ho na bopaki ba saense.

36:37.710 --> 36:45.710
Ho fapana le hoo, tlhahlobo ea PCR ha e loketse
tšebeliso ea bongaka. E molemo feela bakeng sa lik'hamphani.

36:45.710 --> 36:53.761
Re ne re na le tekanyo ena ea PCR, eo ho neng ho tsebahala ka
eona ho tloha qalong – ke hopola puisano e tummeng ea sehlopha sa

36:53.761 --> 37:01.559
litsebi e neng e tšoaretsoe Aarau ka la 14 Phato, ha Moprofesa
Marcel Tanner, setho sa sehlopha sa mosebetsi sa COVID-19 sa

37:01.559 --> 37:09.103
Lekhotla la Federale le mopresidente oa Academy of Sciences,
a araba ka ho hlaka potso e tsoang ho Samuel Eckert, a re,

37:09.103 --> 37:12.990
sheba, tlhahlobo ea PCR ha e fane ka tlhahlobo ea bongaka.

37:12.990 --> 37:17.610
Ntlha ke eo, kahoo ha ho nepe ho re tlhahlobo
e fanang ka sephetho se setle e paka bokulo.

37:17.610 --> 37:18.590
Ba tseba tsohle.

37:18.590 --> 37:25.242
Mme hore na tsamaiso ena kaofela e ne e le ya boikgethelo bo
bokae, le hore na e ne e le bothoto bo

37:25.242 --> 37:32.323
fetisisang, ho ile ha bontshwa ho bohle lenaneong la
rona la dipuisano la ARENA ka la 7 Pherekgong 2022.

37:32.323 --> 37:37.512
Ignazio Cassis, eo ka nako eo e neng e le Mopresidente oa Kopano
ea Switzerland le ngaka ka mosebetsi, o itse hore mang

37:37.512 --> 37:42.710
kapa mang ea shoang kotsing ea koloi 'me liteko tsa hae li
bontša hore o na le coronavirus, ke lefu la coronavirus.

37:42.710 --> 37:45.750
Eaba moqolotsi oa puo o khefutsa mme a kopa tlhaloso.

37:45.750 --> 37:52.310
Mme e, Cassis o ile a re, e, ho lokile, ke
sona seo WHO e se entseng ka karohano ea eona.

37:52.310 --> 37:57.418
Mme sena sohle ha e le hantle se ne se
sisintswwe ke WHO; ha se a ka sa hlaha feela, ho

37:57.418 --> 38:01.184
kenyeletswa le karohano ya diketsahalo tsa COVID-19.

38:01.184 --> 38:03.910
Ntlha e latelang.

38:05.950 --> 38:12.610
Boralitaba ba tlaleha khafetsa ka mafu a
coronavirus kapa, ho hobe le ho feta, mafu a Covid.

38:12.610 --> 38:18.197
Leha ho le jwalo, ho na le video e tsebahalang haholo ya
mookamedi wa rona wa RKI, Wieler. Ka hare ho yona, o bolela

38:18.197 --> 38:24.490
hore re bala motho e mong le e mong ya hlokahetseng ka tlhahlobo
e faneng ka sephetho se positive e le lefu la coronavirus.

38:24.490 --> 38:30.368
Teko e atlehileng e kanna eaba e
entsoe libeke kapa likhoeli tse fetileng.

38:30.368 --> 38:36.107
Ka mantsoe a mang, haeba motho a fumanoa a na le
kokoana-hloko hobane a na le sefuba, o tla fola, hangata kamora

38:36.107 --> 38:39.744
beke, kapa kamora matsatsi a supileng haeba a nka meriana.

38:39.744 --> 38:49.984
Mme dikgwedi tse tharo hamorao, o thula sefate ka sethuthuthu
sa hae. Ebe re ba le lefu le leng la coronavirus dipalopalong.

38:49.984 --> 38:57.090
Seo ke se buileng se tiiswa ke ntlha ya hore tsena – ke
kgetha ho di bitsa mafu a PCR, e leng lentswe le sa sekameng.

38:57.090 --> 39:00.690
Che, ha e le hantle ha e na lehlakore.

39:00.690 --> 39:04.750
Kahoo ba shoele mme diphuputso tsa bona
tsa PCR di bontsha hore ba na le tshwaetso.

39:04.750 --> 39:09.070
Ke phetho. Ke sona feela seo re se tsebang. Ho ne
ho batla ho se ke ha etswa diphuputso tsa ditopo.

39:09.070 --> 39:16.925
Mme ke yona eo, pehelo e sa hlakang hantle e ho fetolweng e
sisintsweng Molaong wa Mafu a Phatlalang, e tla

39:16.925 --> 39:24.290
dumella Lekgotla la Federale ho laela ditheo tsohle ho
hlahloba metsi a ditshila bakeng sa dikokwanahloko.

39:24.290 --> 39:30.190
E leng, ka ho sebedisa mokgwa wa ho latellanya dijini.

39:30.190 --> 39:40.487
Kahoo, o batla o theohela boemong ba li-atomo ebe o leka ho
sebelisa tlhahlobo ea PCR metsing a litšila, hape e le ho bala

39:40.487 --> 39:48.590
matšoao a sa hlakang, ho iqapela bopaki ba
litšokelo, boo ho latela bona Lekhotla la Federale le

39:48.590 --> 39:54.370
lokelang ho lumelloa ho phatlalatsa boemo ba tšohanyetso.

39:54.370 --> 39:57.070
Seo ke ho iketsetsa lintho feela ka molao-motheo.

39:57.070 --> 40:02.110
Mme seo se etsa hore ke thothomele ke le 'muelli oa
molao, hobane ka kakaretso ke hloile ho se be le molao.

40:02.110 --> 40:05.490
mme ka sebele eseng e le motheo wa molao wa tshohanyetso.

40:05.490 --> 40:06.590
Seo ha sea lokela ho etsahala.

40:06.590 --> 40:11.470
Ebe ho na le lenane lena le tummeng la Lefu
X. Ha e le hantle, ke khakanyo e molemohali.

40:11.470 --> 40:15.470
Kahoo, ho nahanoa hore na ke
kokwanahloko efe e ka hlaselang ka mor'a moo.

40:15.470 --> 40:20.486
Lihlahisoa tsa seoa li se li ntse li fumaneha ho
ipapisitsoe le kokwanahloko ena. Liente li fanoa

40:20.486 --> 40:23.410
tlas'a sehlooho sa Lenane la Tšebeliso ea Tšohanyetso.

40:23.410 --> 40:27.903
Mme dinaha tsohle di lokela ho theha ditumello tsa tshohanyetso.

40:27.903 --> 40:33.890
Litumello tsa tšohanyetso, bahlomphehi,
ha li so fanoe ka molao ho fihlela joale.

40:33.890 --> 40:40.748
Re ne re ntse re na le mekoallo e itseng e tlase ka ho fetisisa
linaheng tsohle tsa rona tsa Europe le Switzerland. Empa tlas'a

40:40.748 --> 40:47.066
sehlooho sa "tumello ea tšohanyetso" – e teng United States –
sohle se hlokahalang ke hore bolaoli bo tšoanelehang bo

40:47.066 --> 40:53.664
phatlalatse tšohanyetso, 'me ka mor'a moo ha ho sa
hlokahala lipatlisiso tse ling mabapi le katleho kapa polokeho.

40:53.664 --> 40:55.750
Ha ho letho ho hang, hobane ke tsietsi.

40:55.750 --> 40:57.910
Ke kamoo sesole se nahanang kateng ka taba eo.

40:57.910 --> 41:05.920
Ka bokhutšoanyane, ona ke potoloho e kholo ea moruo e
teng ka boikemelo, ntle le maemo afe kapa afe a tšohanyetso.

41:05.920 --> 41:13.230
Empa ngaka ea ka e kile ea mpolella hore o ka tseba phapang
lipakeng tsa sefuba le letšoaane feela ka ho etsa tlhahlobo.

41:13.230 --> 41:15.790
Matšoao a lula a tšoana.

41:15.790 --> 41:22.710
Ba baholo har'a lona ba ntse ba hopola papatso ena:
Raider e fetoha Twix, ha ho letho le leng le fetohang.

41:22.710 --> 41:32.650
Ka hona, motho a ka boela a toloka phetoho ho tloha ho influenza
ho ea ho coronavirus, 'me joale ho khutlela ho influenza.

41:32.650 --> 41:37.184
Ho ne ho se letho leo le neng le ka bonoa. Ha
ho seoa, ha ho boemo ba tšohanyetso, letho.

41:37.184 --> 41:42.990
Empa hoo e ne e le feela ka lebaka la
mehato, na ha ho jwalo? Pherekano ya thibelo.

41:42.990 --> 41:52.488
Empa ha re ka sheba litlaleho tsa WHO, eseng lipalo tseo tse
makatsang tsa mohlala tse tsoang London, empa lipalo tsa 'nete.

41:52.488 --> 41:59.092
Ebe ba re, ha ho lekanyetsoa nako eohle ea seoa sena se
belaelloang ho tloha ka 2020 ho isa 2022, palo ea mafu a

41:59.092 --> 42:03.130
feteletseng naheng ea Sweden e ne e le tlase ho feta ea Jeremane.

42:03.130 --> 42:11.330
Naheng ea Sweden, likereke le mabenkele ha
lia ka tsa koaloa le ka letsatsi le le leng.

42:11.330 --> 42:17.248
Re bile le likhoeli tse robeli kaofela tsa ho koaloa ha naha
Jeremane, moo maemo a neng a le mabe ho feta naheng ea lona.

42:17.248 --> 42:20.810
Likhoeli tse peli tsa pele, ebe hape
likhoeli tse ling tse tšeletseng hamorao.

42:20.810 --> 42:26.630
Re bile re ne re na le litaelo tsa ho se tsoe kantle
bakeng sa banyalani ka lebaka la taolo ea tšoaetso.

42:26.630 --> 42:33.010
Ba ne ba lumelletsoe ho ipopa hammoho betheng bosiu,
empa ba ne ba sa lumelloa ho tsoela kantle hammoho.

42:33.010 --> 42:36.490
Ak'u nahane feela.

42:36.490 --> 42:44.528
Ntlha ena ea bohlano e paka ka ho phetheha hore e
ne e se ka lebaka la mehato e meholo, ke hore, ho

42:44.528 --> 42:48.910
feteletsa molao, empa ho ne ho na le mabaka a mang.

42:48.910 --> 42:56.490
Mme nka o bolella feela hore re sebetsana le botlokotsebe bo
hlophisehileng, mme bo bile teng ka lilemo tse makgolo le dikete.

42:56.490 --> 43:03.430
Re sebetsana feela le batho, mme kajeno ke tla
boela ke bolele mabitso le ho supa difahleho.

43:10.490 --> 43:22.329
Sehlooho sa seboka sena sa WHO, ehlile, ke tumellano ea seoa, 'me
ke rata ho sebelisa metsotso ena e 20 ho bua ka sehlooho sena ka

43:22.329 --> 43:31.436
botlalo, hobane nnete ke hore ho kentsoe karolo e ncha
tumellanong ena e ncha ea bophelo bo botle ea

43:31.436 --> 43:40.670
WHO, e leng tumellano ena ea seoa, eo e-so
phatlalatsoe ka bophara kapa ho amoheloa ke ba bang.

43:40.670 --> 43:49.568
Mme eo ke karolo ya bohlokwa haholo, hobane WHO e
lokisetsa lefatshe lohle bakeng sa bokhukhuni ba dibaktheria.

43:49.568 --> 43:56.192
Ke ka lebaka leo o lokelang ho hopola khutsufatso AMR.

43:56.192 --> 44:00.830
AMR e emetse khanyetso ea likokoana-hloko.

44:00.830 --> 44:08.930
Kahoo, mona ha re sebetsane le potso ea hore na re sebetsana le
bafani ba molemo, empa re sebetsana le mokhatlo oa baetsalibe.

44:08.930 --> 44:09.790
Seo se pakiloe.

44:09.790 --> 44:14.730
Mme ke lona phapang e kgolo ha ho bapiswa le tse ding tse ngata.

44:14.730 --> 44:25.060
Ho na le karolo tumellanong ea WHO tlas'a Karolo ea 4, eo hona
joale e leng le tlas'a serapa sa 3h. Mme ho na le ntho e

44:25.060 --> 44:30.990
kentsoeng moo e bonahalang e se na bohlokoa ha u qala ho e sheba.

44:30.990 --> 44:36.510
Sena se ama AMR, e leng khanyetso ea
lik'hemik'hale tse bolaeang likokoana-hloko.

44:36.510 --> 44:45.614
Ka bokgutshwanyane, e bolela hore dinaha tsohle tse
saenneng lefatsheng ka bophara, ke hore, hoo e ka bang dinaha

44:45.614 --> 44:50.872
kaofela, di tlameha ho itokisetsa ho nka mehato ya ho itwanela.

44:50.872 --> 45:00.649
Sena se bolela hore haeba ho ka ba le tšabo e atileng mabapi le
libaktheria, joalo ka ha ho bile kateng ka livaerase, ba tla re

45:00.649 --> 45:11.545
joale ba hloka moralo oa ho koalla bohle, mohlala, e le hore ba
ka rekota khoutu ea bona ea lefutso. Le tse ling tse ngata-ngata.

45:11.545 --> 45:21.050
8. Hobane WHO ha e so etse kapa ho laela tlhahlobo e
ikahlolang ea liketso tsa eona kamora seoa sa COVID-19.

45:21.050 --> 45:28.790
Mme re lokela ho ba hlokolosi hore re se ke ra holisa karohano
e teng pakeng tsa ba sa entoang le ba entoeng le ho feta.

45:33.790 --> 45:39.200
Ho seng jwalo, ha re na monyetla wa ho utlwisisana le tse
fetileng. Ho seng jwalo, ha re na ho etsa kgatelopele mmoho.

45:39.200 --> 45:43.570
Ke batla ho fa bahlaselwa ba bang ba
ente tshepo. Ke sona se nkgathatsang.

45:43.570 --> 45:48.000
Sepetlele se seng le se seng se
ntsheheditseng se nka sampole tsa tlhahlobo. Ke entse eng?

45:48.000 --> 45:50.850
Ke ne ke sa tsotelle letho, ka letsa tekesi –
ke ne ke sa khone ho kganna – ho ya sepetlele:

45:50.850 --> 45:51.950
Ke batla tlaleho ea ka ea bongaka ba mafu.

45:51.950 --> 45:52.643
Hoo ha ho kgonehe!

45:52.643 --> 45:55.950
E, hoa khoneha. Ho seng jwalo, ho tla ba le moferefere o moholo.

45:55.950 --> 45:57.790
Ke ho tswa dipetleleng tse fapaneng.

45:57.790 --> 45:59.570
Mme ka romella sena ho Moprofesa Burkhardt.

45:59.570 --> 46:04.821
Ke ile ka re, ka kopo, profesa ea ratehang,
sheba 'me u bone hore na kannete ha kea kula ka

46:04.821 --> 46:08.890
lebaka la Pfizer kapa hore qetellong ke nepile.

46:08.890 --> 46:11.890
Mme ya tla sephetho.

46:14.261 --> 46:20.430
Hore endothelium e shoele. Le hore sena se pakiloe.

46:20.430 --> 46:23.490
Mme ke dihlong tsa Jeremane, Switzerland le Yuropa kaofela;

46:23.490 --> 46:28.645
Hajoale ha ho na laboratori le ha e le e 'ngoe
e etsang tlhahlobo ea mafu bakeng sa batho ba

46:28.645 --> 46:31.808
lemetseng ka lebaka la ente kapa bakeng sa bafu.

46:31.808 --> 46:34.650
Setsebi sefe kapa sefe sa mafu se bonang
sena hona joale se lokela ho hlaja dihlong.

46:34.650 --> 46:37.630
Tlhahlobo ena e bonolo haholo ho e taka mebala.

46:37.630 --> 46:39.390
Empa ha ho na ea e etsang.

46:39.390 --> 46:46.960
Ha ho na motho ea sebete ho re, "Ho na le batho ba 200 ba shoeleng
sepetlele. Ke tla etsa lipatlisiso ka taba ena ebe ke re ba

46:46.960 --> 46:50.890
kula ka lebaka la Pfizer, e le hore qetellong batho ba ka qosa."

46:50.890 --> 46:52.130
Ha ho na ea iteta sebete ho etsa joalo.

46:52.130 --> 46:56.090
Mme ke re ho lona, ha ho hantle ha le ka kgutsa.

46:56.090 --> 46:59.570
Hobane ba khutsitseng ba na le molato. E mong le e mong wa bona.

46:59.570 --> 47:01.430
Ke fihletse eng ke le mong ho fihlela jwale?

47:01.430 --> 47:03.890
Ba bangata ba re ha a fihlella letho ho hang.

47:03.890 --> 47:11.520
Ke ea ho lingaka tse sa nkalolang pele ke phutholohile ka ho
feletseng, 'me ke tsamaea le: setifikeiti sa ka sa

47:11.520 --> 47:19.430
tšenyo ea ente, tlaleho ea ka ea pathology, litekanyo
tsa ka tsa spike tsa hajoale, le kalafo ea ka e thusang.

47:19.430 --> 47:21.570
Mme o ye ho dingaka, nahana ka yona.

47:21.570 --> 47:24.800
Na tšebetso ea hau kaofela ha e tletse ka tšenyo ea liente?

47:24.800 --> 47:27.806
Na o ka rata ho ba thusa? E kapa Che?

47:27.806 --> 47:36.870
Teko ea ho batla ho thibela lipuisano ka
coronavirus ha ntoa e qala Ukraine e hlotsoe.

47:43.136 --> 47:53.150
Jwale batho ba maemo a phahameng ba qala ho kgutlela
mananeong a dipuisano, mme ba bua ka ho amohela tse fetileng.

47:53.150 --> 48:01.450
Ho tsoa ho Komisi ea Lipatlisiso, e leng tlhahlobo-bocha
e sa tebang joalo ka ea etsoang ha ho nooa veine.

48:01.450 --> 48:05.630
Mme sekoaelo ha se batle ho kena.

48:05.630 --> 48:09.590
Ha ho makatse hore ebe sekoaelo ha se lekane.

48:09.590 --> 48:13.590
hobane tsohle tseo ba neng ba li etsa li ne li sa lumelloe.

48:13.590 --> 48:16.430
Keo ke fihla qetellong.

48:16.430 --> 48:22.750
Ke nahana hore taba ena kaofela e ka hlalosoa hantle ka
ho fetisisa e le ho hlanya ho tlisitsoeng ke letšoele.

48:22.750 --> 48:26.850
Lentswe 'mmuso wa bohatelli' le bonahala le fosahetse ho nna.

48:26.850 --> 48:33.024
Hobane pusong ea bohatelli, batho ba qobelloa
ho etsa lintho tseo ba sa batleng ho li etsa.

48:33.024 --> 48:37.470
Ha ho pusong ea bohatelli ba
feletseng, ba nka karolo ka boithaopo.

48:37.470 --> 48:43.136
Mme o lokela ho hlokomela hore baahi ba
bangata haholo ba nkile karolo ka boithaopo.

48:43.136 --> 48:47.250
Haholoholo Jeremane ka mokgwa wa yona wa bahlokomedi ba mekgutu.

48:47.250 --> 48:53.254
Mme ka ho etsa jwalo, boradipolotiki ha e le hantle ba fetotse
batho ba dimilione ho ba bathusi ba bona, mohlala, beng ba

48:53.254 --> 48:57.968
direschorente ba tlamehang ho hana baeti ba sa
entelwang le ba tshwanang le bona, le borakgwebo

48:57.968 --> 49:00.590
ba tlamehang ho beha leihlo basebetsi ba bona.

49:00.590 --> 49:09.632
Taba ea hore ha e le hantle ho na le limilione tsa bafani ba
thuso e etsa hore ho be thata haholo ho fihla qetellong ea taba.

49:09.632 --> 49:13.870
Makala a boahloli, a phatlalatso le a
thuto e phahameng a hlotsoe ka ho feletseng.

49:13.870 --> 49:17.510
Ke nahana hore bohle ba tla dumellana le seo hona jwale.

49:23.616 --> 49:28.890
Tlhahlobo-bocha ea 'nete ha e batlehe ho hang.

49:28.890 --> 49:35.242
Mme seo se bolela hore haeba Lekgotla la Federale, Paramente,
makgotla a dinyewe, di-canton le mecha ya phatlalatso ba hana

49:35.242 --> 49:41.850
ho sebetsana le taba ena ka katleho, jwale ntho e tshwanang le
seo re sa tswa se iponela e ka etsahala hape nako efe kapa efe.

49:41.850 --> 49:44.933
Ke ka lebaka leo re tlamehang ho ithuta lithuto pele.

49:44.933 --> 49:49.874
Ha rea lokela ho tsoela pele ka Molao o mocha oa
Mofets'e, litumellano tsa seoa kapa ho inehela ho EU.

49:49.874 --> 49:53.990
Ho e-na le hoo, re tlameha ho tobana le tse fetileng.

49:59.506 --> 50:04.878
Ho eketsa kgatello ya ho tlisa tlhahlobo ena e ntjha, ke
kgothaletsa ka matla, ruri ke le kgothatsa, hore le saene morero

50:04.878 --> 50:10.496
ona wa tlhahlobo e ntjha haeba ha le eso ho etse jwalo. Ka
kopo, leha ho le jwang, etsang bonnete ba hore le etsa jwalo.

50:10.496 --> 50:11.616
Kea leboha.

50:11.616 --> 50:17.330
Ho lokile, kahoo e le sephetho sa nakwana, seo
ke sa tswa se bua se akaretsitswe hape mona.

50:17.330 --> 50:23.870
Ntle le tlhahlobo, ha ho na dithuto. Dithuto tse
ithutweng. Mme ka sebele ha ho na dikonteraka tsa sewa.

50:23.870 --> 50:31.470
9. Hobane melao ea ts'ebetso ea semmuso ea WHO ha e lateloe.

50:31.470 --> 50:39.577
Hantle, ho na le ntlha e 'ngoe ea bohlokoa eo re lokelang ho e
hopola, e leng hore liphetoho tse joalo li ka vouteloa

50:39.577 --> 50:48.250
feela haeba mofuta oa ho qetela oa voutu o isitsoe ho Lekhotla
la Lefats'e la Bophelo bonyane likhoeli tse 'ne esale pele.

50:48.250 --> 50:53.326
Kahoo hoo e ne e tla ba bakeng sa kgetho qetellong ya Motsheanong,
mme mofuta wa ho qetela o ne o tla ba qetellong ya Phuptjane.

50:53.326 --> 50:59.410
Tshwarelo, bofelong ba Pherekhong 2024. Empa seo ha se fumanehe.

50:59.410 --> 51:02.550
Re mamela feela, re buisana, re buisana, re buisana.

51:02.550 --> 51:10.558
Kahoo, seo se bolela hore e ka ba khahlanong le melao ea bona,
joalo ka ha ho boletsoe Karolong ea 55(2) ea Melawana ea Bophelo

51:10.558 --> 51:16.484
bo Botle, hape e ka ba khahlanong le melao ea
bona ea ts'ebetso ea WHO haeba ba ne ba batla ho

51:16.484 --> 51:19.450
voutela eona hona joale qetellong ea Mots'eanong.

51:19.450 --> 51:29.740
Ka lebaka leo, Ngaka Silvia Behrendt le mokgatlo wa hae, Global
Health Responsibility Agency, ba ile ba ngolla Tedros,

51:29.740 --> 51:39.158
Mongodi-Kakaretso, lengolo le bulehileng, ba mo qosa ka
hantle ka sena mme ba bolela hore: Ke boikarabelo ba

51:39.158 --> 51:44.550
hao ho netefatsa hore ho latelwa melao ya tsamaiso ya WHO.

51:44.550 --> 51:52.325
Le ke ke la dumella hore diphetolo tsena di voutelwe kamora
dibeke tse mmalwa feela, ho se na motho kapa naha efe

51:52.325 --> 52:00.030
kapa efe e bileng le monyetla wa ho sekaseka ka
hare hore na diphetolo tsena di hlile di re bolella eng.

52:00.030 --> 52:04.310
10. Hobane ha e le hantle ke puso
ya kgoka ya tsa bophelo bo botle.

52:04.310 --> 52:13.673
WHO e ikamisitse matla a le mong a ho toloka, matla a
feteletseng le ho laola tlhahisoleseding ka boeona.

52:13.673 --> 52:17.536
WHO e batla tšusumetso e
kholoanyane. E batla boitlamo bo tlamang.

52:17.536 --> 52:20.490
Ho fihlela jwale, re ntse re fana ka keletso feela.

52:20.490 --> 52:23.750
Mme seo re se batlang hona jwale ka
ditumellano tsena ke matla a qobellang.

52:23.750 --> 52:28.736
Le ka tsela e fokolitsang boipuso ba rona.

52:28.736 --> 52:34.550
Hona jwale ho na le melawana ya
matjhaba e teng: melawana ya bophelo bo botle.

52:34.550 --> 52:39.690
Re tlameha ho e hana ka mafolofolo pele ho letsatsi le itseng.

52:39.690 --> 52:41.470
Kahoo re hloka ho nka khato.

52:41.470 --> 52:45.630
Ebe ho na le tumellano ya sewa. E lokela ho tekenwa.

52:45.630 --> 52:50.810
Mme re tlameha ho thibela hore sena se sa saenwe.
Mme seo se tla etsahala qetellong ya Motsheanong.

52:50.810 --> 52:59.670
Mme Lekgotla la Federale le leka ho tlohela Palamente kantle
ho taba ka ho se hlake le ka ho ferekanya. Mme le a qeaqea.

52:59.670 --> 53:04.610
Mme hape ho dula ho buuwa mashano
dikomiting. E leng ntho e seng nnete ho hang.

53:04.610 --> 53:10.610
Mme se bohlokwa ho rona ke hore tumellano e
tlameha ho bewa ka pele ho Paramente ruri.

53:10.610 --> 53:14.350
Hobane ke ka nako eo feela e tshwanelehang
bakeng sa referendum. Mme re ka vouta ka yona.

53:14.350 --> 53:16.830
Hoo ke habohlokwa haholo.

53:16.830 --> 53:22.350
Ka hona, ntshetsopele le thekiso ya
meriana di tla kopanngwa sebakeng se le seng.

53:22.350 --> 53:25.770
Sena se bolela hore WHO e kena
litumellanong le lik'hamphani tsa meriana.

53:25.770 --> 53:30.490
Ehlile, WHO e tla itšunela ka
botebo mekotleng ea eona 'me e ithuse.

53:30.490 --> 53:34.170
Ho etsoa liqeto mabapi le hore na nts'etsopele e tla etsahala
hokae le hore na ke lik'hamphani life tse tla nka karolo.

53:34.170 --> 53:37.150
Ditheko di laolwa le ho kentswa.

53:37.150 --> 53:41.344
Ha ho sa na motho ea nang le letho leo a ka
le buang, haholo-holo ba boholong ba mmuso.

53:41.344 --> 53:46.710
Mme kamohelo ya meento e kgothalletswa ka kakaretso.

53:46.710 --> 53:54.170
Le tlameha ho isa liente kampong selemo se seng le se
seng, ebe ehlile li felloa ke nako 'me li tlameha ho lahloa.

53:54.170 --> 53:56.576
Ebe tlhokahalo e tla boela e be teng hang-hang hape.

53:56.576 --> 54:01.770
Kahoo ho tshwana le mochini o tsamayang ka
ho sa feleng bakeng sa indasteri ya meriana.

54:01.770 --> 54:03.630
E na le molemo bakeng sa indasteri ea meriana.

54:03.630 --> 54:10.223
Ha e le hantle, ha se mokgatlo o phahametseng dinaha,
empa ke feela mokgatlo wa matjhaba wa mmuso, mme ka

54:10.223 --> 54:13.920
hodima tsohle, ha o na monyepoli wa tlhahisoleseding.

54:13.920 --> 54:23.080
Leha ho le jwalo, o elellwe sena sohle mme, hodima moo, o tlameha
ho hlompha ditokelo tsa motheo mme, jwalo ka ha ke tlameha ho

54:23.080 --> 54:28.130
hatella kgafetsa, o tlameha ho hlahloba diketso tsa hae kgafetsa.

54:28.130 --> 54:31.390
Tsena ke litlolo tsa molao tse
tebileng haholo, tseo a sa li entseng.

54:31.390 --> 54:33.390
Ha e lokela ho baka kotsi le ka mohla.

54:33.390 --> 54:41.448
Ka lilemo tse 'ne le halofo tse fetileng, o itlhaotse ka ho
feletseng ka ho pheta-pheta a hlahisa lintho tse

54:41.448 --> 54:49.120
kotsi e le tsona feela tharollo ntoeng eo ho
thoeng e khahlanong le tšokelo eo ho thoeng e le teng.

54:49.120 --> 54:52.130
Mme mona re fihla polelong ya sehlooho ya pele.

54:52.130 --> 55:03.310
WHO e tlameha ho hanelwa ho ba le semolao sefe kapa sefe
sa ho ikhapela matla kapa ho fuwa matla a eketsehileng.

55:03.310 --> 55:08.070
Ha ho so ka ho pakoa, empa ho hlokahala
hore ho be le qetello e feletseng mona.

55:08.070 --> 55:12.330
Ema! Tlhahlobo ea Kamorao ho Ketso ka puo ea sesole.

55:12.330 --> 55:21.766
Mme ke feela ha diphoso kaofela di se di lokisitswe re ka
buang ka ditumellano tse ntjha, mme ruri eseng pele ho moo.

55:21.766 --> 55:28.851
Ka hona seo re se etsang mona, ho isa bohōleng bo itseng, ke ho
hakanya feela, hobane re ka toloka feela litokiso tsena tse

55:28.851 --> 55:34.958
sisintsoeng le ho hlokomela hore, ho fihlela joale, sehlopha sa
lipuisano sa Switzerland ha se e-s'o ka se

55:34.958 --> 55:40.570
re, ha se e-s'o ka se bolela ka ho toba, hore,
ee, ha re rate litokiso tsena tse sisintsoeng.

55:40.570 --> 55:45.903
Ruri re batla ho sireletsa ditokelo tsa botho, re batla hore
molaotheo wa karohano ya dikgoka o elwe hloko, re batla

55:45.903 --> 55:51.160
karolo ena e makatsang ya ho se be le molao, matla ana
a feteletseng a Mokgatlo wa Lefatshe wa Bophelo (WHO),

55:51.160 --> 55:58.466
Re tlameha ho thibela sena ka bolaodi ba tlhokomelo kapa ba
taolo, mme ka hodima tsohle, ha re a lokela le ka mohla ho

55:58.466 --> 56:04.286
dumella WHO feela ho etsa qeto ya hore na ke
tlhahisoleseding efe lekaleng lohle la bophelo bo

56:04.286 --> 56:07.690
botle e nepahetseng le hore na ke efe e fosahetseng.

56:07.690 --> 56:12.490
Ha ke eso utlwe sena molomong wa
moahlodi ofe kapa ofe naheng ya Switzerland.

56:12.490 --> 56:15.950
Empa o ne o lokela ho bua jwalo, hobane ha o dumellane le yona.

56:15.950 --> 56:17.890
Ke ka lebaka leo re lokelang ho bua ka hona.

56:17.890 --> 56:21.000
Joale, dikahare ka kakaretso ke dife?

56:21.000 --> 56:27.200
Nka hlalosa feela kakaretso ka
bokgutshwane, empa e bua ka kgwebo e kgolo haholo.

56:27.200 --> 56:34.390
Hona ke ho thehoa ha indasteri ea nnete
ea seoa, 'me ho nahanoe ka hloko e kholo.

56:34.390 --> 56:37.270
Kahoo ha o ikala, o tla utlwisisa.

56:37.270 --> 56:44.355
E qala mona tlas'a sehlooho, ho boletsoe hore ntho e mpe ka ho
fetisisa e neng e ka re etsahalla tlas'a Covid e

56:44.355 --> 56:50.630
ne e le hore re sitoa ho fa motho e mong le e
mong tekanyo e tšoanang ea ente ka nako e le 'ngoe.

56:50.630 --> 56:55.310
Kabo e hlokang leeme, kabo e hlokang leeme ha e so sebetse.

56:55.310 --> 56:58.170
Lentswe equity le qapilwe bakeng sa morero ona.

56:58.170 --> 57:02.153
Tekatekano e lokela ho bolela kabo e hlokang leeme.

57:02.153 --> 57:06.438
Mme ka tlasa sena, batho ba ile ba re ho ne ho
le hobe haholo, ho ne ho le kotsi haholo,

57:06.438 --> 57:09.973
batho ba manganga a mangata ba ka be ba hlokahetse.

57:09.973 --> 57:16.813
Re tlameha ho fa WHO matla a ho etsa qeto
ya hore na ke dihlahiswa dife tse etswang.

57:16.813 --> 57:26.630
Kahoo re bua ka lintho tsa liente, tse thehiloeng ho mRNA, lintho
tsa tlhahlobo, le mofuta ofe kapa ofe oa lihlahisoa tsa seoa.

57:26.630 --> 57:29.970
WHO e lokela ho dumellwa ho etsa qeto ka sena sohle.

57:29.970 --> 57:35.654
Ha ke qala ho batlisisa ka Mokhoa oa Bophelo bo le Bong, ke ile
ka makala haholo ho fumana hore o qalile ka

57:35.654 --> 57:41.260
2004, ka ho toba kopanong e neng e
tšoaretsoe Univesithing ea Rockefeller, New York.

57:41.260 --> 57:46.290
Mme nka rata ho le balela kamoo ba
neng ba e hlalosa kateng mehleng eo.

57:46.290 --> 57:53.209
Bophelo bo le bong: Ho lemoha kamano pakeng tsa bophelo ba batho,
ba liphoofolo tsa malapeng le ba liphoofolo tse hlaha, hammoho le

57:53.209 --> 57:59.284
tšokelo eo mafu a e behang ho batho, phepong ea bona ea lijo le
moruong, le mefutafuta ea liphedi bakeng sa paballo

57:59.284 --> 58:05.070
ea tikoloho e phetseng hantle le litsamaiso tsa
tikoloho tse sebetsang hantle tseo bohle re li hlokang.

58:05.070 --> 58:11.192
Agenda 2030, joalokaha mohlomong le utloile, pele
e ne e tsejwa e le Agenda 21 kapa, ka mokgwa o

58:11.192 --> 58:14.570
motle haholo, Agenda ya Lekholo la bo21 la Dilemo.

58:14.570 --> 58:20.682
Sena ke hobane le sona se thehiloe mokhoeng oa One Health, leha
se sa bolele lentswe lena lipakane tsa sona tse 17 tsa

58:20.682 --> 58:26.846
nts'etsopele e tsitsitseng – jwalo ka ha mohlomong o se o ntse o
tseba – Lipakane tse 17 tsa Nts'etsopele e Tsitsitseng

58:26.846 --> 58:33.426
– empa hape ona ke karolo ya bohlokwa, mme e
boletswe ka tsela e sa tobang pakane ya boraro ya ajenda ena:

58:33.426 --> 58:39.808
Tiisa maphelo a phetseng hantle le ho
khothaletsa boiketlo ho bohle lilemong tsohle.

58:39.808 --> 58:45.735
Lipheo tse ling tse 16 li utloahala li khahleha feela joaloka
sepheo sa boraro, 'me re rekisetsoa toropo ea

58:45.735 --> 58:51.690
litoro ea lefatše le phethahetseng le letle ho feta
tekano hore e ka ba 'nete, 'me kannete ho joalo.

58:51.690 --> 58:55.936
Se bohlokoa ke hore rona batho re hlolloe ke mantsoe ana a matle.

58:55.936 --> 59:02.615
Hobane, mme jwale mamelang hantle, bonyane dipheo tse
14 ho tsena tse 17 tsa ntshetsopele e tsitsitseng di

59:02.615 --> 59:06.850
kenyeletsa ente kapa ho enta e le tharollo bothateng bona.

59:06.850 --> 59:10.920
Mme jwale ke tla le bontsha hore na ke mang ya re etsetsang seo.

59:10.920 --> 59:17.890
Ke seo Mokgatlo wa Matjhaba a Kopaneng, UN, o se
etsang. Ke ba bitsa "batho ba sa tsejweng ba sa kgethwang".

59:17.890 --> 59:22.096
Hobane batho bana ba sa kgethwang ba sa tsejweng ba re
hlohlelletsa letsatsi le letsatsi ka dipolelo tsa bona

59:22.096 --> 59:26.710
tse pheta-phetoang mabapi le molemo wa setjhaba kapa
molemo o moholo; o se ke wa iketsetsa, etsetsa setjhaba.

59:26.710 --> 59:31.250
Tsena ke mekgwa ya tshebedisano-mmoho eo bohle re e
utlwileng kgafetsa nakong ya sewa sa coronavirus.

59:31.250 --> 59:36.983
Mme ho nna, ntho e mano ka sena ke hore matšoele ha a
bonahale a ikemiselitse ho ananela hore ha ho na

59:36.983 --> 59:40.510
molemo o fetang le boleng bo phahameng ho feta tokoloho.

59:40.510 --> 59:43.153
Mme ke sona hantle se tlang ho nkelwa rona ka ho sa feleng.

59:43.153 --> 59:46.406
Ke ka lebaka leo ke le bolellang hona
joale hore ha ho na molemo o fetang tokoloho.

59:46.406 --> 59:49.570
Mme ke yona, ha e le hantle, qeto ya ka.

59:49.570 --> 59:55.720
Ha ho na molemo o phahameng ho feta, mme ka sebele ha ho na
molemo o akaretsang o thetsang, o ka lokafatsang Agenda

59:55.720 --> 01:00:02.490
2030, mokgwa wa One Health kapa lenaneo lefe kapa lefe le se
nang botho mme wa re qobella ho tela dithahasello tsa rona.

01:00:02.490 --> 01:00:06.830
Tokoloho ke molemo o moholo ka ho
fetisisa, mme e tlameha ho sireletsoa.

01:00:06.830 --> 01:00:15.584
Mme dikarabo tsa mathata ana kaofela, poloko e
bonahalang e hlahiswang ka sebopeho sa setifikeiti sa

01:00:15.584 --> 01:00:20.673
Covid, mohlala, di na le dintho tse ngata tse tshwanang.

01:00:20.673 --> 01:00:29.451
Hobane ba latela kahlolo e itseng, mme kahlolo ena ka kakaretso
ke: tokomane e eketsehileng ka lebitso la tšireletso, thibelo e

01:00:29.451 --> 01:00:38.437
eketsehileng ea litaba ka lebitso la ho loantša tlhahisoleseling
e fosahetseng, boitlamo bo eketsehileng ba sehlopha ka lebitso la

01:00:38.437 --> 01:00:46.109
bonngoe, ho itšetleha ho hoholoanyane pakeng tsa mmuso le
likhoebo ka lebitso la tšireletso ea phepelo, phano e

01:00:46.109 --> 01:00:54.196
eketsehileng ea meriana ka lebitso la bophelo bo botle, taolo e
eketsehileng ka lebitso la ts'ireletso ea tlelaemete,

01:00:54.196 --> 01:01:02.050
khokahano e eketsehileng pakeng tsa batho le
theknoloji ka lebitso la tsoelopele, ka lebitso la botsitso.

01:01:02.050 --> 01:01:10.414
Ha o ka nahana ka taba ena ka botlalo, tsohle tsena di ka
fihlellwa feela ka mekgwa ya taolo e pharalletseng, tlhokomelo e

01:01:10.414 --> 01:01:15.160
qaqileng, pokellong ya matla bohareng, le ho amoha batho thepa.

01:01:15.160 --> 01:01:22.862
Mme ha e a thehwa hodima ditlhoko tsa batho, empa e thehilwe
hodima mohopolo o sa tshwareheng wa lefatshe le

01:01:22.862 --> 01:01:31.230
phethahetseng moo ho busang bophelo bo botle ka botlalo,
tshireletso e feletseng le tlelaemete e phethahetseng.

01:01:31.230 --> 01:01:41.810
Mme sa bobedi, ke pono ya lefatshe le botho e leng ya boenjiniere
feela, e shebileng dintho tsa nama feela, moo ntho e nngwe

01:01:41.810 --> 01:01:48.250
le e nngwe e ka etswang ka thekenoloji e nkuwang e lakatseha.

01:01:48.250 --> 01:01:51.850
Mme se etsang hore sena se etsahale ke botho.

01:01:51.850 --> 01:01:57.740
Kamoo tumellano ena eohle ea seoa e sekameng
kateng ho ka bonahala ka poleloana e le 'ngoe feela.

01:01:57.740 --> 01:02:01.600
Melao ea machaba ea bophelo bo botle, le
eona, ho sekamela hakaalo, ho fosahetse hakaalo.

01:02:01.600 --> 01:02:06.830
Sena se ama kgothaletso e tlamang ka molao.
Babuelli ba molao ba kanna ba se ba utlwile ka sena.

01:02:06.830 --> 01:02:12.353
Hoo ho lokela ho sebetsa joang? Ke tlhahiso kapa
taelo? Ke tsona ka bobeli. Qetellong, ke taelo.

01:02:12.353 --> 01:02:15.866
Keletso e ke ke ya ba e tlamang ka molao.

01:02:15.866 --> 01:02:21.030
Mokgwa ona wa ho nahana o se nang kelello, ka polelo ena e le
nngwe feela – o ka re – o ka o lahla ka mokotleng wa matlakala.

01:02:21.030 --> 01:02:25.320
Mme ka mora moo ho tla puso ya kgatello ya tsa bophelo bo botle.

01:02:27.133 --> 01:02:32.934
Ka puso ea kheloho ea bophelo bo botle, ha e le hantle ke bolela
hore ka lehlakoreng le leng re bolelloa hore re lokela

01:02:32.934 --> 01:02:38.930
ho entoa, empa ka holim'a tsohle, ke seo re
lumelletsoeng ho se ja le seo re seng re sa lumelloe ho se ja.

01:02:38.930 --> 01:02:44.570
Mme mona ke bona kotsi e kgolo haholo e amanang le dijithale.

01:02:44.570 --> 01:02:51.930
Mecha ea phatlalatso ea sejoale-joale e
thehile monyetla oa taolo e feletseng holim'a baahi.

01:02:51.930 --> 01:02:59.542
Mme ke nahana hore haufinyane kapa hamorao,
mehato ena ya taolo e tla boela e lebise ho bewa

01:02:59.542 --> 01:03:03.808
ha dikotlo haeba batho ba sa ikobele melaoana.

01:03:03.808 --> 01:03:08.177
Ha re nke mohlala: mohlomong batho ba jang nama
ba tla tlameha ka tšohanyetso ho lefa litefello

01:03:08.177 --> 01:03:11.450
tse phahameng tsa inshorense ea bophelo bo botle.

01:03:11.450 --> 01:03:20.822
Ka bokgutshwanyane: Re hara ntshetsopele eo ho yona re
lahlehelwang ke bo-nna ba rona le boikemelo, mme re

01:03:20.822 --> 01:03:27.520
amohuwa ditokelo tsa rona tsa bohlokwa ka tsela ya nnete.

01:03:27.520 --> 01:03:36.966
11. Hobane WHO ha e laoloe ke bolaodi bope ba
tlhokomelo kapa tlhahlobo ya molaotheo ke makgotla a dinyewe.

01:03:36.966 --> 01:03:42.130
Sena sohle se lebisa ho haneng ho amohela tse fetileng.

01:03:42.130 --> 01:03:49.505
Mme ke ngotse mona seo ke se nkang e le foromo e bonolo ka ho
fetisisa, e sebedisitsweng kgahlanong le nna kgafetsa lekgotleng

01:03:49.505 --> 01:03:55.123
la ditsheko, empa e sebetsa hape le setjhabeng ka
kakaretso, eo ke e utlwang kgafetsa ho tswa ho

01:03:55.123 --> 01:03:59.113
basebetsimmoho le nna le metswalle yaka kaofela, ba reng ho nna:

01:03:59.113 --> 01:04:06.259
"Bona, dinakong tsa sewa, balaodi ba lokela ho fuwa matla a
maholo a ho iketsetsa diqeto. Mme ha feela balaodi

01:04:06.259 --> 01:04:13.152
ba latela ditataiso tsa WHO, ha re ka ke ra,
ebile ha re a lokela ho, belaella seo." Ntho e jwalo.

01:04:13.152 --> 01:04:21.744
E, mme ntlha ena ya qaleho e bontsha karolo ya bohlokwa haholo
eo WHO e e bapalang ha e phatlalatsa boemo ba tshohanyetso

01:04:21.744 --> 01:04:26.126
nakong ya sewa, jwalo ka ha e entse nakong e fetileng.

01:04:26.126 --> 01:04:31.002
Batho baa furalla, mme makgotla a dinyewe a
furalla mosebetsi wa ona wa molaotheo wa ho

01:04:31.002 --> 01:04:34.180
hlahloba, a tlohella WHO hore e etse kamoo e ratang.

01:04:34.180 --> 01:04:37.690
Ho ne ho se ho ntse ho le jwalo nakong e fetileng.

01:04:37.690 --> 01:04:42.750
E, mme ke lona lebaka le tobileng le entseng hore
mekgwa ena ya ho kenella e matla ka ho fetisisa e kileng ya

01:04:42.750 --> 01:04:45.813
bonwa e se ke ya sebetswa – esita le ho fihlela kajeno.

01:04:45.813 --> 01:04:55.590
12. Hobane WHO e tlameha ho nkuoa e le sesebelisoa sa baqapi ba
sebetsang lefatšeng ka bophara ba mmuso o bohareng oa lefatše.

01:04:55.590 --> 01:05:01.725
Kajeno, ho kopanngoa ha moruo oa lefatše
ho lateloe ke ho kopanngoa ha litekanyetso,

01:05:01.725 --> 01:05:06.610
mekhoa ea bophelo le mekhoa ea botsoalle.

01:05:06.610 --> 01:05:14.880
Hore na ke mang ea ruang molemo tsoelopeleng ena ke
potso ea bohlokoa, empa e ntseng e sa hlake hantle.

01:05:14.880 --> 01:05:24.166
Ka sebele, e 'ngoe ea matla a khannang taba ena ke Seboka sa
Lefatše sa Moruo se nang le Klaus, empa, ehlile, ho boetse ho na

01:05:24.166 --> 01:05:31.670
le mekhatlo e meng e fapaneng ka ho felletseng e
nang le sepheo sa ho theha seo ho thoeng ke 'muso oa

01:05:31.670 --> 01:05:37.330
kopano, kapa, motho a ka boela a re, 'muso oa lefatše.

01:05:39.790 --> 01:05:44.990
Mme qetellong, ba tla hloloa ke bongata bo boholo.

01:05:44.990 --> 01:05:47.590
Sehlotšoana sa khethehileng se tla hlola.

01:05:47.590 --> 01:05:55.993
Re ka boela ra re indasteri ea lichelete e
tla hlola, hore re hlakise haholoanyane.

01:05:55.993 --> 01:06:04.786
Sefuba sa Covid e bile teko e phethahetseng ea ho fumana
hore na batho ba tla amohela le ho tšehetsa ho qobelloa ha

01:06:04.786 --> 01:06:10.093
maikutlo le mehato lefatšeng ka bophara ho isa bohōleng bofe.

01:06:10.093 --> 01:06:13.850
Mme ka bomadimabe, ke tlameha ho phethela
hore teko ena ya tshebetsong e bile

01:06:13.850 --> 01:06:17.073
katleho e feletseng bakeng sa ba qalileng yona.

01:06:17.073 --> 01:06:23.231
Ho na le kotsi e kholo haholo ya hore bokamoso
ba rona bo tla tlamellwa le mmuso wa

01:06:23.231 --> 01:06:28.440
lefatshe ka bophara wa kgalemelo le bophelo bo botle.

01:06:28.440 --> 01:06:36.370
Litumellano tsa machaba, tse kang
tumellano ea WHO, li bula tsela bakeng sa sena.

01:06:36.370 --> 01:06:39.500
Jwale o tla botsa hore na "morero ona o patilweng" ke ofe.

01:06:39.500 --> 01:06:45.160
Morero o patilweng ke hore UN, e leng Mekgatlo e
Kopaneng ya Matjhaba, ke motheo, ke khubu ya Mmuso wa

01:06:45.160 --> 01:06:48.750
Lefatshe le le leng wa kamoso – mmuso wa lefatshe.

01:06:48.750 --> 01:06:51.250
Hobane e thehilwe hantle bakeng sa morero ona.

01:06:51.250 --> 01:06:54.330
Mohlomong ha o so utlwe ho bolelwa
ka tsela eo pele, empa ke nnete.

01:06:54.330 --> 01:06:55.426
Jwale re fihla ho WHO.

01:06:55.426 --> 01:06:59.050
WHO ke mokhatlo o ka tlas'a UN.

01:06:59.050 --> 01:07:03.813
Mme jwale e fetohile sesebediswa, sesebediswa
seo ka sona sepheo sena sa mmuso o le mong wa

01:07:03.813 --> 01:07:06.733
lefatshe se tla fihlellwa ka potlako e kgolo.

01:07:06.733 --> 01:07:11.922
Ke ka lebaka leo WHO e batlang ho ba le
matla a feletseng likarolong tsohle tsa

01:07:11.922 --> 01:07:15.620
maphelo a rona, eseng feela tsa bophelo bo botle.

01:07:15.620 --> 01:07:18.770
O batla ho laola ntho tsohle le bohle.

01:07:18.770 --> 01:07:23.501
Mme ka pono ya ka, ho na le lebaka le le
leng la sehlooho le etsang hore WHO e sebediswe

01:07:23.501 --> 01:07:27.080
hampe ho fihlella dipheo tsena tsa lenaneo.

01:07:27.080 --> 01:07:33.793
Kaha ke batho ba fokolang feela ba ntseng ba kgomarela mehopolo
le maikutlo a dipolotiki, polokeho le bophelo bo botle

01:07:33.793 --> 01:07:39.850
ke tsona feela mabaka a etsang hore ba dumelle
dithibelo tse pharaletseng hodima ditokelo tsa bona tsa motheo.

01:07:39.850 --> 01:07:42.850
Mme sewa sa coronavirus se fane ka bopaki ba sena.

01:07:42.850 --> 01:07:48.870
Mme ke maswabi haholo ho bolela sena, empa
sewa sa coronavirus e ne e le teko ya bohlale.

01:07:55.586 --> 01:07:59.470
E ne e le morero oa teko ho bona hore na
motho a ka fihla hole hakae. Ka bomalimabe, morero

01:07:59.470 --> 01:08:02.230
ona o ile oa sebetsa ka katleho e makatsang.

01:08:02.230 --> 01:08:03.173
Ntho e 'ngoe, e 'ngoe, e 'ngoe.

01:08:03.173 --> 01:08:09.713
Lenaneo le le leng, bophelo bo botle bo le bong, lenaneo le le
leng, mmuso o le mong oa lefatše, puso e le 'ngoe ea bohatelli.

01:08:09.713 --> 01:08:13.510
Ke kakaretso e kgutshwane. Ke tla
kgutlela hodima lenaneo lena hamorao.

01:08:13.510 --> 01:08:19.070
Empa haeba jwale o ipotsa: Hobaneng seo se felella ka
puso e le nngwe ya bohatelli, he, nahana feela ka EU.

01:08:19.070 --> 01:08:24.032
EU e se e le European Union, e se e le
mmuso o monyane oa lefatše, ha re ka rialo.

01:08:24.032 --> 01:08:29.572
Mme Palamente ya Yuropa e bopilwe ka ditho
tse kgethilweng ke baahi ba Dinaha tsena tsa

01:08:29.572 --> 01:08:32.790
Setho sa EU, empa tse se nang lentswe la ho bua.

01:08:32.790 --> 01:08:36.938
Mme Khomishene ya EU, e etsang qeto ka tsohle,
ha e a kgethwa ke mang kapa mang, empa e

01:08:36.938 --> 01:08:39.850
behilwe ke beng ba dipopi ka morao ho diketsahalo.

01:08:39.850 --> 01:08:44.943
Mme o se ke wa nahana le ka motsotsoana hore dintho di ka be
di fapane haeba re ne re na le mmuso o le mong wa lefatshe hona

01:08:44.943 --> 01:08:49.150
jwale, hore e ka be e le tsamaiso ya demokerasi. Le ka mohla!

01:08:49.150 --> 01:09:07.410
Haholo-holo, ho ho rona hore na bokamosong ba rona re tla
ba le puso e bohareng le bohatelli kapa tokoloho le boipuso.

01:09:07.410 --> 01:09:12.890
Ke mang hape ea ka hanyetsang mekhoa ea hajoale?

01:09:12.890 --> 01:09:21.803
Re tlameha ho iphumanela boitshireletso kgahlanong le puso ya
bo-ntate, mme jwaloka leje le akgeditsweng ka

01:09:21.803 --> 01:09:30.530
letšeng, re tlameha ho kgona ho susumetsa
batho ba bangata ka mehopolo le ditumelo tsa rona.

01:09:30.530 --> 01:09:35.844
Ka pono ea ka, kajeno ke ntlha ea phetoho ea
bohlokoa, 'me ke lumela hore ehlile ho setse

01:09:35.844 --> 01:09:39.648
metsotso e mehlano hore e be har'a mp'a bosiu.

01:09:39.648 --> 01:09:46.813
Na re batla ho phela re le makhoba, kapa re batla ho iphelela?

01:09:46.813 --> 01:09:52.256
Karabo ea potso ena e lokela ho hlaka haholo ho rona bohle.

01:09:52.256 --> 01:09:56.860
A re lwaneleng seo se etsang hore
bophelo ba rona bo be le boleng.

01:09:56.860 --> 01:09:58.450
Kea leboha ka tlhokomelo ea lona.
