29 верасня 2023 года Швейцарскі парламент прыняў «Адзінае пастаноўчае рашэнне аб унясенні змяненняў для бяспечнага
забеспячэння электраэнергіяй з аднаўляльных крыніц», мэтай якога, як сцвярджаецца, з'яўляецца
ўмацаванне надзейнасці забеспячэння электраэнергіяй узімку.
Гэты закон называецца «Мантэлерэрлас» або, скарочана, «Закон аб электрычнасці».
Гэта павінна пракласці шлях для павелічэння вытворчасці электраэнергіі сонечнымі, ветравымі
і гідраэлектрычнымі электрастанцыямі ў краіне.
З новым законам Федэральны савет Швейцарыі зможа вызначаць, калі, дзе і колькі прадпрыемстваў могуць
быць пабудаваны для вытворчасці аднаўляльнай энергіі.
Розныя арганізацыі, такія як Альянс за прыроду і ландшафт Швейцарыі, асацыяцыя «Свабодны ландшафт Швейцарыі» і Фонд Франца
Вебера , ініцыявалі рэферэндум супраць новага федэральнага закона і ў студзені 2024 года падалі 63 184 подпісы.
Такім чынам, спрэчнае прапаноўванне будзе вынесена на галасаванне швейцарскім выбаршчыкам 9 чэрвеня 2024 года.
Галоўны аргумент прыхільнікаў заключаецца ў тым, што новы Закон аб электраэнергіі неабходны для
прадухілення непазбежнага дэфіцыту электраэнергіі ў Швейцарыі.
Асацыяцыя «Aufrecht Schweiz» называе гэта сфабрыкаваным энергетычным крызісам.
«Aufrecht Schweiz» — гэта грамадзянскі рух, які хоча мець слова ў швейцарскай палітыцы праз незалежных кандыдатаў.
У сваім прэс-рэлізе пад назвай «Адключэнні святла ў Швейцарыі? Ні за што!» апублікаваным восенню 2022 года,
пенсіянер-камп'ютаршчык з электрастанцыі і пенсіянер-інжынер-электрык напісалі наступнае:
"Прытрымліваючыся стратэгіі страху, якую прасоўвае лобі, Федэральнае міністэрства энергетыкі
непасрэдна ідзе на карысць газавым і нафтавым кампаніям, а таксама гандлярам электраэнергіяй.
(...) Калі ўрад заклікае нас эканоміць электраэнергію, то зусім не таму, што яе ў нас
замала, а таму, што мы занадта танна яе прадаём.
Кожны кілават, які мы эканомім, ідзе на карысць энергетычным кампаніям, бо яны могуць прадаць зэканомленую ў
Швейцарыі электраэнергію за мяжу па значна больш высокай цане.
У сваёй заяве Асацыяцыя электразабеспячальнікаў Аргаў (VAS) адзначыла, што гэты ўсеагульны загад
запатрабуе поўнай рэарганізацыі ўсёй нацыянальнай электраэнергетычнай інфраструктуры.
Дагэтуль электраэнергія пастаўлялася канчатковым спажыўцам на аснове лагічна абгрунтаванага
прынцыпу пераважна цэнтралізаваных буйных электрастанцый.
Аднак інфраструктура размеркавання павінна рэгулявацца дэцэнтралізавана, што таксама павінна быць комплексным,
беспамылковым і дазваляць кожнаму мець зносіны з любым іншым.
Паводле VAS, кваліфікаваныя прагнозы ацэньваюць, што неабходная мадэрнізацыя і пашырэнне сетак толькі ў
Швейцарыі зоймуць каля 100 мільярдаў швейцарскіх франкаў.
Менавіта непрывілеяваныя спажыўцы і арандатары, якія не маюць сродкаў, каб забяспечыць сябе,
вымушаны плаціць за гэтую дадатковую паслугу.
Як гэта так часта бывае з новымі законамі, усё зводзіцца да таго, што прыбыткі і субсідыі прыватызуюцца нешматлікімі, а
выдаткі і рызыкі раздзяляюцца паміж астатнім насельніцтвам.
– Згодна з Асацыяцыяй электразабеспячэння Аргаў.
Таксама розныя камітэты NO раскрытыкавалі новы Закон аб электраэнергетыцы за тое, што, сярод іншага, ён ставіць пад
сумнеў фундаментальныя прынцыпы аховы прыроды і ландшафтаў, якія на працягу дзесяцігоддзяў былі
замацаваны ў Федэральнай канстытуцыі швейцарскім электаратам.
Напрыклад, цяпер лясы могуць высякацца для будаўніцтва ветравых турбін, а вялікія ветравыя і сонечныя паркі могуць стварацца ў
ахоўных ландшафтах — нават калі гэта знішчае каштоўныя біятопы.
Нішто не стане на шляху будаўніцтва буйных сонечных паркаў у швейцарскіх Альпах.
Многія альпійскія пашы можна было б пакрыць сталёвымі канструкцыямі і сонечнымі панэлямі.
Эліас Фогт, прэзідэнт асацыяцыі «Freie Landschaft Schweiz» (Свабодны ландшафт Швейцарыі), у інтэрв'ю
незалежнаму тэлеканалу HOCH2.TV тлумачыць, да чаго прывядзе гэты закон і чаму ён рэкамендуе адхіліць яго.
Назва палітычнага ток-шоу: «Указ аб футрах — гэта субсіраванае знішчэнне прыроды».
У інтэрв'ю Фогт, сярод іншага, закранае наступныя пункты крытыкі ў дачыненні да новага Закона аб электраэнергіі:
- Дэмакратычнае ўдзельніцтва і права на пярэчанне пад пагрозай
- Вытворчасць электраэнергіі мае перавагу над аховай прыроды ў новым Законе аб электраэнергіі
- Прыродная шкода «паводле закона» магчымая
- Дысфігурацыя Альпаў: вытворчасць электраэнергіі мае перавагу над турызмам
Эліас Фогт спасылаецца на крытыку юрыдычнага эксперта, прафесара доктара Алена Грыфеля, паводле якой спрэчны
агульны загад парушае Федэральную канстытуцыю Швейцарыі.
Вытворчасць энергіі, напрыклад, павінна быць дастатковай, бяспечнай, эканамічнай і экалагічна чыстай.
Аднак крытэрыі экалагічнай сумяшчальнасці і бяспекі электразабеспячэння павінны разглядацца на роўных.
З новым Законам аб электраэнергіі гэта ўжо не будзе так.
Відавочна, пад значным ціскам Швейцарскі парламент прыняў неканстытуцыйны закон, які абмяжоўвае дэмакратычныя правы.
Страх перад меркаваным дэфіцытам электраэнергіі ўзімку прымушае Парламент дзейнічаць паспешліва.
Шаноўныя выбаршчыкі Швейцарыі: Ці хочаце вы таксама прадухіліць скасаванне асноўных дэмакратычных правоў і
знявечванне швейцарскага ландшафту пад прыкрыццём прасоўвання аднаўляльных крыніц энергіі?
Потым 9 чэрвеня ўкіньце ў выбарчую скрыню голас «НЕ» супраць «Мантэлерэрлас».
Глядзіце паўгадзіннае інтэрв'ю з доктарам Філіпам Гутам і Эліясам Фогтам, прэзідэнтам Асацыяцыі за свабодны швейцарскі
ландшафт, у палітычным ток-шоу незалежнага тэлеканала HOCH2.TV.
Інтэрв'ю
Паважаныя гледачы, сардэчна запрашаю вас на палітычнае ток-шоу на HOCH2.TV.
Вы ведаеце гэта, вы пазнаеце гэта: гэтая праграма заўсёды прамая, заўсёды шчырая, заўсёды адданая праўдзе і
заўсёды з захапляльнымі гасцямі, якія маюць што сказаць.
Сёння я вітаю Эліяса Фогта, прэзідэнта асацыяцыі «Freie Landschaft Schweiz» (Свабодны ландшафт Швейцарыі), новую
палітычную фігуру ў Швейцарыі, калі можна так сказаць, які ўжо зрабіў пэўны ўнёсак і, безумоўна, хоча зрабіць яшчэ больш.
Выдатна, што вы ў нашай праграме.
Вялікі дзякуй, спадар Гут, за запрашэнне.
Я таксама вельмі рады быць тут.
Вы нядаўна разам з іншымі арганізацыямі паспяхова арганізавалі рэферэндум.
Такім чынам, для гледачоў у Германіі і Аўстрыі: у Швейцарыі можна аспрэчыць законы, прынятыя
парламентам, шляхам правядзення па іх рэферэндуму.
Ім удалося; для гэтага патрабуецца не менш за 50 000 подпісаў.
Гэта тычыцца так званай агульнай пастановы, мэтай якой з'яўляецца садзейнічанне развіццю аднаўляльнай энергетыкі.
Перш чым мы будзем крытыкаваць гэтае практыкаванне, ці можаце вы сказаць нам, чаго насамрэч імкнецца дасягнуць гэты закон?
Што менавіта ўяўляе сабой гэты так званы агульны загад?
Агульны дэкрэт — гэта перагляд розных законаў у адным пакеце, так бы мовіць, адсюль і тэрмін.
З аднаго боку, Закон аб энергетыцы, з другога боку, Закон аб электразабеспячэнні і, трэцяе, Закон аб прасторавым
планаванні, і ў комплекснай рэвізіі гэтых трох законаў.
Галоўная мэта — гэта, па сутнасці, маштабнае развіццё ветравой і сонечнай энергетыкі ў Швейцарыі.
Але таксама і будаўніцтва 16 буйных гідраэлектрастанцый.
Усе гэтыя аспекты, якія тычацца аднаўляльных крыніц энергіі і іх пашырэння, рэгулююцца ў гэтым комплексным пакеце.
Вось што стаіць за тэрмінам «закон аб агнішчы».
Такім чынам, гэты плашч — гэта, па сутнасці, своеасаблівае суперзаканадаўства, якое змяшчае розныя юрыдычныя папраўкі, так?
Менавіта так. І ў ім таксама шмат нявырашаных пытанняў.
Гэта азначае, што Федэральны савет, які з'яўляецца нашым урадам, зможа потым рэгуляваць асобныя дэталі на ўзроўні пастановы.
Ёсць шмат дэталяў, дзе ўсё па-сапраўднаму ўваходзіць у справу.
Федэральны савет можа, напрыклад, скараціць працэдуры аўтарызацыі.
І паколькі Швейцарыя таксама прымяняе прынцып муніцыпальнай аўтаноміі, гэта значыць, што насельніцтва
Швейцарыі можа непасрэдна вырашаць пытанні прасторавага планавання ў сваёй мясцовасці, у сваёй камуне.
Калі Федэральны савет скароціць гэта, то ён можа проста заявіць, што гэтыя муніцыпалітэты больш не маюць голасу, і тады ён
таксама скасуе прамую дэмакратыю і рэферэндумы ў муніцыпалітэтах.
Так, мы пазней вернемся да крытычных момантаў.
Магчыма, спачатку крыху пра канструкцыю бума.
Маё далейшае пытанне ў гэтым кантэксце.
Вы не ініцыявалі рэферэндум самастойна.
Хто яшчэ быў партнёрам?
Якія арганізацыі стаяць за гэтым?
Такім чынам, спачатку прыватная асоба ініцыявала рэферэндум.
П'ер-Ален Брушэ, былы фінансавы эксперт і федэральны служачы, які цяпер на пенсіі, задумаўся, што
мелася на ўвазе ў гэтым агульным распараджэнні.
Ён убачыў, што гэты закон дазволіць пабудаваць велізарныя сонечныя паркі ў Альпах.
І потым ён з'явіўся перад СМІ 10 кастрычніка мінулага года і сказаў: «Я прызначаю па гэтым рэферэндум».
А потым праз некалькі дзён у СМІ таксама з'явілася вядомая «Фондацыя Франца Вебера» і заявіла, што мы таксама арганізуем
рэферэндум; мы, так бы мовіць, падтрымліваем контрзахады.
І потым гэта адбылося даволі хутка.
Тады мы ў Freie Landschaft Schweiz таксама захацелі далучыцца да кампаніі супраць гэтага, таму, так
бы мовіць, аб'ядналі намаганні з спадаром Брушэ.
Мы таксама заклікалі нашыя арганізацыі-члены збіраць подпісы.
І ўрэшце, на Каляды і Новы год, было сабрана 63 000 подпісаў ад вялікай колькасці дробных і буйных арганізацый,
якія займаюцца аховай навакольнага асяроддзя і здароўя.
А цяпер, магчыма, слова пра вашу арганізацыю «Freie Landschaft Schweiz» (Свабодны ландшафт Швейцарыі).
Што менавіта гэта? Якія вашыя мэты?
«Freie Landschaft Schweiz» (Свабодны пейзаж Швейцарыі) — гэта, па сутнасці, парасонавая
арганізацыя для крытыкаў ветраэнергетыкі ў Швейцарыі.
У нас каля 50 членскіх клубаў і восем кантональных секцый.
Гэта можа быць у Тургаўі, можа быць у Во, іншымі словамі, дзе заўгодна ў Швейцарыі.
І ўсе прыкладаюць усе намаганні, каб забяспечыць ахову прыроды ў Швейцарыі ў дачыненні да ветравых турбін.
Але прамая дэмакратыя, як я растлумачыў раней, таксама з'яўляецца ключавым напрамкам дэкрэта Мантэлера, і таму мы
рашуча імкнёмся захаваць ахову прыроды і прамую дэмакратыю.
Так, давайце паспрабуем крыху разбіць гэтае пытанне і падысці да яго сістэматычна.
Адным з палажэнняў гэтага агульнага распараджэння, гэтага суперзакона, гэтага агульнага закона
з'яўляецца тое, што ён вызначае пэўныя мэты для пашырэння выкарыстання аднаўляльных крыніц энергіі.
Такім чынам, палітыкі заяўляюць, што доля сонечнай або ветравой энергіі павінна скласці пэўны паказчык да пэўнай даты.
Як вы ацэньваеце гэтыя палітычныя мэты? Ці рэалістычныя яны?
Ці мае сэнс, каб палітыкі ўводзілі такія правілы? Што вы думаеце пра гэта?
Такім чынам, указ «Мантэлерлерас» сцвярджае ў вельмі няпэўных тэрмінах, што мы павінны выпрацаваць дадатковыя
45 тэрават-гадзін электраэнергіі з сонечнай і ветравой энергіі на працягу года да 2050 года.
Швейцарыя на дадзены момант спажывае каля 60 тэрават-гадзін.
Такім чынам, гэта велізарная колькасць, якую трэба пабудаваць.
І, як я ўжо казаў раней, застаецца толькі паглядзець, якая тэхналогія выпрацуе колькі электраэнергіі.
Гэта азначае, што Федэральны савет цяпер можа сказаць, што нам патрэбна такая колькасць
сонечных панэляў і такія колькасць ветравых турбін.
Асабіста я падазраю, што ўсё зводзіцца да таго, што ён хоча ўсталяваць каля 1500 ветравых турбін і
некалькі соцень квадратных кіламетраў сонечных панэляў.
Рашэнне аб тым, дзе яны будуць размешчаны — на дахах ці ў адкрытай сельскай мясцовасці — насамрэч за
Федэральным саветам; гэтае пытанне яшчэ адкрытае.
І гэта стварае пагрозу масавага ўздзеяння на навакольнае асяроддзе Швейцарыі, якая і так шчыльна заселена.
І гэта велізарная колькасць электраэнергіі, якая потым выпрацоўваецца ўдзень, нерэгулярна, калі дзьме вецер.
І ўся сістэма, гэты суперзакон, рэгулюе дэталі занадта мала.
І таму ставіць мэты — гэта, безумоўна, добра; мы хочам выпрацаваць дадатковыя 45 тэрават-гадзін.
Але ці рэалістычна гэта, ведаюць толькі багі; ніхто не ведае.
І таму мы таксама крытычныя да гэтага закона.
Яшчэ адзін момант – мы ўсё яшчэ разглядаем спектр розных задзейнічаных сфер – гэта субсідыі.
Аднаўляльныя крыніцы энергіі варта актыўна прасоўваць.
Як гэта выглядае?
Мы ўжо прынялі новы энергетычны закон у 2017 годзе.
Гэта цяпер, так бы мовіць, другая стадыя — гэты ўсеагульны загад.
І ў той час казалі, што з 2022 года больш не будуць выдзяляцца субсідыі для сонечных і ветравых электрастанцый.
І гэта цяпер парушаецца.
Па-другое, гэты суперпакет, гэты агульны ўказ, дае Федэральнаму савету поўную свабоду.
Ён можа вырашыць, якую субсідыю атрымаюць сонечныя панэлі і ветравыя турбіны.
Нават там мы не ведаем, колькі будзе субсідый.
Але можна меркаваць, што гэта складае больш за 50 працэнтаў інвестыцыйных выдаткаў.
Такім чынам, закон, відавочна, сцвярджае, што да 60 працэнтаў інвестыцыйных выдаткаў могуць быць субсідаваны.
Так, ёсць дзве мадэлі.
Або інвестар кажа: «Я хачу, каб 60 працэнтаў інвестыцый былі ад урада».
І тады ён гэта атрымлівае, і яму ўсё роўна трэба арганізаваць 40 працэнтаў у банку.
Або ён кажа, што ўрад забяспечыць гарантыю за кожны кілават-гадзіну, які ён выпрацуе.
Ніхто не ведае, як высока.
Гэта, верагодна, таксама складзе 60 працэнтаў.
Такім чынам, вы бачыце, што гэта субсідаванае знішчэнне прыроды.
І паколькі гэта эканамічна невыгадна — асабліва ветравыя электрастанцыі, бо ў Швейцарыі вельмі дрэнныя ўмовы
для ветру — і цяпер мы проста вымушаны дапамагаць велізарнымі субсідыямі, каб гэта ўвогуле стала магчымым.
Адна праблема, як вы коратка згадалі ў даданым сказа, — гэта рэгулярная энергія, энергія паласы, якая насамрэч патрабуецца.
Цяпер лагічна, што калі ідзе дождж або цёмна, сонечная энергія не працуе.
Калі няма ветру, ветраэнергетыка не працуе.
Як можна вырашыць гэтую праблему?
Адпаведна, хіба гэта не новая праблема, калі вы занадта моцна інвестуеце ў такіх ненадзейных, нестабільных вытворцаў энергіі?
Менавіта гэта і з'яўляецца галоўнай праблемай у агульным распараджэнні, якая не была ўдакладнена і стварае новыя праблемы.
Планаванне ўсёй сеткі не ўключана, захоўванне не ўключана.
Гэта азначае, што дадаецца вялікая колькасць сонечнай і ветравой энергіі.
Але як гэта захоўваць — толькі Бог ведае.
Асабіста я лічу, што сонечная энергія на дахах — гэта добры варыянт, бо можна
спажываць і захоўваць сонечную энергію на месцы.
Але ў Мантэлерэрласс не прадугледжана, што гэта трэба прасоўваць, што трэба праводзіць
даследаванні, што існуюць лепшыя варыянты захоўвання.
А гэта азначае, што існуе рызыка таго, што мы пойдзем тым жа шляхам, што і Германія, дзе велізарныя аб'ёмы
ветравой энергіі раптам з'яўляюцца, а потым раптам знікаюць.
Удзень апоўдні сонечнай энергіі шмат, а потым раптам уначы яе зусім няма.
І раптам у вас узнікаюць велізарныя праблемы з сеткай.
І гэта выклікае выдаткі і нявызначанасць.
І гэта цяпер з'яўляецца галоўным пунктам крытыкі гэтага агульнага распараджэння.
Яшчэ адзін пункт, які вы ўжо некалькі разоў згадвалі, — гэта дэмакратычнае ўдзельніцтва.
Відавочна, гэты закон таксама абмяжоўвае магчымасці для выказвання пярэчанняў.
Швейцарыя добра вядомая сваім прынцыпам субадзільнасці.
Гэта азначае, што рашэнні прымаюцца на самым нізкім магчымым узроўні, непасрэдна тымі, на каго яны ўплываюць.
Цяпер гэта насамрэч цэнтралізуецца.
Федэральны савет, федэральны ўрад, г.зн. нацыянальны ўрад, набывае ўсё больш улады.
Як канкрэтна праяўляецца гэтае абмежаванне магчымасцей для выказвання пярэчанняў, удзелу і
дэмакратычнага супольнага вызначэння грамадзян?
У Швейцарыі ў нас ёсць два спосабы ўплываць на праекты па развіцці ветраэнергетыкі.
Адна з іх у тым, што мы галасуем за праекты.
На дадзены момант такая сітуацыя назіраецца ў 24 з 26 кантонаў, дзе галасуе мясцовае насельніцтва.
Такім чынам, асобныя грамадзяне і экалагічныя арганізацыі могуць падаваць пярэчанні супраць праектаў, нават
калі яны ўхвалены, каб узняць такія пытанні, як ахова прыроды або асабістыя праблемы з шумам.
І цяпер абодва варыянты павінны быць масава скасаваныя або абмежаваныя агульным укарам.
Як я ўжо казаў, указ Мантэля мае на мэце дазволіць Федэральнаму савету адмяняць рэферэндумы.
З іншага боку, дырэктыва Мантэлерлес прадугледжвае, што вытворчасць электраэнергіі заўсёды
павінна мець перавагу перад усімі іншымі інтарэсамі.
Гэта азначае, што калі вы выступіце з пярэчаннем і заявіце, што гэтая ветравая электрастанцыя выкліча
празмернае забруджванне шумам для занадта вялікай колькасці людзей, ёй не будзе дадзена дазвол.
А дрэвы высякаюць, што непрымальна; гэта непрапарцыйна карысці.
Тады суд усё роўна павінен ухваліць ветравую электрастанцыю, бо вытворчасць электраэнергіі
заўсёды мае перавагу перад усімі іншымі інтарэсамі.
Такім чынам, вы, магчыма, больш не зможаце галасаваць, але ўсё яшчэ можаце падаць
пярэчанне, хоць яно, безумоўна, будзе адхілена.
Такім чынам, гэта кардынальнае скарачэнне нашай прамой дэмакратыі.
Гэта прыводзіць нас проста да наступнага пункта. Гэтае ўзважванне інтарэсаў таксама мае канстытуцыйны характар.
Вядомы юрыст, прафесар Алейн Грыфель, раскрытыкаваў гэта, заявіўшы, што гэты ўсеагульны загад таксама парушае канстытуцыю,
парушае Федэральную канстытуцыю Швейцарыі, таму што нельга казаць, што пэўныя інтарэсы раптам становяцца важнейшымі за іншыя.
Ці можаце вы больш падрабязна растлумачыць, у чым менавіта крытыка гэтага прафесара на адрас новага агульнага ўказу?
У Швейцарыі ў нас ёсць артыкул у канстытуцыі аб энергетычнай палітыцы, які змяшчае пяць прынцыпаў.
Я не ведаю, ці змагу я пералічыць іх усе, але, безумоўна, крыніца сілкавання або вытворчасць энергіі павінны быць
дастатковымі, бяспечнымі, эканамічнымі і экалагічна чыстымі.
Я зараз не магу ўспомніць пяты пункт.
Але ў любым выпадку, гэтыя пункты ўсе аднолькава важныя.
Гэта азначае, што яны павінны быць дасягнуты адначасова.
Іншымі словамі, экалагічная сумяшчальнасць і надзейнасць электразабеспячэння павінны разглядацца ў роўнай ступені.
І цяпер, калі Парламент заявіў, што вытворчасць электраэнергіі мае перавагу перад аховай прыроды.
Гэта свабодны пропуск, які дазваляе прапускаць праекты, шкодныя для навакольнага
асяроддзя, у любым месцы. Гэта супярэчыць канстытуцыі.
Швейцарскі народ гэтага не хацеў.
І гэта шкодзіць нашаму прыроднаму асяроддзю, аснове нашага існавання.
І гэта можа мець велізарныя, сур'ёзныя наступствы.
Справа ў тым, што на працягу дзесяцігоддзяў швейцарскі народ неаднаразова замацоўваў
у канстытуцыі ахову навакольнага асяроддзя.
Такім чынам, гэта, па сутнасці, закон.
І цяпер гэта практычна скасоўваецца адным махам рукі зверху.
Што вы думаеце пра гэта? Як увогуле ўзнікла гэтая сітуацыя?
Гэта даволі дзіўна. Выбраныя прадстаўнікі насамрэч таксама гэта ўсведамляюць.
Дык які ж дух часу або якая надзвычайная сітуацыя маглі б сапраўды прывесці да таго, што цяпер быў уведзены такі жорсткі закон?
Ну, насамрэч усё пачалося яшчэ ўвосень 2022 года.
Раней Парламент гадамі ніколі не займаўся энергетычнай палітыкай.
А ўлетку 2022 года, якраз калі пандэмія каранавіруса была ў завяршальнай стадыі, Камісія па электраэнергетыцы
зрабіла гучную заяву ў СМІ пра тое, што многія атамныя электрастанцыі ў Францыі праходзяць планавы рамонт.
І можа здарыцца, што ў наступнай зіме ў Швейцарыі ў нас раптам узнікне дэфіцыт электраэнергіі.
І потым, на працягу трох тыдняў, Парламент паспешліва прыняў закон «Сонечны экспрэс» і заявіў: «Цяпер мы
будзем будаваць буйныя сонечныя электрастанцыі ў Альпах».
Такім чынам, мы пакрываем велізарныя тэрыторыі Альпаў сонечнымі панэлямі.
І тады гэта ўжо было неканстытуцыйна.
І гэта спраўдзілася праз тры тыдні.
Ну, гэта было зусім паспешліва.
А потым, паколькі гэта было неканстытуцыйна, Парламент павінен быў аўтаматычна пракансультавацца з насельніцтвам.
Наша канстытуцыя гэта прадугледжвае.
Калі вы прымаеце неканстытуцыйны закон, то вы павінны дазволіць насельніцтву прагаласаваць па ім.
І Парламент проста не змог гэтага зрабіць.
А потым я пайшоў у Федэральны суд і падаў скаргу, заявіўшы, што гэта насамрэч павінна быць вынесена на галасаванне выбаршчыкаў.
А потым Федэральны суд сказаў: так, Парламент ва ўсёмагутны ў Швейцарыі.
І ў гэтым духу ўсемагутнасці, у гэтай свядомасці, адзін за адным прымаліся законы.
Прыбыў ветравы экспрэс, а цяпер і гэты пастанову пра паліто.
І, здаецца, парламент не клапоціцца пра тое, ці выконваецца канстытуцыя, ці не.
Яны пойдуць на ўсё дзеля вытворчасці электраэнергіі.
Я хацеў бы крыху глыбей разабрацца ў патэнцыйнай шкодзе прыродзе і ландшафту, якой вы баіцеся.
Што менавіта магчыма з дапамогай гэтага закона, ці, хутчэй, чаго вы баіцеся?
Якія канкрэтныя ўмяшанні магчымыя ў прыродзе?
Такім чынам, перш за ўсё, у Альпах плануюцца і магчымыя велізарныя сонечныя паркі.
Насамрэч, гэта быў толькі часовы варыянт, які быў абраны восенню 2022 года як
кароткатэрміновая мера для пакрыцця дэфіцыту электраэнергіі.
І гэта цяпер павінна быць магчымым у доўгатэрміновай перспектыве.
Гэта азначае, што велізарныя альпійскія пашавыя ўгоддзі могуць быць пакрытыя сталёвымі канструкцыямі і сонечнымі панэлямі.
Яшчэ адзін момант: ветравыя турбіны таксама павінны быць яўна дазволены ў лесах Швейцарыі.
Гэта азначае, што, каб абараніць клімат, людзі ідуць у лясы, высякаюць лесу плошчай з футбольны
стадыён пад ветравую турбіну, а потым ставяць ...
Ці гэта ўжо ясна прапісана ў законе, ці гэта адкрыта для інтэрпрэтацыі?
Гэта значыць, што вы хочаце зрабіць гэта прасцей, ці гэта значыць, што так яно і ёсць?
Такім чынам, юрыдычна кажучы, ветравыя турбіны ў лясах прывязаны да месцазнаходжання.
І гэта велізарная палёгка, калі не ўхваленне для стварэння ветравых электрастанцый у лясах.
Важна памятаць, што ў кантоне Цюрых, які з'яўляецца найбольш населеным кантонам Швейцарыі, пражывае значна больш за мільён
чалавек. Цяпер плануюцца 120 ветравых турбін, 110 з якіх будуць пабудаваны ў лесе, бо больш
месца, чым на горных хрыбтах і ў лесе, няма.
І гэта насамрэч самыя сур'ёзныя ўздзеянні на навакольнае асяроддзе.
Вядома, ёсць таксама гідраэлектрастанцыі, якія людзі хацелі б пабудаваць у біятопах
кантональнага значэння, і гэта таксама магчыма.
Прырода проста больш не мае значэння.
Гэта здаецца крыху абсурдным, ці не так?
Людзі хочуць захаваць клімат, таму і ідзе ўвесь гэты ажыятаж вакол аднаўляльных крыніц энергіі.
У той жа час высякаюцца лясы і знішчаецца прырода.
Як гэта працуе?
Менавіта ў гэтым і ёсць абсурднасць.
Не можа быць правільным, што мы высякаем лясы дзеля так званай зялёнай энергіі.
У Швейцарыі проста мала месца, вы павінны гэта разумець.
Швейцарыя вельмі шчыльна заселена з захаду на ўсход, з поўначы на поўдзень.
І калі вы хочаце значна пашырыць выкарыстанне ветравой энергіі, то вам трэба ўлічваць, што сёння гэта
250-метровыя турбіны, якім патрэбна пэўная колькасць прасторы.
А ў Швейцарыі лясы па-ранейшаму з'яўляюцца астравамі біяразнастайнасці, але і астравамі адпачынку для насельніцтва.
У іх таксама заўсёды вельмі зрэзаныя лясныя краі.
Раней там было значна больш адкрыта, і на полі таксама было значна больш дрэў.
Сёння лясы высечаны.
А цяпер яны ідуць у лес, хочуць пракласці дарогі шырынёй у дзесяць метраў і высячы лесу плошчай з футбольны стадыён.
І гэта, насамрэч, наш галоўны аргумент.
Нельга рубіць дрэвы, каб абараніць клімат.
Вы належыце да кола, крытычна настроеных да ветраэнергетыкі.
Цяпер, калі вы зробіце паўкроку назад і ацэніце сітуацыю, дзе, на вашу думку, будзе нанесена найбольшая шкода?
Гэта ветравыя турбіны, буйныя гідраэлектрастанцыі ці, магчыма, сонечныя электрастанцыі ў Альпах?
Ці можаце вы ўказваць, дзе, на вашу думку, ляжыць найгоршая пагроза прыродзе?
З гідраэнергетыкай, безумоўна, так: вы атрымліваеце шмат выгады пры адносна невялікіх інвестыцыях.
Там таксама пашкоджанні, гэта дакладна.
Але ў выпадку з сонечнымі электрастанцыямі можна сапраўды меркаваць, што велізарныя ўчасткі Альпаў будуць забудаваны.
Для мяне гэта вельмі шкодна, бо Швейцарыя жыве за кошт сваіх краявідаў.
Ландшафты вельмі важныя для нашай краіны – з гістарычнага пункту гледжання.
У нас ёсць шмат раскошных гатэляў, пабудаваных у месцах з цудоўнымі краявідамі на Альпы.
І менавіта гэтыя Альпы цяпер збіраюцца забудаваць.
Гэта азначае, што яно таксама мае гістарычнае значэнне.
І так, другая рэч — гэта лясы, дзе я бачу гэтую шкоду.
Тое, што вы кажаце пра турыстычныя рэгіёны, пра Альпы, цікава.
Кантон Граубюндэн хоча быць піянерам у гэтай галіне.
Я рады падхапіць падказку.
Яны насамрэч хочуць прасоўвацца далей і мець іх у x зонах, я думаю, у 30 зонах, і — папраўце мяне, калі я
памыляюся — больш за два дзясяткі, безумоўна, былі выключаны ў найлепшых месцах, на горных схілах, так бы мовіць.
Такім чынам, акрамя Санкт-Морыца, я думаю, што ў будучыні вы ўбачыце гэтыя гіганцкія ветравыя
турбіны перад кожным буйным турыстычным напрамкам.
Як вы ацэньваеце гэта з пункту гледжання важнасці турызму і эканомікі Швейцарыі?
Менавіта так, ветравыя турбіны велізарныя, ім таксама патрэбна прастора.
Яны павінны быць пабудаваны ў адкрытых месцах, дзе ёсць вецер.
І калі федэральны ўрад даручае кантону Граубюндэн, аднаму з самых вядомых турыстычных цэнтраў свету, усталяваць 100 ветравых
турбін, нельга пазбегнуць таго факту, што гэтыя турбіны будуць пабудаваны ў Давосе, на Ленцерхайдэ, у Аросе,
каля Швейцарскага нацыянальнага парку — іншымі словамі, ва ўсіх самых вядомых турыстычных месцах.
І, як я ўжо казаў, гістарычна гэта вельмі значна, таму што турызм і Альпы з'яўляюцца часткай нашай ідэнтычнасці.
Напрыканцы XIX стагоддзя Швейцарыя перажыла масавы рост і стала адной з самых заможных краін свету.
І менавіта дзеля гэтых краявідаў да нас прыязджае шмат людзей з-за мяжы, каб іх палюбавацца.
І я асабіста лічу вельмі сумным, што Альпы больш не цэняцца, і, на маю думку, гэта жудасная пазіцыя Парламента.
Цяпер усе гэтыя дэкрэты, гэты парасонавы дэкрэт, гэтыя розныя прамыя прапановы, якія вы згадалі,
Solarexpress, Windexpress, яны насамрэч з'яўляюцца часткай так званай энергетычнай трансфармацыі.
Ёсць жаданне адмовіцца ад выкапнёвага паліва, але ў той жа час існуюць асцярогі адносна ядзернай энергетыкі, і на дадзены
момант у Швейцарыі не будуецца новых атамных электрастанцый – дзейнічае своеасаблівая забарона на гэтую тэхналогію.
Германія ўжо адмовілася ад іх, але ў іншых частках свету сітуацыя зусім іншая.
Якая ваша фундаментальная пазіцыя наконт гэтага энергетычнага пераходу?
Ці гэта неабходна? Ці павінна дзяржава на гэта настойваць?
Ці можа эканоміка гэтага дасягнуць? Ці можа яна самарэгулявацца? Як вы лічыце?
Энергетычны пераход — гэта вельмі складанае пытанне само па сабе.
Што я бачу выразна, дык гэта тое, што выкапнёвае паліва прыводзіць да змянення клімату, а змяненне клімату шкоднае.
Нам трэба знайсці рашэнні.
Праблема ў тым, як палітыкі з ёй спраўляюцца.
Яна спытала ў насельніцтва: «Ці хочаце вы паступова адмовіцца ад ядзернай энергетыкі?»
Насельніцтва адказала «так», што не дзіўна.
Насельніцтва спыталі: «Ці хочаце вы паступова адмовіцца ад выкапнёвага паліва?»
Насельніцтва сказала так.
На абодвух галасаваннях ніхто не патлумачыў, што гэта будзе азначаць, колькі гэта будзе каштаваць і як менавіта гэта будзе
працаваць. Замест гэтага былі пастаўлены мэты, насельніцтва іх прыняло, і потым узніклі наступствы. Людзі засмуціліся, што гэта
не працуе, што насельніцтва супраціўляецца, што прырода пацярпела, што гэта становіцца дарагім і што гэта стварае нявызначанасць.
Я лічу, што гэта несправядлівыя паводзіны.
Я б значна лепш хацеў, каб грамадскасці казалі праўду і паведамлялі, што існуе тры варыянты вытворчасці электраэнергіі.
З сонечнымі панэлямі на дахах патрабуецца тое і гэта.
Што тычыцца газавых электрастанцый, то для клімату гэта значыць тое і гэта.
Што тычыцца атамных электрастанцый, то гэта азначае тое і гэтае для адходаў, для іх захоўвання, для закупкі ўрану.
Тады ты ведаеш, пра што гаворыш.
Але цяпер вы проста ставіце мэты, якія добра гучаць, а потым ужо прыдумляеце, як іх рэалізаваць.
І ў мяне ёсць сур'ёзныя сумневы наконт гэтага.
Гэта своеасаблівая ўтапічная і, па сутнасці, не зусім сумленная палітыка, калі дазволіце так яе падсумаваць.
Гледзячы на прыхільнікаў гэтага агульнага распараджэння, узнікае пытанне, хто менавіта ў гэтым удзельнічае.
І як нейтральны назіральнік, я крыху здзіўлены.
Гэта ідзе злева направа: ад электрычных баронаў да ўплывовых бізнес-асацыяцый, Партыі зялёных
і іншых экалагічных арганізацый, а не ад вас.
Як так атрымалася, што столькі палітычных апанентаў раптам пачалі працаваць разам? Што гэта нам гаворыць?
Такім чынам, праблема ў тым, што многія гульцы, якія цяпер выступаюць за ўсеагульны загад,
знаходзяцца ў тым жа становішчы ў Альянсе за клімат.
Гэта азначае, што ў Кліматычным альянсе сонечнае лобі знаходзіцца ў тым жа чоўне, што і экалагічныя асацыяцыі.
І гэта, вядома ж, супярэчнасць, калі гаворка ідзе пра ахову прыроды.
Калі гаворка ідзе пра абарону клімату, абодва, безумоўна, на адной хвалі.
Існуюць супярэчнасці, калі гаворка ідзе пра ахову прыроды.
І вось тады я разумею, што часта не хапае паслядоўнасці, і людзі кажуць: так, мы як экалагічныя арганізацыі
не толькі заклікаем да абароны клімату, але і паслядоўна выступаем за захаванне прыроды.
І тут патрэбна значна большая яснасць, а таксама мужнасць, каб кінуць выклік электрычным баронам і сказаць: так,
мы абодва за ахову клімату, але калі гаворка ідзе пра ахову прыроды, тут наша сяброўства заканчваецца.
А на гэта патрэбна мужнасць, якой, відавочна, не хапае.
І вось цяпер, дзякуючы пастанове Мантэла, абодва апынуліся ў адным чоўне: экалагічныя арганізацыі, якія, магчыма, сціскаюць
зубы, і электрычныя бароны, якія ў захапленні, бо яны з нецярпеннем чакаюць субсідый, што пацякуць, калі ім
дазволяць будаваць паўсюль, нават на адкрытай прасторы.
Газета «Нойе Цюрхер Цайтунг» вынесла ў загаловак вашы словы: «Альберт Рёсці, прыхільнік аховы ландшафту, павінен баяцца».
Альберт Рёсці — член Федэральнага савета, адказны за гэтую справу.
Як вы збіраецеся пераканаць выбаршчыкаў?
Рэферэндум тады адбудзецца ў чэрвені гэтага года.
Гэта вельмі насычаны графік.
Гэта магло быць выбрана наўмысна.
Я лічу, што грамадскасць недастаткова інфармаваная пра тое, што азначала б прыняцце гэтага агульнага распараджэння з гэтымі
мэтамі, гэтымі абмежаваннямі і гэтымі нявырашанымі пытаннямі.
І я лічу, што насельніцтва павінна быць інфармавана ў поўнай меры аб'ектыўна.
Што значыць пабудаваць ветравую турбіну? Што значыць пабудаваць яе ў лесе?
Што значыць пабудаваць у Альпах сонечную электрастанцыю памерам з 100 футбольныя палі?
Што адбываецца ўзімку, калі ёсць снег?
І я лічу, што вам проста трэба звяртацца да людзей з выявамі і інфармацыяй і ствараць інфармацыю на шырокім спектры каналаў.
І гэта, безумоўна, спосаб пераканаць насельніцтва, што менавіта за гэтыя мэты мы галасуем і якія будуць наступствы.
Акрамя гэтага рэферэндуму, які, як я казаў, прызначаны на чэрвень, вы таксама нядаўна абвясцілі дзве
новыя народныя ініцыятывы, якія маюць падобны характар.
Ці можаце вы коратка апісаць, што гэта ўключае?
У нашай асацыяцыі «Freie Landschaft Schweiz» (Свабодны ландшафт Швейцарыі) ахова прыроды і прамая дэмакратыя — гэта дзве
тэмы, блізкія нашаму сэрцу, якім мы надаём асаблівую ўвагу.
Прамая дэмакратыя і ахова прыроды цяпер абедзве знаходзяцца пад пагрозай з-за гэтага ўсеагульнага распараджэння.
Але мы ўжо бачым у Парламенце, што прапануюцца яшчэ больш вар'яцкія ідэі, каб скасаваць рэферэндумы як
такія, з мэтай далейшага абмежавання аховы прыроды.
І менавіта тут мы хочам прыняць контрмеры.
Мы запусцілі дзве папулярныя ініцыятывы: Ініцыятыву па ахове лясоў і Ініцыятыву па ахове супольнасцей.
Ініцыятыва па ахове лясоў хоча, каб устаноўка ветравых турбін у лясах і на іх ускраінах больш не дазвалялася.
Ініцыятыва па абароне супольнасці патрабуе, каб будаўніцтва ветравых турбін заўсёды патрабавала згоды мясцовага насельніцтва.
І падпісная калекцыя ўжо ідзе.
І мы павінны сабраць 100 000 сапраўдных подпісаў да ліпеня 2025 года.
Цяпер мы з нецярпеннем чакаем, каб убачыць, ці ўдасца вам.
А потым, безумоўна, будуць наступныя рэферэндумныя кампаніі.
Гэта яшчэ адзін прычына для чакання. Магчыма, апошняе асабістае пытанне.
Яны яшчэ маладыя, але ўжо вельмі адданыя гэтым пытанням аховы навакольнага асяроддзя і ландшафту.
Як вы ўвогуле далучыліся да гэтага праекта?
Магчыма, гэта ідзе па спадчыне.
Мая маці ўжо вельмі актыўна займаецца аховай ландшафтаў або мае з ёй дачыненне.
Яна вырасла ў 1970-х гадах у Ванен-ам-Цюрыхэр-Зеэ ў кантоне Швіц, дзе ў 1970-х гадах праз
самую сярэдзіну вёскі праклалі аўтамагістраль A3.
У 1980-х гадах яна пераехала ў кантон Цюрых, у Бонстэтен.
Там яны хацелі пракласці аўтамабільную трасу А4 праз адкрытую сельскую мясцовасць.
А ў 1990-х гадах мая маці пераехала з маім бацькам у Грэнхен, у кантон Салатурн.
І вось, як быццам па шчаслівай выпадковасці, яны захацелі пракласці аўтамагістраль А5 праз адкрытую сельскую мясцовасць.
І гэтая адданасць з боку маіх бацькоў перадалася і мне.
Я жыву ў вельмі прыгожым месцы ў Грэнчэне, паміж Юрай і Швейцарскім плато.
Можна таксама ўбачыць Альпы, так што, па сутнасці, усе тры асноўныя ландшафты Швейцарыі.
І тады я заўсёды думаю пра сябе: у 2050 годзе мне ж будзе ўсяго 54 гады.
Я хацеў бы пакінуць сваім дзецям экалагічна каштоўны ландшафт.
І каб захаваць і падтрымліваць гэты ландшафт як мага даўжэй, устойліва, такім, які ён ёсць у нас сёння.
Вялікі дзякуй. Мы жадаем вам усяго найлепшага ў гэтай значнай справе, якая ўжо арыентавана на будучыню.
Дзякуй, што далучыліся да нашай праграмы. Эліяс Фогт, дзякуй.
А вам, дарагія гледачы, дзякую за вашу ўвагу.
З нецярпеннем чакаю сустрэчы з вамі на наступным тыдні, калі мы скажам: «Вітаем у палітычным ток-шоу на HOCH2.TV».