2023ko irailaren 29an, Suitzako Parlamentuak "Energia berriztagarrietatik etorritako elektrizitate horniketa
segururako Aldaketa Dekretu Bateratua" onartu zuen, neguan elektrizitate horniketa-segurtasuna indartzeko helburuarekin.
Lege hau "Mantelerlass" edo, laburbilduz, "Elektrizitate Legea" deitzen zaio.
Honek bidea zabaldu beharko luke herrialdeko eguzki-, haize- eta ur-indar zentraletatik
elektrizitate ekoizpen handiagoa lortzeko.
Lege berriarekin, Suitzako Kontseilu Federalak erabakiko du noiz, non eta zenbat planta eraiki
daitezkeen energia berriztagarrien ekoizpenerako.
Alliance for Nature eta Landscape Switzerland, Free Landscape Switzerland elkartea eta Fondation Franz Weber bezalako hainbat
erakundek erreferendum bat abiatu zuten lege federal berriaren aurka eta 2024ko urtarrilean 63.184 sinadura aurkeztu zituzten.
Beraz, eztabaidagarria den proposamena 2024ko ekainaren 9an Suitzako hautesleei bozkatzeko aurkeztuko zaie.
Aldekoek aurkeztutako argumentu nagusia da Elektrizitateari buruzko Lege berria beharrezkoa dela
Suitzan gertu dagoen elektrizitate-eskasia saihesteko.
"Aufrecht Schweiz" elkarteak hau energia-krisi artifiziala dela dio.
"Aufrecht Schweiz" herritarren mugimendu bat da, hautagai independenteekin Suitzako
politikaren gainean ahotsa izatea nahi duena.
2022ko udazkenean argitaratutako "Suitzan energia-eskasia? Ezinezkoa!" izeneko komunikatu batean, elektrizitate-lanetatik
erretiroa hartu zuen informatika-zientzialari batek eta erretiroa hartu zuen elektrizitate-ingeniari batek honako hau idatzi zuten:
"Lobbyak sustatutako beldur-estrategia jarraituta, Energia Federaleko Bulegoak zuzenean onura ematen die gas eta
petrolio enpresei, baita elektrizitate merkatariei ere."
(…) Gobernuak elektrizitatea aurreztera eskatzen digunean, ez da inola ere elektrizitate gutxi dugulako, baizik
eta elektrizitatearen merkatuan oso merke jokatzeagatik.
Gorde dugun kilowatt bakoitzak energia-konpainiei mesede egiten die, Suitzan aurrezten den
elektrizitatea atzerrian askoz prezio altuagoan sal dezakeelako.
Adierazpen batean, Aargau-ko Elektrizitate Hornitzaileen Elkarteak (VAS) nabarmendu zuen dekretu orokorrak herrialde osoko
elektrizitate-azpiegitura guztiz berrantolatu beharko zuela.
Orain arte, elektrizitatea azken kontsumitzaileei hornitu izan zaie nagusiki zentralizatutako eskala
handiko zentral elektrikoetan oinarritutako, logikoki frogatutako printzipioaren arabera.
Hala ere, banaketa-azpiegitura deszentralizatuta arautu behar da; hori, gainera, osatua, akatsik gabekoa eta denek
elkarrekin komunikatzeko aukera ematen duena izan behar da.
VASen arabera, proiekzio kualifikatuek kalkulatzen dute Suitzan bakarrik sareen beharrezko bihurketa eta
hedapenak 100.000 milioi CHF inguru kostatuko dituela.
Zerbitzu gehigarri hau ordaindu behar dutenak batez ere beren kabuz bizitzeko baliabiderik ez duten
kontsumitzaile eta alokairu-etxebizitzako bizilagunak dira.
Lege berriekin askotan gertatzen den bezala, azken finean irabaziak eta diru-laguntzak gutxi
batzuentzat pribatizatzen dira, eta gastuak eta arriskuak gainerako herritarren artean banatzen dira.
– Aargau Elektrizitate Hornitzaileen Elkartearen arabera.
NO batzorde anitzek ere kritikatu dute Elektrizitate Lege berria, besteak beste, Suitzako hautesleek hamarkadetan zehar Konstituzio
Federalean txertatu dituzten naturaren eta paisaiaren kontserbazioko oinarrizko printzipioak zalantzan jartzeagatik.
Adibidez, orain basoak garbitu daitezke haize-turbinak eraikitzeko, eta babestutako paisaietan
eraiki daitezke haize- eta eguzki-parke handiak – nahiz eta horrek baliozko biotopoak suntsitu.
Ez legoke ezer oztopo Suitzako Alpeetan eguzki-parke handiak eraikitzeko.
Alpeetako belardi askok egitura altzairuzkoekin eta eguzki-panelekin estalita egon daitezke.
Elias Vogt, "Freie Landschaft Schweiz" (Suitzako Paisaia Askatasuna) elkarteko presidenteak, HOCH2.TV telebista kate
independentean egindako elkarrizketa batean azaltzen du lege honek zer dakarren eta zergatik gomendatzen duen ukatzeko.
Politikako solasaldi saioaren izenburua da: "Mantel Dekretua naturaren suntsiketa diruz lagundua da".
Elkarrizketan, Vogtek, besteak beste, honako kritikak jorratzen ditu Elektrizitate Lege berriari buruz:
- Parte-hartze demokratikoa eta aurka egiteko eskubidea arriskuan daude
- Elektrizitate ekoizpenak lehentasuna du naturaren kontserbazioaren gain Elektrizitateari buruzko Lege Berrian
- Legearen arabera hondamendi naturalak posible dira
- Alpeen desitxuratzea: elektrizitate ekoizpena turismoaren gainetik
Elias Vogtek aipatzen du zuzenbide aditu Prof. Dr. Alain Griffelek egindako kritika, zeinaren arabera eztabaidagarria den
dekretu orokorrak Suitzako Konstituzio Federala urratzen duen.
Energia-ekoizpena nahikoa, seguru, ekonomikoa eta ingurumena errespetatzen duena izan behar da, adibidez.
Hala ere, ingurumen- bateragarritasunaren eta elektrizitate-horniduraren segurtasunaren
irizpideak modu berean tratatu behar dira.
Elektrizitateari buruzko Lege berriak ez du gehiago egoera hau izango.
Argi dago presio handipean, Suitzako Parlamentuak konstituzioaren kontrako eta eskubide
demokratikoak mugatzen dituen lege bat onartu zuela.
Neguan ustezko elektrizitate-eskasia baten beldurrak Parlamentua azkar jardutera behartzen ari dira.
Suitzako hautesle maiteok: Energia berriztagarriak sustatzeko aitzakiapean oinarrizko eskubide demokratikoen ezabatzea
eta Suitzako paisaiaren hondamena ere galarazi nahi dituzue?
Ondoren, ekainaren 9an, bozketa-kutxan Mantelerlass-en aurkako EZ botoa eman.
Ikusi Elias Vogt, Suitzako Paisai Askatasunaren Elkartearen presidenteak, Dr. Philipp Gutek HOCH2.TV
telebista independentean ematen duen solasaldi politikoan egindako erdi orduko elkarrizketa.
Elkarrizketa
Ikusle maiteok, HOCH2.TVko politika-elkarrizketa saiora bero-bero ongietorri ematen dizuet.
Badakizu, ezagutzen duzu: programa hau beti da zuzena, beti zintzoa, beti egia defendatzera konprometituta dago, eta beti
gonbidatu zirraragarriak izaten ditu, esateko zerbait dutenak.
Gaur Elias Vogt ongietorri ematen diot, "Freie Landschaft Schweiz" (Suitzako Landa Askatasuna) elkarteko presidentea,
Suitzan, esan nahi badut, pertsonaia politiko berri bat, jada aldea eragin duena eta
zalantzarik gabe gehiago eragin nahi duena.
Programan zaudela izatea bikaina da.
Eskerrik asko gonbidapena emateagatik, Gut jauna.
Ni ere hemen egoteaz pozten naiz.
Duela gutxi beste erakunde batzuekin batera erreferendum bat arrakastaz antolatu zenuen.
Beraz, Alemaniako eta Austriako ikusleentzat: Suitzan, parlamentuak onartutako legeak erronka egin
daitezke haiei buruzko erreferendum bat eskatzeko.
Lortu dute; horretarako gutxienez 50.000 sinadura behar dira.
Hau energia berriztagarriak sustatzeko helburu duen dekretu orokor deiturikoari buruzkoa da.
Ariketa hau kritikatu aurretik, azal dezakezu lege honek benetan zer lortu nahi duen?
Zer da zehazki deituriko dekretu orokor hau?
Dekretu orokorra lege desberdinak dekretu bakar batean berrikustea da, esateko moduan, hortaz dator terminoa.
Alde batetik, Energia Legea berrikusi behar da, bestetik, Elektrizitate Hornikuntza Legea, eta,
hirugarrenik, Espazio Antolamendu Legea, eta, azkenik, lege hauek hiruren gaineko berrikuspen orokor batean.
Helburu nagusia, egiaz, Suitzan haize- eta eguzki-energiaren hedapen masiboa da.
Baina baita 16 zentral hidroelektriko handi eraikitzea ere.
Energia berriztagarriei eta haien hedapenari dagozkion alderdi hauek guztiak pakete zabal honetan araututa daude.
Hona hemen 'mantel dekretu' terminaren atzean dagoena.
Beraz, kapa honek, egiaz, lege super bat da, hainbat lege-berrikuspen biltzen dituena, ezta?
Zehazki. Eta, gainera, askotan konpondu gabeko arazo asko ditu.
Honek esan nahi du gure gobernua den Kontseilu Federalak orduan dekretu-mailan xehetasun indibidualak arautu ditzakeela.
Jarduera benetan hasten den hainbat xehetasun daude.
Kontseilu Federalak, adibidez, baimen-prozedurak laburbetu ditzake.
Eta Suitzak udal autonomiaren printzipioa ere aplikatzen duelako, herritarrek beren udalerrian
espazioaren antolaketa zuzenean erabakitzeko aukera dute.
Kontseilu Federalak hau laburbilduko balu, erraz esan dezake udalerri hauek ez dutela gehiago hitza,
eta, ondoren, udalerrietan demokrazia zuzena eta erreferendumak ere indargabetuko lituzke.
Bai, gero kritikaren puntu horietara itzuliko gara.
Agian lehenik boomaren antolaketari buruz pixka bat.
Testuinguru honetan nire galdera gehiago.
Ez zenuen erreferenduma bakarrik abiatu.
Nork izan zen beste bazkidea?
Zein erakunde daude honen atzean?
Beraz, lehenik, pertsona pribatu batek erreferenduma abiatu zuen.
Pierre-Alain Bruchez, finantza aditu ohi eta orain erretiratuta dagoen funtzionario federalak,
dekretu orokor honetan zer jasota zegoen jakin nahi zuen.
Ikusi zuen lege honek Alpeetan eguzki-parke erraldoiak eraikitzeko aukera emango zuela.
Eta iaz, urriaren 10ean, hedabideen aurrean agertu zen eta esan zuen: "Honen inguruan erreferendum bat deituko dut."
Eta gero, egun batzuk igaro ondoren, ondo ezaguna den "Fondation Franz Weber" ere hedabideen aurrean agertu zen eta
esan zuen guk ere erreferendum bat egingo dugula; neurri kontrajarriak babesten ditugula, hala esateko.
Eta gero, nahiko azkar gertatu zen.
Orduan, guk, Freie Landschaft Schweiz-ekoek, ere kanpaina horren aurka parte hartu nahi izan genuen, eta, esan
genezakeen bezala, Bruchez jaunarekin indarrak batu genituen.
Gure kide diren erakundeak ere sinadurak biltzera animatu ditugu.
Eta azkenean, Gabonetan eta Urte Berriaren bueltan, ingurumen- eta osasun-babeserako erakunde txiki
eta handi askotatik 63.000 sinadura bildu ziren.
Orain, agian, hitz bat zure erakundeari buruz, "Freie Landschaft Schweiz" (Suitzako Paisaia Askatasuna).
Zer da hori zehazki? Zein dira zure helburuak?
"Freie Landschaft Schweiz" (Suitzako Paisaia Askatasuna) egiazki Suitzako haize-energiaren kritikarien estalki-erakundea da.
Gurekin gutxi gorabehera 50 bazkide-klub eta zortzi kantonal atal ditugu.
Hau Thurgau-n izan daiteke, Vaud-en izan daiteke, beste modu batean esanda, Suitzako edozein tokitan.
Eta denek konpromisoa hartu dute Suitzan haize-turbinei dagokienez naturaren kontserbazioa bermatzeko.
Baina demokrazia zuzena, lehenago azaldu nuen bezala, dekretu orokorraren ardatz nagusietako bat ere bada, eta
horregatik naturaren kontserbazioa eta demokrazia zuzena zaintzearen alde irmoki konprometituta gaude.
Bai, saiatuko gara arazo hau pixka bat apurtzen eta modu sistematikoan hurbiltzen.
Lege orokor honetan, lege nagusi honetan, lege zabal honetan puntu bat da energia berriztagarrien
hedapenerako helburu jakin batzuk ezarri direla.
Beraz, oinarrizkoena da politikariek esaten dutela eguzki-energiaren edo haize-energiaren kuota
data jakin baterako honakoa edo hura izan behar dela.
Nola baloratzen dituzu politika-helburu hauek? Errealistak al dira?
Politikarientzat zentzurik al dago halako araudiak ezartzeak? Zer iritzi duzu horri buruz?
Beraz, Mantelerlass dekretuak oso modu lausoan adierazten du 2050erako urtean zehar eguzki- eta haize-energiatik 45
terawatt-ordu elektrizitate gehigarri ekoiztu behar ditugula.
Suitzari gaur egun 60 terawatt-ordu inguru kontsumitzen ditu.
Beraz, eraiki beharreko kopuru izugarria da hori.
Eta lehenago esan nuen bezala, oraindik ikusi beharra dago zein teknologiak zenbat elektrizitate ekoitzi duen.
Honek esan nahi du Kontseilu Federalak orain esan dezakeela zenbat eguzki-plaka eta zenbat haize-turbina behar ditugun.
Pertsonalki, uste dut azken batean 1.500 inguru haize-turbina eta ehunka kilometro koadro eguzki-plaka instalatu nahi dituela.
Non kokatuko diren, teilatuetan ala landa zabalean, egiazki Kontseilu Federalaren esku dago; hori oraindik irekita dago.
Eta honek Suitzan, jada biztanle dentsitate handia duena, ingurumen-eragin masibo baten mehatxua dakar.
Eta egunean zehar, haizea dagoenean modu irregularrean, elektrizitate kopuru izugarria sortzen da.
Eta sistema osoak, lege super honek, xehetasunak askoz gutxiago arautzen ditu.
Eta horregatik da helburuak ezartzea ona eta egokia; 45 terawatt-ordu gehigarri ekoiztu nahi ditugu.
Baina hori errealista den ala ez, bakarrik jainkoek dakite; beste inork ez.
Eta horregatik ere legearen aurka gaude.
Beste puntu bat – oraindik ere inplikatuta dauden eremu desberdinen sorta aztertzen ari gara – diru-laguntzak dira.
Energia berriztagarriak indarrez sustatu beharko lirateke.
Nola dirudi hori?
2017an jada energia lege berri bat onartu genuen.
Hau da orain, esateko moduan, bigarren etapa, dekretu orokor hau.
Eta garai hartan esan zen 2022tik aurrera eguzki- eta haize-energiako zentraletarako
ez zirela gehiago diru-laguntzarik emango.
Eta hori orain apurtzen ari da.
Bigarrena, pakete super honek, dekretu orokorrak, Kontseilu Federalari esku libreak ematen dizkio.
Eguzki-panel eta haize-turbinek jasoko duten diru-laguntza kopurua erabaki dezake.
Hala ere, ez dakigu zenbat diru-laguntza egongo diren.
Baina suposatu daiteke inbertsio-kostuen %50 baino gehiago dela.
Beraz, legeak dirudienez dio inbertsio-kostuen %60 arte diruz lagundu daitezkeela.
Bai, bi eredu daude.
Inbertitzaileak dio: "Nahi dut gobernuaren inbertsioaren %60."
Eta gero hori lortzen du, eta oraindik banku batetik %40a antolatu behar du.
Edo esaten du gobernuak bermatuko duela hark ekoizten duen kilowatt-ordu bakoitza.
Inork ez daki zenbat altu den.
Hori ere ziurrenik %60ekoa izango da.
Beraz, ikus dezakezu hau naturaren suntsiketa diruz lagundua dela.
Eta ekonomia aldetik ez delako bideragarria – batez ere haize-parkeak, Suitzan haize-baldintzak oso
txarrak ditugulako – eta orain, hori guztia gauzatzeko, diru-laguntza izugarriak ematera behartuta gaude.
Arazo bat, azpimarra batean laburki aipatu zenuenez, benetan behar den energia erregularra, banda-energia da.
Orain logikoa da euria egiten duenean edo ilun dagoenean eguzki-energia ez dabilela.
Haizerik ez badago, haize-energia ez da funtzionatzen.
Nola konpon daiteke arazo hau?
Hori horrela, ez al da arazo berri bat halako energia-ekoizle fidagaitz eta aldakorrak hainbeste inbertitzea?
Hori da Mantelerlass-eko arazo nagusia, zehazki argitu gabe dagoena eta arazo berri batzuk sortzen ari dena.
Sarearen planifikazio osoa ez dago sartuta, biltegiratzea ez dago sartuta.
Honek esan nahi du eguzki-energia eta haize-energiaren kopuru handiak gehitzen ari direla.
Baina nola gorde behar den, inork ezin du asmatu.
Pertsonalki, uste dut teilatuetan eguzki-energia izatea aukera ona dela, bertako
eguzki-energia kontsumitu eta gorde ahal izateko.
Baina Mantelerlass-ean ez dago araututa sustatu beharko litzatekeenik, horri buruz ikerketak egin beharko
liratekeenik eta biltegiratzeko aukera hobeak daudenik.
Eta horrek esan nahi du arriskua dagoela Alemaniaren bide beretik joango garela, non haize-energiaren kopuru izugarriak
bat-batean agertzen diren eta gero bat-batean desagertzen diren.
Eguneko eguerdian eguzki-energia asko dago, eta bat-batean gauean batere ez dago.
Eta bat-batean sareko arazo handiak dituzu.
Eta horrek kostuak eta ziurgabetasuna eragiten ditu.
Eta hori da orain dekretu orokor honen kritikaren puntu nagusia.
Beste puntu bat, jada hainbat aldiz aipatu duzuna, parte-hartze demokratikoa da.
Dirudienez, lege honek ere aurka egiteko aukerak mugatzen ditu.
Suitza bere subsidiariotasun printzipioagatik oso ezaguna da.
Honek esan nahi du erabakiak ahalik eta maila baxuenean hartzen direla, zuzenean eragindakoek.
Orain benetan zentralizatzen ari da.
Kontseilu Federala, gobernu federala, hau da, gobernu nazionala, botere gehiago eskuratzen ari da.
Nola zehazki islatzen da herritarrek aurka egiteko, parte hartzeko eta erabaki-elkarren parte
hartzeko dituzten aukerak mugatzen dituen murrizketa hau?
Suitzan, haize-energiako proiektuetan iritzia emateko bi aukera ditugu.
Bat da proiektuei bozka ematen diegula.
Une honetan, bertako biztanleek bozkatzeko aukera duten 26 kantonetako 24tan egoera hau da.
Ondoren, banakoek, herritar pribatuek eta ingurumen-erakundeek proiektuen aurka kexak aurkez ditzakete,
onartuta egonda ere, naturaren kontserbazioa edo zarata pertsonalen arazoak bezalako gaiak planteatzeko.
Eta bi aukerak orain dekretu orokor baten bidez masiboki indargabetu edo mugatu beharko dira.
Diokenez, Mantel dekretuak Aholku Federalari erreferendumak indargabetzea ahalbidetzea du helburu.
Bestalde, Mantelerlass dekretuak xedatzen du elektrizitate ekoizpenak beti lehentasuna
izan behar duela beste interes guztien gain.
Horrek esan nahi du, salaketa bat aurkeztu eta haize-parke honek jende gehiegiarentzat zarata-kutsadura
gehiegizkoa eragingo duela esaten baduzu, ez dela baimenduko.
Edota zuhaitzak mozten dituzte, eta hori onartezina da; onurarekin alderatuta desproportzionala da.
Orduan, epaitegiak oraindik ere onartu egin beharko du haize-parkea, elektrizitate-ekoizpenak beti
lehentasuna duelako beste edozein interesen gain.
Beraz, agian ezin izango duzu gehiago bozkatu, baina oraindik ere salaketa bat aurkeztu
dezakezu, nahiz eta ziur aski baztertuko duten.
Beraz, gure demokrazia zuzenaren murrizketa drastikoa da.
Horrek zuzenean hurrengo puntura eramaten gaitu. Interes hauen pisatzea ere konstituziozko izaera du.
Abokatu ospetsu bat, Alain Griffel irakaslea, kritikatzen ari da dekretu orokor hau, eta dioenez, dekretu horrek konstituzioa,
Suitzako Konstituzio Federalaren aurkakoa ere badela, ezin baitaiteke bat-batean interes jakin
batzuek beste batzuen gainetik lehentasuna dutela esan.
Azal dezakezu zehazki zer den irakasle honek dekretu orokor berriari egindako kritika?
Suitzan, konstituzioan energia-politikari buruzko artikulu bat dugu, bost printzipio biltzen dituena.
Ez dakit guztiak zerrenda dezakedan, baina zalantzarik gabe energia-hornidura edo energia-ekoizpena nahikoa, segurua,
ekonomikoa eta ingurumena errespetatzen duena izan behar da.
Orain ezin dut bosgarren puntua gogoratu.
Baina, edozein kasutan, puntu hauek guztiak berdin-berdin garrantzitsuak dira.
Honek esan nahi du aldi berean lortu behar direla.
Beste modu batera esanda, ingurumenarekiko bateragarritasuna eta elektrizitate
horniduraren segurtasuna modu berean tratatu behar dira.
Eta orain Parlamentuak esaten du elektrizitate ekoizpenak naturaren kontserbazioaren gainetik duela lehentasuna.
Hau da ingurumena kaltetzen duten proiektuei edozein lekutan inolako oztoporik gabe aurrera egiteko aukera ematen
dien baimen orokorra. Hori konstituzioaren aurkakoa da.
Hori ez zen Suitzako herritarrek nahi zutena.
Eta horrek gure ingurumen naturala kaltetzen du, gure bizitzaren oinarria dena.
Eta horrek ondorio izugarri eta larriak izan ditzake.
Egia da hamarkada luzez Suitzako herritarrek behin eta berriro ingurumenaren babesa konstituzioan txertatu dutela.
Beraz, hori da, eraginkortasunez, legea.
Eta orain hori goitik boligrafoaren kolpe batekin ia erabat ezabatua izaten ari da.
Zer iritzi duzu honi buruz? Nola sortu zen egoera hau hasieran?
Nahiko bitxia da. Hautatutako ordezkariek ere hori badakite.
Beraz, zein garaiko espiritu edo zein larrialdi egoerak eragin ote du hain lege bortitz bat orain ezartzea?
Beno, egiazki 2022ko udazkenean hasi zen.
Lehen, Parlamentuak urteetan zehar inoiz ez zuen energia politikaz arduratu.
Eta 2022ko udan, koronabirusaren pandemia amaitzear zela, Elektrizitate Batzordeak hedabideetan
iragarpen handia egin zuen, Frantziako zentral nuklear askok mantentze-lanak jasaten ari zirela.
Eta litekeena da Suitzan hurrengo neguan bat-batean elektrizitate-eskasia jasateko.
Eta gero, hiru aste barru, Parlamentuak presaka Solar Express izeneko lege-proiektu bat onartu eta esan zuen: "Orain Alpeetan
eguzki-energiako zentral handi handiak eraikiko ditugu."
Beraz, Alpeetako eremu zabal-zabalak eguzki-panelekin estaltzen ari gara.
Eta hori ordurako jada konstituzioaren aurkakoa zen.
Eta hiru astean gauzatu zen.
Ba, hori guztiz pentsatu gabe egindakoa izan zen.
Eta gero, konstituzioaren kontra zenez, Parlamentuak automatikoki herritarren iritzia kontsultatu beharko zuen.
Gure konstituzioak hau aurreikusten du.
Konstituzioaren kontrako lege bat egiten baduzu, herritarrei horren gainean bozkatzeko aukera eman behar diezu.
Eta Parlamentuak hori egiteari huts egin zion.
Eta gero Auzitegi Federalera joan nintzen eta kexa bat aurkeztu nuen, esanez hau benetan hautesleei aurkeztu beharko zitzaiela.
Eta gero Auzitegi Federalak esan zuen: bai, Parlamentuak Suitzan botere guztia du.
Eta ahalmen guztizkoaren espiritu honetan, kontzientzia honetan, lege bat bestearen atzetik onartu zen.
Haize-espresa iritsi da, eta orain kapa-dekretu hau.
Eta Parlamentuak ez dirudi axola duenik konstituzioa betetzen den ala ez.
Elektrizitatea ekoizteko edozer egingo dute.
Beldur zaren naturari eta paisaiari eragin diezazkieketen kalte potentzialean zertxobait sakonago murgildu nahi nuke.
Zer zehazki da posible lege honekin, edo hobeto esanda, zer beldur zara?
Zein esku-hartze zehatz dira naturan posible?
Ba, lehenik eta behin, eguzki-parke erraldoiak aurreikusten dira eta baita posible ere Alpeetan.
Egiazki, hau aldi baterako aukera bat besterik ez zen, 2022ko udazkenean elektrizitate-eskasia
konpontzeko neurri labur gisa erabakitakoa.
Eta hori orain epe luzerako aukera izan beharko litzateke.
Honek esan nahi du Alpeetako belardi zabalak altzairuzko egiturez eta eguzki-paneluez estali daitezkeela.
Beste gauza bat da Suitzako basoetan ere haize-turbinak argi eta garbi baimendu beharko liratekeela.
Honek esan nahi du, klima babesteko, jendea basoetara sartzen dela, futbol zelaia bezain zabal den zuhaitz-kopurua mozten duela
haize-turbina bat jartzeko, eta gero bat bertan jartzen duela...
Legean dagoeneko modu argian jasota al dago hori, ala interpretaziorako zabalik dago?
Horrek esan nahi al du errazagoa egin nahi duzula, edo horrela dela esan nahi du?
Beraz, legearen arabera, basoetako haize-turbinak kokaleku jakin batera mugatuta daude.
Eta hori lasaitasun handia da, basoetako haize-parkeak onartzeko baimenik ez bada ere.
Gogoan izan behar da Zuricheko kantona, Suitzako biztanlerik handiena dena, milioi bat baino gehiagoko biztanle duela. Orain
120 haize-turbina eraikitzeko planak daude, eta horietatik 110 basoan eraikiko dituzte, izan ere,
mendilerroetan eta basoan baino ez dago lekurik.
Eta hauek dira, egiaz, ingurumen-eraginik larrietenak.
Jakina, badira, halaber, jendeak kantonal mailako garrantzia duten biotopoetan eraiki nahi lituzkeen
hidroelektrizitate zentralak, eta hori ere posible da.
Naturak, besterik gabe, ez du gehiago garrantzirik.
Apur bat absurdoa dirudi, ezta?
Jendeak klima salbatu nahi du, eta horregatik dago hainbeste zalaparta energia berriztagarriei buruz.
Era berean, basoak mozten ari dira eta natura suntsitzen ari da.
Nola funtzionatzen du horrek?
Hori da zehazki absurdoa.
Ez da zuzena basoak garbitu izena daraman energia berdearentzat.
Suitzan ez dago leku askorik, hori konturatu behar duzu.
Suitza oso dentsitate handikoa da, mendebaldetik ekialdera eta iparraldetik hegoaldera.
Eta haize-energiaren ekoizpena masiboki zabaltu nahi baduzu, kontuan hartu behar duzu gaur egun 250 metroko altuerako
turbinak direla, eta horrek espazio kopuru jakin bat behar duela.
Eta Suitzan, basoak oraindik biodibertsitate-uharteak dira, baina baita biztanleentzako aisialdi-uharteak ere.
Haiek ere beti dituzte baso-ertzak oso moztuta.
Lehen askoz zabalagoa zen, eta zelai horretan zuhaitz askoz gehiago zeuden.
Gaur basoak garbitu dituzte.
Eta orain basora sartu nahi dute, hamar metro zabaleko errepideak eraiki eta futbol
zelaia bezain zabaleko baso-eremu bat garbitu.
Eta hori da, egiazki, gure argumentu nagusia.
Ez duzu klima babesteko zuhaitzak mozteko baimenik.
Haize-energiaren aurkako jatorria duzu.
Orain, pauso erdi bat atzera eman eta egoera aztertzen baduzu, non uste duzu kalte handiena gertatuko den?
Hauek haize-turbinak al dira, zentral hidroelektriko handiak, edo agian Alpeetako eguzki-zentralak?
Natura mehatxu larriena non dagoen uste duzun, neurtu al dezakezu?
Hidroelektrizitatearekin, zalantzarik gabe, inbertsio nahiko txiki baten truke onura asko lortzen dira.
Han ere kalte dago, hori ziur.
Baina eguzki-energiako sistemekin, benetan pentsa daiteke Alpeetako eremu zabal asko eraikiko direla.
Niretzat, hau oso kaltegarria da, Suitza bere paisaietan oinarrituta bizi baita.
Paisaiak gure herrialdearentzat oso garrantzitsuak dira – historikoki esanda.
Alpeen ikuspegi zoragarriak eskaintzen dituzten lekuetan eraikitako hotel handi asko ditugu.
Eta zehazki Alpe hauek dira orain eraikiko direnak.
Horrek esan nahi du baita garrantzi historikoa ere duela.
Eta bai, bigarren gauza basoak dira, non kalte hau ikusten dudan.
Hori interesgarria da, turista-eskualdeei eta Alpeei buruz esaten ari zaren hori.
Graubünden kantonak arlo honetan aitzindaria izan nahi du.
Pozten naiz puntu hori hartzeaz.
Benetan aurrera egin nahi dute eta x eremuetan egin nahi dituzte, uste dut 30 eremutan, eta – oker banago zuzendu nazazu –
edozein kasutan bi dozena baino gehiago kendu dituzte kokaleku pribilegiatuenetan, mendiko magaletan, esateko moduan.
Beraz, St. Moritz salbu, uste dut etorkizunean turistentzako helmuga nagusi guztien aurrean
halako haize-turbina erraldoi hauek ikusiko dituzula.
Nola baloratzen duzu hau turismoaren eta baita Suitzako ekonomiaren garrantziari dagokionez?
Zehazki, haize-turbinak izugarriak dira, espazio ere behar dute.
Haizea dagoen leku irekietan eraiki behar dira.
Eta gobernu federalak Graubünden kantonamendua, munduko turismo-leku ospetsuenetako bat, 100 haize-turbina instalatzeko
agindzen duenean, ezin da ukatu egia: haize-turbina horiek Davosen, Lenzerheiden, Arosan eta Suitzako
Parke Nazionalaren ondoan eraikiko direla – beste modu batera esanda, turismo-leku ospetsuenetan.
Eta lehen esan nuen bezala, historikoki oso garrantzitsua da, turismoa eta Alpeak gure nortasunaren parte direlako.
XIX. mendearen amaieran, Suitzak hazkunde masiboa izan zuen eta munduko aberatsenetako bat bihurtu zen.
Eta, hain zuzen ere, paisaia hauek direla eta, atzerritik etorritako jende askok guregana etorri dira haiek miresteko.
Eta nik pertsonalki oso triste iruditzen zait Alpeak ez direla gehiago baloratzen, eta uste dut
Parlamentuak izandako garapen hau oso txarra dela.
Orain, dekretu hauek guztiak, eguzki- eta haize-energiari buruzko dekretu orokor hau, eta aipatu dituzun Solarexpress eta
Windexpress bezalako hainbat proposamen zehatz, egiazki energia-trantsizio deiturikoaren testuinguruan daude.
Fosil erregaietatik urruntzeko nahia dago, baina aldi berean energia nuklearrari buruzko zalantzak daude, eta une
honetan Suitzan ez da zentral nuklear berririk eraikitzen – nolabaiteko teknologia debeku bat dago indarrean.
Alemaniak jada desagertarazi ditu, baina munduko beste leku batzuetan egoera oso bestelakoa da.
Zein da zure oinarrizko jarrera energia-trantsizio honen aurrean?
Hori beharrezkoa al da? Estatuak hori bultzatu behar al du?
Ekonomiak hori egin al dezake? Bere burua arautu al dezake? Zer iritzi duzu horri buruz?
Energia-trantsizioa berez oso gai konplexua da.
Argi ikusten dudana da erregai fosilek klima-aldaketa eragiten dutela, eta klima-aldaketa kaltegarria dela.
Irtenbideak aurkitu behar ditugu.
Arazoa da nola ari diren politikariek horri aurre egiten.
Herritarrei galdetu zien: energia nuklearra pixkanaka baztertzea nahi al duzue?
Biztanleek bai esan zuten, eta hori ez da harritzekoa.
Pizkatzeari galdetu zitzaion: "Fosil erregaiak pixkanaka baztertzea nahi al duzu?"
Biztanleek bai esan dute.
Bi bozketa bietan inork ez zuen azaldu zer esan nahi zuen horrek, zenbat kostatuko zen edo nola funtzionatuko zuen zehazki. Horren
ordez, helburuak ezarri ziren, biztanleriak onartu zituen, eta ondoren ondorioak agertu ziren. Jendea haserre geratu zen
funtzionatzen ez zuelako, biztanleriak erresistentzia egiten ziolako, naturari kalte egin ziolako, garestia
bihurtzen ari zelako eta ziurgabetasuna sortzen ari zelako.
Hau jokabide desleiala dela uste dut.
Nahiago nuke herritarrei egia esatea eta elektrizitatea sortzeko hiru aukera daudela jakinaraztea.
Teilatuetan eguzki-panelak jartzeak hau eta hura eskatzen du.
Gas bidezko zentral elektrikoekin, horrek klima aldetik hau eta hura esan nahi du.
Nuklear zentralekin, hondakinentzat, biltegiratzeko eta uranioaren hornidurarako honek eta hark esan nahi du.
Orduan badakizu zer ari zaren esaten.
Baina orain helburu ondo diruditenak besterik ez dituzu ezartzen, eta gero nola gauzatu asmatu behar duzu.
Eta horri buruz zalantza larriak ditut.
Utopikoa eta, egia esan, ez oso zintzoa den politika bat da, hala laburbildu nahi banu.
Dekretu orokor honen aldekoen artean begiratuta, zeinek dauden zehazki inplikatuta ere galdetzen da.
Eta behatzaile neutro gisa, pixka bat harrituta nago.
Hau ezkerretik eskuinera hedatzen da, elektrizitateko baroietatik eta indartsu merkataritza-elkarteetatik Alderdi
Berdeara eta beste ingurumen-erakunde batzuetara, ez zureetara.
Nola da posible hainbeste politikari aurkari bat-batean elkarrekin lan egiten ari direla? Zer esaten digu horrek?
Beraz, arazoa da orain dekretu orokorraren alde dauden jokalari askok Klima Aliantzan egoera berean daudela.
Honek esan nahi du Klima Aliantzan eguzki-lobbyak ingurumen elkarteekin egoera berean dagoela.
Eta hori, noski, naturaren kontserbazioari dagokionez kontraesana da.
Klima-babestearen aldetik, biak zalantzarik gabe bat datoz.
Naturaren kontserbazioari dagokionez gatazkak daude.
Eta orduan konturatzen naiz askotan bizkarrezurra falta dela, eta orduan esaten duzula: bai, guk, ingurumen-erakundeok,
ez gara klima-babestearen alde bakarrik, baizik eta naturaren kontserbazioaren alde ere etengabe gaudela.
Eta han askoz argiago jokatu behar da, baita elektrizitateko baroien aurka gerra deklaratzeko ausardia ere, eta esan:
bai, biok klima-babestearen alde gaude, baina naturaren kontserbazioari dagokionean, han amaitzen da gure adiskidetasuna.
Eta horretarako ausardia behar da, eta hori, jakina, falta da.
Eta orain, Mantel dekretuarekin, bi aldeek egoera berean daude: ingurumen-erakundeak, agian hortzak estututa, eta
elektrizitate-baroiak, pozik daudenak, diru-laguntzak jasotzeko irrikan daudelako, nonahi
eraikitzeko baimena ematen bazaie, baita naturan bertan ere.
Neue Zürcher Zeitung egunkariak zure inguruan honako titularra argitaratu zuen: "Lurraldearen
kontserbazionista Albert Rösti kontuz ibili behar da."
Albert Rösti da dosier honen arduraduna den Kontseilari Federal.
Nola asmo duzu hautesleak konbentzitzea?
Erreferenduma, beraz, aurten ekainean egingo da.
Hori oso egutegi estua da.
Hori agian asmoz hautatua izan zitekeen.
Uste dut publikoak ez duela nahikoa informazio, dekretu orokor honek helburu hauekin, murrizketa hauekin eta konpondu
gabeko gai hauekin onartuko balitz zer esan nahi duen jakiteko.
Eta uste dut biztanleria guztiz objektiboki informatuta egon behar dela.
Haize-turbina bat eraikitzeak zer esan nahi du? Basoan bat eraikitzeak zer esan nahi du?
Alpeetan 100 futbol zelairen tamainako eguzki-energiako zentral bat eraikitzeak zer esan nahi du?
Neguan elurra dagoenean zer gertatzen da?
Eta uste dut irudi eta informazioarekin jendearengana hurbildu eta kanal anitzetan
informazioa sortu besterik ez duzula egin behar.
Eta hori da, zalantzarik gabe, herritarrak konbentzitzeko modua, hauek direla bozkatzen ari garen helburuak eta ondorioak.
Erreferendum bozketa honi, ekainerako aurreikusita dagoenari, gainera, duela gutxi bi ekimen
herrikoi berri iragarri dituzue, antzeko ildoetan.
Laburbilduz, zer dakarren azal dezakezu?
Gure elkartean, Freie Landschaft Schweiz (Suitzako Paisaia Askatasuna), natura kontserbazioa eta
demokrazia zuzena gure bihotzaren gertuko bi gai dira, eta horiei garrantzi berezia ematen diegu.
Demokrazia zuzena eta naturaren kontserbazioa orain biak mehatxupean daude dekretu orokor honengatik.
Baina Parlamentuan jada ikus dezakegu naturaren kontserbazioa are gehiago mugatzeko, legean erreferendumak berez bertan
behera uzteko are zoroagoak diren ideiak proposatzen ari direla.
Eta horixe da neurri aurkakoak hartu nahi ditugun lekua.
Bi ekimen ospetsu abiarazi ditugu: Basoen Babeserako Ekimena eta Komunitatearen Babeserako Ekimena.
Basoen Babeserako Ekimena nahi du haize-turbinek ez dezatela gehiago onartu basoetan eta basoen ertzetako eremuetan.
Eta komunitatearen babeserako ekimenak nahi du haize-turbinek, eraikitzen badira, beti
kaltetutako biztanleriaren baimena behar izatea.
Eta sinadura-bilketa orain abian dago.
Eta 2025eko uztailerako 100.000 sinadura baliodun bildu behar ditugu.
Orain jakin-min handiz gaude ea lortuko duzun.
Eta gero, ziur aski, hurrengo erreferendum kanpainak egongo dira.
Hori ere espero beharreko zerbait da. Agian azken galdera pertsonal bat.
Oraindik gazteak dira eta jada oso konprometituta daude ingurumen eta paisaia kontserbazio gai horiekin.
Nola inplikatu zinen hasieran proiektu honetan?
Agian familiatik dator.
Nire ama jada paisaiaren kontserbazioan oso inplikatuta dago edo haren kontaktuan egon da.
1970eko hamarkadan hazi zen Schwyz kantonikoan dagoen Wangen am Zürichsee herrian, non A3
autobidea herriaren erdian eraiki baitzuten.
1980ko hamarkadan Zuricheko kantonamendura, Bonstettenera, aldatu zen.
Han, A4 autobidea landa zabalean zehar eraiki nahi zuten.
Eta 1990eko hamarkadan, nire ama nire aitarekin Solothurn kantonamenduko Grenchenera aldatu zen.
Han, zorteak hala ekarri zuenez, A5 autobidea landa zabaleko eremuaren bidez eraiki nahi zuten.
Eta nire guraso biek erakutsitako konpromiso honek nigan ere eragina izan zuen.
Grenchenen, Jura eta Suitzako Goi-Lautadaren artean dagoen leku eder batean bizi naiz.
Alpeak ere ikus ditzakezu, beraz, oinarrizkoan Suitzako hiru paisaia nagusiak.
Eta gero beti pentsatzen dut neure buruari: 2050ean 54 urte besterik izango ditudala.
Nire seme-alabak paisaia ekologikoki baliotsu batekin utzi nahi nituzke.
Eta paisaia hau ahal den denbora gehienan gorde eta mantentzeko, gaur egun dugun moduan.
Eskerrik asko. Ekimen handi honetan, dagoeneko etorkizunera begira dagoen honetan, zorte on opa dizugu.
Eskerrik asko programan gurekin parte hartzeagatik. Elias Vogt, eskerrik asko.
Eta zuei, ikusle maiteak, zuen arretagatik eskerrak eman nahi dizkizuet.
Hurrengo astean berriro elkar ikusteko irrikitan nago, HOCH2.TVko talk show politikoan ongietorri esango dugunean.
hamabi hiru lau hiru bi bat