2023-cü il sentyabrın 29-da İsveçrə Parlamentı qışda elektrik enerjisi təchizatının təhlükəsizliyini gücləndirmək iddiası
ilə "Bərpa olunan enerji mənbələrindən etibarlı elektrik enerjisi təchizatı üçün vahid düzəliş qərarı"nı qəbul edib.
Bu qanuna qısaca "Mantelerlass" və ya "Elektrik Aktı" deyilir.
Bu, ölkədə günəş, külək və su elektrik stansiyalarından daha çox elektrik enerjisi istehsalına yol açmalıdır.
Yeni qanunla İsveçrə Federal Şurası bərpa olunan enerji istehsalı üçün nə vaxt, harada və
neçə qurğunun tikiləcəyini müəyyən edə biləcək.
Təbiət və Landşaft Alyansı İsveçrə, Azad Landşaft İsveçrə assosiasiyası və Franz Weber Fondu kimi müxtəlif
təşkilatlar yeni federal qanuna qarşı referendum elan edib və 2024-cü ilin yanvarında 63 184 imza təqdim ediblər.
Buna görə də mübahisəli təklif 9 iyun 2024-cü il tarixində İsveçrə seçicilərinin səsverməsinə təqdim ediləcək.
Destəkçilərin irəli sürdüyü əsas arqument odur ki, yeni Elektrik Aktı İsveçrədə yaxınlaşan elektrik
enerjisi çatışmazlığının qarşısını almaq üçün zəruridir.
"Aufrecht Schweiz" assosiasiyası bunu uydurma enerji böhranı adlandırır.
"Aufrecht Schweiz" müstəqil namizədlərlə İsveçrə siyasətində söz sahibi olmaq istəyən vətəndaş hərəkatıdır.
2022-ci ilin payızında dərc olunmuş "İsveçrədə enerji çatışmazlığı? Heç cür mümkün deyil!" başlıqlı media
açıqlamalarında elektrik təsərrüfatından təqaüdə çıxmış bir kompüter alimi və təqaüdə çıxmış
bir elektrik mühəndisi aşağıdakıları yazıblar:
"Lobbinin təşviq etdiyi qorxu strategiyasını izləyərək, Federal Enerji İdarəsi qaz və neft şirkətlərinə və elektrik enerjisi
ticarətçilərinə sürətli və birbaşa faydalar təqdim edir."
(…) Hökumət bizdən elektrik enerjisini qənaətlə istifadə etməyi tələb edəndə, bu, onun azlığından deyil,
elektrik enerjisi ticarətində çox ucuz olduğumuz üçündür.
Hər qənaət etdiyimiz kilovatt enerji şirkətlərinə fayda verir, çünki onlar İsveçrədə qənaət edilən elektrik
enerjisini xaricdə daha yüksək qiymətə sata bilərlər.
Bəyanatda Aargau Elektrik Təchizatçıları Assosiasiyası (VAS) qeyd edib ki, bu ümumi qərar bütün ölkənin elektrik
infrastrukturunun tamamilə yenidən qurulmasını tələb edəcək.
İndiyədək elektrik enerjisi son istehlakçılara əsasən məntiqi cəhətdən sübut olunmuş, əsasən mərkəzləşdirilmiş
iri elektrik stansiyaları prinsipi əsasında çatdırılıb.
Lakin paylama infrastrukturu mərkəzləşdirilməmiş şəkildə tənzimlənməlidir, bu da hərtərəfli, səhvsiz və hər
kəsin bir-biri ilə ünsiyyət qura bilməsini təmin etməlidir.
VAS-a görə, peşəkar proqnozlar göstərir ki, təkcə İsveçrədə şəbəkələrin zəruri konversiyası və
genişləndirilməsi təxminən 100 milyard CHF xərci tələb edəcək.
Bu əlavə xidmət üçün ödəniş etməli olanlar əsasən özlərinə baxmağa imkanı olmayan imtiyazsız istehlakçılar və kirayəçilərdir.
Yeni qanunlarda tez-tez rast gəlinən kimi, qazanc və subsidiyalar bir neçənin xeyri üçün özəlləşdirilir, xərclər və
risklər isə qalan ümumi ictimaiyyət arasında bölüşdürülür.
– Aargau Elektrik Təchizatçıları Assosiasiyasına görə.
Müxtəlif NO komitələri yeni Elektrik Aktını, digər məsələlərlə yanaşı, onilliklər ərzində İsveçrə seçiciləri tərəfindən Federal
Konstitusiyada təsbit edilmiş təbiət və landşaft mühafizəsinin əsas prinsiplərini şübhə
altına alması səbəbindən də tənqid ediblər.
Məsələn, indi külək turbinlərinin tikintisi üçün meşələr kəsilə bilər və qorunan landşaftlarda böyük külək və günəş parkları
inşa oluna bilər – hətta bu, dəyərli biotopları məhv etsə belə.
Böyük günəş parklarının İsveçrə Alp dağlarında tikilməsinə heç nə mane ola bilməz.
Bir çox alp çəmənlikləri polad konstruksiyalar və günəş panelləri ilə örtülə bilər.
Elias Vogt, "Freie Landschaft Schweiz" (Azad Landşaft İsveçrə) assosiasiyasının prezidenti, müstəqil televiziya kanalı
HOCH2.TV ilə müsahibəsində bu qanunun nəyi nəzərdə tutduğunu və niyə onu rədd etməyi tövsiyə etdiyini izah edir.
Siyasi tok-şounun adıdır: "Mantel Dekreti subsidiyalı təbiətin məhv edilməsidir".
Müsahibədə Vogt yeni Elektrik Enerjisi Aktı ilə bağlı digərləri arasında aşağıdakı tənqid nöqtələrinə toxunur:
- Demokratik iştirak və etiraz etmək hüququ təhlükə altındadır
- Yeni Elektrik Enerjisi Aktında elektrik enerjisi istehsalı təbiətin mühafizəsindən üstün tutulur
- Təbii fəlakətlər "qanuna görə" mümkündür
- Alp dağlarının deformasiyası: elektrik enerjisi istehsalı turizmə üstünlük verir
Elias Vogt hüquqşünas ekspert Prof. Dr. Alain Griffel-in tənqidinə istinad edir ki, mübahisəli ümumi
qərar İsveçrə Konfederasiyasının Konstitusiyasını pozur.
Enerji istehsalı, məsələn, kifayət qədər, təhlükəsiz, iqtisadi və ekoloji cəhətdən dost olmalıdır.
Lakin ekoloji uyğunluq və elektrik enerjisi təchizatının təhlükəsizliyi meyarları bərabər şəkildə nəzərə alınmalıdır.
Yeni Elektrik Aktı ilə bu artıq belə olmayacaq.
Aydındır ki, xeyli təzyiq altında İsveçrə Parlamenti konstitusiyaya zidd və demokratik
hüquqları məhdudlaşdıran bir qanun qəbul edib.
Qışda güman edilən elektrik enerjisi çatışmazlığı ilə bağlı narahatlıqlar Parlamentin tələsik addım atmasına səbəb olur.
Hörmətli İsveçrə seçiciləri: Siz də əsas demokratik hüquqların ləğvinin və bərpa olunan enerji mənbələrinin
təşviqi adı altında İsveçrə landşaftının deformasiyasının qarşısını almaq istəyirsiniz?
Sonra 9 iyunda səsvermə qutusuna "Mantelerlass"ə qarşı "Xeyr" səsi verin.
Müstəqil televiziya kanalı HOCH2.TV-nin siyasi tok-şousunda Dr. Philipp Gut və Azad İsveçrə Landşaftı Assosiasiyasının
prezidenti Elias Vogt ilə yarım saatlıq müsahibəni izləyin.
Müsahibə
Hörmətli tamaşaçılar, sizi HOCH2.TV-dəki siyasi tok-şouya ürəkdən dəvət edirəm.
Sən bunu bilirsən, tanıyırsan: bu proqram həmişə birbaşa, həmişə dürüst, həmişə həqiqətə sadiqdir və
həmişə deməyə sözü olan maraqlı qonaqları təqdim edir.
Bu gün mən "Freie Landschaft Schweiz" (Azad Landşaft İsveçrə) assosiasiyasının prezidenti Elias Vogt-u salamlayıram; o,
İsveçrədə, deyə bilərəm ki, yeni siyasi fiqurdur, artıq kifayət qədər təsir göstərib və
şübhəsiz ki, daha çox təsir göstərmək istəyir.
Proqramda sizinlə birlikdə olmaq çox gözəldir.
Dəvət üçün çox sağ olun, cənab Gut.
Mən də burada olmaqdan məmnunam.
Siz yaxınlarda digər təşkilatlarla birlikdə uğurla referendum təşkil etdiniz.
Beləliklə, Almaniya və Avstriyadakı tamaşaçılar üçün: İsveçrədə parlament tərəfindən qəbul edilmiş
qanunları referendum keçirməklə etiraz etmək mümkündür.
Onlar müvəffəq oldular; bunun üçün ən azı 50.000 imza tələb olunur.
Bu, bərpa olunan enerji mənbələrini təşviq etməyi hədəfləyən, belə adlandırılan ümumi qərar ilə bağlıdır.
Bu məşqi tənqid etməzdən əvvəl, bu qanunun əslində nə əldə etməyi hədəflədiyini izah edə bilərsinizmi?
Bu adlanan ümumi qərar nədir?
Ümumi qərar, deyəsən, müxtəlif qanunları tək bir qərarda yenidən nəzərdən keçirməkdir, buna görə də bu termin istifadə olunur.
Bir tərəfdən Enerji Aktı, digər tərəfdən Elektrik Təchizatı Aktı, üçüncü tərəfdən Məkan Planlaşdırma Aktı yenidən işlənməlidir
və bu üç aktın hamısı vahid şəkildə yenidən baxılmalıdır.
Əsas məqsəd əslində İsveçrədə külək və günəş enerjisinin kütləvi şəkildə genişləndirilməsidir.
Amma həmçinin 16 böyük su elektrik stansiyasının tikintisi.
Bütün bu bərpa olunan enerji mənbələri və onların genişləndirilməsi ilə bağlı
aspektlər bu hərtərəfli paketdə tənzimlənir.
Bu, 'mantel qərarı' termininin arxasında duran şeydir.
Beləliklə, bu paltar əslində müxtəlif hüquqi düzəlişləri əhatə edən bir növ super qanundur, elə deyilmi?
Tamamilə. Və bu, həmçinin bir çox həll olunmamış məsələləri ehtiva edir.
Bu o deməkdir ki, Federal Şura, yəni bizim hökumətimiz, sonra qərarnamə səviyyəsində fərdi detalları tənzimləyə bilər.
Çox detal var ki, iş həqiqətən də ciddiləşir.
Məsələn, Federal Şura icazə prosedurlarını qısalda bilər.
Və İsveçrə həmçinin bələdiyyə avtonomiyası prinsipini tətbiq etdiyindən, bu da o deməkdir ki,
İsveçrədə əhali öz bələdiyyələrində məkan planlaşdırılması barədə birbaşa qərar verə bilər.
Əgər Federal Şura bunu qısaldarsa, o zaman sadəcə deyə bilər ki, bu bələdiyyələrin artıq söz haqqı yoxdur və sonra bələdiyyələrdə
birbaşa demokratiyanı və referendumları da ləğv edəcək.
Bəli, tənqid nöqtələrinə sonra qayıdacağıq.
Bəlkə əvvəlcə boomun düzülüşü barədə bir az.
Bu kontekstdə növbəti sualım.
Sən referendumunu özbaşına başlamamısan.
Başqa kim tərəfdaş idi?
Bunun arxasında hansı təşkilatlar dayanır?
Beləliklə, əvvəlcə referendum təşəbbüsünü bir fərdi şəxs irəli sürdü.
Pierre-Alain Bruchez, keçmiş maliyyə eksperti və federal məmur, indi təqaüdçüdür, bu ümumi
qərarda nələrin əksini tapdığını merak edirdi.
O gördü ki, bu qanun Alp dağlarında nəhəng günəş parklarının tikilməsinə imkan verəcək.
Və sonra o, keçən ilin 10 oktyabrında mediaya çıxdı və dedi: "Mən bununla bağlı referendum elan edirəm."
Və bir neçə gün sonra məşhur "Fondation Franz Weber" də mediaya çıxaraq dedi ki, biz də referendum təşkil
edirik, əks tədbirləri dəstəkləyirik, deyə bilərik.
Və sonra bu nisbətən tez baş verdi.
Sonra biz, Freie Landschaft Schweiz olaraq, ona qarşı kampaniyada iştirak etmək istədik, ona görə də,
deyəsən, cənab Bruchez ilə qüvvələrimizi birləşdirdik.
Biz üzv təşkilatlarımızı da imzatoplamağa təşviq etmişik.
Və nəhayət, Milad və Yeni il bayramları ərzində 63 000 imza çoxsaylı kiçik və iri ekoloji və
sağlamlıq mühafizəsi təşkilatlarından toplandı.
İndi bəlkə də təşkilatınız "Freie Landschaft Schweiz" (Azad Landşaft İsveçrə) haqqında bir söz.
Bu nədir əslində? Məqsədləriniz nədir?
"Freie Landschaft Schweiz" (Azad Landşaft İsveçrə) əslində İsveçrədə külək enerjisi tənqidçilərinin çətir təşkilatıdır.
Təxminən 50 üzv klubu və səkkiz kantonal bölməmiz var.
Bu, Turgovda da ola bilər, Vudda da, başqa sözlə, İsveçrənin istənilən yerində.
Və hər kəs İsveçrədə külək turbinləri ilə bağlı təbiətin qorunmasını təmin etməyə öhdəlik götürüb.
Amma birbaşa demokratiya, əvvəllər izah etdiyim kimi, həm də ümumi fərmanın əsas diqqət mərkəzidir, buna görə də biz təbiətin
qorunmasını və birbaşa demokratiyanı qorumağa qətiyyətlə sadiqik.
Bəli, gəlin bu məsələni bir az parçalayaq və sistemli şəkildə yanaşaq.
Bu ümumi qərarda, bu super qanunda, bu hərtərəfli qanunda əsas məqamlardan biri bərpa olunan enerji mənbələrinin
genişləndirilməsi üçün konkret hədəflər müəyyən etməsidir.
Əsasən siyasətçilər deyirlər ki, günəş enerjisi və ya külək enerjisinin payı müəyyən
tarixədək bu və ya digər səviyyədə olmalıdır.
Bu siyasət məqsədlərini necə qiymətləndirirsiniz? Onlar realistdirlərmi?
Siyasətçilərin belə qayda-qanunlar qəbul etməsi məntiqlidirmi? Bu barədə fikriniz nədir?
Beləliklə, Mantelerlass qərarı çox qeyri-müəyyən şəkildə bildirir ki, biz 2050-ci ilədək il ərzində günəş və külək enerjisindən
əlavə 45 teravatt-saat elektrik enerjisi istehsal etməliyik.
İsveçrə hazırda təxminən 60 teravatt-saat enerji istehlak edir.
Beləliklə, bu, tikilməsi lazım olan çox böyük bir miqdardır.
Və əvvəllər dediyim kimi, hansı texnologiyanın nə qədər elektrik enerjisi istehsal edəcəyini hələ görəcəyik.
Bu o deməkdir ki, Federal Şura artıq deyə bilər ki, bizə bu qədər günəş paneli və bu qədər külək turbini lazımdır.
Şəxsən məncə, bu, onun təxminən 1 500 külək turbinası və bir neçə yüz kvadrat kilometr günəş
panelləri quraşdırmaq istəməsinə gətirib çıxarır.
Bunların harada yerləşdiriləcəyi, damlarda, yoxsa açıq kənd yerlərində, əslində Federal Şuradan asılıdır; bu hələ açıqdır.
Və bu, artıq sıx məskunlaşmış İsveçrə üçün kütləvi ekoloji təsir təhdidi yaradır.
Və küləkli havada gün ərzində, qeyri-müntəzəm olaraq istehsal olunan elektrik enerjisi çox böyük həcmdə olur.
Və bütün sistem, bu super qanun, detalları kifayət qədər tənzimləmir.
Və buna görə hədəflər qoymaq yaxşıdır; biz əlavə 45 teravatt-saat enerji istehsal etmək istəyirik.
Amma bunun realistiki olub-olmadığını yalnız tanrılar bilir; başqa heç kəs bilmir.
Və buna görə də biz qanuna da tənqidi yanaşırıq.
Başqa bir məqam – biz hələ də bu işə cəlb olunan müxtəlif sahələrin diapazonuna baxırıq – subsidiyalardır.
Bərpa olunan enerji mənbələri qəti şəkildə təşviq edilməlidir.
Bu necə görünür?
Biz artıq 2017-ci ildə yeni enerji qanunu qəbul etmişik.
Bu indi, deyə bilərik ki, ikinci mərhələdir, bu ümumi qərar.
Və o vaxt deyildi ki, 2022-ci ildən etibarən günəş və külək elektrik stansiyalarına daha heç bir subsidiya verilməyəcək.
Və bu indi pozulur.
İkincisi, bu super paket, ümumi qərar Federal Şuraya sərbəst əl verir.
O, günəş panellərinin və külək turbinlərinin nə qədər subsidiya alacağını müəyyən edə bilər.
Hətta orada da neçə subsidiya olacağını bilmirik.
Amma onun investisiya xərclərinin 50 faizindən çox olduğunu fərz etmək olar.
Beləliklə, qanuna görə investisiya xərclərinin 60 faizədək hissəsi subsidiyalaşdırıla bilər.
Bəli, iki model var.
Ya investor deyir: "Mən investisiyanın 60 faizini hökumətdən istəyirəm."
Və sonra o bunu alır, amma hələ də bankdan 40 faizi təşkil etməli olur.
Yaxud o deyir ki, hökumət onun istehsal etdiyi hər kilovat-saat üçün zəmanət verəcək.
Heç kəs onun nə qədər yüksək olduğunu bilmir.
Bu da yəqin ki, 60 faizə bərabər olacaq.
Gördüyünüz kimi, bu təbiətin subsidiyalı məhv edilməsidir.
Və iqtisadi cəhətdən səmərəli olmadığı üçün – xüsusilə külək elektrik stansiyaları, çünki İsveçrədə külək şəraiti
çox zəifdir – indi isə bunu ümumiyyətlə mümkün etmək üçün sadəcə böyük subsidiyalarla kömək etməli oluruq.
Bir problem, sizin kiçik bir alt cümlədə qısa şəkildə qeyd etdiyiniz kimi, əslində
tələb olunan adi enerji, yəni band enerjisidir.
İndi yağış yağanda və ya qaranlıq olanda günəş enerjisinin işləməməsi məntiqlidir.
Əgər külək yoxdursa, külək enerjisi işləmir.
Bu problem necə həll edilə bilər?
Müvafiq olaraq, belə etibarsız, dəyişkən enerji istehsalçılarına çox ağır sərmayə qoymaq yeni problem deyilmi?
Bu, məhz hələ aydınlaşdırılmamış və yeni problemlər yaradan ümumi qərardakı əsas məsələdir.
Bütün şəbəkə planlaşdırılması daxil deyil, saxlama daxil deyil.
Bu o deməkdir ki, böyük miqdarda günəş enerjisi və külək enerjisi əlavə olunur.
Amma bunun necə saxlanacağı heç kəsin ağlına gəlmir.
Şəxsən məncə, damlarda günəş enerjisi yaxşı seçimdir, çünki günəş enerjisini yerli olaraq istehlak edib saxlaya bilərsiniz.
Amma Mantelerlassda bunun təşviq olunması, araşdırılması və daha yaxşı saxlama variantlarının mövcudluğu tənzimlənmir.
Və bu, Almaniyada olduğu kimi, böyük həcmdə külək enerjisinin qəfil peyda olub sonra
qəfil yoxa çıxması riskinin olduğunu göstərir.
Gündüz ortasında çoxlu günəş enerjisi olur, sonra birdən gecə heç nə qalmır.
Və sonra birdən-birə böyük şəbəkə problemləri ilə üzləşirsiniz.
Və bu, xərclərə və qeyri-müəyyənliyə səbəb olur.
Və bu, indi bu ümumi qərara yönəlmiş əsas tənqid nöqtəsidir.
Başqa bir məqam, hansı ki, siz bunu artıq bir neçə dəfə qeyd etmisiniz, demokratik iştirakdır.
Görünür, bu qanun etiraz imkanlarını da məhdudlaşdırır.
İsveçrə subsidiaritet prinsipi ilə yaxşı tanınır.
Bu o deməkdir ki, qərarlar mümkün olan ən aşağı səviyyədə, birbaşa təsirlənənlər tərəfindən qəbul edilir.
İndi bu əslində mərkəzləşdirilir.
Federal Şura, federal hökumət, yəni milli hökumət, daha çox səlahiyyət qazanır.
Vətəndaşların etiraz etmək, iştirak etmək və demokratik qərarvermə imkanlarına qoyulan bu
məhdudiyyət konkret olaraq necə özünü göstərir?
İsveçrədə külək enerjisi layihələrində söz sahibi olmaq üçün iki seçimimiz var.
Biri odur ki, biz layihələrə səs veririk.
Hazırda yerli əhali səs verdiyi 26 kantondan 24-ündə vəziyyət belədir.
Sonra fərdlər, özəl vətəndaşlar və ekoloji təşkilatlar layihələrə, hətta onlar təsdiqlənmiş olsa belə,
etiraz edə bilərlər ki, təbiətin qorunması və ya şəxsi səs-küy problemləri kimi məsələləri qaldırsınlar.
Və hər iki seçim indi ümumi fərmanla kütləvi şəkildə ləğv edilməli və ya məhdudlaşdırılmalıdır.
Artıq dediyim kimi, Mantel qərarı Federal Şuraya referendumları ləğv etməyə imkan yaratmağı hədəfləyir.
Digər tərəfdən, Mantelerlass qərarı elektrik enerjisi istehsalının həmişə bütün digər
maraqlardan üstün tutulmasını nəzərdə tutur.
Bu o deməkdir ki, əgər etiraz edərək deyəcəksiniz ki, bu külək ferması çox sayda insan üçün həddindən artıq
səs-küy çirkliliyi yaradacaq, ona icazə verilməyəcək.
Ya ağaclar kəsilir ki, bu qəbuledilməzdir; fayda ilə nisbətdə nisbətsizdir.
O zaman məhkəmə külək elektrik stansiyasını hələ də təsdiqləməlidir, çünki elektrik enerjisi
istehsalı hər zaman bütün digər maraqlardan üstün tutulur.
Beləliklə, artıq səs verə bilməzsiniz, amma yenə də etiraz edə bilərsiniz, baxmayaraq ki, bu mütləq rədd ediləcək.
Beləliklə, bu, birbaşa demokratiyamızda kəskin azalmadır.
Bu bizi birbaşa növbəti məqama gətirir. Bu maraqların ölçülməsi də konstitusiya məsələsidir.
Məşhur hüquqşünas professor Alain Griffel bunu tənqid edərək bildirib ki, bu ümumi qərar konstitusiyanı, yəni İsveçrə Federal
Konstitusiyasını da pozur, çünki bəzi maraqların birdən-birə digərlərinə üstünlük təşkil etdiyini deyə bilməzsiniz.
Bu professorun yeni ümumi sərəncamla bağlı tənqidinin nə olduğunu daha ətraflı izah edə bilərsinizmi?
İsveçrədə enerji siyasəti ilə bağlı konstitusiyada beş prinsipi əhatə edən bir maddə var.
Bilmırəm ki, hamısını sadalaya bilim, amma şübhəsiz ki, enerji təchizatı və ya enerji istehsalı kifayət qədər,
təhlükəsiz, iqtisadi və ekoloji cəhətdən dost olmalıdır.
Mən indi beşinci bəndi xatırlaya bilmirəm.
Amma hər halda, bu məqamların hamısı eyni dərəcədə vacibdir.
Bu o deməkdir ki, onlar eyni anda əldə edilməlidir.
Başqa sözlə, elektrik enerjisi təchizatının ekoloji uyğunluğu və təhlükəsizliyi bərabər şəkildə nəzərə alınmalıdır.
Və indi Parlament deyir ki, elektrik enerjisi istehsalı təbiətin qorunmasından üstün tutulur.
Bu, ekoloji cəhətdən zərərli layihələrin istənilən yerdə maneəsiz həyata keçirilməsinə imkan
verən sərbəst keçiddir. Bu konstitusiyaya ziddir.
Bu İsveçrə xalqının istədiyi şey deyildi.
Və bu, mövcudluğumuzun əsasını təşkil edən təbii mühitimizə zərər verir.
Və bu, böyük, ciddi nəticələrə səbəb ola bilər.
Fakt budur ki, onilliklər ərzində İsveçrə əhalisi ekoloji mühafizəni konstitusiyada dəfələrlə təsbit edib.
Beləliklə, bu əslində qanundur.
Və indi bu yuxarıdan qələmin bir zərbəsi ilə demək olar ki, tamamilə ləğv edilir.
Bu barədə fikriniz nədir? Bu vəziyyət əvvəldən necə yarandı?
Bu olduqca qəribədir. Seçilmiş nümayəndələr də əslində bunun fərqindədir.
Bəs hansı dövrün ruhu və ya hansı fövqəladə vəziyyət əslində indi belə qəddar bir qanunun qəbul edilməsinə səbəb olmuş ola bilər?
Yaxşı, əslində bu 2022-ci ilin payızında başladı.
Əvvəllər Parlament illərlə enerji siyasəti ilə heç vaxt məşğul olmamışdı.
Və 2022-ci ilin yayında, koronavirus pandemiyası sona çatmaq üzrə olanda, Elektrik Komissiyası böyük media
açıqlaması ilə bildirdi ki, Fransadakı bir çox nüvə elektrik stansiyaları texniki qulluqdan keçir.
Və ola bilər ki, biz İsveçrədə gələn qış qəfil enerji çatışmazlığı ilə üzləşək.
Və sonra üç həftə ərzində Parlament tələsik Solar Express qanun layihəsini qəbul etdi və dedi: "İndi Alp
dağlarında böyük günəş elektrik stansiyaları tikəcəyik."
Beləliklə, biz Alp dağlarının geniş ərazilərini günəş panelləri ilə örtürük.
Və bu o vaxtdan artıq konstitusiyaya zidd idi.
Və bu üç həftədə reallaşdı.
Yaxşı, bu tamamilə tələsik idi.
Və sonra, bu konstitusiyaya zidd olduğundan, Parlament avtomatik olaraq əhali ilə məsləhətləşməli idi.
Konstitusiyamız bunu nəzərdə tutur.
Əgər konstitusiyaya zidd qanun qəbul etsəniz, onda əhaliyə onun barəsində səsvermə imkanı verməlisiniz.
Və Parlament sadəcə bunu etmədi.
Sonra mən Federal Məhkəməyə gedib şikayət etdim və bildirdim ki, bu məsələ əslində seçicilərin müzakirəsinə çıxarılmalıdır.
Və sonra Federal Məhkəmə dedi ki, bəli, İsveçrədə Parlament hər şeyə qadirdir.
Və bu hərşeyəqadirlik ruhunda, bu şüurda bir qanun ardınca digər qanun qəbul edildi.
Külək ekspresi gəlib çatıb, indi isə bu paltolar qərarı.
Və Parlament konstitusiyanın icra olunub-olunmamasına laqeyd yanaşır.
Elektrik enerjisi istehsalı üçün hər şeyi edəcəklər.
Mən sizin qorxduğunuz təbiətə və landşaftda yaranan potensial zərəri bir az daha dərindən araşdırmaq istərdim.
Bu qanunla əslində nə mümkündür, yoxsa daha doğrusu, nədən qorxursunuz?
Təbiətdə hansı konkret müdaxilələr mümkündür?
Yaxşı, ilk növbədə, Alp dağlarında nəhəng günəş parkları planlaşdırılır və mümkün dədir.
Əslində, bu, elektrik çatışmazlığını aradan qaldırmaq üçün qısa müddətli tədbir olaraq 2022-ci ilin
payızında qəbul edilmiş yalnız müvəqqəti seçim idi.
Və bu artıq uzunmüddətli perspektivdə mümkün olmalıdır.
Bu o deməkdir ki, geniş alp çəmənlikləri polad konstruksiyalar və günəş panelləri ilə örtülə bilər.
Digər məsələ odur ki, İsveçrədəki meşələrdə külək turbinlərinin də açıq şəkildə icazə verilməsi lazımdır.
Bu o deməkdir ki, iqlimi qorumaq üçün insanlar meşələrə girir, külək turbini üçün futbol meydançası qədər
meşəni təmizləyir və sonra ora birini quraşdırırlar...
Bu artıq qanunda açıq şəkildə göstərilib, yoxsa şərhə açıqdır?
Bu, onu asanlaşdırmaq istədiyini bildirirmi, yoxsa elə belə olduğunu bildirirmi?
Beləliklə, hüquqi baxımdan meşələrdəki külək turbinləri yerə bağlıdır.
Və bu, meşələrdə külək fermalarının təsdiqi olmasa da, böyük bir rahatlama deməkdir.
Yadda saxlamaq vacibdir ki, İsveçrənin ən çox əhalisi olan Zürix kantonu bir milyondan çox insana ev sahibliyi edir. İndi 120
külək turbinası üçün planlar var, onlardan 110-u meşədə tikiləcək, çünki zirvələrdə və meşədə kifayət qədər yer yoxdur.
Və bunlar əslində ən ciddi ekoloji təsirlərdir.
Əlbəttə, kantonal əhəmiyyətli biotoplarda insanlar tərəfindən tikilməsi istənilən
hidroelektrik stansiyaları da var və bu da mümkündür.
Təbiət artıq sadəcə əhəmiyyət daşımır.
Bu bir az absurd görünmürmü?
İnsanlar iqlimi xilas etmək istəyirlər, ona görə də bərpa olunan enerji mənbələri barədə bu qədər hay-küy var.
Eyni zamanda meşələr kəsilir və təbiət məhv edilir.
Bu necə işləyir?
Elə bu məhz absurddur.
Adı "yaşıl enerji" olan enerji üçün meşələri kəsməyimiz düzgün ola bilməz.
İsveçrədə sadəcə çox yer yoxdur, bunu başa düşməlisən.
İsveçrə qərbdən şərqə, şimaldan cənuba çox sıx məskunlaşıb.
Əgər külək enerjisini kütləvi şəkildə genişləndirmək istəyirsinizsə, nəzərə almalısınız ki, bu günlərdə
250 metr hündürlüyündə turbinlərdən istifadə olunur və onlar müəyyən miqdarda sahəyə ehtiyac duyurlar.
İsveçrədə isə meşələr hələ də bioloji müxtəliflik adalarıdır, eyni zamanda əhali üçün istirahət adalarıdır.
Onların meşənin kənarları da həmişə çox kəsilmiş olur.
Əvvəllər o, daha açıq idi və tarlada da daha çox ağac var idi.
Bu gün meşələr təmizlənib.
Və indi onlar meşəyə girib on metr enində yollar salmaq və futbol meydançası ölçüsündə bir meşə sahəsini təmizləmək istəyirlər.
Və bu əslində bizim əsas arqumentimizdir.
İqlimi qorumaq üçün ağacları kəsə bilməzsən.
Siz külək enerjisinə tənqidi yanaşan bir ailə mühitindən gəlirsiniz.
İndi bir addım geri çəkilib vəziyyəti qiymətləndirsən, ən böyük zərərin harada olacağından qorxursan?
Bunlar külək turbinləridirmi, iri su elektrik stansiyalarıdırmı, yoxsa bəlkə Alp dağlarındakı günəş elektrik stansiyalarıdır?
Təbiətə ən böyük təhdidin harada olduğunu düşünürsünüz, rəqəmlərlə göstərə bilərsinizmi?
Hidroenerji ilə mütləq nisbətən kiçik sərmayə üçün çoxlu fayda əldə edirsiniz.
Orada da zərər var, bu dəqiqdir.
Lakin günəş enerjisi sistemləri ilə həqiqətən də Alp dağlarının geniş ərazilərinin tikinti altında qalacağını güman etmək olar.
Mənim üçün bu son dərəcə zərərlidir, çünki İsveçrə öz mənzərələri ilə inkişaf edir.
Mənzərələr tarixi baxımdan ölkəmiz üçün çox vacibdir.
Alp dağlarının möhtəşəm mənzərəsini təqdim edən yerlərdə inşa edilmiş bir çox möhtəşəm otellərimiz var.
Və məhz bu Alp dağları indi tikintiyə məruz qalacaq.
Bu o deməkdir ki, onun da tarixi əhəmiyyəti var.
Və bəli, ikinci məsələ meşələrdir, orada bu zərəri görürəm.
Bu, turizm regionları, Alp dağları haqqında qaldırdığınız maraqlı məqamdır.
Graubünden kantonu bu sahədə qabaqcıllardan biri olmaq istəyir.
Mən bu məqamı irəli sürməkdən məmnunam.
Onlar əslində irəliləmək istəyirlər və x zonalarında, məncə 30 zonada, və – yanılıramsa düzəldin – iki düzindən çox zona mütləq
ən prestijli yerlərdə, dağ yamaclarında aradan qaldırılıb.
Beləliklə, St. Moritz istisna olmaqla, gələcəkdə hər böyük turistik məkanın qarşısında bu
nəhəng külək turbinlərini görəcəyinizi düşünürəm.
Bunu turizmin əhəmiyyəti və həmçinin İsveçrə iqtisadiyyatı baxımından necə qiymətləndirirsiniz?
Tamamilə, külək turbinləri nəhəngdir, onlara da yer lazımdır.
Onlar külək olan açıq yerlərdə tikilməlidir.
Və federal hökumət dünyanın ən məşhur turizm məkanlarından biri olan Graubünden kantonuna 100 külək turbinası quraşdırmağı
sifariş edəndə, bu turbinlərin Davosda, Lenzerheide-də, Arosada, İsveçrə Milli Parkının yaxınlığında – başqa sözlə, bütün
ən məşhur turizm məkanlarında tikiləcəyini danmaq mümkün deyil.
Və əvvəllər də dediyim kimi, tarixi baxımdan bu çox əhəmiyyətlidir, çünki turizm və Alp
dağları bizim kimliyimizin bir hissəsidir.
19-cu əsrin sonunda İsveçrə kütləvi inkişaf yaşadı və dünyanın ən zəngin ölkələrindən birinə çevrildi.
Və məhz bu mənzərələrə görə xaricdən bir çox insan onlara heyran olmaq üçün bizə gəlib.
Və şəxsən mən Alp dağlarının artıq qiymətləndirilməməsini çox kədərli hesab edirəm və
düşünürəm ki, bu, Parlamentin çox pis bir addımıdır.
İndi bütün bu sərəncamlar, bu ümumi sərəncam, Solarexpress, Windexpress kimi qeyd etdiyiniz müxtəlif açıq
təkliflər əslində bu adlanan enerji keçidi kontekstindədir.
Fosil yanacaqlardan uzaqlaşmağa istək var, lakin eyni zamanda nüvə enerjisinə dair ehtiyatlar mövcuddur və
hazırda İsveçrədə yeni nüvə elektrik stansiyaları tikilmir – bir növ texnologiya qadağası tətbiq olunub.
Almaniya onları artıq ləğv edib, amma dünyanın digər yerlərində vəziyyət olduqca fərqlidir.
Bu enerji keçidi ilə bağlı əsas mövqeyiniz nədir?
Bu zəruridirmi? Dövlət bunun üçün təzyiq göstərməlidirmi?
İqtisadiyyat bunu edə bilərmi? Özünü tənzimləyə bilərmi? Bu barədə fikriniz nədir?
Enerji keçidi özü-özlüyündə çox mürəkkəb məsələdir.
Mən açıq-aydın görürəm ki, fosil yanacaqlar iqlim dəyişikliyinə səbəb olur və iqlim dəyişikliyi zərərlidir.
Biz həll yolları tapmalıyıq.
Məsələ siyasətçilərin bununla necə mübarizə aparmasıdır.
O əhaliyə soruşdu: "Nüvə enerjisini mərhələli şəkildə ləğv etmək istəyirsinizmi?"
Əhali bəli dedi, bu da təəccüblü deyil.
Əhaliyə soruşuldu: fosil yanacaqları mərhələli şəkildə ləğv etmək istəyirsinizmi?
Əhali bəli deyib.
Hər iki səsvermədə heç kəs bunun nə demək olduğunu, nə qədər başa gələcəyini və dəqiq necə işləyəcəyini izah etmədi. Bunun əvəzinə
hədəflər müəyyən olundu, əhali onları qəbul etdi və sonra nəticələr ortaya çıxdı. İnsanlar bunun işləmədiyindən, əhalinin
müqavimət göstərdiyindən, təbiətə zərər dəyindiyindən, xərclərin artdığından və qeyri-müəyyənlik yarandığından narazı oldular.
Mən bunu ədalətsiz davranış hesab edirəm.
Mən daha çox istərdim ki, ictimaiyyətə həqiqət deyilsin və onlara elektrik enerjisi
istehsal etmək üçün üç variantın olduğu bildirişin.
Damlarda günəş panelləri var, bu və o tələb olunur.
Qazla işləyən elektrik stansiyaları üçün bu və o, iqlim üçün deməkdir.
Nüvə elektrik stansiyaları üçün bu və o, tullantılar, saxlama və uranın tədarükü deməkdir.
Onda nə danışdığını bilirsən.
Amma indi sən sadəcə yaxşı səslənən hədəflər qoyursan və onları necə həyata keçirəcəyini sonra düşünürsən.
Və mənim bu barədə ciddi şübhələrim var.
Bu, bir növ utopik və eyni zamanda həqiqətən dürüst olmayan siyasətdir, əgər onu belə xülasə etsəm.
Bu ümumi qərarın tərəfdarlarına baxanda, dəqiq kimlərin iştirak etdiyi sualı da ortaya çıxır.
Və neytral müşahidəçi kimi bir az təəccüblənirəm.
Bu soldan sağa, elektrik baronlarından güclü ticarət assosiasiyalarına, Yaşıl Partiyaya və digər
ekoloji təşkilatlara qədər uzanır, sizin deyil.
Nə üçün bu qədər çox siyasi rəqib birdən-birə birlikdə işləyir? Bu bizə nə deyir?
Beləliklə, problem ondadır ki, indi ümumi qərarı dəstəkləyən bir çox oyunçu İqlim Alyansında eyni vəziyyətdədirlər.
Bu o deməkdir ki, İqlim Alyansında günəş lobbiçiləri ekoloji təşkilatlarla eyni vəziyyətdədir.
Və bu, əlbəttə ki, təbiətin qorunması baxımından ziddiyyətdir.
İqlim mühafizəsinə gəldikdə, hər ikisi şübhəsiz ki, eyni fikirdədirlər.
Təbiətin qorunması məsələsində münaqişələr yaranır.
Və elə o zaman başa düşürəm ki, çox vaxt əsas mövqe yoxdur; insanlar deyirlər ki, bəli, biz ekoloji
təşkilatlar olaraq yalnız iqlim mühafizəsinin deyil, həm də təbiətin qorunmasının daimi tərəfdarıyıq.
Və orada daha çox aydınlığa, eləcə də elektrik baronlarına qarşı çıxmaq və demək üçün cəsarətə ehtiyac var: "Bəli,
hər ikimiz iqlim mühafizəsinin tərəfindəyik, amma təbiətin qorunmasına gəldikdə, dostluq burada bitir."
Və bu cəsarət tələb edir, hansı ki, açıq-aydın çatışmır.
Beləliklə, indi Mantel qərarı ilə hər ikisi eyni vəziyyətdədir: ekoloji təşkilatlar, bəlkə də dişlərini qıjırıb, və elektrik
baronları, hər yerdə, hətta açıq havada belə tikinti aparmağa icazə veriləcəyi təqdirdə axacaq
subsidiyaları səbirsizliklə gözlədikləri üçün sevinclidirlər.
Neue Zürcher Zeitung qəzetində sizin haqqınızda belə bir başlıq dərc olunub: "Mənzərə
mühafizəçisi Albert Rösti ehtiyatlı olmalıdır."
Albert Rösti bu dosyeyə cavabdeh Federal Şuradır.
Seçiciləri necə inandırmağı düşünürsünüz?
Referendum bu ilin iyun ayında keçiriləcək.
Bu çox sıx cədvəldir.
Bu bilərəkdən seçilmiş ola bilər.
Mən inanıram ki, ictimaiyyət bu ümumi qərarın bu məqsədlər, bu məhdudiyyətlər və bu həll olunmamış məsələlərlə qəbul olunmasının
nə demək olacağı barədə kifayət qədər məlumatlı deyil.
Və mən inanıram ki, əhali tamamilə obyektiv şəkildə məlumatlandırılmalıdır.
Külək turbinini tikmək nə deməkdir? Ormanda birini tikmək nə deməkdir?
Alp dağlarında 100 futbol meydançası ölçüsündə günəş elektrik stansiyası tikmək nə deməkdir?
Qışda qar yağanda nə baş verir?
Və mən inanıram ki, sadəcə insanlara şəkillər və məlumatlarla müraciət edib müxtəlif kanallarda məlumat yaratmalısınız.
Və bu, şübhəsiz ki, əhalini inandırmağın yoludur ki, bunlar bizim səs verdiyimiz məqsədlər və nəticələrdir.
Dediyim kimi iyun ayında keçirilməsi nəzərdə tutulan bu referendum səsverməsinə əlavə olaraq, siz son zamanlar oxşar
istiqamətlərdə iki yeni xalq təşəbbüsü də elan etmisiniz.
Bu işin nəyi əhatə etdiyini qısaca izah edə bilərsinizmi?
Bizim assosiasiyamızda, Freie Landschaft Schweiz (Azad Landşaft İsveçrə), təbiətin qorunması və birbaşa demokratiya ürəyimizə
yaxın iki məsələdir və biz onlara xüsusi əhəmiyyət veririk.
Birbaşa demokratiya və təbiətin qorunması indi bu ümumi qərarla hər ikisi təhlükə altındadır.
Amma biz artıq Parlamentdə görürük ki, təbiətin qorunmasını daha da məhdudlaşdırmaq üçün referendumları qanunla tamamilə
ləğv etmək məqsədilə daha da dəli ideyalar irəli sürülür.
Və məhz orada əks tədbirlər görmək istəyirik.
Biz iki populyar təşəbbüs – Meşələrin Mühafizəsi Təşəbbüsü və İcmanın Mühafizəsi Təşəbbüsü – işə saldıq.
Meşə Mühafizəsi Təşəbbüsü istəyir ki, külək turbinlərinin meşələrdə və meşə kənarlarında quraşdırılmasına icazə verilməsin.
Və icma müdafiəsi təşəbbüsü istəyir ki, külək turbinləri tikildikdə həmişə təsirlənən əhalinin razılığını tələb etsin.
Və imza kolleksiyası artıq davam edir.
Və biz 2025-ci ilin iyuluna qədər 100 000 etibarlı imza toplamaq məcburiyyətindəyik.
İndi biz maraqla gözləyirik ki, siz uğur qazanacaqsınızmı.
Və sonra mütləq növbəti referendum kampaniyaları olacaq.
Bu da gözləməyə dəyər başqa bir şeydir. Bəlkə də bitirmək üçün şəxsi bir sual.
Onlar hələ gəncdir və artıq bu ətraf mühit və landşaft mühafizəsi məsələlərinə çox sadiqdirlər.
Əvvəlcə bu layihəyə necə qoşuldunuz?
Bəlkə bu ailədə irsən keçir.
Anam artıq landşaft mühafizəsi ilə çox məşğul olub və ya onunla təmasda olub.
O, 1970-ci illərdə Şvits kantonunun Zurix gölü kənarındakı Vangen qəsəbəsində böyüyüb, orada A3
avtomagistralı 1970-ci illərdə məhz kəndin ortasından salınıb.
1980-ci illərdə o, Zurix kantonunun Bonstetten qəsəbəsinə köçdü.
Orada onlar A4 magistral yolunu açıq kənd ərazisindən salmaq istəyirdilər.
Və 1990-cı illərdə anam atamla birlikdə Soloturn kantonunun Grenchen şəhərinə gəldi.
Orada, taleyin işidir ki, onlar A5 magistral yolunu açıq kənd əraziləri boyunca salmaq istəyirdilər.
Və valideynlərimin hər ikisinin bu öhdəliyi mənə də keçdi.
Mən Jura və İsveçrə plato arasında, Grenchen-də çox gözəl bir yerdə yaşayıram.
Siz həmçinin Alp dağlarını görə bilərsiniz, yəni İsveçrənin üç əsas landşaftını.
Və sonra həmişə özümə deyirəm ki, 2050-ci ildə mən cəmi 54 yaşımda olacağam.
Uşaqlarımı ekoloji cəhətdən dəyərli bir landşaftla tərk etmək istərdim.
Və bu landşaftı mümkün qədər uzun müddət, bu gün olduğu kimi qoruyub saxlamaq.
Çox sağ olun. Biz sizə bu böyük təşəbbüsdə, artıq gələcəyə baxan bu işdə hər uğur arzulayırıq.
Proqramımıza qoşulduğunuz üçün təşəkkür edirik. Elias Vogt, təşəkkür edirik.
Və sizə, əziz tamaşaçılar, diqqətiniz üçün təşəkkür edirəm.
Gələn həftə HOCH2.TV-dəki siyasi tok-şouya xoş gəlmisiniz dediyimiz zaman sizi yenidən görməyi səbirsizliklə gözləyirəm.