Niadtong 29 sa Setyembre 2023, gipasar sa Parlamento sa Switzerland ang "Uniform Amendment Decree for a Secure
Electricity Supply from Renewable Energies" nga adunay tumong nga palig-onon ang kasiguruhan sa suplay sa kuryente sa tingtugnaw.
Kini nga balaod gitawag nga "Mantelerlass" o sa mubo "Electricity Act".
Kini magbukas og dalan para sa mas taas nga produksyon sa kuryente gikan sa mga planta
sa solar, hangin, ug hydroelektriko sa nasud.
Sa bag-ong balaod, ang Swiss Federal Council makahukom kung kanus-a, diin, ug pila ka mga planta
ang tukoron alang sa paghimo og nabag-ong enerhiya.
Nagkalain-laing mga organisasyon sama sa Alliance for Nature and Landscape Switzerland, sa Free Landscape Switzerland association
ug sa Fondation Franz Weber naglunsad og referendum batok sa bag-ong pederal nga balaod ug
nagsumite og 63,184 ka pirma niadtong Enero 2024.
Busa, ang kontrobersyal nga sugyot ipahimutang sa mga botante sa Switzerland alang sa pagboto sa 9 Hunyo 2024.
Ang pangunang argumento nga gipresentar sa mga tagasuporta mao nga ang bag-ong Electricity Act gikinahanglan aron
malikayan ang hapit na kakulang sa kuryente sa Switzerland.
Ang asosasyon "Aufrecht Schweiz" nagtumong niini ingon usa ka hinimo-himong krisis sa enerhiya.
Ang "Aufrecht Schweiz" usa ka kalihukan sa mga lungsoranon nga gusto makapadayag sa ilang opinyon sa politika
sa Switzerland pinaagi sa mga independyenteng kandidato.
Sa ilang pahayag sa media nga may ulohan nga "Kakulangan sa kuryente sa Switzerland? Dili gyud!" nga gipatik sa tingdagdag sa
2022, usa ka retiradong computer scientist gikan sa kompanya sa kuryente ug usa ka
retiradong electrical engineer misulat sa mosunod:
Pinaagi sa pagsunod sa estratehiya sa kahadlok nga gipasiugda sa lobby, ang Pederal nga Opisina sa Enerhiya direkta
ug dayon nakabenepisyo sa mga kompanya sa gas ug lana ingon man usab sa mga tigbaligya sa kuryente.
(…) Sa dihang ang gobyerno nag-awhag kanato sa pagtipig sa kuryente, dili kini tungod kay gamay ra kini para kanato,
kondili tungod kay sobra ka barato ta sa kalakalan sa kuryente.
Ang matag kilowatt nga atong matipigan makapahimulos sa mga kompanya sa enerhiya, kay ilang mabaligya sa gawas sa nasud
ang kuryenteng natipigan sa Switzerland sa mas taas nga presyo.
Sa usa ka pahayag, gipunting sa Asosasyon sa mga Tagahatag sa Kuryente sa Aargau (VAS) nga ang
pangkalahatang mando magkinahanglan og hingpit nga pagbag-o sa tibuok imprastruktura sa kuryente sa nasud.
Hangtod karon, ang kuryente gihatag sa katapusang mga konsumidor base sa lohikal nga napamatud-an nga prinsipyo sa
kadaghanan nga sentralisado ug dagkong planta sa kuryente.
Bisan pa, ang imprastruktura sa distribusyon kinahanglan regulahon sa usa ka desentralisadong paagi, nga
kinahanglan usab komprehensibo, walay sayop, ug magtugot sa tanan nga makigkomunikar sa usag usa.
Sumala sa VAS, ang mga kwalipikadong pagtantiya nagbanabana nga ang gikinahanglan nga pagbag-o ug pagpalapad sa mga
network sa Switzerland lang magkantidad og mga CHF 100 bilyon.
Kasagaran kini mao ang mga konsumidor nga walay pribilehiyo ug mga nangabang nga walay igong kapanguhaan aron
makahatag sa ilang kaugalingon, nga mao ang kinahanglan mobayad niining dugang nga serbisyo.
Sama sa kasagaran mahitabo sa mga bag-ong balaod, kini nagpasabot nga ang mga ganansya ug subsidiya gi-privatisa
alang sa pipila, samtang ang mga gasto ug risgo gibahin sa nahibilin nga kadaghanan sa publiko.
– Sumala sa Asosasyon sa mga Tagahatag sa Kuryente sa Aargau.
Nagkalain-laing komite sa NO ang misaway usab sa bag-ong Electricity Act tungod, sa uban pang mga butang, sa pagduhaduha
sa mga batakang prinsipyo sa konserbasyon sa kinaiyahan ug talan-awon nga gipasiugda sa Konstitusyon Pederal
sa mga botante sa Switzerland sulod sa daghang dekada.
Pananglitan, karon mahimo nang limpyohan ang mga lasang alang sa pagtukod sa mga turbina sa hangin, ug mahimo usab nga tukoron ang
dagkong parke sa hangin ug solar sa mga protektadong talan-awon – bisan pa man kon kini makaguba sa bililhon nga mga biotopo.
Walay bisan unsa nga makababag sa pagtukod sa dagkong solar nga parke sa Swiss Alps.
Daghang alpino nga pastulan mahimong tabunan og mga istrukturang puthaw ug mga solar panel.
Si Elias Vogt, Presidente sa asosasyon "Freie Landschaft Schweiz" (Libre nga Talan-awon sa Switzerland), nagpasabot sa usa ka
interbyu sa independyenteng TV channel HOCH2.TV unsa ang gilangkoban sa maong balaod ug
ngano nga iyang girekomenda nga balibaran kini.
Ang titulo sa politikal nga talk show mao: "Ang Mantel Decree usa ka subsidisadong paglaglag sa kinaiyahan".
Sa interbyu, gitubag ni Vogt ang mosunod nga mga punto sa kritisismo bahin sa bag-ong Electricity Act, ug uban pa:
- Ang demokratikong partisipasyon ug ang katungod sa pagsupak anaa sa peligro
- Ang produksyon sa kuryente mas prayoridad kaysa sa konserbasyon sa kinaiyahan sa bag-ong Balaod sa Kuryente
- Posible ang natural nga kadaut "sumala sa balaod"
- Ang pagbalda sa Alps: ang produksyon sa kuryente mas giprioridad kaysa turismo
Elias Vogt nagtumong sa kritisismo sa legal nga eksperto Prof. Dr. Alain Griffel nga ang kontrobersyal nga blanket
decree nakalapas sa Konstitusyon sa Pederal sa Switzerland.
Ang produksyon sa enerhiya kinahanglan igo, segurado, ekonomiko, ug dili makadaot sa kalikupan, pananglitan.
Bisan pa, ang mga kriteriya sa pagkaangay sa kalikupan ug sa kasiguruhan sa suplay sa kuryente kinahanglan tratuhon nga patas.
Dili na kini mahitabo sa bag-ong Balaod sa Kuryente.
Klaro nga, ubos sa dakong presyur, ang Parlamento sa Switzerland mipasar og balaod nga supak sa
konstitusyon ug nagpugong sa mga demokratikong katungod.
Ang kahadlok sa giingong kakulangan sa kuryente sa tingtugnaw nagpahinapos sa Parlamento sa paglihok.
Mga minahal nga botante sa Switzerland: Gusto ba usab ninyo nga mapugngan ang pagwagtang sa batakang demokratikong
katungod ug ang pagdaot sa talan-awon sa Switzerland ubos sa pasangil sa pagpalambo sa mga nabag-o nga tinubdan sa enerhiya?
Unya sa 9 sa Hunyo, ibutang ang boto nga OO batok sa "Mantelerlass" sa kahon sa boto.
Tan-awa ang tunga ka oras nga interbyu kang Elias Vogt, Presidente sa Free Landscape Switzerland Association,
nga gihimo ni Dr. Philipp Gut sa politikal nga talk show sa independyenteng telebisyon nga channel HOCH2.TV.
Interbyu
Mga minahal nga manan-aw, mainit kong gidayeg kamo sa politikal nga talk show sa HOCH2.TV.
Kabalo ka niini, mailhan nimo kini: kining programa kanunay direkta, kanunay matinud-anon, kanunay
dedikado sa kamatuoran, ug kanunay nagpakita og makapahinam nga mga bisita nga adunay isulti.
Karong adlawa, gidawat nako si Elias Vogt, presidente sa asosasyon "Freie Landschaft Schweiz" (Libre nga Talan-awon sa
Switzerland), usa ka bag-ong politikal nga personalidad sa Switzerland, kung pwede nako isulti, nga nakabuhat na og
kalainan ug siguradong gusto pa gyud makabuhat og mas daghan.
Maayo kaayo nga naa ka sa programa.
Daghang salamat kaayo, Ginoong Gut, sa imbitasyon.
Nalipay usab ko nga naa ko dinhi.
Bag-ohay lang nimo malampuson nga gi-organisar ang usa ka referendum uban sa ubang mga organisasyon.
Busa, alang sa mga manan-aw sa Alemanya ug Austria: sa Switzerland, aduna kamo'y kapilian nga
supakon ang mga balaod nga gipasa sa parlamento pinaagi sa pagtawag og referendum bahin niini.
Nalampuson sila; gikinahanglan ang labing menos 50,000 ka pirma para niini.
Kini naghisgot sa gitawag nga blanket decree nga nagtumong sa pagpalambo sa mga nabag-o nga tinubdan sa enerhiya.
Sa dili pa nato kritikaon kining ehersisyo, mahimo ba nimo ipasabot unsa gyud ang tumong sa balaod?
Unsa gyud kaha kini nga gitawag nga blanket decree?
Ang blanket decree usa ka pag-usab sa lain-laing balaod ngadto sa usa ka blanket, aron isulti, busa gigamit ang maong termino.
Sa usa ka bahin, ang Energy Act pagarebisaon; sa pikas bahin, ang Electricity Supply Act; ug sa ikatulo, ang Spatial Planning Act;
ug sa usa ka kinatibuk-ang pagrebisa niining tulo ka balaod.
Ang pangunang tumong mao ang dako kaayong pagpalapad sa enerhiya sa hangin ug solar sa Switzerland.
Apan apil usab ang pagtukod sa 16 ka dagkong planta sa hydroelectric nga kuryente.
Ang tanan niini nga mga aspeto nga may kalabotan sa mga nabag-o nga enerhiya ug sa ilang
pagpalapad giregular sa kini nga komprehensibo nga pakete.
Mao kini ang naa sa luyo sa termino nga 'mantel decree'.
Busa kining coat sa tinuod usa ka matang sa super balaod nga naglangkob sa nagkalain-laing mga rebisyon sa balaod, diba?
Sakto kaayo. Ug naglangkob usab kini og daghang mga isyu nga wala pa masulbad.
Nagpasabot kini nga ang Pederal nga Konseho, nga mao ang atong gobyerno, makahimo dayon sa
pagdumala sa tagsa-tagsa ka detalye sa lebel sa ordinansa.
Daghan kaayong detalye diin gyud magsugod ang seryoso nga buluhaton.
Ang Pederal nga Konseho mahimong, pananglitan, mopamubo sa mga pamaagi sa pag-awtorisar.
Ug tungod kay ang Switzerland nag-aplikar usab sa prinsipyo sa munisipal nga awtonomiya, nga nagpasabot nga ang mga
lumolupyo sa Switzerland makahukom direkta sa spatial nga pagplano sa ilang lokalidad, sa ilang munisipyo.
Kung ipamubo kini sa Federal Council, mahimo lang nila isulti nga wala na'y tingog ang mga munisipyo, ug unya wagtangon usab nila
ang direktang demokrasya ug mga referendum sa mga munisipyo.
Oo, mobalik ta sa mga punto sa kritisismo unya.
Siguro una, gamay lang bahin sa han-ay sa boom.
Ang akong dugang nga pangutana sa niini nga konteksto.
Wala nimo gisugdan ang referendum sa imong kaugalingon.
Kinsa pa ang kauban?
Unsang mga organisasyon ang naa sa luyo niini?
Busa una sa tanan, usa ka pribadong indibidwal ang nagpasiugda sa referendum.
Pierre-Alain Bruchez, usa ka kanhing eksperto sa pinansya ug pederal nga empleyado nga karon retirado na,
nangutana unsa ang sulod niining kinatibuk-ang dekreto.
Nakita niya nga kini nga balaod magtugot sa pagtukod og dagkong solar nga parke sa Alps.
Ug unya siya mitungha sa atubangan sa media niadtong 10 Oktubre sa miaging tuig ug
miingon, "Ako magtawag og referendum bahin niini."
Ug unya ang iladong "Fondation Franz Weber" mipakita usab sa media pipila ka adlaw pagkahuman ug miingon nga maghimo usab kami
og referendum; nagsuporta kami sa mga kontra-lakang, aron isulti.
Ug unya nahitabo kini sa medyo dali.
Unya kami sa Freie Landschaft Schweiz gusto usab moapil sa kampanya batok niini, busa
naghiusa kami ni Mr. Bruchez, aron isulti.
Gidasig usab namo ang among mga miyembrong organisasyon nga mangolekta og mga pirma.
Sa katapusan, sa panahon sa Pasko ug Bag-ong Tuig, nakatigom og 63,000 ka pirma gikan sa daghang gagmay ug dagkong
mga organisasyon sa pagpanalipod sa kalikupan ug panglawas.
Karon tingali usa ka pulong bahin sa inyong organisasyon, "Freie Landschaft Schweiz" (Libre nga Talan-awon sa Switzerland).
Unsa man gyud na? Unsa man ang imong mga tumong?
"Freie Landschaft Schweiz" (Libre nga Talan-awon sa Switzerland) mao gayud ang payong nga organisasyon para
sa mga kritiko sa kuryente sa hangin sa Switzerland.
Aduna kami'y mga 50 ka club nga miyembro ug walo ka kantonal nga seksyon.
Mahimo kini nga naa sa Thurgau, mahimo kini nga naa sa Vaud, sa laing pagkasulti, bisan asa sa Switzerland.
Ug ang tanan determinado sa pagsiguro sa konserbasyon sa kinaiyahan sa Switzerland bahin sa mga turbina sa hangin.
Apan ang direktang demokrasya, sama sa akong gipasabot kaniadto, usa usab ka yawe nga pokus sa blanket decree, mao nga
kami hugot kaayo nga nakatalaga sa pagpanalipod sa konserbasyon sa kinaiyahan ug sa direktang demokrasya.
Oo, sulayi nato nga buwagon gamay kini nga isyu ug atubangon kini sa sistematikong paagi.
Usa ka punto niining kinatibuk-ang mando, niining super balaod, niining halapad nga balaod, mao nga nagtakda
kini og espesipikong mga tumong alang sa pagpalapad sa mga nabag-o nga tinubdan sa enerhiya.
Sa yano lang, ang mga politiko nag-ingon nga ang bahin sa enerhiya gikan sa adlaw o sa hangin
kinahanglan ing-ani o ing-ana sa usa ka piho nga petsa.
Giunsa nimo pag-assess niining mga tumong sa palisiya? Realistiko ba kini?
Aduna bay pulos nga maghimo og ingon ana nga mga regulasyon ang mga politiko? Unsa ang imong opinyon bahin niini?
Busa, ang Mantelerlass nga dekreto nag-ingon sa labi ka malabo nga mga termino nga kinahanglan natong maghimo
og dugang nga 45 ka terawatt-oras nga kuryente gikan sa solar ug hangin sa tibuok tuig sa 2050.
Sa pagkakaron, ang Switzerland naggamit og mga 60 ka terawatts-oras.
Dako kaayo kana nga kantidad nga kinahanglan tukoron.
Ug sama sa akong giingon kaniadto, tan-awon pa kung unsang teknolohiya ang makaproduce ug pila ka kuryente.
Nagpasabot kini nga karon mahimo na sa Pederal nga Konseho nga moingon nga kinahanglan nato kining kadaghan sa mga
solar panel ug kining kadaghan sa mga turbina sa hangin.
Para nako, nagtuo ko nga sa katapusan gusto lang niya magbutang ug mga 1,500 ka turbina sa hangin ug
pipila ka gatus ka kilometro kwadrado nga mga solar panel.
Kung asa kini ibutang, sa atop ba sa mga balay o sa bukas nga kabukiran, naa pa sa Federal
Council ang pagbuot niini; wala pa kini masulbad.
Ug kini naghulga nga magdala og dakong kadaut sa kalikupan sa Switzerland, nga siksik na kaayo sa populasyon.
Ug dako kaayo nga kantidad sa kuryente ang gihimo sa adlaw, dili regular, kung kusog ang hangin.
Ug ang tibuok sistema, kining super balaod, nagdumala sa mga detalye nga kulang kaayo.
Ug mao kana nga maayo ra kaayo ang pagtakda og mga tumong; gusto nato nga makaproduce og dugang nga 45 ka terawatt-oras.
Apan kung realistiko ba kana, ang mga diyos ra ang nakahibalo; walay lain.
Ug mao kana ang hinungdan nganong kritikal usab kami sa balaod.
Usa pa ka punto – gitan-aw pa gihapon namo ang lain-laing mga natad nga nalambigit – mao ang mga subsidiya.
Ang mga nabag-o nga enerhiya angay nga kusganong ipasiugda.
Unsa man ang hitsura ana?
Naka-apruba na kita og bag-ong balaod sa enerhiya niadtong 2017.
Karon kini, aron isulti, mao na ang ikaduhang hugna, kining kinatibuk-ang mando.
Ug niadtong panahona, giingon nga sugod sa 2022, dili na maghatag og subsidiya alang sa mga planta sa solar ug hangin.
Ug karon kini gibungkag na.
Ikaduha, kining super pakete, ang blanket decree, naghatag sa Federal Council og gawasnong kamot.
Makahimo siya sa pagdesisyon kung pila ka subsidyo ang madawat sa mga solar panel ug wind turbine.
Bisan didto, wala pa nato mahibal-an pila ka subsidiya ang mahitabo.
Apan mahimo nga ipagpas nga kini sobra sa 50 porsyento sa gasto sa pamuhunan.
Busa, sumala sa balaod, hangtod sa 60 porsyento sa gasto sa pamuhunan mahimong subsidiyohan.
Oo, adunay duha ka modelo.
O ingon ang mamumuhunan, gusto nako og 60 porsyento sa pamuhunan gikan sa gobyerno.
Ug unya makuha niya kana, ug kinahanglan pa gihapon niya nga i-organisar ang 40 porsyento gikan sa bangko.
O ingon siya nga ang gobyerno maghatag og garantiya alang sa matag kilowatt-oras nga iyang maproduce.
Walay nakahibalo kung unsa ka taas kini.
Mga 60 porsyento usab tingali kana.
Busa makita nimo, kini usa ka gisubsidyo nga pagkaguba sa kinaiyahan.
Ug tungod kay dili kini mapuslanon sa ekonomiya – labi na ang mga planta sa kuryente gikan sa hangin, tungod kay
hinay kaayo ang hangin sa Switzerland – kinahanglan na karon og dagkong subsidiya aron kini mahimo.
Usa ka problema, sama sa imong mubo nga gihisgutan sa usa ka subordinadong klausa, mao ang regular nga
enerhiya, ang enerhiya sa banda, nga tinuod nga gikinahanglan.
Karon makatarunganon nga kung mag-ulan o kung ngitngit, dili molihok ang solar nga kuryente.
Kung walay hangin, dili molihok ang kuryente gikan sa hangin.
Giunsa pagsulbad niini nga problema?
Sa pagrespeto, dili ba kini usa ka bag-ong problema kung mag-invest ka og sobra kaayo sa ingon ana ka dili
kasaligan ug dali mausab-usab nga mga tighimo og enerhiya?
Mao kana gyud ang nag-unang isyu sa kinatibuk-ang mando nga wala pa klaro ug nagmugna og bag-ong mga problema.
Ang tibuok pagplano sa network wala apil, ang pagtipig wala apil.
Nagpasabot kini nga daghang kantidad sa enerhiya sa adlaw ug enerhiya sa hangin ang gidugang.
Apan kung giunsa kini pagatipigan, walay nakahibalo.
Para nako, maayong kapilian ang solar nga enerhiya sa atop kay mahimo nimong gamiton ug itipig ang solar nga kuryente sa lokal.
Apan wala kini giregular sa Mantelerlass, nga kini angay ipasiugda, nga angay buhaton ang panukiduki
niini, nga aduna pay mas maayong mga kapilian sa pagtipig.
Ug nagpasabot kini nga adunay risgo nga mosunod kita sa parehas nga dalan sa Alemanya, diin kalit nga motungha ang dagkong
kantidad sa kusog sa hangin ug unya kalit usab nga mawala.
Sa udto aduna'y daghang kusog sa adlaw, unya kalit lang sa gabii wala na gyud.
Ug unya kalit kaayo nga naa kay dagkong problema sa network.
Ug kana nagdala og gasto ug kawalay kasiguroan.
Ug karon kini nahimong usa ka dakong punto sa kritisismo batok niining kinatibuk-ang mando.
Usa pa ka punto, nga imong nahisgutan na sa daghang higayon, mao ang demokratikong partisipasyon.
Morag kini nga balaod nagpugong usab sa mga posibilidad sa pagsupak.
Ang Switzerland ilado kaayo sa prinsipyo sa subsidiaridad.
Nagpasabot kini nga ang mga desisyon gihimo sa labing ubos nga lebel, direkta sa mga naapektuhan.
Karon tinuod nga gisentralisar na kini.
Ang Pederal nga Konseho, ang pederal nga gobyerno, i.e. ang nasudnong gobyerno, nagkakusog ang gahum.
Giunsa man ka espesipiko nga nagpakita kining pagdili sa mga kahigayunan sa pagsupak, sa partisipasyon, ug sa demokratikong
pag-uban sa paghimo og desisyon sa mga lungsoranon?
Sa Switzerland, aduna kami'y duha ka higayon nga makapahayag sa among opinyon bahin sa mga proyekto sa enerhiya sa hangin.
Usa mao nga mobotar kita sa mga proyekto.
Karon, ingon ani ang kahimtang sa 24 sa 26 ka kanton, diin ang lokal nga populasyon mobotar.
Unya, ang mga indibidwal, pribadong lungsoranon, ug mga organisasyon sa kalikupan makapasa og mga pagsupak sa mga
proyekto, bisan pa kon aprobahan na kini, aron ipataas ang mga isyu sama sa konserbasyon sa
kinaiyahan o personal nga problema sa kasaba.
Ug karon, pareho nga mga kapilian ang dakong pagwagtang o pagdili pinaagi sa kinatibuk-ang dekreto.
Sama sa akong gisulti na, ang dekreto sa Mantel nagtumong sa paghatag sa Federal
Council og gahum sa pagwagtang sa mga referendum.
Sa laing bahin, ang dekreto sa Mantelerlass naglatid nga ang produksyon sa kuryente kinahanglan
kanunay nga unahon kaysa sa tanang ubang interes.
Nagpasabot kini nga kung maghain ka og pagsupak ug moingon nga kini nga wind farm magdala og sobra kaayo nga
polusyon sa kasaba para sa daghang mga tawo, dili kini tugotan.
O giputol ang mga kahoy, nga dili madawat; dili kini angay sa benepisyo.
Busa kinahanglan gihapon aprobahan sa korte ang wind farm, kay ang produksyon sa kuryente kanunay
nga mas prayoridad kaysa sa tanang ubang interes.
Busa basin dili na ka makaboto, apan mahimo ka gihapon mosumite og protesta, bisan pa siguradong balibaran kini.
Busa kini usa ka grabeng pagkunhod sa atong direktang demokrasya.
Nagdala kini kanato diretso sa sunod nga punto. Ang pagbalanse sa mga interes usab usa ka konstitusyonal nga butang.
Usa ka iladong abogado, si Propesor Alain Griffel, mibatikos niini, nga nag-ingon nga kini nga kinatibuk-ang mando nakalapas
usab sa konstitusyon, nakalapas sa Konstitusyon sa Pederal sa Switzerland, kay dili nimo masulti nga ang pipila ka
mga interes kalit lang nga mas prayoridad kaysa sa uban.
Pwede ba nimo ipatin-aw kung unsa gyud ang kritisismo sa maong propesor sa bag-ong blanket decree?
Sa Switzerland, aduna kami'y artikulo sa konstitusyon bahin sa polisiya sa enerhiya nga naglangkob og lima ka prinsipyo.
Wala ko kahibalo kung mahimo ba nako silang tanan ilista, apan sigurado nga ang suplay sa kuryente o produksyon sa enerhiya
kinahanglan igo, luwas, ekonomiko, ug dili makadaot sa kalikupan.
Dili ko mahinumdom sa ikalimang punto karon.
Apan sa bisan unsang kaso, pareho kaimportante kining tanan nga mga punto.
Nagpasabot kini nga kinahanglan kini makab-ot sa samang higayon.
Sa laing pagkasulti, ang pagkaangay sa kalikupan ug ang kasiguruhan sa suplay sa kuryente kinahanglan tratuhon nga patas.
Ug karon, pinaagi sa pag-ingon nga ang produksyon sa kuryente mas prayoridad kaysa sa konserbasyon sa kinaiyahan, ang Parlamento
Kini usa ka libre nga pasa nga nagtugot nga pasagdan ang mga proyekto nga makadaot sa
kalikupan bisan asa. Kontra kini sa konstitusyon.
Dili kana ang gusto sa mga taga-Switzerland.
Ug kini nagadaut sa atong natural nga palibot, nga mao ang basihanan sa atong paglungtad.
Ug kana mahimong magdala og dagkong, seryosong sangputanan.
Ang kamatuoran mao nga sa daghang dekada, balik-balik nga gipasiugda sa populasyon sa
Switzerland ang pagpanalipod sa kalikupan sa konstitusyon.
Busa mao kana ang epektibong balaod.
Ug karon, halos hingpit na kini nga gipapas pinaagi sa usa ka stroke sa panulat gikan sa taas.
Unsa ang imong opinyon bahin niini? Giunsa man pag-abot niining kahimtanga sa sinugdanan?
Medyo katingalahan kini. Nasayud usab niini ang mga napiling representante.
Busa unsang espiritu sa panahon o unsang emerhensiyang kahimtang ang tingali nakapahinungdan nga
gipaila karon ang ingon ana ka brutal nga balaod?
Sa tinuod, nagsugod kini pa sa tingdagdag sa 2022.
Sa miaging mga tuig, wala gayud natagad sa Parlamento ang polisiya sa enerhiya.
Ug sa ting-init sa 2022, sa dihang hapit na matapos ang pandemya sa coronavirus, ang Komisyon sa Elektrisidad naghimo
og dakong pahibalo sa media nga daghang planta sa nukleyar nga kuryente sa Pransya ang nag-agi sa pagmentinar.
Ug posible nga kita sa Switzerland kalit nga makasinati og kakulang sa kuryente sa sunod tingtugnaw.
Ug unya, sulod sa tulo ka semana, dali ra kaayo nga gipasar sa Parlamento ang Solar Express nga balaod ug miingon, "Magatukod
na kami karon og dagkong planta sa solar nga kuryente sa Alps."
Busa gitabonan namo ang dagkong mga dapit sa Alps gamit ang mga solar panel.
Ug kana dili na konstitusyonal kaniadto.
Ug natuman kini sulod sa tulo ka semana.
Aw, hingpit nga padalus-dalos kana.
Ug unya, tungod kay kini supak sa konstitusyon, ang Parlamento unta awtomatikong nakigsabot sa katawhan.
Ang atong konstitusyon naghatag niini.
Kung maghimo ka og balaod nga supak sa konstitusyon, kinahanglan nimo tugotan ang populasyon nga mobotar niini.
Ug napakyas lang gayud ang Parlamento sa pagbuhat niini.
Ug unya miadto ko sa Pederal nga Korte ug nagsumite ko og reklamo, nga nag-ingon nga kini unta ipresentar sa mga botante.
Ug unya miingon ang Pederal nga Korte, oo, ang Parlamento sa Switzerland kay labaw sa tanan nga gahum.
Ug sa espiritu sa tanang gahum, sa niining kahibalo, usa ka balaod pagkahuman sa lain ang gipasa.
Niabot na ang usa ka wind express, ug karon ania na kining mando sa amerikana.
Ug murag wala'y pagtagad ang Parlamento kung ipatuman ba ang konstitusyon o dili.
Buhaton nila ang bisan unsa para sa produksyon sa kuryente.
Gusto ko nga mas lawom nga susihon ang potensyal nga kadaut sa kinaiyahan ug talan-awon nga imong gihadlok.
Unsa gyud ang posible niining balaoda, o mas tukma, unsa man imong gikahadlok?
Unsa nga espesipikong interbensyon ang posible sa kinaiyahan?
Busa, una sa tanan, giplano ug posible usab ang dagkong solar nga mga parke sa Alps.
Sa tinuod, kini usa ra ka temporaryo nga kapilian nga gidesisyonan niadtong tingdagdag sa 2022 isip usa ka
mubo nga lakang aron masulbad ang kakulang sa kuryente.
Ug karon mahimo na kini nga posible sa dugay nga panahon.
Nagpasabot kini nga ang dagkong alpine nga pastulan mahimong tabunan sa mga istrukturang puthaw ug mga solar panel.
Ang usa pa ka butang mao nga ang mga turbina sa hangin kinahanglan usab nga klarong tugutan sa mga kakahoyan sa Switzerland.
Nagpasabot kini nga, aron maprotektahan ang klima, mosulod ang mga tawo sa lasang, limpyohan ang katumbas sa
usa ka football field nga lasang para sa usa ka wind turbine, ug dayon magbutang didto og usa...
Nasulat na ba kini nga klaro sa balaod, o bukas pa ba kini sa interpretasyon?
Nangahulugan ba kini nga gusto nimo nga himuon kini nga mas sayon, o nangahulugan ba kini nga mao ra gyud na?
Busa, sa legal nga pagkasulti, ang mga turbina sa hangin sa lasang nakatali sa lokasyon.
Ug dako kaayo kana nga kahupayan, kung dili man gani kini usa ka pag-apruba alang sa mga wind farm sa kakahoyan.
Importante nga hinumduman nga ang kanton sa Zurich, nga mao ang labing daghan og populasyon nga kanton sa Switzerland, puy-anan
sa kapin sa usa ka milyon ka tawo. Aduna karon mga plano alang sa 120 ka turbina sa hangin, diin 110 niini
tukoron sa lasang, tungod kay wala na'y lain nga luna gawas sa mga bukidnong talampas ug sa lasang.
Ug kini mao gayud ang labing seryoso nga mga epekto sa kalikupan.
Syempre, aduna usab mga hydroelectric nga planta sa kuryente nga gusto sa mga tawo nga tukoron sa mga biotope
nga may kantonal nga kahinungdanon, ug posible usab kana.
Ang kinaiyahan dili na gyud importante.
Murag medyo absurdo man, dili ba?
Gusto sa mga tawo nga luwason ang klima, mao nga dako kaayo ang hype bahin sa mga nabag-o nga tinubdan sa enerhiya.
Sa samang panahon, ginaputol ang mga kakahoyan ug ginaguba ang kinaiyahan.
Unsaon man na pagtrabaho?
Mao gyud kana ang absurd.
Dili kini husto nga tangtangon nato ang mga kalasangan alang sa gitawag nga berde nga enerhiya.
Wala gyud daghan luna sa Switzerland, kinahanglan nimo nga masabtan kana.
Ang Switzerland daghan kaayo og populasyon, gikan sa kasadpan paingon sa sidlakan, gikan sa amihanan paingon sa habagatan.
Ug kung gusto nimo palapdan ang kuryente sa hangin sa dako kaayong sukod, kinahanglan nimong hunahunaon
nga karon kini mga turbina nga 250 metros ang gitas-on, nga nanginahanglan og igo nga luna.
Ug sa Switzerland, ang mga lasang nagpabilin nga mga isla sa biodiversity, apan usab
mga isla sa kalingawan para sa populasyon.
Kanunay usab silang adunay bug-at kaayo nga gipang-ahit nga mga daplin sa lasang.
Sa una mas lapad kaayo kini, ug daghan pa kaayo og mga kahoy sa uma.
Karong adlawa, gilimpyo na ang mga kakahoyan.
Ug karon mosulod na sila sa lasang, gusto nila magtukod og kalsadang napulo ka metro ang gilapdon ug
limpyohan ang usa ka dapit sa lasang nga katumbas sa gidak-on sa usa ka football pitch.
Ug mao kana gayud ang among pangunang argumento.
Dili nimo pwede putlon ang mga kahoy aron mapanalipdan ang klima.
Gikan ka sa usa ka background nga kritikal sa kusog sa hangin.
Karon, kung mohawa ka og tunga ka lakang paatras ug susihon nimo ang kahimtang, asa nimo
gihunahuna nga mahitabo ang pinakadako nga kadaut?
Mao ba kini ang mga turbina sa hangin, ang dagkong planta sa hydroelectric nga kuryente, o
tingali ang mga planta sa solar nga kuryente sa Alps?
Mahimo ba nimo isaysay kung asa nimo gihunahuna nga nahimutang ang pinakagrabe nga hulga sa kinaiyahan?
Sa hydropower, sigurado gayud nga makakuha ka og daghang benepisyo alang sa relatibong gamay nga puhunan.
Aduna usab kadaut didto, sigurado kana.
Apan sa mga sistema sa solar nga kuryente, mahimo gyud natong hunahunaon nga dagkong bahin sa Alps ang tukoron.
Para nako, dako kaayo kini'g kadaut, kay ang Switzerland nagmalambuon tungod sa iyang mga talan-awon.
Ang mga talan-awon importante kaayo sa atong nasud – sa historikal nga panan-aw.
Aduna kami daghang dagkong hotel nga gitukod sa mga lugar nga nagtanyag og matahum nga panan-aw sa Alps.
Ug kini gayud nga mga Alps ang karon tukoran.
Nagpasabot kini nga aduna usab kini historikal nga kahulugan.
Ug oo, ang ikaduhang butang mao ang mga kalasangan, diin nakita nako kini nga kadaut.
Makapaikag kaayo nga punto ang imong gipataas bahin sa mga rehiyon sa turista, bahin sa Alps.
Ang kanton sa Graubünden gusto mahimong usa ka pionero sa kini nga natad.
Malipayon ko nga motubag sa imong timailhan.
Gusto gyud nila nga magpadayon ug magbutang niini sa x ka mga sona, sa akong huna-huna 30 ka mga sona, ug – ayoa ko kung
nasayop ko – kapin sa duha ka dosena ang sigurado nang nawala sa pinakamaayong mga
lokasyon, sa mga bakilid sa bukid, aron lang isulti.
Busa gawas sa St. Moritz, sa akong hunahuna makita nimo kining dagkong turbina sa hangin sa atubangan
sa matag dagkong destinasyon sa turista sa umaabot.
Giunsa nimo pagtan-aw niini sa kahinungdanon sa turismo ug sa ekonomiya sa Switzerland?
Sakto kaayo, dako kaayo ang mga turbina sa hangin, nanginahanglan usab kini og luna.
Kinahanglan tukoron sila sa mga lugar nga hayag ang hangin.
Ug sa dihang gisugo sa pederal nga gobyerno ang kanton sa Graubünden, usa sa labing bantog nga mga destinasyon sa
kalibutan, nga magbutang og 100 ka turbina sa hangin, dili ikalikay nga kini nga mga turbina sa hangin tukoron sa Davos,
sa Lenzerheide, sa Arosa, duol sa Swiss National Park – sa laing pagkasulti, sa tanang labing bantog nga mga lugar sa turismo.
Ug sama sa akong giingon, sa kasaysayan kini dako kaayo'g kahulugan tungod kay ang
turismo ug ang Alps kabahin sa among identidad.
Sa katapusan sa ika-19 nga siglo, nakasinati ang Switzerland og dakong pagtubo ug nahimong
usa sa pinakadato nga mga nasud sa kalibutan.
Ug tungod gayud niining mga talan-awon, daghang mga tawo gikan sa gawas sa nasud ang miadto kanamo aron pagdayeg niini.
Ug ako mismo nakasubo kaayo nga ang mga Alps dili na gihatagan bili, ug giisip ko kini nga usa
ka grabe nga kalamboan sa bahin sa Parlamento.
Karon, tanan niining mga dekreto, kining umbrella decree, kining lain-laing tin-aw nga mga sugyot nga imong
gihisgutan, Solarexpress, Windexpress, naa gyud kini sa konteksto sa gitawag nga pagbalhin sa enerhiya.
Aduna'y tinguha nga molayo sa fossil fuels, apan sa samang higayon aduna'y pagduha-duha bahin sa enerhiyang nukleyar, ug sa
pagkakaron wala'y bag-ong planta sa nukleyar nga gipahimutang sa Switzerland – aduna'y
klase sa pagdili sa teknolohiya nga ipatuman.
Gipahunong na sa Alemanya ang paggamit niini, apan sa ubang bahin sa kalibutan lahi kaayo ang kahimtang.
Unsa ang imong kinatibuk-ang panan-aw bahin sa kini nga pagbalhin sa enerhiya?
Kinahanglan ba kana? Kinahanglan ba nga ipugos kini sa estado?
Makaya ba sa ekonomiya nga buhaton kana? Makaregula ba kini sa kaugalingon? Unsa ang imong panan-aw bahin niini?
Ang pagbalhin sa enerhiya usa ka labi ka komplikado nga isyu sa iyang kaugalingon.
Ang klaro nakong makita mao nga ang fossil fuels nagdala sa pagbag-o sa klima, ug ang pagbag-o sa klima makadaot.
Kinahanglan nato nga mangita og mga solusyon.
Ang problema mao kung giunsa kini pag-atubang sa mga politiko.
Nangutana siya sa populasyon, gusto ba ninyo nga hinay-hinay nga wagtangon ang enerhiya nukleyar?
Ang populasyon miingon og oo, nga dili katingalahan.
Gipangutana ang populasyon, gusto ba ninyo nga hinay-hinay nga wagtangon ang fossil fuels?
Ang populasyon miingon og oo.
Sa duha ka boto, walay nakapatin-aw unsa kini kahulugan, pila kini gastohon, o unsa gyud kini paggana. Sa baylo, gitakda ang
mga tumong, gidawat kini sa populasyon, unya mitumaw ang mga sangputanan. Nasuko ang mga tawo nga wala kini molihok, nga
misukol ang populasyon, nga adunay kadaut sa kinaiyahan, nga nagkagamay ang gasto, ug
nga nagmugna kini og kawalay kasigurohan.
Gihunahuna nako nga kini usa ka dili patas nga pamatasan.
Mas gusto ko nga ipahibalo sa publiko ang kamatuoran ug ipahibalo usab nga adunay tulo ka kapilian sa paghimo og kuryente.
Uban sa mga solar panel sa atop, nagkinahanglan kini og niini ug kana.
Sa mga planta sa kuryente nga nagagamit og gas, nagpasabot kini niini ug kana para sa klima.
Sa mga planta sa nukleyar nga kuryente, nagpasabot kini niini ug kana para sa basura,
para sa pagtipig, para sa pagpalit sa uranium.
Unya kabalo ka unsa imong gihisgutan.
Apan karon magtakda ka lang og mga tumong nga nindot paminawon, ug unya hunahunaon na lang nimo unsaon kini pagpatuman.
Ug aduna koy seryosong pagduha-duha bahin niini.
Usa kini ka matang sa utopiya ug dili usab kaayo matinud-anon nga palisiya, kung pwede nako kini isumada ingon ana.
Sa pagtan-aw sa mga sumuporta niining kinatibuk-ang mando, motumaw usab ang pangutana kung kinsa gayud ang nalambigit.
Ug isip usa ka neutral nga obserbador, medyo nabigla ko.
Kini misakop gikan sa wala paingon sa tuo, gikan sa mga baron sa kuryente ug gamhanang mga asosasyon sa
kalakalan hangtod sa Green Party ug uban pang mga organisasyon sa kalikupan, dili sa imoha.
Giunsa kaha nga posible nga daghan kaayo nga mga politikal nga kaatbang kalit lang nga nagtrabaho nga
magkahiusa? Unsa man ang gipasabot niini para nato?
Busa ang problema didto mao nga daghan sa mga magdudula nga karon pabor sa blanket decree naa
sa parehas nga kahimtang sa Climate Alliance.
Nagpasabot kini nga sa Climate Alliance, ang solar lobby naa sa parehas nga baroto sa mga asosasyon sa kalikupan.
Ug kana, siyempre, usa ka kontradiksyon kon hisgutan ang konserbasyon sa kinaiyahan.
Sa paghisgot sa pagpanalipod sa klima, pareho gyud sila og hunahuna.
Adunay mga panagbangi kon hisgutan ang konserbasyon sa kinaiyahan.
Ug didto nako nasabtan nga kasagaran wala'y lig-on nga baruganan, nga moingon ang mga tawo, oo, kami isip mga organisasyon
sa kalikupan dili lang para sa pagpanalipod sa klima, apan kami usab kanunay nga pabor sa konserbasyon sa kinaiyahan.
Ug didto, gikinahanglan pa gyud ang mas klaro nga pagsabot, ingon man ang kaisog sa pagbatok sa mga baron sa kuryente ug sa
pagsulti, oo, pareho kitang pabor sa pagpanalipod sa klima, apan kon hisgutan ang konserbasyon sa
kinaiyahan, didto na matapos ang atong panaghigalaay.
Ug nagkinahanglan kana og kaisog, nga klarong kulang.
Ug karon, uban sa dekreto ni Mantel, pareho na ang kahimtang sa duha ka panig: ang mga organisasyon sa kalikupan, tingali
nagngisi sa kasuko, ug ang mga baron sa kuryente, nga malipayon kay nagpaabut sila sa mga subsidiya nga modagayday kung tugutan
sila sa pagtukod bisan asa, bisan pa sa halapad nga kalasangan.
Ang peryodiko nga Neue Zürcher Zeitung nagpahibalo og ulohan bahin kanimo nga nag-ingon, "Kinahanglan
mag-amping si Albert Rösti, ang konserbatibo sa talan-awon."
Si Albert Rösti mao ang Federal Councillor nga responsable sa kini nga dossier.
Unsaon nimo pagdani sa mga botante?
Ang referendum unya ipahigayon sa Hunyo karong tuiga.
Kaayo ka hugot ang iskedyul.
Tingali kini gipili nga tinuyo.
Nagtuo ko nga kulang ang publiko og impormasyon kung unsa ang kahulugan kon kini nga kinatibuk-ang dekreto ang
dawaton, uban niining mga tumong, niining mga pagdili, ug niining mga wala pa masulbad nga isyu.
Ug nagtuo ko nga ang populasyon kinahanglan pahibaloan sa hingpit nga obhetibong paagi.
Unsa ang kahulugan sa pagtukod og turbina sa hangin? Unsa ang kahulugan sa pagtukod og usa niini sa lasang?
Unsa ang kahulugan sa pagtukod og planta sa solar nga kuryente sa Alps nga kadako sa 100 ka football pitches?
Unsa ang mahitabo sa tingtugnaw kung adunay niebe?
Ug nagtuo ko nga kinahanglan lang nimo duolon ang mga tawo uban sa mga hulagway ug impormasyon,
ug maghimo og impormasyon sa lain-laing mga kanal.
Ug kana gayud ang paagi aron makumbinsi ang populasyon nga kini mao ang mga tumong nga atong gibotohan ug ang mga sangputanan.
Gawas pa niini nga boto sa referendum, nga, sama sa akong giingon, gikatakda sa Hunyo, bag-ohay lang usab ninyo gipahibalo
ang duha ka bag-ong popular nga inisyatiba nga susama ang linya.
Mahimo ba nimo nga mubo nga isaysay unsa ang nalambigit niini?
Sa among asosasyon, Freie Landschaft Schweiz (Libre nga Talon sa Switzerland), ang konserbasyon sa kinaiyahan ug ang
direktang demokrasya duha ka isyu nga duol sa among kasingkasing, nga among gihatagan og dakong importansya.
Ang direktang demokrasya ug ang konserbasyon sa kinaiyahan karon pareho nang gina-hulga niining kinatibuk-ang mando.
Apan makita na nato sa Parlamento nga bisan pa mas buang nga mga ideya gipresentar aron wagtangon ang mga referendum sa balaod
mismo, aron labi pang mapugngan ang konserbasyon sa kinaiyahan.
Ug mao kana ang lugar diin gusto namo maghimo og mga kontra-lakang.
Nalansar namo ang duha ka popular nga inisyatiba: ang Inisyatiba sa Proteksyon sa Kakahoyan
ug ang Inisyatiba sa Proteksyon sa Komunidad.
Ang Inisyatibo sa Proteksyon sa Kakahoyan gusto nga dili na tugutan ang mga turbina sa hangin
sa mga kakahoyan ug sa mga daplin sa kakahoyan.
Ug ang inisyatibo sa pagpanalipod sa komunidad gusto nga kung itukod ang mga turbina sa hangin, kinahanglan
kanunay nila ang pagtugot sa mga apektadong lumolupyo.
Ug ang koleksyon sa pirma karon nagpadayon.
Ug kinahanglan namo makatigom og 100,000 ka balido nga pirma sa Hulyo 2025.
Karon gikalipay na kami nga makita kung malampuson ka.
Ug unya, siguradong moabot ang mga sunod nga kampanya sa referendum.
Aduna pa'y lain nga butang nga gipaabot. Tingali usa ka katapusang personal nga pangutana.
Bata pa sila ug komitido na kaayo sa mga isyu sa pagpanalipod sa kalikupan ug talan-awon.
Giunsa ka nakasalmot niining proyekto sa sinugdanan?
Tingali kini usa ka kinaiya sa pamilya.
Ang akong inahan na kaayo nalambigit o nakasugat na sa konserbasyon sa talan-awon.
Nagdako siya sa dekada 1970 sa Wangen am Zürichsee sa kanton sa Schwyz, diin gitukod ang A3 nga
autopista sa tunga-tunga sa baryo sa maong dekada.
Niadtong dekada 1980, mibalhin siya sa kanton sa Zurich, sa Bonstetten.
Didto, gusto nila nga tukoron ang A4 nga motorway sa tunga sa bukas nga kabukiran.
Ug sa dekada 1990, miuban ang akong inahan sa akong amahan paingon sa Grenchen sa kanton sa Solothurn.
Didto, sa swerte, gusto nila nga tukoron ang A5 nga motorway sa bukas nga kabukiran.
Ug kini nga dedikasyon sa akong mga ginikanan nakaimpluwensya usab kanako.
Nagpuyo ko sa usa ka matahum kaayo nga lugar sa Grenchen, taliwala sa Jura ug sa Swiss Plateau.
Makita pud nimo ang Alps, busa sa kinatibuk-an makita nimo ang tulo ka nag-unang talan-awon sa Switzerland.
Ug dayon pirmi nako hunahunaon sa akong kaugalingon, 54 anyos ra ko sa 2050.
Gusto nako nga biyaan ang akong mga anak og usa ka ekolohikal nga bililhon nga talan-awon.
Ug aron mapreserbar ug mapadayon kining talan-awon kutob sa mahimo, sa parehas nga paagi nga naa kini karon.
Daghang salamat kaayo. Gipaabot namo kanimo ang tanang kalampusan sa kini nga dakong paningkamot, nga nagtan-aw na sa umaabot.
Salamat sa imong pag-apil sa programa. Elias Vogt, salamat.
Ug kaninyo, mga minahal nga manan-aw, nagpasalamat ko sa inyong pagtagad.
Nagpaabut ko nga makita ka pag-usab sa sunod semana kung moingon kami, "Maayong pag-abot sa political talk show sa HOCH2.TV."